Времиња и аспект на англиски: учтивост, дистанца и раскажување (I was wondering, I hear, I'm loving it)
Tense and Aspect: Fine Shades of Meaning
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете да користите минато и продолжено време за учтивост и дистанца (I was wondering if…, I'm hoping…), Past Perfect (минато предминато време) за надежи и планови што не се оствариле (I had hoped to…), Present Simple (просто сегашно време) во раскажување, вицови, наслови и коментари, Present Simple за добиена информација (I hear you're moving), разликата меѓу Present Perfect (англиски сегашен перфект) и Past Simple (просто минато време) за поврзаност и дистанца, времето во индиректен говор кога ситуацијата сè уште важи и неколку фини нијанси на статичните глаголи (I'm loving it, You're being serious?).
Главна идеја
На пониските нивоа времето одговара на едно прашање: кога? На ниво C2 одговара и на второ: колку близу сакам да стојам до ова?
Замислете дека во рака држите барање, спомен или вест. Сегашното време го држи блиску, токму пред вас: живо и директно. Минатото време го држи на должина од раката: подалеку во времето, во реалноста или во односот со соговорникот. Аспектот менува како го држите: простата форма покажува целина и цврст факт; продолжената покажува нешто што трае, привремено е и сè уште отворено; перфектните форми го поврзуваат претходниот настан со подоцнежна точка.
Вештите говорници постојано ги поместуваат работите: барањето го држат на дистанца (I was wondering…), минатата приказна ја доближуваат (So I walk in, and there's this guy…), желбата ја прават претпазлива (I'm hoping…).
Оваа слика продолжува на лекцијата B2-12, каде безличниот пасив за известување го држеше тврдењето на дистанца. Ништо тука не го крши системот на времиња од лекцијата B1-35 – тука само го користиме. Кога ќе ја видите дистанцата, „исклучоците“ стануваат избори.
Македонски и англиски
Голем дел од ова ќе ви биде познат. И кај нас минатото време прави учтивост: „Сакав да ве прашам…“ звучи помеко од „Сакам да ве прашам“. И кај нас вицовите и живите приказни се раскажуваат во сегашно време: „Влегува еден човек во библиотека…“. И кај нас велиме „Слушам дека се селиш“ за информација што сте ја добиле порано. А во индиректен говор нашиот јазик и онака го задржува времето („Рече дека е алергична“), што е точно токму тогаш кога фактот сè уште важи.
Разликите се три. Прво, ниту перфектот со „сум“, ниту перфектот со „има“ не се исто што и англискиот Present Perfect во сите употреби: кај нас „имам бидено во Лондон во 2019“ е можно, а на англиски Present Perfect не оди со завршено време. Второ, најмеката форма кај нас е условната со „би“ („Би сакал да прашам…“), а на англиски тоа е минато продолжено: I was wondering… И трето, македонскиот нема продолжени времиња: нијансите како I'm loving it или You're being serious? се изразуваат со зборови, а не со форма.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Би сакал да ве прашам дали би можеле да го погледнете моето CV. | I was wondering if you could look at my CV. | кај нас „би“; на англиски минато + продолжено |
| Се надевав дека денес ќе го завршам извештајот, но… | I had hoped to finish the report today, but… | план што не се остварил → had hoped |
| Влегува еден човек во библиотека и бара книга за параноја. | A man walks into a library and asks for a book about paranoia. | тука е исто: виц во сегашно време |
| Слушам дека се селиш во Лисабон. | I hear you're moving to Lisbon. | тука е исто: добиена информација → Present Simple |
| Минатата недела се исеков на прстот, но сега е добро. | I cut my finger last week, but it's fine now. | завршено време → Past Simple, не Present Perfect |
| Ми рече дека е алергична на ореви. | She told me she's allergic to nuts. | тука е исто: фактот сè уште важи |
| Многу ми се допаѓа новата работа засега. | I'm loving this new job so far. | кај нас обично сегашно време; на англиски продолжено за моментален ентузијазам |
Накратко: „би сакал да прашам“ е најчесто I was wondering, „се надевав, но…“ е had hoped, вицовите и приказните одат во Present Simple како кај нас, а со завршено време („лани“, „во 2019“) секогаш стои Past Simple.
