Қайталау: перфект шақтар, Future Continuous және шартты сөйлемдер қазақша (B1-01 – B1-09)
Review: Perfect Tenses, Futures and Conditionals
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз перфект шақтардың, әңгіме шақтарының және Future Continuous шағының арасынан, сондай-ақ бірінші, екінші және үшінші шартты сөйлемнің, wish тіркесінің және should / could / would have тіркестерінің арасынан дұрысын таңдай аласыз және оларды бір мәтінде бірге қолдана аласыз.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| B1-01 | have / has been + -ing: осы уаққа дейін жалғасып келе жатқан немесе жаңа ғана тоқтап, ізі көрініп тұрған әрекет («… бері күтіп тұрмын») | I've been waiting here for forty minutes. |
| B1-02 | for / since / How long + Present Perfect; нәтиже, сан және күй етістіктері үшін жай түрі, әрекет пен оның ұзақтығы үшін созылыңқы түрі | I've read four books this month. / I've been reading this book for weeks. |
| B1-03 | had + үшінші форма (Past Perfect, бұрынғы өткен шақ): өткендегі екі әрекеттің ертерегі («кетіп қалған екен»); рет анық болса, Past Simple жеткілікті | When I got to the station, the train had left. |
| B1-04 | Әңгіме: Past Simple = негізгі оқиғалар, Past Continuous = фон, Past Perfect = кері шегініс; байланыстыратын сөздер then, suddenly, meanwhile, eventually | It was raining. Suddenly, a woman ran up to me. I'd dropped my wallet. |
| B1-05 | will be + -ing: болашақтағы бір сәтте жүріп жатқан іс («ұшып бара жатқан боламын»), жоспар бойынша бәрібір болатын іс, жоспар туралы сыпайы сұрақ | This time tomorrow I'll be flying to Lisbon. |
| B1-06 | if + Past Simple, would / could / might + етістіктің негізгі түрі: қиялдағы қазір немесе екіталай болашақ («-са, … -ар едім»); If I were you, I'd… | If I had a garden, I'd grow my own vegetables. |
| B1-07 | if + had + үшінші форма, would / could / might have + үшінші форма: қиялдағы өткен («-ған болсам, … -ған болар едім») | If I had known about the traffic, I would have taken the train. |
| B1-08 | Қазір туралы wish / if only + өткен шақ түрі («-са ғой»); шынайы мүмкіндік үшін hope | I wish I could play an instrument. / I hope you feel better soon. |
| B1-09 | should / could / might / would + have + үшінші форма: өткеннің басқа нұсқасына қарау («керек еді», «болар еді») | I should have charged my phone last night. |
Негізгі салыстыру
I've done және I've been doing — Нәтиже үшін жай түрі, әрекеттің өзі үшін созылыңқы түрі. Қазақшада: «сырлап қойдым» және «сырлап жүрмін». B1-01 B1-02
- Тексеру: нәтиже ме, сан ба, күй етістігі ме? → жай түрі. Әрекеттің өзі және оның қанша уақытқа созылғаны ма? → созылыңқы түрі. (live, work, study, teach етістіктерімен көбіне екеуі де дұрыс.)
Past Simple және Past Perfect — Өткендегі бір сәттен одан да ертеректегі іске қарасаңыз, had керек. Қазақшада: «әкелді» және «әкеліп қойған екен». B1-03 B1-04
- Тексеру: өткендегі бір сәтте тұрып, одан да әріге оралу керек пе? → had + үшінші форма. Рет онсыз да анық па? → Past Simple.
