Present Perfect Continuous кыргызча: «…дан бери күтүп жатам» англисче кантип айтылат?
Present Perfect Continuous
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз have / has been + -ing формасы аркылуу өткөндө башталып, азыр да уланып жаткан, же жаңы эле токтоп, изин калтырган иш-аракеттер жөнүндө айта аласыз.
Негизги ой
Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү) өткөндү азыр менен байланыштырат A2-17. Continuous (-ing) формасы уланып жаткан иш-аракетти көрсөтөт A1-22. Экөөнү бириктирсеңиз, азыркы учурдан артка карап, жүрүп келе жаткан иш-аракетти көрсөткөн чак чыгат: Present Perfect Continuous (учур чактын аткарылган созулма түрү).
Секундомерди элестетиңиз. Сиз start баскычын өткөндө басып койгонсуз, ал азыр да жүрүп жатат: I've been waiting for an hour. Күтүү бир саат мурун башталган, мен али күтүп жатам. Же сиз stop баскычын жаңы эле бастыңыз, бирок натыйжасы али көрүнүп турат: You're out of breath. Have you been running?
Эки учурда тең көңүл иш-аракеттин өзүнө жана ал канча убакыт уланганына бурулат, бүткөн натыйжага эмес. Ошондуктан бул чак көбүнчө сезимди да билдирет: чарчоо, кыжырдануу, күч-аракет. I've been working all day эмне жасалганы жөнүндө эмес, анын артындагы узак, үзгүлтүксүз эмгек жөнүндө.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча азыр да уланып жаткан ишти «-дан бери» жана учур чак менен айтабыз: «Кырк мүнөттөн бери күтүп жатам», «Эки жылдан бери ушул батирде жашайбыз». Кыргызча форма учур чак болгондуктан, англисчеде да I'm waiting же We live деп айтып коюу оңой. Англисчеде убакытты азырга чейин өлчөгөндө have / has been + -ing керек. Жаңы эле бүткөн, изи көрүнгөн иш үчүн кыргызча көбүнчө -ды формасын колдонобуз («Сууга түштүңбү?»), англисчеде бул да көбүнчө Present Perfect Continuous. Present Perfect-ти -ган формасына барабар деп ойлоо оңой, бирок андай эмес: англисче чакты кыргызча форма эмес, убакыт чечет. Акыркы убакта кайталанып жаткан иш үчүн кыргызча -ып жүрөт абдан жакын: «Акыркы убакта спортзалга көп барып жүрөм».
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Бул жерде кырк мүнөттөн бери күтүп жатам. | I've been waiting here for forty minutes. | кыргызча учур чак + «-дан бери»; англисче have been + -ing |
| Эки жылдан бери ушул батирде жашайбыз. | We've been living in this flat for two years. | -а / -й + «-дан бери» → have been + -ing, we live эмес |
| Ал январдан бери гитара үйрөнүп жатат. | She's been learning the guitar since January. | «-дан бери» + убакыт чекити → since; мезгил → for |
| Үстүң суу. Сууга түштүңбү? | You're all wet. Have you been swimming? | кыргызча -ды, бирок из азыр көрүнөт → Present Perfect Continuous |
| Акыркы убакта спортзалга көп барып жүрөм. | I've been going to the gym a lot lately. | «-ып жүрөт» ≈ кайталанган иш → have been + -ing |
| Бүт күн бою ушул баяндаманын үстүндө иштедим. | I've been working on this report all day. | кыргызча -ды; англисче күн али бүтө элек, иш уланууда |
| Канчадан бери күтүп жатасың? | How long have you been waiting? | «Канчадан бери?» → How long have you been…? |
Кыскасы: «-дан бери + учур чак» жана «акыркы убакта -ып жүрөм» → англисче have / has been + -ing. Убакыт азырга чейин өлчөнсө, кыргызча учур чак болсо да, англисче I'm waiting же I wait эмес.
