Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады?
Past Perfect: I Had Already Left
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз өткендегі бір әрекеттің өткендегі басқа бір әрекеттен бұрын болғанын had + үшінші форма арқылы көрсете аласыз. Сондай-ақ Past Perfect (бұрынғы өткен шақ) қашан қажет, ал қашан Past Simple (жай өткен шақ) жеткілікті екенін білесіз.
Негізгі идея
Present Perfect қазірден артқа қарайды. Past Perfect те дәл солай істейді, бірақ өткендегі бір сәттен артқа қарайды. Бұл — «өткеннің өткені».
Әңгімеңіздің бір нүктесінде тұрғаныңызды елестетіңіз, мысалы, when I got to the cinema. Сол жерден иығыңыздың үстінен артқа қарайсыз: the film had already started. Өткенде екі сәт бар, ал Past Perfect солардың ертеректегісін белгілейді.
Салыстырыңыз: When I arrived, the film started (мен келдім, сосын фильм басталды) және When I arrived, the film had started (фильм бұрын басталды; мен басын көрмей қалдым). Кішкентай had сөзі оқиғалардың ретін өзгертеді.
Егер рет онсыз да анық болса, мысалы, оқиғаларды болған ретімен айтсаңыз немесе before және after сөздері ретті көрсетіп тұрса, Past Simple жеткілікті. Past Perfect — әр ертерек әрекетке арналған ереже емес, анықтық беретін құрал.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: қазақ тілінде де «өткеннің өткені» бар. Біз оны -ған еді, -ып қойған еді, -ып қалған еді немесе бір нәрсені кейін білгенде -ған екен арқылы айтамыз: «Вокзалға жеткенімде, пойыз кетіп қалған еді» → the train had left. Ұзақ созылған ертерек әрекет үшін -ып тұрған / жүрген еді айтылады, бұл Past Perfect Continuous шағына жақын. Бірақ екі тұзақ бар. Біріншісі: -ған тәжірибені де білдіреді, ал біз оны мектепте Present Perfect шағымен байланыстырып үйрендік. Сондықтан өткен әңгімеде де have айтып қаламыз: «Астанаға көшкенге дейін қар көрмеген едім» → I had never seen snow, I have never seen емес. Екіншісі: -ып едім / -ған едім қазақша көбіне жай өткен шақ мағынасында да айтылады: «Дүкенге барып едім, жабық екен» = I went to the shop, but it was closed. Мұнда ешқандай ертерек оқиға жоқ, сондықтан ағылшыншада Past Simple жеткілікті.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Вокзалға жеткенімде, пойыз кетіп қалған еді. | пойыз бұрын кетті | When I got to the station, the train had left. |
| Мен келгенде, олар кешкі асты беріп қойған екен. | ас бұрын берілді | When I arrived, they had already served dinner. |
| Канадаға барғанға дейін ұшақпен ешқашан ұшпаған едім. | өткендегі бір сәтке дейінгі тәжірибе | I had never flown before I went to Canada. |
| Қырық минуттай күтіп тұрған едім, ақыры автобус келді. | өткендегі бір сәтке дейін созылған әрекет | I'd been waiting for forty minutes when the bus finally came. |
| Дүкенге барып едім, жабық екен. | жай өткен шақ, ертерек оқиға жоқ | I went to the shop, but it was closed. |
Құрылым
had + үшінші форма — had барлық бастауышпен бірдей.
