Tense and Aspect: цаг, хэлбэрийн нарийн утга – I was wondering, I had hoped, түүхэн дэх одоо цаг
Tense and Aspect: Fine Shades of Meaning
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та цагийг зөвхөн хэзээ болсныг биш, хэрхэн сонсогдохыг хүсэж байгаагаар сонгож чадна: илүү зөөлөн, илүү хол, илүү тод, одоотой илүү холбоотой – мөн бусдын англи хэлэнд ийм сонголтыг уншиж ойлгоно.
Гол санаа
Доод шатанд цаг нэг л асуултад хариулдаг: хэзээ? C2 шатанд бас нэг асуултад хариулна: би үүнээс хэр ойр зогсохыг хүсэж байна вэ?
Гартаа хүсэлт, дурсамж эсвэл мэдээ барьж байна гэж төсөөлөөрэй. Одоо цаг түүнийг ойр, яг нүдний өмнө барина: амьд, шууд. Өнгөрсөн цаг түүнийг сунгасан гарын зайд барина: цаг хугацаа, бодит байдал эсвэл нийгмийн хувьд хол. Хэлбэр (aspect) барих аргыг өөрчилнө: энгийн хэлбэр бүхэл, тогтсон баримтыг; үргэлжилж буй хэлбэр өрнөж буй, түр зуурын, нээлттэй зүйлийг; төгссөн хэлбэр өмнөх үйл явдлыг одоотой холбосон хэвээр харуулна.
Чадварлаг ярьдаг хүмүүс энэ зайг байнга өөрчилдөг: хүсэлтийг гарын зайд (I was wondering…), өнгөрсөн түүхийг ойр татаж (So I walk in, and there's this guy…), хүслийг болгоомжтой (I'm hoping…).
Энэ дүрслэл B2-12-оос үргэлжилж байна: тэнд мэдээлэх үйлдэгдэхүүн хэв мэдэгдлийг гарын зайд барьж байсан. Эдгээрийн аль нь ч B1-35 дахь цагийн тогтолцоог эвддэггүй, харин түүнийг ашигладаг. Зайг хармагц «үл хамаарах зүйлс» сонголт болж хувирна.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор эелдэг байдлыг ихэвчлэн сул үг, хүндэтгэлийн хэлбэрээр («-на уу», «өгөхгүй юу», «болох уу») илэрхийлдэг. Гэхдээ монголоор ч өнгөрсөн хэлбэр эелдэг болгодог: «Танаас нэг юм асуух гэсэн юм» – «гэсэн» өнгөрсөн хэлбэр ч одоогийн хүсэлт. Энд адилхан: англи I wanted to ask / I was wondering яг ийм. Харин монгол албан бичигт «… -хыг хүсэж байна» нь эелдэг, хэвшмэл хэлбэр; англиар I want you to… шууд, бүр тушаал мэт сонсогдоно.
Монгол хэлэнд төгссөн хэлбэр (perfect) байдаггүй: «уулзаж байсан» = I have met ч, I met ч. Тиймээс Present Perfect (одоо төгссөн цаг) ба Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг)-ийн нарийн ялгааг цагийн үг шийднэ. «Мэдэж байна», «ойлгож байна» гэж төлөв байдлын үйл үгийг үргэлжилж буй хэлбэрээр хэлдэг бол англиар know, understand ихэвчлэн энгийн хэлбэртэй. Мөн монгол «гэж» анхны үгийг хадгалдаг тул цаг ухрахгүй – англиар үнэн хэвээр байгаа зүйлд энэ нь зөв, харин үнэн байхаа больсон зүйлд буруу.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Миний CV-г харж өгөхийг гуйх гэсэн юм. | I was wondering if you could look at my CV. | энд адилхан: өнгөрсөн хэлбэр = эелдэг, одоогийн тухай |
| Баримт авах уу? | Did you want a receipt? | монголоор одоо цаг; англиар эелдэг өнгөрсөн |
| Тайлангаа өнөөдөр дуусгана гэж бодож байсан ч өгөгдөл ирээгүй. | I had hoped to finish the report today, but the data hasn't arrived. | биелээгүй хүсэл → had hoped |