Түзүлүшү
have / has + been + -ing формасы – been – be этишинин үчүнчү формасы, ал эч качан өзгөрбөйт.
| Ээ | have / has | been | -ing формасы |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | been | working |
| he / she / it | has ('s) | been | working |
Ырастоо, тануу, суроо
| Мисал | |
|---|---|
| Ырастоо сүйлөм | She's been studying all evening. |
| Тануу сүйлөм | I haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well. |
| Ооба / жок суроосу | Have you been waiting long? / Has it been raining? |
| Суроо сөз менен | What have you been doing? / How long has she been working here? |
Кыска жооптор – have / has гана колдонулат.
| Суроо | Ооба | Жок |
|---|---|---|
| Have you been working? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| Has she been crying? | Yes, she has. | No, she hasn't. |
Көп кездешкен убакыт сөздөрү: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Present Perfect Simple жана How long…? менен толук салыштыруу B1-02 сабагында.
Колдонулушу
1Азырга чейин уланып жаткан иш-аракет
Иш-аракет өткөндө башталган жана азыр да уланып жатат. Убакыт тизмеги адатта ушул убакка чейинки узактыкты көрсөтөт. Кыргызча бул жерде «-дан бери» жана учур чак турат.
2Жаңы эле бүтүп, изи көрүнгөн иш-аракет
Иш-аракет жаңы эле токтоду, анын натыйжасын азыр көрүп, угуп же сезип жатабыз. Көп учурда убакыт тизмеги такыр жок. Кыргызча бул жерде көбүнчө -ды формасы турат.
3Акыркы мезгилде кайталанган иш-аракет
Иш-аракет азырга чейинки бир мезгилде кайра-кайра болуп жатат. Бул жерде lately, recently жана these days сөздөрү көп колдонулат. Кыргызча «акыркы убакта … -ып жүрөм» дегенге абдан жакын.
4Иш-аракетке жана анын узактыгына басым
Бир нерсе канча убакыт же канчалык үзгүлтүксүз уланганын баса белгилегиңиз келгенде ушул чакты тандаңыз – көбүнчө чарчоону, кыжырданууну же күч-аракетти көрсөтүү үчүн.
5Акыркы иштер жөнүндө суроо
What have you been doing? – бирөөнүн акыркы жашоосу же азыркы абалдын себеби жөнүндө сурашуунун табигый жолу. Кыргызча «Эмне кылып жүрөсүң?», «Эмне кылып жатасың?» дейбиз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Кырк мүнөттөн бери күтүп жатабыз» → We are waiting. Кыргызча азырга чейинки узактык учур чак менен айтылат: «-ып жатабыз», «-абыз». Ошондуктан англисчеде да Present Continuous (созулма учур чак) же Present Simple (жөнөкөй учур чак) коюп, for / since кошуп коюу абдан оңой. Убакыт азырга чейин өлчөнсө, have / has been + -ing керек.
2. «Алты жылдан бери» → since six years. «-дан бери» мезгил менен да («алты жылдан бери»), убакыт чекити менен да («2019-жылдан бери») бирдей колдонулат. Англисчеде мезгил үчүн for, чекит үчүн since керек. Толугураак B1-02 сабагында.
3. «Канчадан бери окуп жатасың?» → How long are you studying? Кыргызча суроодо да учур чак турат жана сөз тартиби өзгөрбөйт. Англисчеде узактыкты сураганда How long + have / has + ээ + been + -ing керек.
4. «Акыркы убакта начар уктап жүрөт» → sleeps badly lately. «-ып жүрөт» формасын англисчеге көбүнчө Present Simple менен которобуз, анткени ал адатты билдиргендей угулат. Бирок lately, recently менен акыркы мезгилде кайталанып же уланып жаткан иш үчүн have / has been + -ing табигый.
Чаташтырбаңыз
Present Continuous жана Present Perfect Continuous – Present Continuous A1-22 азыр эмне болуп жатканын сүрөттөйт. Present Perfect Continuous ал канча убакыттан бери болуп жатканына артка карайт. Кыргызча экөө тең «күтүп жатам» болушу мүмкүн, айырманы «-дан бери» көрсөтөт.
