Tíðir og horf á ensku: kurteisi, fjarlægð og lifandi frásögn – I was wondering, I'm hoping
Tense and Aspect: Fine Shades of Meaning
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu valið tíð ekki aðeins eftir því hvenær eitthvað gerist, heldur líka eftir því hvernig það á að hljóma: mildara, fjarlægara, líflegra, nátengdara líðandi stund – og þekkt þessi val í ensku annarra.
Aðalatriðið
Á lægri stigum svarar tíðin einni spurningu: hvenær? Á stigi C2 svarar hún líka annarri: hversu nálægt vil ég standa þessu?
Hugsaðu þér að þú haldir á beiðni, minningu eða frétt. Nútíðin heldur henni nálægt, beint fyrir framan þig: lifandi og beint. Þátíðin heldur henni í armslengd: fjær í tíma, í raunveruleika eða í félagslegri fjarlægð. Horfið (aspect) breytir því hvernig þú heldur á henni: einfalda myndin sýnir heild, fasta staðreynd; framvinduhorfið sýnir eitthvað sem er að þróast, tímabundið og enn opið; perfect-myndin heldur eldri atburði tengdum við líðandi stund.
Færir ræðumenn færa hlutina til allan tímann: beiðni er haldið í armslengd (I was wondering…), saga úr fortíð er dregin nær (So I walk in, and there's this guy…), ósk er gerð varfærin (I'm hoping…).
Þessi mynd heldur áfram þar sem B2-12 hætti, þar sem ópersónuleg þolmynd hélt fullyrðingu í armslengd. Ekkert hér brýtur tíðakerfið úr B1-35 – það notar kerfið. Þegar þú sérð fjarlægðina verða „undantekningarnar“ að vali.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan notar fjarlægð á svipaðan hátt. „Mig langaði bara að spyrja…“ er þátíð um nútíð, eins og I just wanted to ask, og „Ég var að velta fyrir mér hvort…“ er nánast orð fyrir orð I was wondering if… – með „vera að“ í hlutverki framvinduhorfsins. „Ég hafði vonast til…“ er I had hoped…, og sögur segjum við líka oft í nútíð („Ég stend á stoppistöðinni og þá kemur þessi kona…“).
Munurinn liggur annars staðar. Í fyrsta lagi er „vera að“ víðara í íslensku talmáli en framvinduhorfið í ensku: „Ég er ekki að skilja þetta“ er algengt í íslensku talmáli, en I'm not understanding hljómar stirt á ensku. Í öðru lagi merkir „var að“ oft að eitthvað hafi rétt í þessu gerst („Ég var að skera mig“) – á ensku er það Present Perfect (enska núliðin tíð): I've cut myself, ekki I was cutting. Present Perfect er samt ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“. Í þriðja lagi breytum við tíðinni í óbeinni ræðu og notum viðtengingarhátt („Hún sagði að hún væri með ofnæmi“); enskan má halda nútíð ef staðreyndin er enn sönn. Og loks: „Ég myndi vilja að þú…“ er ekki I would like that you…, heldur I'd like you to…
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég var að velta fyrir mér hvort þú gætir litið á ferilskrána mína. | I was wondering if you could look at my CV. | þátíð + framvinduhorf um nútíð – hér er þetta eins |
| Mig langaði bara að athuga hvort reikningurinn hefði borist. | I just wanted to check that the invoice arrived. | kurteis þátíð – hér er þetta eins |
| Ég hafði vonast til að klára skýrsluna í dag, en gögnin hafa ekki borist. | I had hoped to finish the report today, but the data hasn't arrived. | „hafði vonast til“ → had hoped |
| Ég stend sem sagt á stoppistöðinni og þá kemur þessi kona og spyr mig til vegar. | So I'm standing at the bus stop, and this woman comes up and asks me for directions. | saga í nútíð; bakgrunnur í framvinduhorfi |
| Ráðherra segir af sér vegna deilna um útgjöld. | Minister resigns over expenses row. | fyrirsögn í nútíð |