Форма
| Ефект | Образец | Пример |
|---|---|---|
| дистанца / учтивост сега | Past Simple / Past Continuous за сегашноста | I was wondering if…, Did you want…? |
| претпазлива желба | Present Continuous со hope | I'm hoping you can… |
| неостварен план | had + hoped / wanted / meant / intended + to-инфинитив | I had hoped to finish today. |
| живо раскажување | Present Simple (+ Present Continuous за позадина) | So I'm standing there, and he comes up… |
| наслов | Present Simple (без член, без be) | Minister resigns over expenses row. |
| добиена информација | I hear / I understand / I gather / I see + реченица | I hear you're moving. |
| сè уште важи | индиректен говор без поместување на времето | She told me she's allergic to nuts. |
| моментален став / тренд | статичен глагол во продолжено време | I'm loving it. I'm hearing that… |
Употреба
1Минато и продолжено време за учтивост и дистанца
Минатото време може да покаже дистанца од соговорникот, не само од времето. Продолженото време ја прави желбата претпазлива и незавршена, па на соговорникот полесно му е да одбие. Двете заедно даваат најмек тон. Just дополнително омекнува. Овие форми се однесуваат на сегашноста. Кај нас тука обично користиме „би“ или минато време („сакав да ве прашам“).
2Past Perfect за надежи и планови што не се оствариле
Had hoped / had wanted / had intended / had meant + to-инфинитив гледа наназад кон желба што не се исполнила. Додава нијанса на разочарување или учтиво жалење. Во многу формално барање за сегашноста I had hoped… може да биде и особено претпазлив начин да се праша. Кај нас тука велиме „се надевав“, „имавме намера“ или „требаше да…, но“.
3Present Simple во приказни, вицови, наслови и коментари
Present Simple ги прави минатите настани жива изведба. Се користи во неформални приказни и вицови, во наслови во весници (за неодамнешни настани), во резимеа на книги и филмови и во директни коментари. Позадината често ја дава Present Continuous (сегашно продолжено време). Кај нас приказните и вицовите исто се раскажуваат во сегашно време, но насловите во вестите се често во минато време.
4Present Simple за добиена информација
Со глаголите hear, understand, gather, see, be told Present Simple може да пренесе информација што стигнала до вас порано: изворот е помалку важен од тоа што сега го знаете. Тоа е мек, малку формален начин да се отвори тема. Кај нас исто велиме „слушам дека…“ или „гледам дека…“, но и „чув“ или „разбрав“ во минато време.
5Present Perfect и Past Simple: поврзаност и дистанца
Present Perfect вели „ова е поврзано со сега“; Past Simple го става настанот во затворена, завршена рамка. За истиот настан изборот може да ја смени пораката: вест или приказна, сè уште важно или завршено, сè уште можно или веќе не. Кај нас перфектот со „има“ („имам видено“) е формално сличен, но кај нас оди и со завршено време; англискиот Present Perfect не оди.
6Времето во индиректен говор кога ситуацијата сè уште важи
По воведна реченица во минато време поместувањето на времето (B1-12) е вообичаено, но не е задолжително кога содржината важи и сега. Ако го задржите оригиналното време, кажувате „и тоа е сè уште така“; ако го поместите, само пренесувате што е кажано, без коментар за сегашноста. Кај нас времето во индиректен говор обично и онака не се поместува – па кога фактот сè уште важи, двата јазика се слични.
7Фини нијанси на статичните глаголи: I'm loving it, I'm hearing that…, You're being serious?
Основните правила за статичните глаголи во продолжено време се во лекцијата B1-34. На ниво C2 забележете три ефекти. Loving / liking / enjoying во продолжено време го нагласуваат ентузијазмот што трае сега; тоа е неформално. I'm hearing / I'm seeing пренесуваат тренд во информации што постојано пристигнуваат, често во бизнисот и во новинарството. Are you being serious? го доведува во прашање нечие однесување токму сега. Македонскиот нема продолжени времиња, па овие нијанси кај нас ги кажуваме со зборови: „засега“, „сè почесто“, „сега“.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Имам бидено таму во 2019“ → Present Perfect со завршено време. Кај нас перфектот со „има“ природно оди и со завршено време: „Имам работено во Германија во 2018“, „Имам бидено на тој концерт лани“. Формата наликува на англиското have + минат партицип, па лесно се пренесува. Но англискиот Present Perfect не оди со in 2018, last year, when I was a student: тогаш стои Past Simple.
2. „Мислевме да тргнеме…“ → thinking to. Кај нас „мислам да“ значи „планирам“: „Мислевме да тргнеме во шест“, „Мислам да се запишам на курс“. Збор по збор излегува thinking to + основна форма. Во ова значење англискиот бара thinking of / about + -ing (или planning to).
