Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша
Second Conditional: If I Had…, I Would…
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз қиялдағы немесе болуы екіталай жағдайлар туралы айта аласыз (If I had more time, I'd learn the guitar), If I were you, I'd… арқылы кеңес бере аласыз және бірінші мен екінші шартты сөйлемнің арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Негізгі идея
Бірінші шартты сөйлем A2-27 шынайы әлем туралы: If it rains, we'll stay in. Екінші шартты сөйлем (Second Conditional) шынайы әлемнен шығып, қиял әлеміне кіреді: If I had a boat, I'd sail round the islands.
Ағылшын тілі жағдайдың қиял екенін қалай көрсетеді? Ол етістікті бір қадам артқа жылжытады: I have → if I had; I will → I would. Бірақ мағынасы өткен шақ емес. If I had a car «қазір көлігім жоқ, бар деп елестетіңізші» дегенді білдіреді.
Қабырғадағы жақтаудағы суретті елестетіңіз. Жақтаудың ішінде басқа әлем: үлкенірек пәтер, басқа жұмыс, теңіз жағасындағы өмір. Өткен шақ түрі — сол жақтау: ол тыңдаушыға «бұл шындық емес, сурет» дейді. Ал would сурет ішінде не болатынын айтады.
Бір жағдай жақтаудың ішінде де, сыртында да бола алады. Бұл сіздің оған қалай қарайтыныңызға байланысты: шынайы мүмкіндік пе (бірінші шартты сөйлем), әлде қиял ма (екінші шартты сөйлем).
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде шарт бөлігі екі жағдайда да бірдей: -са/-се. «Жаңбыр жауса» шынайы шарт та, «Бағым болса» қиял да бола береді. Айырмашылық тек нәтиже бөлігінде көрінеді: шынайы шартта -а/-е («үйде қаламыз»), қиялдағы шартта -ар еді («көкөніс өсірер едім»). Ағылшын тілінде қиял екі бөлікте де белгіленеді: if бөлігінде Past Simple (had), нәтижеде would. Сондықтан «болса» дегенді әрдайым if I have деп аударуға болмайды.
Тағы бір ерекшелік: қазақша қиялдағы шартты кейде -ғанда арқылы да айтамыз («Уақытым болғанда, көмектесер едім»). Мұны when деп аудармаңыз, бұл да if. Ал -ар болса тіркесі («сатар болса») would сияқты көрінсе де, ағылшынша if бөлігінде would қойылмайды. Жақсы жаңалық: «Сенің орныңда болсам, … -ар едім» тіркесі If I were you, I'd… тіркесіне дәл сәйкес келеді.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Жаңбыр жауса, үйде қаламыз. | шынайы мүмкіндік | If it rains, we'll stay in. |
| Бағым болса, көкөніс өсірер едім. | қиял: бағым жоқ | If I had a garden, I'd grow vegetables. |
| Көлігім болса, жиі бара алар едім. | қиялдағы мүмкіндік | If I had a car, I could visit more often. |
| Көбірек ақша ұсынса, мүмкін, қалар едім. | қиял: «бәлкім» | If they offered more, I might stay. |
| Уақытым болғанда, көмектесер едім. | қиял (when емес) | If I had time, I'd help. |
| Ата-анам үйді сатар болса, қатты қапа болар едім. | if бөлігінде would жоқ | If my parents sold the house, I'd be very sad. |
| Сенің орныңда болсам, басшыңмен сөйлесер едім. | кеңес | If I were you, I'd talk to your manager. |
Құрылым
Құрылымы
| if бөлігі (шарт) | негізгі бөлік (нәтиже) |
|---|---|
| if + Past Simple | would / could / might + етістіктің негізгі түрі |
| If I had more money, | I would travel more. |
| If she lived closer, | we could see her every week. |
| If they didn't work so hard, | they might be happier. |
Бөліктердің орны ауыса береді. if бөлігі бірінші тұрса, әдетте үтір қойылады; негізгі бөлік бірінші тұрса, үтір қойылмайды: I'd tell you if I knew.