| Mér skilst að þú hafir sótt um stöðu verslunarstjóra. | I understand you've applied for the manager's job. | upplýsingar sem hafa borist → nútíð |
| Ég var að skera mig í fingurinn. Áttu plástur? | I've cut my finger. Do you have a plaster? | „var að“ (rétt í þessu) → Present Perfect, ekki was cutting |
| Hún sagði mér að hún væri með hnetuofnæmi. | She told me she's allergic to nuts. | íslenska breytir tíðinni; enskan má halda nútíð |
Í stuttu máli: „var að velta fyrir mér“ og „mig langaði“ eru I was wondering / I wanted – hér hjálpar íslenskan; en „var að“ um það sem gerðist rétt áðan er I've just…, „er ekki að skilja“ er don't understand, og „ég myndi vilja að þú…“ er I'd like you to…
Form
Tíð og horf sem verkfæri fyrir blæbrigði
| Verkfæri | Grunnmerking | Blæbrigðið sem það bætir við |
|---|---|---|
| þátíð í stað nútíðar | þá, ekki núna | félagsleg fjarlægð: mildara, óbeinna |
| framvinduhorf | í gangi, tímabundið | varfærið, ólokið, opið fyrir breytingum |
| Present Simple (einföld nútíð) um liðna atburði | núna | lifandi, beint, dramatískt; fyrirsagnir; samantektir |
| Present Perfect og Past Simple (einföld þátíð) | tengt líðandi stund / lokað | „þetta skiptir máli núna“ / „þetta er búið“ |
| Past Perfect (þáliðin tíð) um óskir | á undan tímapunkti í fortíð | von eða áætlun sem gekk ekki eftir |
Kurteisiskvarðinn (að biðja um hjálp)
| Beinna | → | → | Fjarlægara |
|---|---|---|---|
| I want to ask you… | I'd like to ask you… | I'm wondering if… | I was wondering if… |
Notkun
1Þátíð og framvinduhorf fyrir kurteisi og fjarlægð
Þátíð getur sýnt fjarlægð frá hlustandanum, ekki bara frá tímanum. Framvinduhorfið gerir óskina varfærna og ókláraða, svo auðveldara er fyrir hlustandann að segja nei. Saman gefa þau mestu mildina. Just mildar enn frekar. Þessar myndir snúast um líðandi stund. Á íslensku notum við hér líka þátíð („mig langaði“, „ég ætlaði að spyrja“) eða viðtengingarhátt („gætirðu“).
2Past Perfect um vonir og áætlanir sem gengu ekki eftir
Had hoped / had wanted / had intended / had meant + to + nafnháttur horfir til baka á ósk sem rættist ekki. Það bætir við blæ vonbrigða eða kurteislegrar eftirsjár. Í mjög formlegri beiðni um nútíð getur I had hoped… líka verið sérstaklega varfærin leið til að spyrja. Íslenska „hafði vonast til“, „höfðum ætlað okkur“ virkar eins.
3Present Simple í sögum, bröndurum, fyrirsögnum og samantektum
Present Simple breytir liðnum atburðum í lifandi sýningu. Það er notað í óformlegum sögum og bröndurum, í fyrirsögnum dagblaða (um nýliðna atburði), í samantektum bóka og kvikmynda og í beinum lýsingum. Bakgrunninn gefur oft Present Continuous (nútíð í framvinduhorfi). Á íslensku segjum við líka sögur í nútíð og íslenskar fyrirsagnir nota oft nútíð.
4Present Simple um upplýsingar sem hafa borist
Með sögnunum hear, understand, gather, see, be told getur Present Simple miðlað upplýsingum sem bárust fyrr: heimildin skiptir minna máli en það að þú vitir þetta núna. Þetta er mild, örlítið formleg leið til að vekja máls á einhverju. Á íslensku segjum við „mér skilst“ (nútíð) eða „ég heyrði“ (þátíð).
5Present Perfect og Past Simple: tenging við nútíð og fjarlægð
Present Perfect segir „þetta tengist líðandi stund“; Past Simple setur atburðinn í lokaðan, liðinn ramma. Um sama atburð getur valið breytt skilaboðunum: frétt eða saga, enn mikilvægt eða búið, enn mögulegt eða ekki lengur. Á íslensku hjálpa „var að“ (rétt í þessu) og „er búinn að“ – en með lokuðum tímalið (yesterday, in 2019) notar enskan alltaf Past Simple.