| Мысал | |
|---|---|
| Хабарлы | She had left. / She'd left. |
| Болымсыз | We hadn't eaten. / We had not eaten. |
| Иә / жоқ сұрағы | Had you met him before? |
| Wh- сұрағы | Where had they gone? |
| Қысқа жауаптар | Yes, I had. / No, I hadn't. |
'd қысқарған түрі — 'd had дегенді де, would дегенді де білдіре алады. Келесі сөзге қараңыз:
| 'd + | мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| үшінші форма | had | I'd finished. |
| етістіктің негізгі түрі | would | I'd finish. (B1-06 қараңыз) |
| better | had | You'd better go. (B2-05 қараңыз) |
Past Perfect Continuous (қысқаша) — had been + -ing формасы
| Мысал | |
|---|---|
| Хабарлы | I'd been waiting for an hour. |
| Болымсыз | She hadn't been sleeping well. |
| Сұрақ | How long had you been working there? |
Қолданылуы
1Өткендегі екі әрекеттің ертеректегісі
Өткендегі кейінгі бір сәт туралы айтып тұрып, одан бұрын болған әрекет үшін Past Perfect қолданыңыз.
2Past Simple тізбегі және Past Perfect
When + Past Simple, Past Simple әдетте «бір нәрсе болды, сосын келесісі» дегенді білдіреді. Past Perfect ретті өзгертеді.
3By the time, already, just
By the time + Past Simple = «сол сәтке қарай немесе одан бұрын». Already және just сөздері had пен үшінші форманың арасына қойылады.
4Before, after және never… before
Before және after сөздерімен Past Perfect көбіне міндетті емес, өйткені бұл сөздер ретті көрсетеді. Never… before және the first time өткендегі бір сәтке дейінгі тәжірибе туралы айтады.
5Past Perfect қажет емес кезде
Оқиғаларды болған ретімен айтсаңыз, Past Simple қолданыңыз. had тым көп болса, әңгіме ауырлап кетеді.
6Past Perfect Continuous: өткендегі бір сәтке дейінгі ұзақтық
Had been + -ing өткендегі бір сәтке дейін созылған немесе сол кезде жаңа ғана тоқтап, нәтижесі көрініп тұрған әрекетті көрсетеді. Бұл B1-01 шағының өткен шақтағы түрі.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Жабылып қалған екен» → Past Simple. Қазақша «-ып қалған екен» оқиғаның ертерек болғанын анық көрсетеді. Оны жай Past Simple етіп аударсаңыз, ағылшын тыңдаушысы оқиғаларды болған ретімен түсінеді: сіз келдіңіз, сосын ол жабылды.
2. «-ған» тәжірибе → have, өткен әңгімеде де. «Көрмеген едім» дегендегі -ған сізге Present Perfect шағын еске салады. Бірақ көзқарас өткенде болса (before I moved), have емес, had керек.
3. «-ып едім», «-ған едім» → Past Perfect, ертерек оқиға жоқ болса да. Қазақша «Дүкенге барып едім, жабық екен», «Былтыр Түркістанға барған едік» деп жай өткен оқиғаларды да еді арқылы айтамыз. Ағылшыншада had тек басқа өткен сәттен бұрын болған оқиғаға қажет. Жай тізбекке Past Simple жеткілікті.
4. «… бері … -ып жүр еді» → was + -ing. «Асхат 2015 жылдан бері банкте істеп жүр еді, сосын өз ісін ашуды шешті» деп айтамыз. Ағылшыншада өткендегі бір сәтке дейін созылған әрекет since немесе for сөзімен келсе, had been + -ing керек.
Шатастырмаңыз
Present Perfect және Past Perfect — Екеуі де артқа қарайды. Present Perfect қазірден артқа қарайды A2-17; Past Perfect өткендегі бір сәттен артқа қарайды.
when сөзінен кейінгі Past Simple және Past Perfect — Басыңқы сөйлемдегі шақ оқиғалардың ретін өзгертеді. Әңгімеде қолданылуы B1-04 сабағында.
had (Past Perfect) және had (have етістігінің Past Simple түрі) — Бір сөз көмекші етістік те, негізгі етістік те бола алады, кейде екеуі қатар келеді.
Жазылуы мен айтылуы
- Кәдімгі сөйлеуде had әлсіз айтылады: /həd/ немесе /əd/, ал есімдіктен кейін көбіне тек /d/ қалады: I'd, you'd, she'd, we'd, they'd. Соңғы /d/ ұяң: оны т деп айтпаңыз.