| Автобусны буудал дээр зогсож байна, гэтэл нэг эмэгтэй ирээд зам асуулаа. | So I'm standing at the bus stop, and this woman comes up and asks me for directions. | энд адилхан: ярианы түүхэнд одоо цаг |
| Сайд зардлын маргаанаас болж огцорлоо. | Minister resigns over expenses row. | монгол гарчигт «-лаа»; англи гарчигт Present Simple |
| Хуруугаа зүсчихлээ. Наалт байна уу? | I've cut my finger. Do you have a plaster? | «-чихлээ» одоо хамаатай → Present Perfect |
| Тэр самарт харшилтай гэж хэлсэн. | She told me she's allergic to nuts. | энд адилхан: үнэн хэвээр бол цаг ухрахгүй |
| Шинэ ажил маань одоохондоо их таалагдаж байна. | I'm loving this new job so far. | албан бус англиар үргэлжилж буй = урам зориг |
| Би Номиныг арван жил мэднэ. | I've known Nomin for ten years. | одоо хүртэлх хугацаа → Present Perfect, know энгийн хэлбэр |
Товчхондоо: «асуух гэсэн юм» = I was wondering / I wanted to ask (одоо), «-хыг хүсэж байна» албан бичигт = I want биш, I was hoping / I was wondering. Цагийн үг Present Perfect эсвэл Past Simple-ийг шийднэ; know, understand энгийн хэлбэртэй; «гэж» үнэн хэвээр бол одоо цаг, үгүй бол цагийг ухраа.
Бүтэц
Нарийн утгын хэрэгсэл болох цаг ба хэлбэр
| Хэрэгсэл | Үндсэн утга | Нэмж болох утга |
|---|---|---|
| одоогийн оронд өнгөрсөн | тэр үед, одоо биш | нийгмийн зай: зөөлөн, шууд бус |
| үргэлжилж буй | явагдаж буй, түр зуурын | болгоомжтой, дуусаагүй, өөрчлөгдөж болох |
| өнгөрсөн үйл явдалд энгийн одоо цаг | одоо | тод, амьд, жүжигчилсэн; гарчиг; хураангуй |
| Present Perfect эсвэл Past Simple | одоотой холбоотой ба хаагдсан | «энэ одоо чухал» ба «энэ дууссан» |
| хүсэлд Past Perfect (өнгөрсөн төгссөн цаг) | өнгөрсөн цэгээс өмнө | биелээгүй хүсэл, төлөвлөгөө |
Эелдэг байдлын шат (тусламж гуйх)
| Илүү шууд | → | → | Илүү хол |
|---|---|---|---|
| I want to ask you… | I'd like to ask you… | I'm wondering if… | I was wondering if… |
Хэрэглээ
1Эелдэг байдал, зайд өнгөрсөн ба үргэлжилж буй хэлбэр
Өнгөрсөн цаг зөвхөн цаг хугацааны биш, сонсогчоос зайг харуулж чадна. Үргэлжилж буй хэлбэр хүслийг болгоомжтой, дуусаагүй мэт болгодог тул татгалзахад амар. Хоёуланг нь хослуулбал хамгийн зөөлөн. Just бүр ч зөөлрүүлнэ. Эдгээр хэлбэр одоог заана. Монголоор «… гэсэн юм», «… гэж бодож байсан юм».
2Биелээгүй хүсэл, төлөвлөгөөнд Past Perfect
Had hoped / had wanted / had intended / had meant + to-инфинитив бүтэлгүйтсэн хүслийг эргэн харна. Сэтгэл дундуур байдал, эелдэг харамслын өнгө нэмнэ. Одоогийн тухай маш албан хүсэлтэд I had hoped… нь бүр ч болгоомжтой гуйх арга ч байж болно. Монголоор «… гэж бодож байсан ч», «… -х гэж байсан юм».
3Түүх, хошин яриа, гарчиг, хураангуйд Present Simple
Present Simple (энгийн одоо цаг) өнгөрсөн үйл явдлыг амьд үзүүлбэр болгоно. Албан бус дурсамж, хошин яриа, сонины гарчиг (саяхны үйл явдалд), ном, киноны хураангуй, шууд тайлбарт хэрэглэгдэнэ. Present Continuous (үргэлжилж буй одоо цаг) ихэвчлэн арын дэвсгэрийг өгнө. Монгол ярианы түүхэнд ч «зогсож байна, гэтэл нэг хүн ирээд…» гэж одоо цаг руу шилждэг.
