SlowingoГрамматика
B1 6 / 39

Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша

Second Conditional: If I Had…, I Would…

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз қиялдағы немесе болуы екіталай жағдайлар туралы айта аласыз (If I had more time, I'd learn the guitar), If I were you, I'd… арқылы кеңес бере аласыз және бірінші мен екінші шартты сөйлемнің арасынан дұрысын таңдай аласыз.

Негізгі идея

Бірінші шартты сөйлем A2-27 шынайы әлем туралы: If it rains, we'll stay in. Екінші шартты сөйлем (Second Conditional) шынайы әлемнен шығып, қиял әлеміне кіреді: If I had a boat, I'd sail round the islands.

Ағылшын тілі жағдайдың қиял екенін қалай көрсетеді? Ол етістікті бір қадам артқа жылжытады: I have → if I had; I will → I would. Бірақ мағынасы өткен шақ емес. If I had a car «қазір көлігім жоқ, бар деп елестетіңізші» дегенді білдіреді.

Қабырғадағы жақтаудағы суретті елестетіңіз. Жақтаудың ішінде басқа әлем: үлкенірек пәтер, басқа жұмыс, теңіз жағасындағы өмір. Өткен шақ түрі — сол жақтау: ол тыңдаушыға «бұл шындық емес, сурет» дейді. Ал would сурет ішінде не болатынын айтады.

Бір жағдай жақтаудың ішінде де, сыртында да бола алады. Бұл сіздің оған қалай қарайтыныңызға байланысты: шынайы мүмкіндік пе (бірінші шартты сөйлем), әлде қиял ма (екінші шартты сөйлем).

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде шарт бөлігі екі жағдайда да бірдей: -са/-се. «Жаңбыр жауса» шынайы шарт та, «Бағым болса» қиял да бола береді. Айырмашылық тек нәтиже бөлігінде көрінеді: шынайы шартта -а/-е («үйде қаламыз»), қиялдағы шартта -ар еді («көкөніс өсірер едім»). Ағылшын тілінде қиял екі бөлікте де белгіленеді: if бөлігінде Past Simple (had), нәтижеде would. Сондықтан «болса» дегенді әрдайым if I have деп аударуға болмайды.

Тағы бір ерекшелік: қазақша қиялдағы шартты кейде -ғанда арқылы да айтамыз («Уақытым болғанда, көмектесер едім»). Мұны when деп аудармаңыз, бұл да if. Ал -ар болса тіркесі («сатар болса») would сияқты көрінсе де, ағылшынша if бөлігінде would қойылмайды. Жақсы жаңалық: «Сенің орныңда болсам, … -ар едім» тіркесі If I were you, I'd… тіркесіне дәл сәйкес келеді.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Жаңбыр жауса, үйде қаламыз.шынайы мүмкіндікIf it rains, we'll stay in.
Бағым болса, көкөніс өсірер едім.қиял: бағым жоқIf I had a garden, I'd grow vegetables.
Көлігім болса, жиі бара алар едім.қиялдағы мүмкіндікIf I had a car, I could visit more often.
Көбірек ақша ұсынса, мүмкін, қалар едім.қиял: «бәлкім»If they offered more, I might stay.
Уақытым болғанда, көмектесер едім.қиял (when емес)If I had time, I'd help.
Ата-анам үйді сатар болса, қатты қапа болар едім.if бөлігінде would жоқIf my parents sold the house, I'd be very sad.
Сенің орныңда болсам, басшыңмен сөйлесер едім.кеңесIf I were you, I'd talk to your manager.

Құрылым

Құрылымы

if бөлігі (шарт)негізгі бөлік (нәтиже)
if + Past Simplewould / could / might + етістіктің негізгі түрі
If I had more money,I would travel more.
If she lived closer,we could see her every week.
If they didn't work so hard,they might be happier.

Бөліктердің орны ауыса береді. if бөлігі бірінші тұрса, әдетте үтір қойылады; негізгі бөлік бірінші тұрса, үтір қойылмайды: I'd tell you if I knew.