Болымсыз түрі, сұрақтар және қысқа жауаптар
| Мысал | |
|---|---|
| Болымсыз шарт | If I didn't have a job, I'd travel for a year. |
| Болымсыз нәтиже | If it was cheaper, I wouldn't think twice. |
| Сұрақ | What would you do if you lost your phone? |
| Қысқа жауаптар | Would you help me? — Yes, I would. / No, I wouldn't. |
Нәтижедегі would, could, might
| Модаль етістік | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| would ('d) | қиял әлеміндегі нәтиже («-ар едім») | I'd buy a bigger flat. |
| could | істей алар едім («-а алар едім») | I could work from anywhere. |
| might | бәлкім, … -ар едім | I might move abroad. |
If I were / If I was
| Түрі | Стилі | Мысал |
|---|---|---|
| if I / he / she / it were | стандартты түрі; жазуда осы қолайлы | If he were taller, he'd play basketball. |
| if I / he / she / it was | бейресми сөйлеуде жиі | If he was taller, he'd play basketball. |
| If I were you, … | кеңеске арналған тұрақты тіркес; were әлдеқайда қолайлы | If I were you, I'd apologise. |
Нөлдік, бірінші және екінші шартты сөйлем
| Түрі | Жасалуы | Сөйлеуші қалай қарайды | Мысал |
|---|---|---|---|
| Нөлдік (zero) | if + осы шақ, осы шақ | әрдайым шындық | If you heat ice, it melts. |
| Бірінші (first) | if + осы шақ, will / can / might / бұйрық рай | шынайы мүмкіндік | If it's sunny, we'll eat outside. |
| Екінші (second) | if + өткен шақ, would / could / might | қиял, екіталай немесе қазір шындық емес | If I had a garden, I'd grow tomatoes. |
Қолданылуы
1Қазіргі қиялдағы жағдайлар
Қазір шындық емес жағдайлар үшін екінші шартты сөйлемді қолданыңыз. if бөлігі қазіргі шындыққа қарама-қайшы.
2Болуы екіталай немесе қиялдағы болашақ
Күтпейтін немесе тек армандайтын болашақ оқиғалар үшін де қолданыңыз. Мұнда да өткен шақ түрі «өткен» емес, «шындық емес» дегенді білдіреді.
3Нәтижедегі could және might
Қиял әлеміндегі қабілет немесе мүмкіндік үшін could, нәтиже тек «бәлкім» болса might қолданыңыз.
4Кеңес: If I were you, I'd…
Өзіңізді басқа адамның орнына қойып көріңіз. Бұл кеңес берудің тұрақты әрі сыпайы жолы, қазақшадағы «Сенің орныңда болсам…» сияқты. Болымсыз түрі: I wouldn't… («-мас едім»).
5Бірінші ме, екінші ме? Шешім сізде
Бір болашақ жағдай екі шартты сөйлемде де айтыла алады. Бірінші шартты сөйлем «мен мұны шынайы мүмкіндік деп санаймын» дейді. Екіншісі «мен мұны онша күтпеймін» немесе «тек елестетіп отырмын» дейді. Қазақшада шарт бөлігі екеуінде де бірдей («алынсам»), айырмашылық тек нәтижеде («көшемін» және «көшер едім»).
6Қиялдағы сұрақтар
Екінші шартты сөйлеммен қойылған сұрақтар — әңгіме бастаудың немесе біреудің пікірін сұраудың табиғи жолы.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Болса» → if I have. Қазақшада «болса» шынайы шартта да, қиялда да бірдей. Сондықтан нәтижеде «-ар едім» деп тұрып, if бөлігін осы шақта қалдыру оңай. Ағылшын тілінде would бар болса, if бөлігінде Past Simple тұрады.
2. «Болғанда» → when. Қазақша қиялдағы шартты «-ғанда» арқылы да айтамыз: «Уақытым болғанда, сені әуежайдан күтіп алар едім». Сөздікте «-ғанда» = when болғандықтан, сөйлем when арқылы аударылады. Бірақ when I had time «уақытым болған кездері» (өткендегі әдет) дегенді білдіреді. Қиял үшін if керек.
3. «-ар болса» → if … would. «Ата-анам үйді сатар болса, қатты қапа болар едім» деген сөйлемде «-ар» шарт бөлігінде де тұр. Оны сөзбе-сөз аударғанда if сөзінен кейін would пайда болады. Ағылшыншада if бөлігінде тек Past Simple.
Шатастырмаңыз
'd = would және 'd = had — Келесі сөзге қараңыз: етістіктің негізгі түрі → would; үшінші форма → had B1-03.
if бөлігіндегі would: сыпайы ерекшелік — Өте сыпайы өтініштерде if you would… «қарсы болмасаңыз…» дегенді білдіреді. Бұл екінші шартты сөйлем емес.
Екінші және үшінші шартты сөйлем — Екіншісі қазір немесе болашақ туралы; үшіншісі басқаша өткенді елестетеді B1-07. Қазақшада: «барар едім» және «барған болар едім».