4Хүлээн авсан мэдээлэлд Present Simple
Hear, understand, gather, see, be told-той Present Simple өмнө нь хүрсэн мэдээллийг мэдээлж болно: эх сурвалжаас илүү одоо мэдэж байгаа нь чухал. Сэдвийг зөөлөн, бага зэрэг албан байдлаар хөндөх арга. Монголоор «… гэж сонслоо», «… гэсэн».
5Холбоо ба зайд Present Perfect эсвэл Past Simple
Present Perfect «энэ одоотой холбоотой» гэж хэлнэ; Past Simple үйл явдлыг хаагдсан, дууссан хүрээнд байрлуулна. Нэг үйл явдлын хувьд энэ сонголт мессежийг өөрчилж чадна: мэдээ эсвэл түүх, хамааралтай хэвээр эсвэл дууссан, боломжтой хэвээр эсвэл боломжгүй болсон. Монголоор хоёуланд нь «-сан / -ж байсан» гэж болох тул нөхцөл, цагийн үгээр шийдээрэй.
6Нөхцөл байдал үнэн хэвээр байхад шууд бус яриан дахь цаг
Өнгөрсөн цагийн мэдээлэх үйл үгийн дараа цагийг ухраах (B1-12) ердийн ч, агуулга одоо ч үнэн бол заавал биш. Анхны цагийг хадгалбал «одоо ч тийм байгаа» гэсэн дохио; ухраавал одоогийн талаар тайлбаргүйгээр хэлснийг л мэдээлнэ. Монгол «гэж» үргэлж анхны үгийг хадгалдаг – үнэн хэвээр бол энэ нь англиар ч зөв.
7Төлөв байдлын үйл үгийн ахисан утга: I'm loving it, I'm hearing that…, You're being serious?
Төлөв байдлын үйл үгийг үргэлжилж буй хэлбэрт хэрэглэх үндсэн дүрэм B1-34-д бий. C2 шатанд гурван үр нөлөөг анзаараарай. Loving / liking / enjoying үргэлжилж буй хэлбэрт явагдаж буй урам зоригийг онцолно; албан бус. I'm hearing / I'm seeing ирж буй мэдээллийн хандлагыг мэдээлнэ, бизнес, сэтгүүл зүйд түгээмэл. Are you being serious? хүний яг энэ мөчийн зан байдлыг асууна.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. Албан бичгийн «-хыг хүсэж байна» → We want you to…. Монгол албан бичигт «Зуны аяллын үнийн жагсаалтаа бидэнд илгээхийг хүсье» гэх нь эелдэг, хэвшмэл. Үүнийг үгчлэн We want you to… гэвэл англиар шууд, бараг тушаал мэт сонсогдоно. Албан хүсэлтэд зай нэмээрэй: We were wondering if…, We were hoping….
2. «Аль хэдийн хэлчихсэн» → Present Perfect + дууссан цаг. «Даргадаа даваа гарагт аль хэдийн хэлчихсэн» гэдэгт монгол хэлэнд төгссөн хэлбэр байхгүй тул «аль хэдийн» гэдгийг already, «-чихсан»-ыг have гэж орчуулах нь элбэг. Гэвч on Monday дууссан цаг тул Past Simple. Нарийн утга энэ дүрмийг хэзээ ч эвддэггүй.
3. «1985 оноос хойш мэдэж байгаа» → is knowing … since. Монголоор одоо хүртэлх хугацааг одоо цагаар хэлдэг: «Хөрш маань өвөөг минь 1985 оноос хойш мэдэж байгаа, тиймээс манайд байнга ирдэг». Үүнийг дагаад төлөв байдлын үйл үгийг үргэлжилж буй хэлбэрт, хугацааг одоо цагтай хэрэглэх нь элбэг. Know энгийн хэлбэртэй, одоо хүртэлх хугацаа бол Present Perfect.