Болымсыз түрі, сұрақтар және қысқа жауаптар

Мысал
Болымсыз шартIf I didn't have a job, I'd travel for a year.
Болымсыз нәтижеIf it was cheaper, I wouldn't think twice.
СұрақWhat would you do if you lost your phone?
Қысқа жауаптарWould you help me? — Yes, I would. / No, I wouldn't.

Нәтижедегі would, could, might

Модаль етістікМағынасыМысал
would ('d)қиял әлеміндегі нәтиже («-ар едім»)I'd buy a bigger flat.
couldістей алар едім («-а алар едім»)I could work from anywhere.
mightбәлкім, … -ар едімI might move abroad.

If I were / If I was

ТүріСтиліМысал
if I / he / she / it wereстандартты түрі; жазуда осы қолайлыIf he were taller, he'd play basketball.
if I / he / she / it wasбейресми сөйлеуде жиіIf he was taller, he'd play basketball.
If I were you, …кеңеске арналған тұрақты тіркес; were әлдеқайда қолайлыIf I were you, I'd apologise.

Нөлдік, бірінші және екінші шартты сөйлем

ТүріЖасалуыСөйлеуші қалай қарайдыМысал
Нөлдік (zero)if + осы шақ, осы шақәрдайым шындықIf you heat ice, it melts.
Бірінші (first)if + осы шақ, will / can / might / бұйрық райшынайы мүмкіндікIf it's sunny, we'll eat outside.
Екінші (second)if + өткен шақ, would / could / mightқиял, екіталай немесе қазір шындық емесIf I had a garden, I'd grow tomatoes.

Қолданылуы

1Қазіргі қиялдағы жағдайлар

Қазір шындық емес жағдайлар үшін екінші шартты сөйлемді қолданыңыз. if бөлігі қазіргі шындыққа қарама-қайшы.

If I had a garden, I'd grow my own vegetables.
Бағым болса, көкөністі өзім өсірер едім.
бағым жоқ; «-ар едім» → would
If we didn't live so far from the city, we'd go out more.
Қаладан соншалықты алыс тұрмасақ, сыртқа жиірек шығар едік.
«тұрмасақ» → didn't live, don't live емес
If she spoke Japanese, she could apply for the job in Osaka.
Ол жапон тілін білсе, Осакадағы жұмысқа өтініш бере алар еді.
«-а алар еді» → could; «ол» мұнда әйел
Life would be much easier if my phone battery lasted longer.
Телефонымның батареясы ұзағырақ шыдаса, өмір әлдеқайда жеңіл болар еді.

2Болуы екіталай немесе қиялдағы болашақ

Күтпейтін немесе тек армандайтын болашақ оқиғалар үшін де қолданыңыз. Мұнда да өткен шақ түрі «өткен» емес, «шындық емес» дегенді білдіреді.

If I won the lottery, I'd give half of it to my family.
Лотереядан ұтып алсам, жартысын отбасыма берер едім.
«ұтып алсам» келешек туралы, бірақ ағылшыншада won
What would you do if you lost your job tomorrow?
Ертең жұмысыңыздан айырылып қалсаңыз, не істер едіңіз?
If a famous director called me, I'd say yes immediately.
Атақты бір режиссер маған қоңырау шалса, бірден келісер едім.
If the company offered me more money, I might stay.
Компания маған көбірек ақша ұсынса, мүмкін, қалар едім.
«мүмкін … -ар едім» → might

3Нәтижедегі could және might

Қиял әлеміндегі қабілет немесе мүмкіндік үшін could, нәтиже тек «бәлкім» болса might қолданыңыз.

