SlowingoГрамматика
A2 23 / 38

Should жана Ought To кыргызча: англисче кантип кеңеш беребиз?

Should and Ought To: Giving Advice

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз should, shouldn't, ought to жана бир нече пайдалуу тизмектин жардамы менен кеңеш бере аласыз, эмне туура же туура эмес экени жөнүндө пикириңизди айта аласыз жана башкалардан кеңеш сурай аласыз.

Негизги ой

Should – жакшы идеялардын этиши. Ал «бул эреже» деп айтпайт: ал үчүн must жана have to бар A2-20. Ал «менимче, ушундай кылган туура» же «эң жакшы жол ушул» дейт. Угуп жаткан адам «жок» деп айтууга эркин.

Досуңуз жол айрыгында турат деп элестетиңиз. Сиз аны бир жолго түртүп жибере албайсыз, бирок колуңуз менен көрсөтүп: You should go this way дей аласыз. Ошол көрсөткөн манжа – should: буйрук эмес, жумшак түрткү.

Should пикирди билдиргендиктен, эмне туура, эмне туура эмес экени жөнүндө жалпы ойлор үчүн да колдонулат: People should be kind to animals. Ал сылык жана эч кимди мажбурлабаган сөз болгондуктан, кеңеш суроонун да эң табигый жолу: What should I do?

Ought to мааниси боюнча should менен дээрлик бирдей. Ал сейрек колдонулат, айрыкча суроолуу жана тануу сүйлөмдөрдө.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча керек деген бир эле сөз бир нече ишти аткарат: кеңешти да (should), милдетти да (must / have to), муктаждыкты да (need). «Дарыгерге көрүнүшүңүз керек» кеңешпи же милдетпи, аны кырдаал чечет. Англисчеде тандоону өзүңүз жасайсыз: кеңеш үчүн should, эреже үчүн have to / must. Кеңешти кыргызча -ганыңыз жакшы / оң («эртерээк жатканыңыз жакшы») же -саңыз жакшы болот деп да айтабыз, бул тизмектер should сөзүнө абдан жакын. Тануу формасында да ушундай кыйынчылык бар: кереги жок «зарылдык жок» дегенди билдирет (don't have to), ал эми болбойт тыюуну билдирет (mustn't); shouldn't болсо «кылбаганыңыз оң» деген кеңеш. Жакшы жаңылык да бар: кеңеш сураган -айынбы?, эмне … -сам болот? суроолору Should I…? / What should I…? суроолоруна жакшы туура келет, ал эми -байсыңбы? («сурабайсыңбы?») кыргызча да, англисчедеги Why don't you…? сыяктуу эле, тануу формасындагы суроо болсо да, чындыгында сунуш.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Бүгүн эртерээк жатышың керек.You should go to bed early tonight.«керек» кеңеш да, милдет да; бул жерде кеңеш → should
Көбүрөөк суу ичкениң жакшы.You should drink more water.«-ганың жакшы» – таза кеңеш: should
Мотоцикл айдаганда туулга кийүү милдеттүү.You have to wear a helmet on a motorbike.эреже, мыйзам → have to / must
Велосипедиңди сыртка калтырбаганың оң.You shouldn't leave your bike outside.терс кеңеш → shouldn't
Тамак алып келүүнүн кереги жок.You don't have to bring food.«кереги жок» = зарылдык жок → don't have to (shouldn't эмес)
Музейде сүрөткө тартууга болбойт.You mustn't take photos in the museum.тыюу → mustn't; A2-20 караңыз
Белек алып барайынбы?Should I bring a present?кеңеш суроо: should ээнин алдында
Маекке эмне кийип барсам болот?What should I wear to the interview?«эмне … -сам болот?» → What should I…?
Агаңдан жардам сурабайсыңбы?Why don't you ask your brother for help?Бул жерде да ушундай: тануу формасындагы суроо = сунуш
Мен сенин ордуңда болсом, бул жумушка макул болмокмун.If I were you, I'd take the job.туруктуу тизмек; «-мак элем» → I'd (= I would)
Менимче, барбашың керек.I don't think you should go.кыргызча тануу этиште; англисче адатта think сөзүндө
бир кеңеш / көп кеңештерsome advice / a lot of advice«кеңеш» саналат; advice – саналбоочу зат атооч

Кыскасы: кеңеш маанисиндеги «керек» жана «-ганың жакшы» → should + этиштин негизги формасы (to жок); эреже маанисиндеги «керек» жана «милдеттүү» → must / have to; «кереги жок» → don't have to; «-айынбы?» жана «эмне … -сам болот?» → Should I…? / What should I…?