Фон және оқиға — Бір етістік фон да, оқиға да бола алады. Қазақшада: «жылап жатыр еді» және «жылап жіберді». B1-04
- Тексеру: әрекеттің айналасында бұрыннан жүріп жатқан ба (көрініс)? → Past Continuous. Болып, әңгімені алға жылжытты ма (әрекет)? → Past Simple.
will және will be + -ing — Қазақшадағы «келесің бе?» шақыру да, жай сұрақ та бола береді; ағылшын тілінде формасы әртүрлі. B1-05
- Тексеру: біреуден бір нәрсе сұрап тұрмын ба немесе дәл қазір шешім қабылдап тұрмын ба? → will. Болашақтағы бір сәтте жүріп жатқан іс пе немесе жоспар бойынша бәрібір болатын іс пе? → will be + -ing.
Бірінші және екінші шартты сөйлем — Қазақшада шарт бөлігі екеуінде де бірдей («алынсам»); айырмашылық тек нәтижеде («көшемін» және «көшер едім»). Ағылшыншада екі бөлік те өзгереді. B1-06
- Тексеру: мұны шынайы мүмкіндік деп санаймын ба? → if + осы шақ, will. Тек елестетіп отырмын ба, екіталай ма, әлде қазір шындық емес пе? → if + Past Simple, would.
Екінші және үшінші шартты сөйлем — Қазақшадағы «-ар едім» екеуіне де жарай береді; ағылшыншада қазір туралы would, өткен туралы would have. B1-06 B1-07
- Тексеру: қиялдағы қазір немесе болашақ па? → if + Past Simple, would + негізгі түрі. Қиялдағы өткен бе? → if + had + үшінші форма, would have + үшінші форма.
wish және hope — Қазақшадағы «-са екен» екеуіне де айтыла береді. Шындық емес болса — wish, әлі мүмкін болса — hope. B1-08
- Тексеру: қазір шындық емес және өзгерте алмаймын ба? → wish + өткен шақ түрі. Әлі мүмкін, нәтижесі белгісіз бе? → hope + осы шақ немесе will.
should have, could have және would have — «керек еді», «-а алар едік / болар еді», «-ар едім, бірақ…». B1-09
- Тексеру: дұрыс нәрсе ме? → should have. Мүмкін нәрсе ме? → could have. Істеуге дайын болған нәрсе ме? → would have.
'd = had ме, would па? B1-03 B1-06 B1-07
- Тексеру: 'd + үшінші форма → had. 'd + негізгі түрі немесе 'd have → would.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «… бері» + осы шақ. Қазақша «Мадина екі жылдан бері корей тілін үйреніп жүр» деп осы шақты айтамыз. Ағылшын тілінде өткенде басталып, әлі жалғасып келе жатқан іс үшін Present Perfect (Continuous) керек, ал ұзақтық for арқылы айтылады. B1-01 B1-02
2. «-ыпты / -ған екен» → has. Әңгімеде кенеттен байқалған нәрсені «Асхат келсе, қонақтар тарап кетіпті» деп айтамыз. Бұл has сияқты көрінеді, бірақ әңгіме өткенде болса, had керек. B1-03 B1-04
3. Өткен туралы «-ар едім» → would. Қазақшадағы «-ар едім» қазірге де, өткенге де жарайды, сондықтан үшінші шартты сөйлемде have түсіп қалады. B1-07
4. «-са екен» → wish. «Дәрігердің хабары жақсы болса екен» — бұл үміт: нәтижесі әлі белгісіз. Мүмкін нәрсе үшін hope + осы шақ. B1-08
5. «Керек еді» → must have. «Айгерімнің туған күнін есіме салуың керек еді!» дегенде must емес, should have керек: must have — болжам. B1-09
Алтын ережелер
- B1-01 have / has + been + -ing = өткенде басталып, әлі жалғасып келе жатқан немесе жаңа ғана тоқтап, ізі қалған әрекет. Нәтижеден гөрі әрекеттің өзі мен оның ұзақтығы маңызды болса, осыны қолданыңыз.
- B1-02 Қазір де шындық па? Present Perfect шағын for (ұзақтық) немесе since (басталған сәт) сөзімен қолданыңыз. Нәтиже, сан немесе күй етістігі → жай түрі. Әрекет және оның қанша уақытқа созылғаны → созылыңқы түрі (live, work, study етістіктерімен көбіне екеуі де дұрыс).