If I had a car, I could visit my grandparents more often.
Көлігім болса, атам мен әжеме жиірек бара алар едім.
could = would be able to
If you asked him nicely, he might help you.
Одан жақсылап сұрасаң, мүмкін, көмектесер еді.
«ол» мұнда ер адам → him, he
If the trains were cheaper, more people might leave their cars at home.
Пойыз билеттері арзанырақ болса, мүмкін, көбірек адам көлігін үйде қалдырар еді.
We could have a dog if our flat was bigger.
Пәтеріміз үлкенірек болса, ит асырай алар едік.
flat (UK) = apartment (US)

4Кеңес: If I were you, I'd…

Өзіңізді басқа адамның орнына қойып көріңіз. Бұл кеңес берудің тұрақты әрі сыпайы жолы, қазақшадағы «Сенің орныңда болсам…» сияқты. Болымсыз түрі: I wouldn't… («-мас едім»).

If I were you, I'd talk to your manager.
Сенің орныңда болсам, басшыңмен сөйлесер едім.
I wouldn't buy that car if I were you.
Сіздің орныңызда болсам, ол көлікті алмас едім.
«алмас едім» → wouldn't buy
If I were you, I'd get a second opinion.
Сенің орныңда болсам, басқа бір маманның да пікірін сұрар едім.
If I were in your position, I'd take the job.
Сіздің жағдайыңызда болсам, бұл жұмысқа келісер едім.

5Бірінші ме, екінші ме? Шешім сізде

Бір болашақ жағдай екі шартты сөйлемде де айтыла алады. Бірінші шартты сөйлем «мен мұны шынайы мүмкіндік деп санаймын» дейді. Екіншісі «мен мұны онша күтпеймін» немесе «тек елестетіп отырмын» дейді. Қазақшада шарт бөлігі екеуінде де бірдей («алынсам»), айырмашылық тек нәтижеде («көшемін» және «көшер едім»).

If I get the job, I'll move to Leeds.
Жұмысқа алынсам, Лидске көшемін.
сұхбат жақсы өтті
If I got the job, I'd move to Leeds.
Жұмысқа алынсам, Лидске көшер едім.
алынамын деп онша күтпеймін
If I pass the exam, I'll celebrate.
Емтиханнан өтсем, тойлаймын.
өтемін деп ойлаймын
If I passed the exam, I'd be amazed.
Емтиханнан өтсем, қатты таң қалар едім.
мүлде дайындалған жоқпын
If it's sunny tomorrow, we'll go to the beach.
Ертең күн ашық болса, жағажайға барамыз.
шынайы мүмкіндік

6Қиялдағы сұрақтар

Екінші шартты сөйлеммен қойылған сұрақтар — әңгіме бастаудың немесе біреудің пікірін сұраудың табиғи жолы.

Where would you live if you could live anywhere?
Кез келген жерде тұра алсаңыз, қай жерде тұрар едіңіз?
If you could meet anyone from history, who would it be?
Тарихтағы кез келген адаммен кездесе алсаңыз, ол кім болар еді?
Would you take the job if they paid you more?
Көбірек жалақы төлесе, бұл жұмысқа келісер ме едіңіз?

Жиі кездесетін қателер

❌If I would have more time, I would read more.
✅If I had more time, I would read more.
if бөлігінде would жоқ: if + Past Simple.
❌If I had a car, I will drive to work.
✅If I had a car, I would drive to work.
if бөлігінде өткен шақ → нәтижеде would.
❌If I won the lottery, I buy a big house.
✅If I won the lottery, I'd buy a big house.
Нәтижеге would / could / might керек.
❌If I am you, I'd say no.
✅If I were you, I'd say no.
Сіз ешқашан шын мәнінде басқа адам бола алмайсыз: қиялдағы түрін қолданыңыз.
❌I would to buy a house by the sea.
✅I would buy a house by the sea.
would + етістіктің негізгі түрі, to жоқ.
❌If he knew, he would told her.
✅If he knew, he would tell her.
would + етістіктің негізгі түрі, өткен шақ түрі емес.
❌If she would be rich, she would stop working.
✅If she were rich, she would stop working.
be етістігі де өткен шаққа ауысады: were (немесе бейресми was).
⚠️If I was you, I'd call her.
✅If I were you, I'd call her.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, өте бейресми сөйлеуде естіледі, бірақ бұл тұрақты тіркесте were әлдеқайда қолайлы.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Болса» → if I have. Қазақшада «болса» шынайы шартта да, қиялда да бірдей. Сондықтан нәтижеде «-ар едім» деп тұрып, if бөлігін осы шақта қалдыру оңай. Ағылшын тілінде would бар болса, if бөлігінде Past Simple тұрады.