Түзүлүшү

Should – модалдык этиш (modal verb): бардык ээлер менен бирдей формада келет, андан кийин этиштин негизги формасы (base form) турат: to да, -s да жок.

ФормасыМисал
Ырастоо сүйлөм (affirmative)You should see a doctor.
Тануу сүйлөм (negative)She shouldn't (should not) drink so much coffee.
Ооба / жок суроосуShould I call him?
Суроо сөз менен (wh- question)What should we do?
Кыска жоопторYes, you should. / No, you shouldn't.

Ought to – мааниси should менен бирдей; to бул тизмектин бир бөлүгү.

ФормасыМисал
Ырастоо сүйлөмYou ought to apologise.
Тануу сүйлөм (сейрек)You ought not to worry so much. – көбүнчө: You shouldn't worry so much.
Суроосейрек – should колдонуңуз: Should I…?

Кеңеш берүүнүн башка жолдору

ТизмекҮлгүМисал
I think you should…I think + you should + негизги формаI think you should rest.
I don't think you should…I don't think + you should + негизги формаI don't think you should go.
Why don't you…?Why don't you + негизги форма?Why don't you ask your teacher?
If I were you, I'd…туруктуу тизмек + негизги формаIf I were you, I'd take the job.

Колдонулушу

1Кеңеш берүү

Кимдир бирөө үчүн эмне жакшы же жаман идея экенин айтуу үчүн should / shouldn't колдонуңуз. Кыргызча бул жерде көбүнчө «керек», «-ганың жакшы» же «-баганың оң» дейбиз.

You look tired. You should go to bed early tonight.
Чарчаңкы көрүнөсүң. Бүгүн эртерээк жатышың керек.
кеңеш маанисиндеги «керек» → should
You should drink more water when you exercise.
Машыгып жатканда көбүрөөк суу ичкениң жакшы.
«-ганың жакшы» = кеңеш
You shouldn't leave your bike outside. It isn't safe.
Велосипедиңди сыртка калтырбаганың оң. Ал жерде коопсуз эмес.
терс кеңеш: shouldn't
He should talk to his manager about the problem.
Ал бул көйгөй жөнүндө жетекчиси менен сүйлөшүшү керек.
should кийин негизги форма: talk, to жок

2Эмне туура экени жөнүндө пикир

Коомдо, жумушта, жашоодо нерселер кандай болушу керек экени жөнүндө пикириңизди айтуу үчүн should колдонуңуз. Кыргызча бул жерде да «керек» дейбиз, бирок бул мыйзам эмес, пикир.

Children should have cooking lessons at school.
Мектепте балдарга тамак жасоо сабагы өтүлүшү керек.
пикир, эреже эмес
People shouldn't use their phones while they're driving.
Адамдар машина айдап баратканда телефон колдонбошу керек.
пикир: shouldn't
The city should build more cycle lanes.
Шаар велосипед жолдорун көбүрөөк курушу керек.
Public transport should be free for students.
Студенттер үчүн коомдук транспорт акысыз болушу керек.
пикир, мыйзам эмес

3Ought to

Ought to мааниси should менен бирдей. Ал бир аз олуттуураак угулат жана британ англисчесинде көбүрөөк колдонулат. Аны негизинен ырастоо сүйлөмдөрдө колдонуңуз. Кыргызча ага көбүнчө «керек» же «тийиш» туура келет.

You ought to tell her the truth.
Ага чындыкты айтууга тийишсиң.
«тийиш» ≈ ought to; мааниси should менен бирдей
We ought to leave now, or we'll miss the bus.
Азыр чыгышыбыз керек, болбосо автобуска үлгүрбөй калабыз.
өзүбүзгө кеңеш, эреже эмес
I really ought to visit my parents more often.
Ата-энеме чынында көбүрөөк барып турушум керек.
өзүңүзгө кеңеш → ought to

4Кеңеш суроо

Кимдир бирөөнүн пикирин сураш үчүн Should I / we…? жана What / Where / Which… should I…? колдонуңуз. Do you think I should…? да абдан көп колдонулат. Кыргызча кеңешти «-айынбы?» же «эмне … -сам болот?» деп сурайбыз, сөз тартиби өзгөрбөйт. Англисчеде болсо should ээнин алдына чыгат.

