Should жана Ought To кыргызча: англисче кантип кеңеш беребиз?
Should and Ought To: Giving Advice
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз should, shouldn't, ought to жана бир нече пайдалуу тизмектин жардамы менен кеңеш бере аласыз, эмне туура же туура эмес экени жөнүндө пикириңизди айта аласыз жана башкалардан кеңеш сурай аласыз.
Негизги ой
Should – жакшы идеялардын этиши. Ал «бул эреже» деп айтпайт: ал үчүн must жана have to бар A2-20. Ал «менимче, ушундай кылган туура» же «эң жакшы жол ушул» дейт. Угуп жаткан адам «жок» деп айтууга эркин.
Досуңуз жол айрыгында турат деп элестетиңиз. Сиз аны бир жолго түртүп жибере албайсыз, бирок колуңуз менен көрсөтүп: You should go this way дей аласыз. Ошол көрсөткөн манжа – should: буйрук эмес, жумшак түрткү.
Should пикирди билдиргендиктен, эмне туура, эмне туура эмес экени жөнүндө жалпы ойлор үчүн да колдонулат: People should be kind to animals. Ал сылык жана эч кимди мажбурлабаган сөз болгондуктан, кеңеш суроонун да эң табигый жолу: What should I do?
Ought to мааниси боюнча should менен дээрлик бирдей. Ал сейрек колдонулат, айрыкча суроолуу жана тануу сүйлөмдөрдө.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча керек деген бир эле сөз бир нече ишти аткарат: кеңешти да (should), милдетти да (must / have to), муктаждыкты да (need). «Дарыгерге көрүнүшүңүз керек» кеңешпи же милдетпи, аны кырдаал чечет. Англисчеде тандоону өзүңүз жасайсыз: кеңеш үчүн should, эреже үчүн have to / must. Кеңешти кыргызча -ганыңыз жакшы / оң («эртерээк жатканыңыз жакшы») же -саңыз жакшы болот деп да айтабыз, бул тизмектер should сөзүнө абдан жакын. Тануу формасында да ушундай кыйынчылык бар: кереги жок «зарылдык жок» дегенди билдирет (don't have to), ал эми болбойт тыюуну билдирет (mustn't); shouldn't болсо «кылбаганыңыз оң» деген кеңеш. Жакшы жаңылык да бар: кеңеш сураган -айынбы?, эмне … -сам болот? суроолору Should I…? / What should I…? суроолоруна жакшы туура келет, ал эми -байсыңбы? («сурабайсыңбы?») кыргызча да, англисчедеги Why don't you…? сыяктуу эле, тануу формасындагы суроо болсо да, чындыгында сунуш.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Бүгүн эртерээк жатышың керек. | You should go to bed early tonight. | «керек» кеңеш да, милдет да; бул жерде кеңеш → should |
| Көбүрөөк суу ичкениң жакшы. | You should drink more water. | «-ганың жакшы» – таза кеңеш: should |
| Мотоцикл айдаганда туулга кийүү милдеттүү. | You have to wear a helmet on a motorbike. | эреже, мыйзам → have to / must |
| Велосипедиңди сыртка калтырбаганың оң. | You shouldn't leave your bike outside. | терс кеңеш → shouldn't |
| Тамак алып келүүнүн кереги жок. | You don't have to bring food. | «кереги жок» = зарылдык жок → don't have to (shouldn't эмес) |
| Музейде сүрөткө тартууга болбойт. | You mustn't take photos in the museum. | тыюу → mustn't; A2-20 караңыз |
| Белек алып барайынбы? | Should I bring a present? | кеңеш суроо: should ээнин алдында |
| Маекке эмне кийип барсам болот? | What should I wear to the interview? | «эмне … -сам болот?» → What should I…? |
| Агаңдан жардам сурабайсыңбы? | Why don't you ask your brother for help? | Бул жерде да ушундай: тануу формасындагы суроо = сунуш |
| Мен сенин ордуңда болсом, бул жумушка макул болмокмун. | If I were you, I'd take the job. | туруктуу тизмек; «-мак элем» → I'd (= I would) |
| Менимче, барбашың керек. | I don't think you should go. | кыргызча тануу этиште; англисче адатта think сөзүндө |
| бир кеңеш / көп кеңештер | some advice / a lot of advice | «кеңеш» саналат; advice – саналбоочу зат атооч |
Кыскасы: кеңеш маанисиндеги «керек» жана «-ганың жакшы» → should + этиштин негизги формасы (to жок); эреже маанисиндеги «керек» жана «милдеттүү» → must / have to; «кереги жок» → don't have to; «-айынбы?» жана «эмне … -сам болот?» → Should I…? / What should I…?