❌If I have more money, I would buy a flat in Almaty.
✅If I had more money, I would buy a flat in Almaty.
would → if бөлігінде Past Simple.
❌If Erlan knows the answer, he would tell us.
✅If Erlan knew the answer, he would tell us.
Ол жауапты білмейді: қиял → knew.

2. «Болғанда» → when. Қазақша қиялдағы шартты «-ғанда» арқылы да айтамыз: «Уақытым болғанда, сені әуежайдан күтіп алар едім». Сөздікте «-ғанда» = when болғандықтан, сөйлем when арқылы аударылады. Бірақ when I had time «уақытым болған кездері» (өткендегі әдет) дегенді білдіреді. Қиял үшін if керек.

⚠️When I had time, I would meet you at the airport.
✅If I had time, I would meet you at the airport.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ мағынасы «уақытым болған кездері күтіп алатынмын» болып шығады.
⚠️When my brother lived nearer, he would visit us every day.
✅If my brother lived nearer, he would visit us every day.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ when өткендегі әдетті білдіреді; ағаңыз қазір алыс тұрса, if керек.

3. «-ар болса» → if … would. «Ата-анам үйді сатар болса, қатты қапа болар едім» деген сөйлемде «-ар» шарт бөлігінде де тұр. Оны сөзбе-сөз аударғанда if сөзінен кейін would пайда болады. Ағылшыншада if бөлігінде тек Past Simple.

❌If my parents would sell the house, I'd be very sad.
✅If my parents sold the house, I'd be very sad.
❌If our team would lose this match, the fans would be furious.
✅If our team lost this match, the fans would be furious.

Шатастырмаңыз

'd = would және 'd = had — Келесі сөзге қараңыз: етістіктің негізгі түрі → would; үшінші форма → had B1-03.

She'd go.
Ол барар еді.
would
She'd gone.
Ол кетіп қалған еді.
had

if бөлігіндегі would: сыпайы ерекшелік — Өте сыпайы өтініштерде if you would… «қарсы болмасаңыз…» дегенді білдіреді. Бұл екінші шартты сөйлем емес.

If you would wait here, the doctor will see you in a moment.
Осында күте тұрсаңыз, дәрігер сізді қазір қабылдайды.
сыпайы өтініш
If I had time, I'd help you.
Уақытым болса, саған көмектесер едім.
қалыпты екінші шартты сөйлем: if сөзінен кейін would жоқ

Екінші және үшінші шартты сөйлем — Екіншісі қазір немесе болашақ туралы; үшіншісі басқаша өткенді елестетеді B1-07. Қазақшада: «барар едім» және «барған болар едім».

If I had time, I'd come with you.
Уақытым болса, сенімен бірге барар едім.
қазір: уақытым жоқ
If I had had time, I would have come with you.
Уақытым болған болса, сенімен бірге барған болар едім.
өткен: B1-07 қараңыз

Жазылуы мен айтылуы

  • would /wʊd/: l әрпі оқылмайды. Бірінші дыбыс /w/ — ерін дөңгеленеді, тіс ерінге тимейді; оны в деп айтпаңыз.
  • Есімдіктерден кейін would әдетте қысқарады: I'd, you'd, he'd, we'd, they'd /aɪd, juːd, hiːd/. Соңғы /d/ ұяң дыбыс: қазақ сөздері д дыбысымен аяқталмағандықтан, оны т деп айтып жіберу оңай. Дауысты сақтаңыз.
  • wouldn't /ˈwʊdnt/: /d/ мен /n/ арасында дауысты жоқ, ауа мұрыннан шығады. Бұл сөз әдетте екпінмен айтылады.
  • Тез сөйлегенде would you бірігіп, /ˈwʊdʒə/ сияқты естіледі: What would you do?
  • Тез сөйлегенде I'll /aɪl/ мен I'd /aɪd/ өте ұқсас естіледі. if бөлігіндегі етістікке құлақ салыңыз: осы шақ → 'll, өткен шақ → 'd.
  • If I were you тіркесінде were әдетте әлсіз айтылады: /wə/ (UK), /wɚ/ (US).

