SlowingoГрамматика
B1 3 / 39

Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады?

Past Perfect: I Had Already Left

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз өткендегі бір әрекеттің өткендегі басқа бір әрекеттен бұрын болғанын had + үшінші форма арқылы көрсете аласыз. Сондай-ақ Past Perfect (бұрынғы өткен шақ) қашан қажет, ал қашан Past Simple (жай өткен шақ) жеткілікті екенін білесіз.

Негізгі идея

Present Perfect қазірден артқа қарайды. Past Perfect те дәл солай істейді, бірақ өткендегі бір сәттен артқа қарайды. Бұл — «өткеннің өткені».

Әңгімеңіздің бір нүктесінде тұрғаныңызды елестетіңіз, мысалы, when I got to the cinema. Сол жерден иығыңыздың үстінен артқа қарайсыз: the film had already started. Өткенде екі сәт бар, ал Past Perfect солардың ертеректегісін белгілейді.

Салыстырыңыз: When I arrived, the film started (мен келдім, сосын фильм басталды) және When I arrived, the film had started (фильм бұрын басталды; мен басын көрмей қалдым). Кішкентай had сөзі оқиғалардың ретін өзгертеді.

Егер рет онсыз да анық болса, мысалы, оқиғаларды болған ретімен айтсаңыз немесе before және after сөздері ретті көрсетіп тұрса, Past Simple жеткілікті. Past Perfect — әр ертерек әрекетке арналған ереже емес, анықтық беретін құрал.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Жақсы жаңалық: қазақ тілінде де «өткеннің өткені» бар. Біз оны -ған еді, -ып қойған еді, -ып қалған еді немесе бір нәрсені кейін білгенде -ған екен арқылы айтамыз: «Вокзалға жеткенімде, пойыз кетіп қалған еді» → the train had left. Ұзақ созылған ертерек әрекет үшін -ып тұрған / жүрген еді айтылады, бұл Past Perfect Continuous шағына жақын. Бірақ екі тұзақ бар. Біріншісі: -ған тәжірибені де білдіреді, ал біз оны мектепте Present Perfect шағымен байланыстырып үйрендік. Сондықтан өткен әңгімеде де have айтып қаламыз: «Астанаға көшкенге дейін қар көрмеген едім» → I had never seen snow, I have never seen емес. Екіншісі: -ып едім / -ған едім қазақша көбіне жай өткен шақ мағынасында да айтылады: «Дүкенге барып едім, жабық екен» = I went to the shop, but it was closed. Мұнда ешқандай ертерек оқиға жоқ, сондықтан ағылшыншада Past Simple жеткілікті.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Вокзалға жеткенімде, пойыз кетіп қалған еді.пойыз бұрын кеттіWhen I got to the station, the train had left.
Мен келгенде, олар кешкі асты беріп қойған екен.ас бұрын берілдіWhen I arrived, they had already served dinner.
Канадаға барғанға дейін ұшақпен ешқашан ұшпаған едім.өткендегі бір сәтке дейінгі тәжірибеI had never flown before I went to Canada.
Қырық минуттай күтіп тұрған едім, ақыры автобус келді.өткендегі бір сәтке дейін созылған әрекетI'd been waiting for forty minutes when the bus finally came.
Дүкенге барып едім, жабық екен.жай өткен шақ, ертерек оқиға жоқI went to the shop, but it was closed.

Құрылым

had + үшінші форма — had барлық бастауышпен бірдей.

Мысал
ХабарлыShe had left. / She'd left.
БолымсызWe hadn't eaten. / We had not eaten.
Иә / жоқ сұрағыHad you met him before?
Wh- сұрағыWhere had they gone?
Қысқа жауаптарYes, I had. / No, I hadn't.

'd қысқарған түрі — 'd had дегенді де, would дегенді де білдіре алады. Келесі сөзге қараңыз:

'd +мағынасыМысал
үшінші формаhadI'd finished.
етістіктің негізгі түріwouldI'd finish. (B1-06 қараңыз)
betterhadYou'd better go. (B2-05 қараңыз)

Past Perfect Continuous (қысқаша) — had been + -ing формасы

Мысал
ХабарлыI'd been waiting for an hour.
БолымсызShe hadn't been sleeping well.
СұрақHow long had you been working there?

Қолданылуы

1Өткендегі екі әрекеттің ертеректегісі

Өткендегі кейінгі бір сәт туралы айтып тұрып, одан бұрын болған әрекет үшін Past Perfect қолданыңыз.