- B1-03 Өткенде тұрып, одан да әріге оралу керек пе? had + үшінші форма қолданыңыз. Рет онсыз да анық болса, Past Simple жеткілікті.
- B1-04 Не болғанын Past Simple, не жүріп жатқанын Past Continuous, одан бұрын не болғанын Past Perfect арқылы айтыңыз. Тыңдаушыны байланыстыратын сөздермен жетелеңіз.
- B1-05 Болашақтағы бір сәтте жүріп жатқан іс немесе жоспар бойынша бәрібір болатын іс үшін will be + -ing қолданыңыз. Will you be + -ing? жоспар туралы сыпайы сұрайды.
- B1-06 Қиял немесе екіталай жағдай: if + Past Simple, would / could / might + етістіктің негізгі түрі. Өткен шақ түрі өткен уақытты емес, шындықтан алыстықты көрсетеді; would әдетте нәтижеде тұрады.
- B1-07 Қиялдағы өткен: if + had + үшінші форма, содан кейін would / could / might + have + үшінші форма. Would have тіркесін if бөлігіне қоймаңыз.
- B1-08 Қазір шындық емес, бірақ солай болғанын қалайсыз ба? wish / if only + өткен шақ түрі (had, could, were). Әлі мүмкін бе? hope + осы шақ немесе will.
- B1-09 should / could / might / would + have + үшінші форма шынайы өткенді басқа нұсқамен салыстырады: дұрыс нәрсе, мүмкін нәрсе, сыпайы нәрсе немесе істеуге дайын болған нәрсе.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе бір сөз қойыңыз.
-
B1-01 Present Perfect Continuous қазақша: «қырық минуттан бері күтіп тұрмын» ағылшынша I'm exhausted. I (clean) the house all morning.
-
B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе? She (know) her best friend since primary school.
-
B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады? When we got to the station, the last train (leave).
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» Don't call me at nine — I (drive) home.
-
B1-06 Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша If I (have) a car, I would drive to work.
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» If we (leave) earlier, we wouldn't have missed the start.
-
B1-08 I Wish және If Only қазақша: «-са ғой» ағылшынша қалай айтылады? I can't swim. I wish I swim.
-
B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша You (should / tell) me about the meeting — I didn't know!
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сұраққа жауап беріңіз.
-
B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе? Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … three emails this morning.
-
B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе? Дұрыс жауапты таңдаңыз: Sorry about my hands — I … the bike.
-
B1-04 Ағылшынша әңгіме айту: Past Simple, Past Continuous және Past Perfect бірге Дұрыс жауапты таңдаңыз: When I left the house, it …, so I took an umbrella.
-
B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады? "When I arrived, they had served dinner." Дұрыс жауапты таңдаңыз: They served dinner … I arrived.
-
B1-06 Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша Сіз жұмысқа алынатын шығармын деп ойлайсыз. Дұрыс жауапты таңдаңыз: If I the job, I move to Leeds.
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» Әріптесіңіздің ноутбугін қысым жасамай сұрап алғыңыз келеді. Дұрыс жауапты таңдаңыз: your laptop this afternoon?
-
B1-08 I Wish және If Only қазақша: «-са ғой» ағылшынша қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: The exam is next week. I … I pass.
-
B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша "I would have come, but I was ill." Сөйлеуші келді ме? Келуге дайын болды ма?
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» Әр 'd нені білдіреді: had бе, әлде would па? "If I'd known, I'd have helped."
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе? I live in this flat since 2021.flat (UK) = apartment (US)
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» If I would have known, I would have come.
-
B1-06 Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша If I won the lottery, I will buy a house by the sea. (Бұл өте екіталай.)
-
B1-04 Ағылшынша әңгіме айту: Past Simple, Past Continuous және Past Perfect бірге When I got home, I saw that someone has broken the window.