- Зат есімнен кейін had сөйлеуде жиі қысқарады (the bus'd left сияқты естілуі мүмкін), бірақ жазғанда толық түрін қолданыңыз: The bus had left.
- hadn't қысқармайды және әдетте екпінмен айтылады: /ˈhædnt/. Мұндағы /æ/ қазақтың ә дыбысына өте жақын. /d/ мен /n/ арасына ы дыбысын қоспаңыз.
- Дауыстының алдында I'd келесі сөзбен жатық жалғасады: I'd already бір топ болып, кідіріссіз айтылады.
- Бұрыс етістіктердің үшінші формасы: A2-16 сабағындағы үш форма тізімдерін қайталаңыз: go / went / gone, see / saw / seen, take / took / taken, write / wrote / written.
Алтын ереже
Әңгімеңіз өткенде тұр, ал сізге одан да бұрынға бару керек пе? had + үшінші форма қолданыңыз. Рет онсыз да анық болса, Past Simple жеткілікті. Есте сақтаңыз: «кетіп қалған еді» = had left, ал «барып едім» жай ғана I went болуы мүмкін.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті Past Perfect шағында жазыңыз (5-тапсырмада Past Perfect Continuous).
-
When we got to the party, everyone (go) home.
-
I (not see) the film before, so I really enjoyed it.
-
By the time the police arrived, the thieves (escape).
-
It was the first time she (drive) on the left.
-
I was tired because I (work) all day. (continuous түрін қолданыңыз)
-
Сұрақ құраңыз: you / meet / him / before? (Past Perfect)
B. Мағына
Мағынасына қарай жауап беріңіз.
-
"When I arrived, she had cooked dinner." Бұл нені білдіреді?
-
"We'd met before." сөйлеміндегі 'd нені білдіреді? …
-
"I'd love a coffee." сөйлеміндегі 'd нені білдіреді? …
-
Мұнда Past Perfect қажет пе? Дұрысын таңдаңыз: "I got up, … and went out."
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
They had took the wrong bus.
-
Did you had eaten before the show?
-
I've already left when you called.
-
After I had finished my homework, I watched TV.
D. Мәтін ішінде
Мәтінді толықтырыңыз. Жақшадағы етістікті дұрыс түрде қолданыңыз.
Last Monday was a disaster. When I woke up, I saw that my alarm 15 (not ring). I ran to the station, but the train 16 (already / leave). By the time I got to the office, the meeting 17 (start). My boss looked at me. I 18 (never / be) late before, so she just smiled. I 19 (sit) down and opened my laptop.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Өзіңіз туралы сөйлемді аяқтаңыз: When I got home yesterday, … (Past Perfect қолданыңыз).
-
Өміріңіздегі бір «алғашқы рет» туралы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-01 Present Perfect Continuous қазақша: «қырық минуттан бері күтіп тұрмын» ағылшынша I (study) all morning, so I need a break now.
-
A2-02 Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша I (cook) dinner when the phone rang.
-
A2-28 Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады? used to қолданыңыз: We (live) in a small flat when I was a child.flat (UK); apartment (US)
Жауаптар
A. Құрылым
- had gone
- hadn't seen / had not seen
- had escaped
- had driven / 'd driven
- had been working / 'd been working
- Had you met him before?
B. Мағына
- She cooked before I arrived.
- had
- would
- got dressed
C. Қатені табыңыз
- They had taken the wrong bus.
- Had you eaten before the show?
- I'd already left when you called. / I had already left when you called.
- ✓ After I had finished my homework, I watched TV.
D. Мәтін ішінде
- hadn't rung / had not rung / didn't ring
- had already left / 'd already left
- had started / had already started
- had never been / 'd never been
- sat
E. Сіздің кезегіңіз
- When I got home yesterday, my sister had already cooked dinner.
- It was the first time I had seen the sea. I was seven.
F. Аралас қайталау
- have been studying / have studied
- was cooking
- used to live