When I got to the station, the train had left.
Вокзалға жеткенімде, пойыз кетіп қалған еді.
пойыз бұрын кетті; «-ып қалған еді» → had left
She didn't recognise me because I'd changed so much.
Ол мені танымады, өйткені мен қатты өзгеріп кеткен едім.
she → әйел; өзгеру бұрын болды
We went back to the restaurant where we'd had our first date.
Біз алғаш рет кездескен мейрамханамызға қайта бардық.
кездесу ертерек болды → we'd had
He'd lost his keys, so he couldn't get into the flat.
Ол кілттерін жоғалтып алған еді, сондықтан пәтерге кіре алмады.
flat (UK); apartment (US)

2Past Simple тізбегі және Past Perfect

When + Past Simple, Past Simple әдетте «бір нәрсе болды, сосын келесісі» дегенді білдіреді. Past Perfect ретті өзгертеді.

When I arrived, they served dinner.
Мен келгенде, олар кешкі асты әкелді.
алдымен келдім, сосын ас
When I arrived, they had already served dinner.
Мен келгенде, олар кешкі асты беріп қойған екен.
алдымен ас; мен кешіктім
When the guests left, I cleaned the kitchen.
Қонақтар кеткенде, асүйді жинадым.
олар кетті, сосын жинадым
When the guests had left, I cleaned the kitchen.
Қонақтар кетіп болған соң, асүйді жинадым.
олардың толық кеткенін баса айтады

3By the time, already, just

By the time + Past Simple = «сол сәтке қарай немесе одан бұрын». Already және just сөздері had пен үшінші форманың арасына қойылады.

By the time the firefighters arrived, the neighbours had put out the fire.
Өрт сөндірушілер келгенше, көршілер өртті сөндіріп қойған еді.
«келгенше» → by the time
By the time I finished my degree, I had changed my mind about teaching.
Оқуымды бітіргенше, мұғалім болу туралы ойымнан айнып қалған едім.
The meeting had already started when I logged in.
Мен жүйеге кіргенде, жиналыс басталып кеткен еді.
already: had пен started арасында
I'd just sat down when the phone rang.
Енді ғана отыра бергенімде, телефон шырылдады.
just = енді ғана

4Before, after және never… before

Before және after сөздерімен Past Perfect көбіне міндетті емес, өйткені бұл сөздер ретті көрсетеді. Never… before және the first time өткендегі бір сәтке дейінгі тәжірибе туралы айтады.

After she had checked the figures, she sent the report.
Сандарды тексеріп болған соң, ол есепті жіберді.
After she checked the figures, she sent the report.
Сандарды тексергеннен кейін, ол есепті жіберді.
бұл да дұрыс: after ретті көрсетіп тұр
I had never flown before I went to Canada.
Канадаға барғанға дейін ұшақпен ешқашан ұшпаған едім.
«-ған едім» → had never flown, have емес
It was the first time I'd eaten sushi.
Суши жеуім сол алғашқы рет еді.
өткен әңгімедегі first time + Past Perfect
Had you ever been to a concert before that one?
Сол концертке дейін бұрын-соңды концертке барып па едің?

5Past Perfect қажет емес кезде

Оқиғаларды болған ретімен айтсаңыз, Past Simple қолданыңыз. had тым көп болса, әңгіме ауырлап кетеді.

I woke up, had a shower and left the house.
Ояндым, душқа түстім де, үйден шықтым.
рет анық: тек Past Simple
She finished school in 2010 and moved to Berlin a year later.
Ол мектепті 2010 жылы бітіріп, бір жылдан кейін Берлинге көшті.
I bought a new laptop because my old one broke.
Жаңа ноутбук сатып алдым, өйткені ескісі бұзылып қалды.
себеп-салдар ретті көрсетеді; had broken та болады

6Past Perfect Continuous: өткендегі бір сәтке дейінгі ұзақтық

Had been + -ing өткендегі бір сәтке дейін созылған немесе сол кезде жаңа ғана тоқтап, нәтижесі көрініп тұрған әрекетті көрсетеді. Бұл B1-01 шағының өткен шақтағы түрі.

I'd been waiting for forty minutes when the bus finally came.
Қырық минуттай күтіп тұрған едім, ақыры автобус келді.
«-ып тұрған едім» → had been waiting
Her eyes were red. She'd been crying.
Оның көзі қызарып тұрды. Жылаған екен.
ізі сол кезде көрінді
They'd been living in Dublin for five years when their son was born.
Ұлдары дүниеге келгенде, олар Дублинде бес жыл тұрып келе жатқан еді.