Алтын ереже

Қиялдағы немесе болуы екіталай жағдай үшін етістікті бір қадам артқа жылжытыңыз: if + Past Simple, would / could / might + етістіктің негізгі түрі. Өткен шақ түрі өткен уақытты емес, шындықтан алыстықты көрсетеді. Would әдетте нәтижеде тұрады, if бөлігінде емес. Қазақша «-са, … -ар едім» → if + Past Simple, would.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша өзгертіңіз.

  1. If I (have) a bigger kitchen, I'd cook more.
  2. If she lived in the city, she (not need) a car.
  3. What you (do) if you found a wallet in the street?
  4. If I (be) you, I'd take the job.
  5. We could go to the beach if it (not be) so cold.
  6. Сөйлемдерді if және would арқылы біріктіріңіз: I don't have time, so I don't go to the gym.

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе толықтырыңыз.

  1. Ертең жаңбыр жаууы әбден мүмкін деп ойлайсыз. Толықтырыңыз: If it (rain) tomorrow, we (stay) at home.
  2. Қай сөйлемде сөйлеуші жұмысқа шақыру күтпейтіні көрінеді?
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: If you … water to 100 degrees, it boils.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: "If I had a car, I'd drive to work" is about ….

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. If I would know her number, I would call her.
  2. If I had wings, I will fly to work.
  3. I'd tell you if I knew.
  4. If he was taller, he could play in the team.

D. Мәтін ішінде

Диалогты оқып, әр орынға бір сөз қойыңыз немесе жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз.

Dream jobs
Ana: What 15 you do if you didn't have to work?
Ben: I'd travel. If I 16 (have) enough money, I'd go to South America first.
Ana: Me too. But if I 17 (be) you, I'd learn some Spanish before you go.
Ben: Good idea. And you? If you 18 (can) choose any job, what would it be?
Ana: I'd open a café. But I 19 (not / leave) my job tomorrow — I like it too much!

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Өміріңіз туралы сөйлемді аяқтаңыз: If I had more free time, …
  2. Досыңыз былай дейді: "My boss always gives me extra work." If I were you арқылы кеңес беріңіз.
  3. Сұраққа жауап беріңіз: Where would you live if you could live anywhere?

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until
    When I (get) home, I'll call you.
  2. A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until
    You'll miss the bus ___ you hurry. …
  3. B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады?
    I didn't recognise her because she (change) so much.
  4. B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын»
    Don't call at eight — I (have) dinner then. Future Continuous қолданыңыз.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. had
  2. wouldn't need / would not need
  3. would … do
  4. were
  5. weren't / wasn't / were not / was not
  6. If I had time, I would go to the gym. / If I had time, I'd go to the gym. / I would go to the gym if I had time. / I'd go to the gym if I had time.

B. Мағына

  1. rains … will stay
  2. If they offered me the job, I'd accept.
  3. heat
  4. now

C. Қатені табыңыз

  1. If I knew her number, I would call her. / If I knew her number, I'd call her.
  2. If I had wings, I would fly to work. / If I had wings, I'd fly to work.
  3. ✓ I'd tell you if I knew.
  4. ✓ If he was taller, he could play in the team.

D. Мәтін ішінде

  1. would
  2. had
  3. were
  4. could
  5. wouldn't leave / would not leave

E. Сіздің кезегіңіз

  1. If I had more free time, I'd learn to play the piano.
  2. If I were you, I'd talk to her about it.
  3. If I could live anywhere, I'd live by the sea in Portugal.

F. Аралас қайталау

  1. get
  2. unless
  3. had changed / 'd changed
  4. will be having
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play