4. «Дарханд байна гэж хэлсэн» → he is (үнэн байхаа больсон зүйлд). Монгол «гэж» анхны үгийг үргэлж хадгалдаг: «Өчигдөр Болд Дарханд байна гэж хэлсэн, харин өнөөдөр Улаанбаатарт буцаж ирсэн». Англиар нөхцөл байдал үнэн хэвээр бол цагийг хадгалж болно, харин одоо үнэн биш бол цагийг ухраана.
Бүү андуураарай
эелдэг өнгөрсөн эсвэл жинхэнэ өнгөрсөн – Эелдэг өнгөрсөн одоог заана; жинхэнэ өнгөрсөн дууссан цагийг заана. Нөхцөл, цагийн илэрхийлэл шийднэ. Монголоор ч «асуух гэсэн юм» ба «өчигдөр асуух гэсэн юм».
I hope, I'm hoping, I was hoping эсвэл I had hoped – Хэдий чинээ хойш ухарна, төдий чинээ зөөлөн – Past Perfect хүртэл; тэр нь ихэвчлэн хүсэл биелээгүйг хэлнэ (маш албан хүсэлтэд бүр ч болгоомжтой байж болно: I had hoped you might…).
is эсвэл is being (зан байдал) – Үндсэн ялгааг B1-34-д заасан; C2 шатанд асуулт дахь being сонсогчийг сорино.
Зөв бичих ба дуудлага
- Эелдэг хэлбэрийг ярианд бараг үргэлж товчилдог: I'm hoping, I'd like, I'd hoped.
- I was wondering-т was сул хэлбэртэй: /aɪ wəz ˈwʌndərɪŋ/ – «I wuz wondering». /w/-д уруулаа урагш дугуйлаарай, «в» бүү хэлээрэй. /ʌ/ бол ангайсан богино эгшиг. Төгсгөлийн /ŋ/ монгол ярианы «сайн»-ы төгсгөлтэй адил тул амархан; араас нь «г» бүү нэмээрэй. Хүчтэй хэлбэр /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) нь was өөрөө онцлогдох эсвэл өгүүлбэрийн төгсгөлд ирэхэд (Yes, I was.).
- Одоо цагаар ярьж буй түүхэнд there's олон тооны нэр үгийн өмнө ч маш түгээмэл (there's these two guys…). Таньж мэдээрэй; бичгээр there are хэрэглээрэй.
- Are you being serious?-т сонсогчийг сорих үед өргөлт being дээр.
- I'd hoped, I'd hope бараг адилхан сонсогдоно; нөхцөлөөр нь ялгаарай (өнгөрсөн сэтгэл дундуур ба одоогийн хүлээлт). hoped /həʊpt/-ийн төгсгөлийн /pt/-ийн хооронд эгшиг бүү оруулаарай.
Алтан дүрэм
Цаг бол зөвхөн цаг хэмжигч биш – энэ бол зай. Эелдэг байхын тулд өнгөрсөн рүү ухарч, болгоомжтой сонсогдохын тулд үргэлжилж буй хэлбэр, биелээгүй хүсэлд Past Perfect, өнгөрснийг амьд эсвэл хамааралтай болгохын тулд одоо цагийг хэрэглээрэй. Цагийн илэрхийлэл сонголттой тань зөрчилдөхгүй эсэхийг үргэлж шалгаарай (yesterday + Present Perfect буруу хэвээр). Монголчуудад: албан бичгийн «-хыг хүсэж байна» = I was wondering / I was hoping, I want you to биш.
Дасгал
A. Бүтэц
Өгүүлбэр бүрийг зааврын дагуу дахин бичнэ үү. Утгыг нь хадгалаарай.
-
"wonder"-ийг өнгөрсөн үргэлжилж буй хэлбэрээр хэрэглэж хүсэлтийг илүү хол, болгоомжтой болгоно уу: I want to ask if you could extend the deadline.
-
"intend"-ийн Past Perfect-ийг хэрэглэж төлөвлөгөө бүтэлгүйтснийг харуулна уу: We planned to stay a week, but we left after three days.