Should I bring a present?
Белек алып барайынбы?
«-айынбы?» → Should I…?
What should I wear to the interview?
Маекке эмне кийип барсам болот?
should ээнин (I) алдында
Which laptop should I buy?
Кайсы ноутбукту сатып алсам болот?
Which + зат атооч + should + I
"Should we book a table?" "Yes, you should. It's always busy."
«Алдын ала орун ээлеп коёлубу?» «Ооба, ээлеп койгула. Ал жерде дайыма эл көп болот.»
кыска жооп: Yes, you should.
Do you think I should call her?
Сенин оюңча, ага чалышым керекпи?
«сенин оюңча…?» → Do you think I should…?

5I think you should / I don't think you should

Кеңешти жумшартуу үчүн I think деп баштаңыз. Терс кеңеште англисче адатта think сөзү тануу формасында болот: I don't think you should… I think you shouldn't… да туура, бирок ал сейрек колдонулат жана түз, катуураак угулат. Кыргызча тескерисинче, тануу кеңештин өзүндө турат: «Менимче, барбашың керек».

I think you should take a break.
Менимче, бир аз эс алышың керек.
I don't think you should eat that. It smells strange.
Менимче, аны жебей эле кой. Жыты башкача экен.
кыргызча тануу этиште; англисче think сөзүндө
I don't think we should tell him yet.
Менимче, ага азырынча айтпай турганыбыз оң.
англисче тануу think сөзүндө турат

6Why don't you…? жана If I were you, I'd…

Why don't you…? – чыныгы суроо эмес, достук сунуш. Кыргызча «-байсыңбы?» («сурабайсыңбы?») же «-саңчы» («барып көрсөңчү») ушундай эле иштейт. If I were you, I'd… – күчтүү, жеке кеңеш үчүн туруктуу тизмек, кыргызча «Мен сенин ордуңда болсом, … -мак элем» дегенге жакын. Аны бүтүн бойдон жаттап алыңыз; анын грамматикасы B1-06 сабагында. (If I was you оозеки кепте да көп угулат, бирок were – ишенимдүү тандоо.)

Why don't you ask your brother for help?
Агаңдан жардам сурабайсыңбы?
сунуш, чыныгы суроо эмес; кыргызча да ушундай
Why don't you try the new Thai restaurant?
Жаңы тай ресторанына барып көрсөңчү.
сунуш: «-саңчы»
If I were you, I'd buy a return ticket. It's cheaper.
Мен сенин ордуңда болсом, барып-келүүчү билет алмакмын. Ал арзаныраак.
туруктуу тизмек: B1-06 караңыз
If I were you, I wouldn't lend him any more money.
Мен сенин ордуңда болсом, ага мындан ары карызга акча бербейт элем.
туруктуу тизмек: B1-06 караңыз

Көп кездешкен каталар

❌You should to see a dentist.
✅You should see a dentist.
should кийин to коюлбайт.
❌She shoulds study more.
✅She should study more.
should эч качан -s алмайт.
❌You ought see a doctor.
✅You ought to see a doctor.
ought кийин дайыма to керек.
❌Do I should call her?
✅Should I call her?
should суроону өзү түзөт: do кереги жок.
❌He should works less.
✅He should work less.
should кийин дайыма негизги форма.
❌Why you don't ask Tom?
✅Why don't you ask Tom?
Суроонун сөз тартибин сактаңыз: Why don't you…?
❌If I were you, I'll wait.
✅If I were you, I'd wait.
Туруктуу тизмек – If I were you, I'd (= I would).
⚠️I think you shouldn't buy it.
✅I don't think you should buy it.
Грамматикалык жактан туура, бирок англисче not адатта think сөзүнө кошулат. Биринчи сүйлөм түз, катуураак угулат.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Керек» → must. «Керек» деген бир эле сөз must деп да, should деп да которулат. Көп окуучулар аны биринчи кезекте must менен байланыштырышат, ошондуктан досуңузга айтылган жөнөкөй кеңеш да must менен айтылып, буйрук сыяктуу угулуп калат. Жөнөкөй кеңеш үчүн should колдонуңуз. (Бирок бир нерсени шыктануу менен сунуштаганда, мисалы You must try this!, must англисчеде да табигый.)