3. „Би сакал да прашам…“ → I would want to ask. Кај нас најучтивата форма е условна: „Би сакал да прашам…“, „Би сакала да знам дали…“. Ако сакам го преведете со want, излегува I would want to ask. Граматички е точно, но звучи тешко и чудно. Учтиво барање на англиски е I'd like to ask… или, уште помеко, I was wondering if…
Не мешајте
I wanted to ask (сега, учтиво) и I wanted to ask (минато) – Истата форма може да се однесува на сегашноста (дистанца) или на минатото (време). Разликата ја покажува контекстот. Кај нас „сакав да те прашам“ има истата двојна употреба.
I hope / I was hoping / I had hoped – Колку подалеку назад, толку помеко (или поразочарано).
Are you serious? и Are you being serious? – Are you serious? прашува дали некој навистина го мисли тоа. Are you being serious? прашува за однесувањето во моментот (можеби се шегува).
Правопис и изговор
- I was wondering /aɪ wəz ˈwʌndərɪŋ/: was е слабо, /wəz/. wondering почнува со /w/ (заоблени усни, не нашето „в“), а /ʌ/ е нов, кус глас: близу до нашето „а“, но покус и со помалку отворена уста. Не мешајте го со wandering /ˈwɒndərɪŋ/ (талкање).
- Во I'd hoped и I'd meant скратеното 'd /d/ мора да се слушне. Кај нас звучните согласки на крајот обезвучуваат, но тука /d/ е знак за Past Perfect.
- I'm hoping и I was hoping: нагласот е на hoping, тонот е мек и паѓа на крајот. Издолжениот тон е дел од учтивоста.
- Во живо раскажување во сегашно време -s во трето лице (he comes up, she asks) не смее да испадне: /kʌmz/, /ɑːsks/.
- I gather /aɪ ˈɡæðə/: /ð/ со врвот на јазикот меѓу забите, не нашето „д“; /æ/ е помеѓу „е“ и „а“.
Златно правило
Времето кажува не само кога, туку и колку блиску. Минатото и продолженото време прават дистанца и учтивост (I was wondering, I'm hoping); Past Perfect кажува дека надежта не се остварила; Present Simple ги прави приказните живи и ги пишува насловите. Со завршено време („во 2019“, „кога бев мал“) секогаш стои Past Simple, и покрај нашето „имам бидено“.
Вежби
A. Форма
Напишете ги речениците повторно според упатството.
-
Направете го барањето подалечно и попретпазливо, со "wonder" во Past Continuous: I want to ask if you could extend the deadline.
-
Покажете дека планот пропаднал, со Past Perfect од "intend": We planned to stay a week, but we left after three days.
-
Напишете ја повторно во сегашно време за раскажување, како да му раскажувате на пријател: I was standing at the bus stop when a woman came up and asked me for directions.
-
Напишете ја како наслов во весник: The national team has won the World Cup after a dramatic final.
-
Пренесете без поместување на времето, за да покажете дека фактот сè уште важи: "I'm allergic to nuts," Mia told me.
-
Отворете ја темата меко, со почеток "I hear": Someone told me that you are moving to Lisbon.
-
Напишете ја како нежно прашање на продавач за сегашноста, со Past Simple: Do you want a receipt?
B. Значење
Прочитајте ја ситуацијата и изберете ја подобрата реченица.
-
Британски англиски: штотуку сте се исекле во кујната на пријател и ви треба помош сега. Која реченица одговара?present perfect = news that matters now
-
Изложбата во градската галерија заврши минатиот месец. Го прашувате пријателот за неа. Кое прашање одговара?the exhibition is over, so the frame is closed
-
Му пишувате на професор што не го познавате за да побарате препорака. Кој почеток е најпретпазлив и најучтив?past + continuous = the most distance
-
Колешка вели дека утре дава отказ, а вие се сомневате дека ве задева. Кое прашање одговара?being questions her behaviour at this moment
-
На тимски состанок менаџерот спомнува дека оваа недела стигнале неколку извештаи и дека стигнуваат уште. Која реченица одговара?I'm hearing = information that keeps coming in
-
Резиме на заплетот во рецензија на книга. Која реченица ја следи вообичаената конвенција?summaries use the present simple
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
I'm knowing exactly what you mean, but I still think we should wait until the figures are confirmed.
-
I have met her at a conference in Berlin in 2019, and we have stayed in touch ever since.
-
I was wondering if could you send me the latest version of the contract before Friday's meeting.
-
I gather the trains aren't running today because of the strike, so we'll have to take the coach.
-
We had hoped to can finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems.
D. Во контекст
Прочитајте го барањето за резервација и решете ги задачите за нумерираните реченици.