-
Найздаа ярьж байгаа юм шиг түүхийн одоо цагаар дахин бичнэ үү: I was standing at the bus stop when a woman came up and asked me for directions.
-
Сонины гарчиг болгон дахин бичнэ үү: The national team has won the World Cup after a dramatic final.
-
Баримт үнэн хэвээр гэдгийг харуулахын тулд цагийг ухраалгүй мэдээлнэ үү: "I'm allergic to nuts," Mia told me.
-
"I hear"-ээр эхлүүлж сэдвийг зөөлөн хөндөнө үү: Someone told me that you are moving to Lisbon.
-
Past Simple ашиглан дэлгүүрийн худалдагчийн одоогийн тухай зөөлөн асуулт болгон дахин бичнэ үү: Do you want a receipt?
B. Утга
Нөхцөл байдлыг уншаад хамгийн тохирох өгүүлбэрийг сонгоно уу.
-
Британи англи: та найзынхаа гал тогоонд дөнгөж сая хуруугаа зүсээд одоо тусламж хэрэгтэй байна. Аль өгүүлбэр тохирох вэ?Present Perfect = одоо чухал мэдээ
-
Хотын галерейн үзэсгэлэн өнгөрсөн сард хаагдсан. Та найзаасаа энэ тухай асууж байна. Аль асуулт тохирох вэ?үзэсгэлэн дууссан тул хүрээ хаагдсан
-
Та тодорхойлолт гуйхаар огт уулзаж байгаагүй профессорт бичиж байна. Аль эхлэл хамгийн болгоомжтой, хүндэтгэлтэй вэ?өнгөрсөн + үргэлжилж буй = хамгийн их зай
-
Хамтран ажиллагч тань маргааш ажлаасаа гарна гэж байгаа бөгөөд та түүнийг шоглож байна гэж сэжиглэж байна. Аль асуулт тохирох вэ?being түүний яг энэ мөчийн зан байдлыг асууна
-
Багийн хурал дээр менежер энэ долоо хоногт хэд хэдэн мэдээ ирсэн, цаашид ч ирсээр байгаа гэж дурдлаа. Аль өгүүлбэр тохирох вэ?I'm hearing = ирсээр байгаа мэдээлэл
-
Номын шүүмж дэх үйл явдлын хураангуй. Аль өгүүлбэр ердийн журмыг баримталж байна вэ?хураангуйд Present Simple
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I'm knowing exactly what you mean, but I still think we should wait until the figures are confirmed.
-
I have met her at a conference in Berlin in 2019, and we have stayed in touch ever since.
-
I was wondering if could you send me the latest version of the contract before Friday's meeting.
-
I gather the trains aren't running today because of the strike, so we'll have to take the coach.
-
We had hoped to can finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems.
D. Нөхцөл байдалд
Зочид буудалд бичсэн энэ имэйл хэт шууд сонсогдож байна. Дугаарласан хэсгүүдийг зааврын дагуу дахин бичнэ үү.
Dear Ms Ferreira,
(19) I want to ask if you have two double rooms free on the weekend of 14 June. (20) We hoped to book online, but the website was down all morning. (21) Someone told me that you now offer a shuttle from the station. We are coming for my parents' fortieth wedding anniversary, and (22) we plan to arrive at around four. (23) My father told us, "I can't manage stairs", so a room on the ground floor would be ideal for him. Finally, (24) we want you to give us a small discount for a group booking.
Kind regards,
Lena Marsh
-
(19)-г "wonder" ашиглан илүү хол, эелдэг болгоно уу.
-
(20)-г Past Perfect-ээр дахин бичиж төлөвлөгөө бүтэлгүйтснийг харуулна уу.
-
(21)-г "I understand" ашиглан дахин бичнэ үү.
-
(22)-г Past Continuous (үргэлжилж буй өнгөрсөн цаг)-аар дахин бичиж төлөвлөгөөг болгоомжтой сонсогдуулна уу.
-
(23)-г ишлэлийн тэмдэггүйгээр, үнэн хэвээр гэдгийг харуулахын тулд цагийг хадгалж мэдээлнэ үү.