6Tíð í óbeinni ræðu þegar staðan er enn sönn
Á eftir inngangssögn í þátíð er tíðarbreyting (B1-12) algeng, en valfrjáls ef innihaldið er enn satt. Ef upprunalega tíðin er látin halda sér gefur það til kynna „og þannig er það enn“; tíðarbreyting miðlar bara því sem sagt var, án athugasemdar um líðandi stund. Á íslensku breytum við yfirleitt tíðinni og notum viðtengingarhátt („sagði að hún væri“) – það er líka rétt á ensku, en enskan hefur hér val sem íslenskan hefur síður.
7Fín blæbrigði ástandssagna: I'm loving it, I'm hearing that…, You're being serious?
Grunnreglur um ástandssagnir í framvinduhorfi eru í B1-34. Á stigi C2 skaltu taka eftir þremur áhrifum. Loving / liking / enjoying í framvinduhorfi leggja áherslu á hrifningu sem stendur yfir núna; óformlegt. I'm hearing / I'm seeing miðla þróun í upplýsingum sem berast stöðugt, algengt í viðskiptum og fréttum. Are you being serious? dregur í efa hegðun einhvers einmitt núna. Íslenska „er að“ nær yfir enn fleiri sagnir í talmáli – á ensku eru þetta aðeins þessi þröngu, föstu tilvik.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ég er ekki að skilja / muna…“ → I'm not understanding, I'm not remembering. Í íslensku talmáli er „vera að“ notað með mörgum sögnum sem lýsa ástandi: „Ég er ekki að skilja þetta“, „Ég er ekki að muna hvað hann heitir“, „Hún er ekki að fíla þetta“. Á ensku hljómar framvinduhorf með understand, remember, know og believe stirt nema í örfáum föstum tilvikum. Notaðu einfalda mynd: I don't understand, I don't remember (eða I can't remember).
2. „Hún sagði að hann væri…“ → she said he would be. Í óbeinni ræðu fer sögnin á íslensku oft í viðtengingarhátt þátíðar: „Hún sagði að maðurinn hennar væri grænmetisæta.“ „Væri“ þekkjum við líka úr setningum eins og „það væri gaman“ (it would be fun), svo úr verður auðveldlega would be. En á ensku lýsir would be hér skilyrði eða framtíð, ekki staðreynd. Um staðreynd segirðu is (ef hún er enn sönn og skiptir máli núna) eða was.
Ekki rugla saman
kurteis þátíð og raunveruleg þátíð – Kurteis þátíð snýst um nútíð; raunveruleg þátíð um liðinn tíma. Samhengið og tímaliðir skera úr. Á íslensku eins: „mig langaði að spyrja“.
I hope, I'm hoping, I was hoping og I had hoped – Því lengra aftur, því mildara – þar til Past Perfect, sem gefur yfirleitt til kynna að vonin hafi ekki ræst (í mjög formlegri beiðni getur það líka verið sérstaklega varfærið: I had hoped you might…).
is og is being (hegðun) – Grunnmunurinn er í B1-34; á stigi C2 dregur being í spurningu hlustandann í efa.
Stafsetning og framburður
- Kurteisu myndirnar eru nær alltaf styttar í tali: I'm hoping, I'd like, I'd hoped. Í I'd er /d/ í lokin raddað; íslenskt d er óraddað, svo láttu raddböndin titra aðeins.
- I was wondering notar veika mynd was: /aɪ wəz ˈwʌndərɪŋ/. Sterka myndin /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) er notuð þegar was ber áherslu eða stendur í lok setningar (Yes, I was.). /w/ er með kringdum vörum, ekki íslenskt v; /ʌ/ í wondering er stutt og opið, ekki íslenskt o eða u. Í was er /z/ raddað, ekki s. Í lokin er /ŋ/ án g-hljóðs.
- Í sögum í nútíð er there's mjög algengt líka á undan fleirtölu (there's these two guys…). Þekktu það; í ritmáli notarðu there are.