Жиі кездесетін қателер

⚠️When I arrived, the film already started.
✅When I arrived, the film had already started.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ Past Perfect фильмнің бұрын басталғанын анық көрсетеді. (Past Simple + already бейресми американ ағылшынында жиі айтылады, бірақ мұнда ретті шатастыруы мүмкін.)
❌I had went home.
✅I had gone home.
had + үшінші форма, Past Simple емес.
❌She hadn't saw the email.
✅She hadn't seen the email.
hadn't сөзінен кейін үшінші форма.
❌It was the first time I have been there.
✅It was the first time I had been there.
Өткен әңгімедегі first time → Past Perfect.
❌Did you had finished?
✅Had you finished?
Сұрақты had жасайды; did жоқ.
❌I've already eaten when they arrived.
✅I'd already eaten when they arrived.
Көзқарас өткенде, сондықтан have емес, had.
❌I had been knowing him for years.
✅I had known him for years.
Күй етістіктері Past Perfect шағында да simple күйінде қалады.
⚠️Yesterday I had woken up at 7, had had breakfast and had left at 8.
✅Yesterday I woke up at 7, had breakfast and left at 8.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ кейінгі өткен сәт жоқ қарапайым тізбекке тек Past Simple керек.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Жабылып қалған екен» → Past Simple. Қазақша «-ып қалған екен» оқиғаның ертерек болғанын анық көрсетеді. Оны жай Past Simple етіп аударсаңыз, ағылшын тыңдаушысы оқиғаларды болған ретімен түсінеді: сіз келдіңіз, сосын ол жабылды.

⚠️(Банкке жеткеніңізде, ол жабылып қалған екен.) When I got to the bank, it closed.
✅When I got to the bank, it had closed. немесе When I got to the bank, it had already closed.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ «мен келген сәтте жабылды» деген мағына береді.

2. «-ған» тәжірибе → have, өткен әңгімеде де. «Көрмеген едім» дегендегі -ған сізге Present Perfect шағын еске салады. Бірақ көзқарас өткенде болса (before I moved), have емес, had керек.

❌I have never seen snow before I moved to Astana.
✅I had never seen snow before I moved to Astana. немесе I'd never seen snow before I moved to Astana.

3. «-ып едім», «-ған едім» → Past Perfect, ертерек оқиға жоқ болса да. Қазақша «Дүкенге барып едім, жабық екен», «Былтыр Түркістанға барған едік» деп жай өткен оқиғаларды да еді арқылы айтамыз. Ағылшыншада had тек басқа өткен сәттен бұрын болған оқиғаға қажет. Жай тізбекке Past Simple жеткілікті.

⚠️I had gone to the shop, but it was closed.
✅I went to the shop, but it was closed.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ had gone «одан да бұрын барып қойған едім» дегендей естіледі.
⚠️Last summer we had travelled to Turkistan and had visited the old city.
✅Last summer we travelled to Turkistan and visited the old city.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ кейінгі өткен сәт жоқ, сондықтан тек Past Simple.

4. «… бері … -ып жүр еді» → was + -ing. «Асхат 2015 жылдан бері банкте істеп жүр еді, сосын өз ісін ашуды шешті» деп айтамыз. Ағылшыншада өткендегі бір сәтке дейін созылған әрекет since немесе for сөзімен келсе, had been + -ing керек.

❌Askhat was working at the bank since 2015 when he decided to start his own business.
✅Askhat had been working at the bank since 2015 when he decided to start his own business.

Шатастырмаңыз

Present Perfect және Past Perfect — Екеуі де артқа қарайды. Present Perfect қазірден артқа қарайды A2-17; Past Perfect өткендегі бір сәттен артқа қарайды.

I've lost my wallet.
Әмиянымды жоғалтып алдым.
мәселе қазір
I'd lost my wallet, so I couldn't pay.
Әмиянымды жоғалтып алған едім, сондықтан төлей алмадым.
мәселе сол кезде

when сөзінен кейінгі Past Simple және Past Perfect — Басыңқы сөйлемдегі шақ оқиғалардың ретін өзгертеді. Әңгімеде қолданылуы B1-04 сабағында.

When she called, I left.
Ол қоңырау шалғанда, мен шығып кеттім.
алдымен қоңырау, сосын мен кеттім
When she called, I had already left.
Ол қоңырау шалғанда, мен әлдеқашан шығып кеткен едім.
алдымен мен кеттім, сосын ол қоңырау шалды (мен жоқ едім)

had (Past Perfect) және had (have етістігінің Past Simple түрі) — Бір сөз көмекші етістік те, негізгі етістік те бола алады, кейде екеуі қатар келеді.

