Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат?
Second Conditional: If I Had…, I Would…
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз элестетилген же болушу күмөн кырдаалдар жөнүндө айта аласыз – If I had more time, I'd learn the guitar – If I were you, I'd… менен кеңеш бере аласыз жана first conditional менен second conditional (шарттуу сүйлөмдүн 1-жана 2-түрү) ортосунда тандай аласыз.
Негизги ой
First conditional A2-27 чыныгы дүйнө жөнүндө: If it rains, we'll stay in. Second conditional болсо чыныгы дүйнөдөн чыгып, элестетилген дүйнөгө кадам таштайт: If I had a boat, I'd sail round the islands.
Англис тили кырдаалдын элестетилген экенин кантип көрсөтөт? Ал этишти бир кадам артка жылдырат: I have → if I had; I will → I would. Бирок мааниси өткөн чак эмес. If I had a car – «азыр машинам жок, бар деп элестетели» дегенди билдирет.
Дубалдагы алкактагы сүрөттү элестетиңиз. Алкактын ичинде башка дүйнө: чоңураак батир, башка жумуш, деңиздин жээгиндеги жашоо. Өткөн чактын формасы – ошол алкак: ал угуучуга «бул чындык эмес, сүрөт» деп айтат. Would болсо сүрөттүн ичинде эмне болорун айтат.
Бир эле кырдаал алкактын ичинде да, сыртында да боло алат. Аны сиздин көз карашыңыз чечет: чыныгы мүмкүнчүлүкпү (first conditional) же элестетилген нерсеби (second conditional).
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча элестетилген кырдаалды -са … -мак элем же -са … -ат элем менен айтабыз: «Бакчам болсо, жашылчаларды өзүм өстүрмөкмүн». Маанилүү айырма мында: кыргызча -са бөлүгү чыныгы шартта да, элестетилген шартта да бирдей – «Жумушка алышса, көчөм» (чыныгы) жана «Жумушка алышса, көчмөкмүн» (элестетилген). Айырма натыйжада гана көрүнөт. Англисчеде болсо эки бөлүк тең өзгөрөт: if сөзүнөн кийин Past Simple (жөнөкөй өткөн чак), натыйжада would / could / might. Жакшы жаңылык: кыргызча да «эгер» бөлүгүндө келер чак колдонулбайт, ошондуктан if сөзүнөн кийин would коюлбай турганын түшүнүү оңой – бул жерде да ушундай. Натыйжадагы -а алмак («бара алмакмын») – could, ал эми балким … -мак – might.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Бакчам болсо, жашылчаларды өзүм өстүрмөкмүн. | If I had a garden, I'd grow my own vegetables. | «-са» өзгөрбөйт; англисче if + Past Simple – мааниси азыркы учур |
| Жумушка алышса, Лидске көчөм. | If I get the job, I'll move to Leeds. | чыныгы мүмкүнчүлүк → first conditional |
| Жумушка алышса, Лидске көчмөкмүн. | If I got the job, I'd move to Leeds. | кыргызча айырма натыйжада гана; англисче эки бөлүк тең өзгөрөт |
| Машинам болсо, чоң энеме көбүрөөк бара алмакмын. | If I had a car, I could visit my grandparents more often. | «-а алмак» = could (бир сөз) |
| Сылык сурасаң, балким, жардам берет эле. | If you asked him nicely, he might help you. | «балким … -мак / -ат эле» → might |
| Мен сенин ордуңда болсом, жетекчиң менен сүйлөшмөкмүн. | If I were you, I'd talk to your manager. | туруктуу тизмек: were, am эмес |
| Эгер ал бай болсо, жумушун таштамак. | If she were rich, she would stop working. | Бул жерде да ушундай: «эгер» бөлүгүндө келер чак жок → if кийин would жок |
| Каалаган жерде жашай алсаңыз, кайда жашамаксыз? | Where would you live if you could live anywhere? | кыргызча сөз тартиби өзгөрбөйт; англисче would ээнин алдында |
Кыскасы: элестетилген кырдаал → if + Past Simple, натыйжада would / could / might + этиштин негизги формасы. Кыргызча «-са» өзгөрбөсө да, англисче if бөлүгүн да «артка» жылдырыңыз. «-мак элем» → would, «-а алмак элем» → could, «балким … -мак» → might.
Түзүлүшү
Түзүлүшү
| if бөлүгү (шарт) | негизги бөлүк (натыйжа) |
|---|---|
| if + Past Simple | would / could / might + этиштин негизги формасы |
| If I had more money, | I would travel more. |
| If she lived closer, | we could see her every week. |
| If they didn't work so hard, | they might be happier. |
Бөлүктөрдүн тартиби каалагандай болушу мүмкүн. Адатта if бөлүгү биринчи келсе, үтүр коюлат; негизги бөлүк биринчи келсе, үтүр коюлбайт: I'd tell you if I knew.