⚠️(Досуңуз Ысык-Көлгө биринчи жолу барат.) You must take sunscreen, because the sun by the lake is very strong in July.
✅You should take sunscreen, because the sun by the lake is very strong in July.
Грамматикалык жактан туура, бирок досуңузга берилген жөнөкөй кеңеште must буйрук сыяктуу угулат.
⚠️(Досуңуз англис тили боюнча сынакка даярданып жатат.) You must do one practice test every Saturday and check your mistakes.
✅You should do one practice test every Saturday and check your mistakes.
Грамматикалык жактан туура, бирок must катуу талап сыяктуу угулат; бул жөн гана пайдалуу кеңеш.

2. «Кереги жок» → shouldn't. Кыргызча «кереги жок» – «зарылдык жок, кааласаңыз кылыңыз» деген маани. Shouldn't болсо «кылбаганыңыз оң, бул жакшы идея эмес» деген кеңеш. «Кереги жок» дегиңиз келсе, don't have to колдонуңуз (A2-20 караңыз).

⚠️(Сиз гидсиз. Туристтерге айтасыз: Ала-Арчага бара турган автобуста суу бекер.) You shouldn't buy water before the trip, because there is free water on our bus.
✅You don't have to buy water before the trip, because there is free water on our bus.
Грамматикалык жактан туура, бирок shouldn't «суу сатып алуу жаман идея» дегенди билдирет; сиз «кереги жок» дегиңиз келет.
⚠️(Китеп дүкөнүндө сатуучуга айтасыз: китепти өзүңүз үчүн алып жатасыз, ороонун кереги жок.) You shouldn't wrap the book, thank you. I'm buying it for myself, not for a birthday.
✅You don't have to wrap the book, thank you. I'm buying it for myself, not for a birthday.
Грамматикалык жактан туура, бирок shouldn't «ороо жаман идея» деген кеңеш болуп калат; сиз «кереги жок» дегиңиз келет.

3. «Кеңештер» → advices. Кыргызча «кеңеш» саналат: «бир кеңеш», «эки кеңеш», «кеңештер». Англисче advice – саналбоочу зат атооч: ага -s жалганбайт жана алдында an турбайт. Бир кеңеш жөнүндө айтканда some advice же a piece of advice деңиз.

❌Before I left for my job in Korea, my aunt in Osh wrote down all her advices about the food, the buses and the weather.
✅Before I left for my job in Korea, my aunt in Osh wrote down all her advice about the food, the buses and the weather.
advice – саналбоочу
❌The doctor at the clinic in Cholpon-Ata gave my father an advice about his diet.
✅The doctor at the clinic in Cholpon-Ata gave my father some advice about his diet. же The doctor at the clinic in Cholpon-Ata gave my father a piece of advice about his diet.

4. Суроодо сөз тартиби өзгөрбөйт. Кыргызча суроо -бы бөлүкчөсү же суроо сөзү менен түзүлөт, ал эми сөз тартиби ошол бойдон калат: «Чоң энемдин 70 жашына кандай белек алсам болот?», «Караңгы киргенче Нарынга жетүү үчүн Бишкектен саат канчада чыгышыбыз керек?». Ошондуктан англисчеде да I should, we should тартибин сактап калуу оңой. Англисчеде суроо сөзүнөн кийин адегенде should, андан кийин ээ келет.

❌Which present I should buy for my grandmother's seventieth birthday?
✅Which present should I buy for my grandmother's seventieth birthday?
❌What time we should leave Bishkek if we want to be in Naryn before dark?
✅What time should we leave Bishkek if we want to be in Naryn before dark?

Чаташтырбаңыз

should жана must / have to – should – кеңеш: «жок» деп айта аласыз. Must / have to – милдет: «жок» деп айта албайсыз. Кыргызча экөөнө тең «керек» айтыла берет, англисчеде тандоо керек. A2-20 караңыз.

You should wear a jacket. It's cold.
Куртка кийип алганың жакшы. Сыртта суук.
жакшы кеңеш
You have to wear a helmet on a motorbike.
Мотоцикл айдаганда туулга кийүү милдеттүү.
мыйзам: have to

Why don't you…? (сунуш) жана Why didn't you…? (чыныгы суроо же нааразычылык) – Учур чактагы формасы гана кеңеш болот. Кыргызча да айырма этиштен көрүнөт: «чалбайсыңбы?» (сунуш) жана «эмне үчүн чалган жоксуң?» (өткөн чак).

Why don't you call her?
Ага чалбайсыңбы?
кеңеш: ага чал
Why didn't you call her?
Ага эмне үчүн чалган жоксуң?
өткөн чак жөнүндө чыныгы суроо же нааразычылык

should, had better жана should have – had better күчтүүрөөк жана жаман натыйжа жөнүндө эскертет: B2-05 караңыз. Өткөнгө байланышкан кеңеш жана өкүнүч (You should have told me, «Мага айтышың керек эле») B1-09 сабагында.