-
(24)-г "hoping" ашиглан зөөлөн хүсэлт болгон дахин бичнэ үү.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Ахлах хамтран ажиллагчдаа хурлыг хойшлуулахыг хүссэн 2–3 өгүүлбэр бичнэ үү. Одоог заасан дор хаяж хоёр зай нэмэх хэрэгсэл (өнгөрсөн цаг, үргэлжилж буй хэлбэр, just) хэрэглэж, шууд I want бүү хэрэглээрэй.
-
Бүтэлгүйтсэн нэг төлөвлөгөөний тухай 2–3 өгүүлбэр бичнэ үү. had hoped эсвэл had intended + to-инфинитив хэрэглээд, оронд нь юу болсныг Past Simple-ээр хэлээрэй.
-
Хөгжилтэй түүхийн эхлэлийг гурван өгүүлбэрээр ярина уу. Арын дэвсгэрт Present Continuous, гол үйл явдалд Present Simple хэрэглээрэй.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-34 State verbs ба continuous: I think эсвэл I'm thinking, You're being silly монголоор Энэ нь хүний зан чанар биш, яг энэ мөчийн зан байдал гэдгийг харуулахаар дахин бичнэ үү: You are very rude.
-
B2-26 Bound To, Likely To, Sure To: англиар магадлалыг нарийн илэрхийлэх "likely" ашиглан дахин бичнэ үү: Traffic will probably be heavy over the holiday weekend.
-
C1-14 Advanced Modal Meanings: will ба would-ийн таамаг, зуршил, татгалзал; may well ба may as well "will" ашиглан итгэлтэй таамаг болгон дахин бичнэ үү: I'm sure she's asleep now, because it's midnight in Tokyo.
Хариулт
A. Бүтэц
- I was wondering if you could extend the deadline. / I was wondering whether you could extend the deadline.
- We had intended to stay a week, but we left after three days.
- I'm standing at the bus stop when a woman comes up and asks me for directions.
- National team wins World Cup after dramatic final.
- Mia told me she's allergic to nuts. / Mia told me that she's allergic to nuts.
- I hear you're moving to Lisbon. / I hear that you're moving to Lisbon.
- Did you want a receipt?
B. Утга
- I've cut my finger. Have you got a plaster?
- Did you see the exhibition at the city gallery?
- I was wondering if you might be able to write me a reference.
- Wait, are you being serious, or is this a joke?
- I'm hearing that our main supplier may close.
- In the novel, the narrator returns to her hometown and discovers a family secret.
C. Алдааг олоорой
- I know exactly what you mean, but I still think we should wait until the figures are confirmed.
- I met her at a conference in Berlin in 2019, and we have stayed in touch ever since.
- I was wondering if you could send me the latest version of the contract before Friday's meeting. / I was wondering whether you could send me the latest version of the contract before Friday's meeting.
- ✓ I gather the trains aren't running today because of the strike, so we'll have to take the coach.
- We had hoped to be able to finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems. / We had hoped to finish the extension before the winter, but the builders kept finding new problems.
D. Нөхцөл байдалд
- I was wondering if you had two double rooms free on the weekend of 14 June. / I was wondering if you have two double rooms free on the weekend of 14 June. / I was wondering whether you had two double rooms free on the weekend of 14 June.
- We had hoped to book online, but the website was down all morning.
- I understand you now offer a shuttle from the station. / I understand that you now offer a shuttle from the station.
- we were thinking of arriving at around four / we were planning to arrive at around four
- My father told us he can't manage stairs, so a room on the ground floor would be ideal for him.
- we were hoping you might be able to give us a small discount for a group booking / we were hoping you could give us a small discount for a group booking
E. Таны ээлж
- I just wanted to check whether Thursday's meeting is still on. I was wondering if we could move it to Friday morning, as I'm hoping to have the budget figures ready by then.
- I had hoped to run a marathon this year. Unfortunately, I hurt my knee in March, so I took up swimming instead.
- So I'm sitting on the train, reading my book, and a man gets on with a cat on his shoulder. He sits down right next to me. Then the cat climbs onto my head.
F. Холимог давталт
- You're being very rude.
- Traffic is likely to be heavy over the holiday weekend.
- She'll be asleep now, because it's midnight in Tokyo.