Тануу сүйлөм, суроо жана кыска жооптор
| Мисал | |
|---|---|
| Тануу шарт | If I didn't have a job, I'd travel for a year. |
| Тануу натыйжа | If it was cheaper, I wouldn't think twice. |
| Суроо | What would you do if you lost your phone? |
| Кыска жооптор | Would you help me? — Yes, I would. / No, I wouldn't. |
Натыйжада would, could, might
| Модалдык этиш | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| would ('d) | элестетилген дүйнөдөгү натыйжа («-мак элем») | I'd buy a bigger flat. |
| could | would be able to («-а алмак элем») | I could work from anywhere. |
| might | would perhaps («балким, -мак элем») | I might move abroad. |
If I were / If I was
| Формасы | Стили | Мисал |
|---|---|---|
| if I / he / she / it were | стандарттуу; жазууда артыкчылыктуу | If he were taller, he'd play basketball. |
| if I / he / she / it was | бейрасмий оозеки кепте көп угулат | If he was taller, he'd play basketball. |
| If I were you, … | кеңеш үчүн туруктуу тизмек; were алда канча жакшы | If I were you, I'd apologise. |
Zero, first жана second conditional бир караганда
| Түрү | Түзүлүшү | Сүйлөгөн адам кандай карайт | Мисал |
|---|---|---|---|
| Zero | if + учур чак, учур чак | дайыма чындык | If you heat ice, it melts. |
| First | if + учур чак, will / can / might / буйрук | чыныгы мүмкүнчүлүк | If it's sunny, we'll eat outside. |
| Second | if + өткөн чак, would / could / might | элестетилген, болушу күмөн же азыр чындык эмес | If I had a garden, I'd grow tomatoes. |
Колдонулушу
1Азыркы учурдагы элестетилген кырдаалдар
Second conditional азыр чындык эмес кырдаалдар үчүн колдонулат. If бөлүгү азыркы чындыктын тескериси.
2Келечектеги болушу күмөн же элестетилген кырдаалдар
Аны күтпөгөн же жөн гана кыялданган келечектеги окуялар үчүн колдонуңуз. Өткөн чактын формасы бул жерде да «өткөн» эмес, «чындык эмес» дегенди билдирет.
3Натыйжада could жана might
Элестетилген дүйнөдөгү жөндөм же мүмкүнчүлүк үчүн could («-а алмак элем»), натыйжа «балким» гана болсо might колдонуңуз.
4Кеңеш: If I were you, I'd…
Өзүңүздү башка адамдын ордуна коюп элестетиңиз. Бул кеңеш берүүнүн туруктуу, сылык жолу. Кыргызча «Мен сенин ордуңда болсом, … -мак элем». Тануу формасы – I wouldn't…
5First же second? Сиздин көз карашыңыз чечет
Келечектеги бир эле кырдаал эки шарттуу сүйлөмдүн биринде тең айтылышы мүмкүн. First conditional «мен муну чыныгы мүмкүнчүлүк деп эсептейм» дейт. Second conditional «мен муну чындыгында күтпөйм» же «жөн гана элестетип жатам» дейт. Кыргызча айырма натыйжада гана: «көчөм» – «көчмөкмүн».
6Элестетилген суроолор
Second conditional менен берилген суроолор – маек баштоонун же кимдир бирөөнүн пикирин сураштын табигый жолу. Суроодо would ээнин алдына чыгат.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-са» өзгөрбөйт → if + учур чак. Кыргызча «-са» бөлүгү чыныгы шартта да, элестетилген шартта да бирдей: «Бишкекте өз батирим болсо, ата-энем Нарындан көбүрөөк келмек». Элестетүү натыйжадагы «-мак» менен гана көрүнөт. Ошондуктан натыйжага would коюп, бирок if бөлүгүн учур чакта калтыруу оңой. Англисчеде элестетилген кырдаалда if бөлүгү да «артка» жылат: if + Past Simple.
2. «-а алмакмын» → would can. Кыргызча «бара алмакмын» деген бир сөздө «-а ал-» (жөндөм) да, «-мак» (элестетүү) да бар. Аны англисчеге бөлүк-бөлүк менен которсок, would can чыгып калат. Англисчеде can сөзүнүн өзүнүн элестетүү формасы бар – could, жана эки модалдык этиш катар келбейт.
3. «Эгер … болсо, эмне кылмаксың?» → what you would do. Кыргызча суроо сөзү сүйлөмдүн ортосунда, этиштин алдында турат, жана сөз тартиби өзгөрбөйт: «Стамбулда паспортуңду жоготуп алсаң, эмне кылмаксың?». Англисче if бөлүгү биринчи келсе да, негизги бөлүк чыныгы суроо: суроо сөзүнөн кийин адегенде would, андан кийин ээ.
Чаташтырбаңыз
'd = would жана 'd = had – Кийинки сөзгө караңыз: этиштин негизги формасы → would; үчүнчү форма → had B1-03.
if бөлүгүндө would: сылык өзгөчө учур – Өтө сылык өтүнүчтөрдө if you would… «эгер макул болсоңуз» дегенди билдирет. Бул second conditional эмес.