Түзүлүшү
Should – модалдык этиш (modal verb): бардык ээлер менен бирдей формада келет, андан кийин этиштин негизги формасы (base form) турат: to да, -s да жок.
| Формасы | Мисал |
|---|---|
| Ырастоо сүйлөм (affirmative) | You should see a doctor. |
| Тануу сүйлөм (negative) | She shouldn't (should not) drink so much coffee. |
| Ооба / жок суроосу | Should I call him? |
| Суроо сөз менен (wh- question) | What should we do? |
| Кыска жооптор | Yes, you should. / No, you shouldn't. |
Ought to – мааниси should менен бирдей; to бул тизмектин бир бөлүгү.
| Формасы | Мисал |
|---|---|
| Ырастоо сүйлөм | You ought to apologise. |
| Тануу сүйлөм (сейрек) | You ought not to worry so much. – көбүнчө: You shouldn't worry so much. |
| Суроо | сейрек – should колдонуңуз: Should I…? |
Кеңеш берүүнүн башка жолдору
| Тизмек | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| I think you should… | I think + you should + негизги форма | I think you should rest. |
| I don't think you should… | I don't think + you should + негизги форма | I don't think you should go. |
| Why don't you…? | Why don't you + негизги форма? | Why don't you ask your teacher? |
| If I were you, I'd… | туруктуу тизмек + негизги форма | If I were you, I'd take the job. |
Колдонулушу
1Кеңеш берүү
Кимдир бирөө үчүн эмне жакшы же жаман идея экенин айтуу үчүн should / shouldn't колдонуңуз. Кыргызча бул жерде көбүнчө «керек», «-ганың жакшы» же «-баганың оң» дейбиз.
2Эмне туура экени жөнүндө пикир
Коомдо, жумушта, жашоодо нерселер кандай болушу керек экени жөнүндө пикириңизди айтуу үчүн should колдонуңуз. Кыргызча бул жерде да «керек» дейбиз, бирок бул мыйзам эмес, пикир.
3Ought to
Ought to мааниси should менен бирдей. Ал бир аз олуттуураак угулат жана британ англисчесинде көбүрөөк колдонулат. Аны негизинен ырастоо сүйлөмдөрдө колдонуңуз. Кыргызча ага көбүнчө «керек» же «тийиш» туура келет.
4Кеңеш суроо
Кимдир бирөөнүн пикирин сураш үчүн Should I / we…? жана What / Where / Which… should I…? колдонуңуз. Do you think I should…? да абдан көп колдонулат. Кыргызча кеңешти «-айынбы?» же «эмне … -сам болот?» деп сурайбыз, сөз тартиби өзгөрбөйт. Англисчеде болсо should ээнин алдына чыгат.
5I think you should / I don't think you should
Кеңешти жумшартуу үчүн I think деп баштаңыз. Терс кеңеште англисче адатта think сөзү тануу формасында болот: I don't think you should… I think you shouldn't… да туура, бирок ал сейрек колдонулат жана түз, катуураак угулат. Кыргызча тескерисинче, тануу кеңештин өзүндө турат: «Менимче, барбашың керек».
6Why don't you…? жана If I were you, I'd…
Why don't you…? – чыныгы суроо эмес, достук сунуш. Кыргызча «-байсыңбы?» («сурабайсыңбы?») же «-саңчы» («барып көрсөңчү») ушундай эле иштейт. If I were you, I'd… – күчтүү, жеке кеңеш үчүн туруктуу тизмек, кыргызча «Мен сенин ордуңда болсом, … -мак элем» дегенге жакын. Аны бүтүн бойдон жаттап алыңыз; анын грамматикасы B1-06 сабагында. (If I was you оозеки кепте да көп угулат, бирок were – ишенимдүү тандоо.)
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Керек» → must. «Керек» деген бир эле сөз must деп да, should деп да которулат. Көп окуучулар аны биринчи кезекте must менен байланыштырышат, ошондуктан досуңузга айтылган жөнөкөй кеңеш да must менен айтылып, буйрук сыяктуу угулуп калат. Жөнөкөй кеңеш үчүн should колдонуңуз. (Бирок бир нерсени шыктануу менен сунуштаганда, мисалы You must try this!, must англисчеде да табигый.)
2. «Кереги жок» → shouldn't. Кыргызча «кереги жок» – «зарылдык жок, кааласаңыз кылыңыз» деген маани. Shouldn't болсо «кылбаганыңыз оң, бул жакшы идея эмес» деген кеңеш. «Кереги жок» дегиңиз келсе, don't have to колдонуңуз (A2-20 караңыз).
3. «Кеңештер» → advices. Кыргызча «кеңеш» саналат: «бир кеңеш», «эки кеңеш», «кеңештер». Англисче advice – саналбоочу зат атооч: ага -s жалганбайт жана алдында an турбайт. Бир кеңеш жөнүндө айтканда some advice же a piece of advice деңиз.
4. Суроодо сөз тартиби өзгөрбөйт. Кыргызча суроо -бы бөлүкчөсү же суроо сөзү менен түзүлөт, ал эми сөз тартиби ошол бойдон калат: «Чоң энемдин 70 жашына кандай белек алсам болот?», «Караңгы киргенче Нарынга жетүү үчүн Бишкектен саат канчада чыгышыбыз керек?». Ошондуктан англисчеде да I should, we should тартибин сактап калуу оңой. Англисчеде суроо сөзүнөн кийин адегенде should, андан кийин ээ келет.