- Í Are you being serious? ber being áherslu þegar spurningin dregur hlustandann í efa.
- I'd hoped og I'd hope hljóma næstum eins; hlustaðu á samhengið (vonbrigði í fortíð eða væntingar núna).
Gullna reglan
Tíð er ekki bara klukka – hún er líka fjarlægð. Stígðu skref aftur í þátíð til að vera kurteis, notaðu framvinduhorf til að hljóma varfærnislega, Past Perfect um vonir sem rættust ekki og nútíð til að gera fortíðina lifandi eða enn mikilvæga. Athugaðu alltaf að tímaliðir stangist ekki á við valið (yesterday + Present Perfect er enn rangt). Og mundu: „var að“ um það sem gerðist rétt áðan er I've just…, „er ekki að skilja“ er don't understand, og „sagði að hann væri“ er said he is / was, ekki would be.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu eftir fyrirmælunum. Merkingin á að haldast.
-
Gerðu beiðnina fjarlægari og varfærnari með sögninni "wonder" í Past Continuous: I want to ask if you could extend the deadline.
-
Sýndu að áætlunin gekk ekki eftir með sögninni "intend" í Past Perfect: We planned to stay a week, but we left after three days.
-
Skrifaðu í sögunútíð, eins og þú værir að segja vini frá: I was standing at the bus stop when a woman came up and asked me for directions.
-
Skrifaðu sem fyrirsögn í dagblaði: The national team has won the World Cup after a dramatic final.
-
Segðu frá án tíðarbreytingar til að sýna að staðreyndin sé enn sönn: "I'm allergic to nuts," Mia told me.
-
Vektu mildilega máls á efninu og byrjaðu á "I hear": Someone told me that you are moving to Lisbon.
-
Skrifaðu sem milda spurningu afgreiðslumanns um nútíð, með Past Simple: Do you want a receipt?
B. Merking
Lestu aðstæðurnar og veldu setninguna sem passar best.
-
Bresk enska: þú varst rétt í þessu að skera þig í eldhúsi vinar og þarft hjálp strax. Hvor setningin passar?present perfect = news that matters now
-
Sýningunni í listasafni borgarinnar lauk í síðasta mánuði. Þú spyrð vin um hana. Hvor spurningin passar?the exhibition is over, so the frame is closed
-
Þú skrifar prófessor sem þú hefur aldrei hitt og biður um meðmæli. Hvaða upphaf er varfærnast og sýnir mesta virðingu?past + continuous = the most distance
-
Samstarfskona segist ætla að hætta í vinnunni á morgun og þig grunar að hún sé að stríða þér. Hvor spurningin passar?being questions her behaviour at this moment
-
Á starfsmannafundi nefnir yfirmaðurinn að nokkrar fréttir hafi borist í vikunni og að fleiri berist stöðugt. Hvor setningin passar?I'm hearing = information that keeps coming in
-
Efnisútdráttur í bókadómi. Hvor setningin fylgir venjunni?summaries use the present simple
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I'm knowing exactly what you mean, but I still think we should wait until the figures are confirmed.
-
I have met her at a conference in Berlin in 2019, and we have stayed in touch ever since.
-
I was wondering if could you send me the latest version of the contract before Friday's meeting.
-
I gather the trains aren't running today because of the strike, so we'll have to take the coach.
-
We had hoped to can finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems.
D. Í samhengi
Þessi tölvupóstur til hótels hljómar of beinskeyttur. Umorðaðu númeruðu hlutana eftir fyrirmælunum.
Dear Ms Ferreira,
(19) I want to ask if you have two double rooms free on the weekend of 14 June. (20) We hoped to book online, but the website was down all morning. (21) Someone told me that you now offer a shuttle from the station. We are coming for my parents' fortieth wedding anniversary, and (22) we plan to arrive at around four. (23) My father told us, "I can't manage stairs", so a room on the ground floor would be ideal for him. Finally, (24) we want you to give us a small discount for a group booking.
Kind regards,
Lena Marsh
-
Gerðu setningu (19) fjarlægari og kurteisari með sögninni "wonder".
-
Umorðaðu setningu (20) í Past Perfect til að sýna að áætlunin gekk ekki eftir.