Second жана third conditional – Second азыркы учур же келечек жөнүндө; third өткөндү башкача элестетет B1-07. Кыргызча экөөнүн натыйжасы тең «-мак элем» болушу мүмкүн, айырма шарт бөлүгүндө: «болсо» жана «болгон болсо».
Жазылышы жана айтылышы
- would ат атоочтордон кийин адатта кыскарат: I'd, you'd, he'd, we'd, they'd /aɪd, juːd, hiːd/. Аягындагы /d/ кыска, бирок угулушу керек.
- would /wʊd/: l окулбайт, жазылышы боюнча «вулд» деп окубаңыз. Биринчи /w/ тыбышында эриндер томолоктолот, тиштер эринге тийбейт.
- wouldn't /ˈwʊdnt/ эки муундан турат жана адатта басым менен айтылат. /d/ менен /n/ ортосунда үндүү жок.
- would you көбүнчө «wood-ja» сыяктуу угулат: What would you do?
- I'll /aɪl/ жана I'd /aɪd/ тез сүйлөгөндө абдан окшош угулат. If бөлүгүндөгү этишке кулак салыңыз: учур чак → 'll, өткөн чак → 'd.
- If I were you тизмегиндеги were адатта алсыз айтылат: /wə/ (UK), /wɚ/ (US).
Алтын эреже
Элестетилген же болушу күмөн кырдаал үчүн этишти бир кадам артка жылдырыңыз: if + Past Simple, would / could / might + этиштин негизги формасы. Өткөн чактын формасы өткөн убакытты эмес, чындыктан алыстыкты көрсөтөт, ал эми would адатта if бөлүгүндө эмес, натыйжада турат. Кыргызча «-са» өзгөрбөсө да, англисче if бөлүгү да өзгөрөт.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
If I (have) a bigger kitchen, I'd cook more.
-
If she lived in the city, she (not need) a car.
-
What you (do) if you found a wallet in the street?
-
If I (be) you, I'd take the job.
-
We could go to the beach if it (not be) so cold.
-
Сүйлөмдөрдү if жана would менен бириктириңиз: I don't have time, so I don't go to the gym.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз же жазыңыз.
-
Эртең жамгыр жаашы толук мүмкүн деп ойлойсуз. Толуктаңыз: If it (rain) tomorrow, we (stay) at home.
-
Кайсы сүйлөмдө сүйлөп жаткан адам жумуш сунушун күтпөйт?
-
Туура жоопту тандаңыз: If you … water to 100 degrees, it boils.
-
Туура жоопту тандаңыз: «If I had a car, I'd drive to work» is about ….I don't have a car now
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
If I would know her number, I would call her.
-
If I had wings, I will fly to work.
-
I'd tell you if I knew.
-
If he was taller, he could play in the team.
D. Текстте
Кашаадагы этиштердин туура формасын жазыңыз.
Ana: What 15 you do if you didn't have to work?
Ben: I'd travel. If I 16 (have) enough money, I'd go to South America first.
Ana: Me too. But if I 17 (be) you, I'd learn some Spanish before you go.
Ben: Good idea. And you? If you 18 (can) choose any job, what would it be?
Ana: I'd open a café. But I 19 (not / leave) my job tomorrow — I like it too much!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Сүйлөмдү өз жашооңуз жөнүндө аяктаңыз: If I had more free time, …
-
Досуңуз мындай дейт: «My boss always gives me extra work.» If I were you менен кеңеш бериңиз.
-
Суроого жооп бериңиз: Where would you live if you could live anywhere?
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-27 Zero жана First Conditional кыргызча: «-са» англисче, if, unless жана when When I (get) home, I'll call you.
-
A2-27 Zero жана First Conditional кыргызча: «-са» англисче, if, unless жана when You'll miss the bus ___ you hurry. …
-
B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма) I didn't recognise her because she (change) so much.
-
B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом» Don't call at eight — I (have) dinner then. Future Continuous колдонуңуз.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- had
- wouldn't need / would not need
- would … do
- were
- weren't / wasn't / were not / was not
- If I had time, I would go to the gym. / If I had time, I'd go to the gym. / I would go to the gym if I had time. / I'd go to the gym if I had time.
B. Мааниси
- rains … will stay
- If they offered me the job, I'd accept.
- heat
- now
C. Катаны табыңыз
- If I knew her number, I would call her. / If I knew her number, I'd call her.
- If I had wings, I would fly to work. / If I had wings, I'd fly to work.
- ✓ I'd tell you if I knew.
- ✓ If he was taller, he could play in the team.
D. Текстте
- would
- had
- were
- could
- wouldn't leave / would not leave
E. Сиздин кезегиңиз
- If I had more free time, I'd learn to play the piano.
- If I were you, I'd talk to her about it.
- If I could live anywhere, I'd live by the sea in Portugal.
F. Аралаш кайталоо
- get
- unless
- had changed / 'd changed
- will be having