Чаташтырбаңыз
should жана must / have to – should – кеңеш: «жок» деп айта аласыз. Must / have to – милдет: «жок» деп айта албайсыз. Кыргызча экөөнө тең «керек» айтыла берет, англисчеде тандоо керек. A2-20 караңыз.
Why don't you…? (сунуш) жана Why didn't you…? (чыныгы суроо же нааразычылык) – Учур чактагы формасы гана кеңеш болот. Кыргызча да айырма этиштен көрүнөт: «чалбайсыңбы?» (сунуш) жана «эмне үчүн чалган жоксуң?» (өткөн чак).
should, had better жана should have – had better күчтүүрөөк жана жаман натыйжа жөнүндө эскертет: B2-05 караңыз. Өткөнгө байланышкан кеңеш жана өкүнүч (You should have told me, «Мага айтышың керек эле») B1-09 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- should /ʃʊd/: l тамгасы окулбайт. Жазылышы боюнча «шулд» деп окубаңыз. should сөзү good жана could сөздөрү менен уйкашат.
- Биринчи тыбыш /ʃ/ кыргыздын ш тыбышына абдан жакын, бул сизге жеңил.
- Ортодогу /ʊ/ кыска жана бош үндүү (book сөзүндөгүдөй), эриндер бир аз гана томолоктолот. Аны созуп, кыргыздын «уу» тыбышына же food сөзүндөгү /uː/ тыбышына айлантпаңыз.
- Акыркы /d/ – жумшак, үндүү тыбыш. Аны т деп катуулатпаңыз (/ʃʊt/ эмес).
- Тез сүйлөгөндө should көбүнчө алсыз айтылат: /ʃəd/. You should go дегенде басым should сөзүнө эмес, go сөзүнө түшөт. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз формага өзүнчө көнүү керек.
- shouldn't /ˈʃʊdnt/ эки муундан турат. /d/ менен /n/ ортосунда үндүү жок: тил ошол эле жерде калат, аба мурун аркылуу чыгат. Аягына үндүү кошпоңуз.
- ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ же /ˈɑːdə/ (US): gh окулбайт. Басым биринчи муунга түшөт; кыргызча адатка салып акыркы муунга басым койбоңуз.
- advice /ədˈvaɪs/: басым экинчи муунда. Зат атооч advice /s/ менен, этиш advise /ədˈvaɪz/ болсо /z/ менен бүтөт.
- If I were you, I'd… тизмегинде I'd /aɪd/ = I would. /d/ тыбышын так айтыңыз: антпесе I'd buy дал I buy сыяктуу угулат.
Алтын эреже
Кеңешти should + этиштин негизги формасы менен бериңиз (to жок). Ought to да ушул эле маанини берет. Терс кеңеш үчүн эң табигый тандоо – I don't think you should… Эсиңизде болсун: кеңеш маанисиндеги «керек» = should; эреже же мыйзам маанисиндеги «керек» = have to / must; «кереги жок» = don't have to.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
1–2-тапшырмаларда should, shouldn't же ought to колдонуңуз.
-
You have a bad cough. You see a doctor.
-
You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
-
Толуктаңыз: We ought leave soon.
-
Суроо түзүңүз: I / what / should / cook / tonight?
-
Кыска жооп: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
-
Сунушту толуктаңыз: Why you ask your neighbour?
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: You … try yoga. It really helps with stress.
-
Туура жоопту тандаңыз: In the UK you … drive on the left. It's the law.
-
Табигыйраак сүйлөмдү тандаңыз:
-
Курбуңуз эжеси менен түшүнүшпөй калды. Кайсынысы кеңеш?
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
He should to call his mother.
-
Do I should take an umbrella?
-
She shoulds rest more.
-
If I were you, I'd talk to her.
D. Текстте
should, ought to, don't же were сөздөрүн колдонуңуз. Бир сөздү бир нече жолу колдонсоңуз болот.
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.
E. Сиздин кезегиңиз
Кеңештериңизди жана пикириңизди англисче жазыңыз.
-
Досуңуз мындай дейт: «I want to learn English faster.» Ага эки кеңеш бериңиз: бирөөнү should менен, экинчисин Why don't you…? менен.
-
Шаарыңыз жөнүндө should же shouldn't менен бир пикир жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't жана Don't Have To кыргызча: «керек», «болбойт» жана «кереги жок» You wear a seat belt. It's the law.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't жана Don't Have To кыргызча: «керек», «болбойт» жана «кереги жок» Tomorrow is a holiday, so we go to work.
-
A1-25 Like, want жана would like кыргызча: англисче кантип сыпайы суранабыз? Would you like (come) with us?
Жооптор
A. Түзүлүшү
- should / ought to
- shouldn't / should not / ought not to
- to
- What should I cook tonight?
- should
- don't
B. Мааниси
- should
- have to
- I don't think you should buy it.
- Why don't you call her?
C. Катаны табыңыз
- He should call his mother.
- Should I take an umbrella?
- She should rest more.
- ✓ If I were you, I'd talk to her.
D. Текстте
- should
- should / ought to
- Should
- should
- don't
- were / was
E. Сиздин кезегиңиз
- You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
- The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.
F. Аралаш кайталоо
- must / have to
- don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
- to come