-
Umorðaðu setningu (21) með "I understand".
-
Umorðaðu hluta (22) í Past Continuous svo að áætlunin hljómi varfærnislega.
-
Segðu frá setningu (23) án gæsalappa og haltu tíðinni til að sýna að þetta sé enn satt.
-
Umorðaðu hluta (24) sem milda beiðni með "hoping".
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu 2–3 setningar til eldri samstarfsmanns og biddu um að fundi verði frestað. Notaðu að minnsta kosti tvö verkfæri fjarlægðar (þátíð, framvinduhorf, just) sem snúast um nútíð, og ekki beina orðasambandið I want.
-
Skrifaðu 2–3 setningar um áætlun sem gekk ekki upp. Notaðu had hoped eða had intended + to + nafnhátt og segðu svo í Past Simple hvað gerðist í staðinn.
-
Segðu upphaf skemmtilegrar sögu í þremur setningum. Notaðu Present Continuous fyrir bakgrunninn og Present Simple fyrir aðalatburðina.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-34 Ástandssagnir í framvinduhorfi á ensku: she's being silly, I'm thinking, I'm having Umorðaðu þannig að setningin lýsi hegðun einhvers einmitt núna, ekki skapgerð hans: You are very rude.
-
B2-26 Likely to, bound to, sure to: hvernig segirðu hversu líklegt eitthvað er á ensku Notaðu "likely": Traffic will probably be heavy over the holiday weekend.
-
C1-14 Will og would á ensku: ágiskun, vani og neitun – That'll be, won't, may as well Skrifaðu sem örugga ágiskun með "will": I'm sure she's asleep now, because it's midnight in Tokyo.
Svör
A. Form
- I was wondering if you could extend the deadline. / I was wondering whether you could extend the deadline.
- We had intended to stay a week, but we left after three days.
- I'm standing at the bus stop when a woman comes up and asks me for directions.
- National team wins World Cup after dramatic final.
- Mia told me she's allergic to nuts. / Mia told me that she's allergic to nuts.
- I hear you're moving to Lisbon. / I hear that you're moving to Lisbon.
- Did you want a receipt?
B. Merking
- I've cut my finger. Have you got a plaster?
- Did you see the exhibition at the city gallery?
- I was wondering if you might be able to write me a reference.
- Wait, are you being serious, or is this a joke?
- I'm hearing that our main supplier may close.
- In the novel, the narrator returns to her hometown and discovers a family secret.
C. Finndu villuna
- I know exactly what you mean, but I still think we should wait until the figures are confirmed.
- I met her at a conference in Berlin in 2019, and we have stayed in touch ever since.
- I was wondering if you could send me the latest version of the contract before Friday's meeting. / I was wondering whether you could send me the latest version of the contract before Friday's meeting.
- ✓ I gather the trains aren't running today because of the strike, so we'll have to take the coach.
- We had hoped to be able to finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems. / We had hoped to finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems.
D. Í samhengi
- I was wondering if you had two double rooms free on the weekend of 14 June. / I was wondering if you have two double rooms free on the weekend of 14 June. / I was wondering whether you had two double rooms free on the weekend of 14 June.
- We had hoped to book online, but the website was down all morning.
- I understand you now offer a shuttle from the station. / I understand that you now offer a shuttle from the station.
- we were thinking of arriving at around four / we were planning to arrive at around four
- My father told us he can't manage stairs, so a room on the ground floor would be ideal for him.
- we were hoping you might be able to give us a small discount for a group booking / we were hoping you could give us a small discount for a group booking
E. Spreyttu þig
- I just wanted to check whether Thursday's meeting is still on. I was wondering if we could move it to Friday morning, as I'm hoping to have the budget figures ready by then.
- I had hoped to run a marathon this year. Unfortunately, I hurt my knee in March, so I took up swimming instead.
- So I'm sitting on the train, reading my book, and a man gets on with a cat on his shoulder. He sits down right next to me. Then the cat climbs onto my head.
F. Blönduð upprifjun
- You're being very rude.
- Traffic is likely to be heavy over the holiday weekend.
- She'll be asleep now, because it's midnight in Tokyo.