Dear Ms Ferreira,
(19) I want to ask if you have two double rooms free on the weekend of 14 June. (20) We hoped to book online, but the website was down all morning. (21) Someone told me that you now offer a shuttle from the station. We are coming for my parents' fortieth wedding anniversary, and (22) we plan to arrive at around four. (23) My father told us, "I can't manage stairs", so a room on the ground floor would be ideal for him. Finally, (24) we want you to give us a small discount for a group booking.
Kind regards,
Lena Marsh
-
Направете ја реченицата (19) подалечна и поучтива, со "wonder".
-
Напишете ја реченицата (20) повторно со Past Perfect, за да покажете дека планот пропаднал.
-
Напишете ја реченицата (21) повторно со "I understand".
-
Напишете ја реченицата (22) повторно со Past Continuous, за планот да звучи претпазливо.
-
Пренесете ја реченицата (23) без наводници, задржувајќи го времето за да покажете дека сè уште важи.
-
Напишете ја реченицата (24) повторно како меко барање со "hoping".
E. Ваш ред е
Напишете на англиски.
-
Напишете 2–3 реченици до постар колега со кои барате да се помести состанок. Употребете најмалку две средства за дистанца (минато време, продолжено време, just) што се однесуваат на сегашноста и без директно I want.
-
Напишете 2–3 реченици за план што не се остварил. Употребете had hoped или had intended + to-инфинитив, а потоа со Past Simple кажете што се случило наместо тоа.
-
Раскажете го почетокот на смешна приказна во три реченици. Употребете Present Continuous за позадината и Present Simple за главните настани.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
B1-34 Глаголи за состојба во Continuous: she's being silly, I'm thinking, we're having lunch Напишете ја повторно така што ќе покажува однесување во моментот, а не карактер: You are very rude.
-
B2-26 Likely to, bound to, sure to: веројатност на англиски Користете "likely": Traffic will probably be heavy over the holiday weekend.
-
C1-14 Напредни значења на модалните глаголи: will за претпоставка, won't, may well, might as well Напишете ја како сигурна претпоставка со "will": I'm sure she's asleep now, because it's midnight in Tokyo.
Одговори
A. Форма
- I was wondering if you could extend the deadline. / I was wondering whether you could extend the deadline.
- We had intended to stay a week, but we left after three days.
- I'm standing at the bus stop when a woman comes up and asks me for directions.
- National team wins World Cup after dramatic final.
- Mia told me she's allergic to nuts. / Mia told me that she's allergic to nuts.
- I hear you're moving to Lisbon. / I hear that you're moving to Lisbon.
- Did you want a receipt?
B. Значење
- I've cut my finger. Have you got a plaster?
- Did you see the exhibition at the city gallery?
- I was wondering if you might be able to write me a reference.
- Wait, are you being serious, or is this a joke?
- I'm hearing that our main supplier may close.
- In the novel, the narrator returns to her hometown and discovers a family secret.
C. Најдете ја грешката
- I know exactly what you mean, but I still think we should wait until the figures are confirmed.
- I met her at a conference in Berlin in 2019, and we have stayed in touch ever since.
- I was wondering if you could send me the latest version of the contract before Friday's meeting. / I was wondering whether you could send me the latest version of the contract before Friday's meeting.
- ✓ I gather the trains aren't running today because of the strike, so we'll have to take the coach.
- We had hoped to be able to finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems. / We had hoped to finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems.
D. Во контекст
- I was wondering if you had two double rooms free on the weekend of 14 June. / I was wondering if you have two double rooms free on the weekend of 14 June. / I was wondering whether you had two double rooms free on the weekend of 14 June.
- We had hoped to book online, but the website was down all morning.
- I understand you now offer a shuttle from the station. / I understand that you now offer a shuttle from the station.
- we were thinking of arriving at around four / we were planning to arrive at around four
- My father told us he can't manage stairs, so a room on the ground floor would be ideal for him.
- we were hoping you might be able to give us a small discount for a group booking / we were hoping you could give us a small discount for a group booking
E. Ваш ред е
- I just wanted to check whether Thursday's meeting is still on. I was wondering if we could move it to Friday morning, as I'm hoping to have the budget figures ready by then.
- I had hoped to run a marathon this year. Unfortunately, I hurt my knee in March, so I took up swimming instead.
- So I'm sitting on the train, reading my book, and a man gets on with a cat on his shoulder. He sits down right next to me. Then the cat climbs onto my head.
F. Мешано повторување
- You're being very rude.
- Traffic is likely to be heavy over the holiday weekend.
- She'll be asleep now, because it's midnight in Tokyo.