Present Perfect Continuous жана Present Perfect Simple – Continuous иш-аракетке көңүл бурат; Simple бүткөн натыйжага көңүл бурат. Толук салыштыруу B1-02 сабагында.
Present Perfect Continuous жана Past Continuous – Past Continuous (созулма өткөн чак) A2-01 өткөндөгү бир убакыттагы иш-аракетти сүрөттөйт, азыр менен байланышы жок.
Жазылышы жана айтылышы
- Сүйлөгөндө have жана has дээрлик дайыма кыскартылган формада айтылат: I've been, you've been, she's been, it's been.
- She's been = she has been, эч качан she is been эмес. 's кийинки been анын has экенин көрсөтөт.
- Been адатта алсыз жана кыска: /bɪn/, британ жана америка англисчесинде да. Ал кийинки сөзгө тыгыз байланат: I've been waiting дегенде сөздөр бир агым болуп айтылат. /ɪ/ – кыска, бош үндүү: аны созуп «биин» деп айтпаңыз.
- Суроолордо have алсыз: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз /ə/ тыбышына өзүнчө көнүү керек. Кыска жоопто болсо күчтүү: Yes, I have /hæv/.
- I've /aɪv/ аягындагы /v/ тыбышында үстүңкү тиштер астыңкы эринге тийет. Аны түшүрүп калтырбаңыз: антпесе I've been жөн эле I been сыяктуу угулат.
- -ing формасынын жазылыш эрежелери Present Continuous-тагыдай эле A1-22: make → making, run → running, lie → lying. Аягындагы /ŋ/ – кыргыздын ң тыбышы: г кошпоңуз.
Алтын эреже
have / has + been + -ing = өткөндө башталып, азыр да уланып жаткан, же жаңы эле токтоп, изин калтырган иш-аракет. Натыйжадан көрө иш-аракеттин өзү жана анын узактыгы маанилүү болгондо колдонуңуз. Эсиңизде болсун: «…дан бери күтүп жатам» → I've been waiting for / since …, I'm waiting эмес.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
1–3-тапшырмаларда Present Perfect Continuous колдонуңуз.
-
I (wait) for you for half an hour!
-
She's out of breath because she (run).
-
You look tired. you (sleep) badly?
-
It (not rain) today.
-
Суроо түзүңүз: you / do / what / lately?
-
Кыскартылган формасын жазыңыз: They have been travelling.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: Your hands are covered in paint. ?
-
Туура жоопту тандаңыз: I … four emails this morning.
-
Туура жоопту тандаңыз: Look outside! It … all night.
-
Кайсы сүйлөм иш-аракет азыр да уланып жатканын билдирет?
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
He has been study all night.
-
I am learning English since 2019.
-
We have being trying to call you.
-
Кыска жооп: "Has she been crying?" "Yes, she's."
D. Текстте
Present Perfect Simple же Present Perfect Continuous колдонуңуз.
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Акыркы убакта эмне кылып жүргөнүңүз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз.
-
Жаныңыздагы бир адамды же жерди карап, эмне болгонун болжолдоп жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али» I've just (finish) my homework. Can I go out?
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт We (visit) Rome in 2019.
-
A2-18 Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат? I've known Ana we were at school.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- have been waiting / 've been waiting
- has been running / 's been running
- Have … been sleeping
- hasn't been raining / hasn't rained
- What have you been doing lately?
- They've been travelling.
B. Мааниси
- Have you been painting
- have written
- has been snowing
- I've been working on my thesis for six months.
C. Катаны табыңыз
- He has been studying all night. / He's been studying all night.
- I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
- We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
- Yes, she has.
D. Текстте
- have … been doing
- have been running
- have been training / have trained
- haven't been eating / haven't eaten
- have been trying / have tried
E. Сиздин кезегиңиз
- I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
- The floor is wet. Someone has been cleaning.
F. Аралаш кайталоо
- finished
- visited
- since