Жазылуы мен айтылуы
- would /wʊd/: l әрпі оқылмайды. Бірінші дыбыс /w/ — ерін дөңгеленеді, тіс ерінге тимейді; оны в деп айтпаңыз.
- Есімдіктерден кейін would әдетте қысқарады: I'd, you'd, he'd, we'd, they'd /aɪd, juːd, hiːd/. Соңғы /d/ ұяң дыбыс: қазақ сөздері д дыбысымен аяқталмағандықтан, оны т деп айтып жіберу оңай. Дауысты сақтаңыз.
- wouldn't /ˈwʊdnt/: /d/ мен /n/ арасында дауысты жоқ, ауа мұрыннан шығады. Бұл сөз әдетте екпінмен айтылады.
- Тез сөйлегенде would you бірігіп, /ˈwʊdʒə/ сияқты естіледі: What would you do?
- Тез сөйлегенде I'll /aɪl/ мен I'd /aɪd/ өте ұқсас естіледі. if бөлігіндегі етістікке құлақ салыңыз: осы шақ → 'll, өткен шақ → 'd.
- If I were you тіркесінде were әдетте әлсіз айтылады: /wə/ (UK), /wɚ/ (US).
Алтын ереже
Қиялдағы немесе болуы екіталай жағдай үшін етістікті бір қадам артқа жылжытыңыз: if + Past Simple, would / could / might + етістіктің негізгі түрі. Өткен шақ түрі өткен уақытты емес, шындықтан алыстықты көрсетеді. Would әдетте нәтижеде тұрады, if бөлігінде емес. Қазақша «-са, … -ар едім» → if + Past Simple, would.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша өзгертіңіз.
-
If I (have) a bigger kitchen, I'd cook more.
-
If she lived in the city, she (not need) a car.
-
What you (do) if you found a wallet in the street?
-
If I (be) you, I'd take the job.
-
We could go to the beach if it (not be) so cold.
-
Сөйлемдерді if және would арқылы біріктіріңіз: I don't have time, so I don't go to the gym.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе толықтырыңыз.
-
Ертең жаңбыр жаууы әбден мүмкін деп ойлайсыз. Толықтырыңыз: If it (rain) tomorrow, we (stay) at home.
-
Қай сөйлемде сөйлеуші жұмысқа шақыру күтпейтіні көрінеді?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: If you … water to 100 degrees, it boils.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: "If I had a car, I'd drive to work" is about ….қазір көлігім жоқ
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
If I would know her number, I would call her.
-
If I had wings, I will fly to work.
-
I'd tell you if I knew.
-
If he was taller, he could play in the team.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, әр орынға бір сөз қойыңыз немесе жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз.
Ana: What 15 you do if you didn't have to work?
Ben: I'd travel. If I 16 (have) enough money, I'd go to South America first.
Ana: Me too. But if I 17 (be) you, I'd learn some Spanish before you go.
Ben: Good idea. And you? If you 18 (can) choose any job, what would it be?
Ana: I'd open a café. But I 19 (not / leave) my job tomorrow — I like it too much!
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Өміріңіз туралы сөйлемді аяқтаңыз: If I had more free time, …
-
Досыңыз былай дейді: "My boss always gives me extra work." If I were you арқылы кеңес беріңіз.
-
Сұраққа жауап беріңіз: Where would you live if you could live anywhere?
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until When I (get) home, I'll call you.
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until You'll miss the bus ___ you hurry. …
-
B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады? I didn't recognise her because she (change) so much.
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» Don't call at eight — I (have) dinner then. Future Continuous қолданыңыз.
Жауаптар
A. Құрылым
- had
- wouldn't need / would not need
- would … do
- were
- weren't / wasn't / were not / was not
- If I had time, I would go to the gym. / If I had time, I'd go to the gym. / I would go to the gym if I had time. / I'd go to the gym if I had time.
B. Мағына
- rains … will stay
- If they offered me the job, I'd accept.
- heat
- now
C. Қатені табыңыз
- If I knew her number, I would call her. / If I knew her number, I'd call her.
- If I had wings, I would fly to work. / If I had wings, I'd fly to work.
- ✓ I'd tell you if I knew.
- ✓ If he was taller, he could play in the team.
D. Мәтін ішінде
- would
- had
- were
- could
- wouldn't leave / would not leave
E. Сіздің кезегіңіз
- If I had more free time, I'd learn to play the piano.
- If I were you, I'd talk to her about it.
- If I could live anywhere, I'd live by the sea in Portugal.
F. Аралас қайталау
- get
- unless
- had changed / 'd changed
- will be having