Жазылышы жана айтылышы

  • should /ʃʊd/: l тамгасы окулбайт. Жазылышы боюнча «шулд» деп окубаңыз. should сөзү good жана could сөздөрү менен уйкашат.
  • Биринчи тыбыш /ʃ/ кыргыздын ш тыбышына абдан жакын, бул сизге жеңил.
  • Ортодогу /ʊ/ кыска жана бош үндүү (book сөзүндөгүдөй), эриндер бир аз гана томолоктолот. Аны созуп, кыргыздын «уу» тыбышына же food сөзүндөгү /uː/ тыбышына айлантпаңыз.
  • Акыркы /d/ – жумшак, үндүү тыбыш. Аны т деп катуулатпаңыз (/ʃʊt/ эмес).
  • Тез сүйлөгөндө should көбүнчө алсыз айтылат: /ʃəd/. You should go дегенде басым should сөзүнө эмес, go сөзүнө түшөт. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз формага өзүнчө көнүү керек.
  • shouldn't /ˈʃʊdnt/ эки муундан турат. /d/ менен /n/ ортосунда үндүү жок: тил ошол эле жерде калат, аба мурун аркылуу чыгат. Аягына үндүү кошпоңуз.
  • ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ же /ˈɑːdə/ (US): gh окулбайт. Басым биринчи муунга түшөт; кыргызча адатка салып акыркы муунга басым койбоңуз.
  • advice /ədˈvaɪs/: басым экинчи муунда. Зат атооч advice /s/ менен, этиш advise /ədˈvaɪz/ болсо /z/ менен бүтөт.
  • If I were you, I'd… тизмегинде I'd /aɪd/ = I would. /d/ тыбышын так айтыңыз: антпесе I'd buy дал I buy сыяктуу угулат.

Алтын эреже

Кеңешти should + этиштин негизги формасы менен бериңиз (to жок). Ought to да ушул эле маанини берет. Терс кеңеш үчүн эң табигый тандоо – I don't think you should… Эсиңизде болсун: кеңеш маанисиндеги «керек» = should; эреже же мыйзам маанисиндеги «керек» = have to / must; «кереги жок» = don't have to.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

1–2-тапшырмаларда should, shouldn't же ought to колдонуңуз.

  1. You have a bad cough. You see a doctor.
  2. You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
  3. Толуктаңыз: We ought leave soon.
  4. Суроо түзүңүз: I / what / should / cook / tonight?
  5. Кыска жооп: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
  6. Сунушту толуктаңыз: Why you ask your neighbour?

B. Мааниси

Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: You … try yoga. It really helps with stress.
  2. Туура жоопту тандаңыз: In the UK you … drive on the left. It's the law.
  3. Табигыйраак сүйлөмдү тандаңыз:
  4. Курбуңуз эжеси менен түшүнүшпөй калды. Кайсынысы кеңеш?

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. He should to call his mother.
  2. Do I should take an umbrella?
  3. She shoulds rest more.
  4. If I were you, I'd talk to her.

D. Текстте

should, ought to, don't же were сөздөрүн колдонуңуз. Бир сөздү бир нече жолу колдонсоңуз болот.

A problem at work
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.

E. Сиздин кезегиңиз

Кеңештериңизди жана пикириңизди англисче жазыңыз.

  1. Досуңуз мындай дейт: «I want to learn English faster.» Ага эки кеңеш бериңиз: бирөөнү should менен, экинчисин Why don't you…? менен.
  2. Шаарыңыз жөнүндө should же shouldn't менен бир пикир жазыңыз.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. should / ought to
  2. shouldn't / should not / ought not to
  3. to
  4. What should I cook tonight?
  5. should
  6. don't

B. Мааниси

  1. should
  2. have to
  3. I don't think you should buy it.
  4. Why don't you call her?

C. Катаны табыңыз

  1. He should call his mother.
  2. Should I take an umbrella?
  3. She should rest more.
  4. ✓ If I were you, I'd talk to her.

D. Текстте

  1. should
  2. should / ought to
  3. Should
  4. should
  5. don't
  6. were / was

E. Сиздин кезегиңиз

  1. You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
  2. The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.

F. Аралаш кайталоо

  1. must / have to
  2. don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
  3. to come
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play