We'd had lunch when they arrived.
Олар келгенде, біз түскі асты ішіп қойған едік.
had (көмекші етістік) + had (have етістігінің үшінші формасы)
We had lunch at one.
Сағат бірде түскі ас іштік.
have етістігінің Past Simple түрі

Жазылуы мен айтылуы

  • Кәдімгі сөйлеуде had әлсіз айтылады: /həd/ немесе /əd/, ал есімдіктен кейін көбіне тек /d/ қалады: I'd, you'd, she'd, we'd, they'd. Соңғы /d/ ұяң: оны т деп айтпаңыз.
  • Зат есімнен кейін had сөйлеуде жиі қысқарады (the bus'd left сияқты естілуі мүмкін), бірақ жазғанда толық түрін қолданыңыз: The bus had left.
  • hadn't қысқармайды және әдетте екпінмен айтылады: /ˈhædnt/. Мұндағы /æ/ қазақтың ә дыбысына өте жақын. /d/ мен /n/ арасына ы дыбысын қоспаңыз.
  • Дауыстының алдында I'd келесі сөзбен жатық жалғасады: I'd already бір топ болып, кідіріссіз айтылады.
  • Бұрыс етістіктердің үшінші формасы: A2-16 сабағындағы үш форма тізімдерін қайталаңыз: go / went / gone, see / saw / seen, take / took / taken, write / wrote / written.

Алтын ереже

Әңгімеңіз өткенде тұр, ал сізге одан да бұрынға бару керек пе? had + үшінші форма қолданыңыз. Рет онсыз да анық болса, Past Simple жеткілікті. Есте сақтаңыз: «кетіп қалған еді» = had left, ал «барып едім» жай ғана I went болуы мүмкін.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті Past Perfect шағында жазыңыз (5-тапсырмада Past Perfect Continuous).

  1. When we got to the party, everyone (go) home.
  2. I (not see) the film before, so I really enjoyed it.
  3. By the time the police arrived, the thieves (escape).
  4. It was the first time she (drive) on the left.
  5. I was tired because I (work) all day. (continuous түрін қолданыңыз)
  6. Сұрақ құраңыз: you / meet / him / before? (Past Perfect)

B. Мағына

Мағынасына қарай жауап беріңіз.

  1. "When I arrived, she had cooked dinner." Бұл нені білдіреді?
  2. "We'd met before." сөйлеміндегі 'd нені білдіреді? …
  3. "I'd love a coffee." сөйлеміндегі 'd нені білдіреді? …
  4. Мұнда Past Perfect қажет пе? Дұрысын таңдаңыз: "I got up, … and went out."

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. They had took the wrong bus.
  2. Did you had eaten before the show?
  3. I've already left when you called.
  4. After I had finished my homework, I watched TV.

D. Мәтін ішінде

Мәтінді толықтырыңыз. Жақшадағы етістікті дұрыс түрде қолданыңыз.

A bad start
Last Monday was a disaster. When I woke up, I saw that my alarm 15 (not ring). I ran to the station, but the train 16 (already / leave). By the time I got to the office, the meeting 17 (start). My boss looked at me. I 18 (never / be) late before, so she just smiled. I 19 (sit) down and opened my laptop.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Өзіңіз туралы сөйлемді аяқтаңыз: When I got home yesterday, … (Past Perfect қолданыңыз).
  2. Өміріңіздегі бір «алғашқы рет» туралы жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-01 Present Perfect Continuous қазақша: «қырық минуттан бері күтіп тұрмын» ағылшынша
    I (study) all morning, so I need a break now.
  2. A2-02 Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша
    I (cook) dinner when the phone rang.
  3. A2-28 Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады?
    used to қолданыңыз: We (live) in a small flat when I was a child.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. had gone
  2. hadn't seen / had not seen
  3. had escaped
  4. had driven / 'd driven
  5. had been working / 'd been working
  6. Had you met him before?

B. Мағына

  1. She cooked before I arrived.
  2. had
  3. would
  4. got dressed

C. Қатені табыңыз

  1. They had taken the wrong bus.
  2. Had you eaten before the show?
  3. I'd already left when you called. / I had already left when you called.
  4. ✓ After I had finished my homework, I watched TV.

D. Мәтін ішінде

  1. hadn't rung / had not rung / didn't ring
  2. had already left / 'd already left
  3. had started / had already started
  4. had never been / 'd never been
  5. sat

E. Сіздің кезегіңіз

  1. When I got home yesterday, my sister had already cooked dinner.
  2. It was the first time I had seen the sea. I was seven.

F. Аралас қайталау

  1. have been studying / have studied
  2. was cooking
  3. used to live
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play