-
B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша I should of called her.
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» When you will arrive, I'll be waiting at the gate.
-
B1-08 I Wish және If Only қазақша: «-са ғой» ағылшынша қалай айтылады? I wish I can stay longer.
-
B1-01 Present Perfect Continuous қазақша: «қырық минуттан бері күтіп тұрмын» ағылшынша I've been knowing Tom for years.
-
B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады? It was the first time I had seen the sea.
D. Мәтін ішінде
Хатты оқып, жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе дұрыс сөзді таңдаңыз.
Hi Jess,
Sorry I haven't written. I 27 (work) on a huge project for three weeks, and so far I 28 (write) only two of the five chapters! Last Friday was crazy. I 29 (walk) to the station when my boss called. When I got there, my train 30 (already / leave). If I 31 (not / answer) the phone, I would have caught it. I know, I know — I 32 (should / switch) it off!
Anyway, I wish I 33 (have) more free time at the moment. If I 34 (be) free this weekend, I'd come and see you. But next month will be better: this time next month I 35 (lie) on a beach in Crete! I really 36 (hope / wish) you can come too.
Love, Nina
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
B1-01 Present Perfect Continuous қазақша: «қырық минуттан бері күтіп тұрмын» ағылшынша Соңғы кезде істеп жүрген бір ісіңіз туралы бір сөйлем және бір нәтиже туралы бір сөйлем жазыңыз.
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» Өткен жылы жіберген бір кішкентай қателігіңізді есіңізге түсіріңіз. Бір үшінші шартты сөйлем және should have арқылы бір сөйлем жазыңыз.
-
B1-06 Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша Қазіргі өміріңіз туралы қиялдағы екі сөйлем жазыңыз (If I…, I'd…).
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен I (see) Tom yesterday, but he didn't see me.
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until If it (rain) tomorrow, we'll stay at home.
-
A2-05 Ағылшынша келешек: will, going to, Present Continuous әлде Present Simple? "The phone's ringing." "OK, I (answer) it."
-
A2-21 Should және Ought To қазақша: ағылшынша қалай кеңес береміз? You look tired. You ___ go to bed early tonight. …
-
A2-02 Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша I (cook) dinner when the lights went out.
Жауаптар
A. Құрылым
- have been cleaning / 've been cleaning
- has known / 's known
- had left / 'd left
- will be driving / am driving
- had
- had left / 'd left
- could
- should have told / should've told
B. Мағына
- have written
- have been repairing
- was raining
- before
- get … will
- Will you be using
- hope
- no … yes
- had … would
C. Қатені табыңыз
- I have lived in this flat since 2021. / I've lived in this flat since 2021. / I have been living in this flat since 2021. / I've been living in this flat since 2021.
- If I had known, I would have come. / If I'd known, I'd have come. / If I'd known, I would have come. / If I had known, I'd have come.
- If I won the lottery, I would buy a house by the sea. / If I won the lottery, I'd buy a house by the sea.
- When I got home, I saw that someone had broken the window.
- I should have called her. / I should've called her.
- When you arrive, I'll be waiting at the gate.
- I wish I could stay longer.
- I've known Tom for years. / I have known Tom for years.
- ✓ It was the first time I had seen the sea.
D. Мәтін ішінде
- have been working / 've been working / have worked / 've worked
- have written / 've written
- was walking
- had already left / 'd already left
- hadn't answered / had not answered
- should have switched / should've switched
- had
- were / was
- will be lying / 'll be lying
- hope
E. Сіздің кезегіңіз
- I've been running every morning this month. I've lost two kilos.
- If I had booked my flight earlier, I would have paid much less. I should have checked the prices in January.
- If I lived by the sea, I'd swim every day. If I had more free time, I'd learn Italian.
F. Аралас қайталау
- saw
- rains
- 'll answer / will answer
- should
- was cooking
