SlowingoГрамматика
B1 1 / 39

Present Perfect Continuous қазақша: «қырық минуттан бері күтіп тұрмын» ағылшынша

Present Perfect Continuous

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз өткенде басталып, әлі жалғасып жатқан немесе жаңа ғана тоқтап, ізі қалған әрекеттер туралы have / has been + -ing формасы арқылы айта аласыз.

Негізгі идея

Present Perfect (осы шақтың аяқталған түрі) өткенді қазірмен байланыстырады A2-17. Continuous түрі (-ing) жүріп жатқан әрекетті көрсетеді A1-22. Екеуін біріктірсеңіз, қазірден артқа қарап, жүріп келе жатқан әрекетті көрсететін шақ шығады: Present Perfect Continuous.

Секундомерді елестетіңіз. Сіз оны өткенде іске қостыңыз, ол әлі жүріп тұр: I've been waiting for an hour. Күту бір сағат бұрын басталды, мен әлі күтіп тұрмын. Немесе сіз стоп батырмасын жаңа ғана бастыңыз, бірақ әрекеттің ізі әлі көрініп тұр: You're out of breath. Have you been running?

Екі жағдайда да назар біткен нәтижеге емес, әрекеттің өзіне және оның қанша уақытқа созылғанына аударылады. Сондықтан бұл шақ көбіне бір сезімді білдіреді: шаршау, ренжу, күш-жігер. I've been working all day сөйлемі не істеп шығарғаныңыз туралы емес, оның артындағы ұзақ, үздіксіз еңбек туралы.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Ең үлкен тұзақ қазақшадағы «… бері». Біз «Қырық минуттан бері күтіп тұрмын» деп осы шақтың созылыңқы түрімен (-ып тұр / отыр / жатыр / жүр) айтамыз. Сөзбе-сөз аударсаңыз, I'm waiting for forty minutes шығады, ал бұл қате. Ағылшын тілінде өткенде басталып, қазірге дейін жалғасып келе жатқан әрекет үшін have / has been + -ing керек. Сонымен қатар қазақтың -ып жүр түрі соңғы кездегі қайталанатын әрекетке («спортзалға барып жүрмін») өте жақсы сәйкес келеді: I've been going to the gym. Ал жаңа ғана біткен әрекеттің ізін біз көбіне -ыпсың / -ыпты немесе -ған екен арқылы береміз («Жылапсың ғой», «Жаңбыр жауған екен»). Ағылшыншада бұл да Present Perfect Continuous: Have you been crying? It's been raining. Есте сақтаңыз: «Таңертеңнен бері пәтер жинадым» дегендегі -ды өткен шақ болса да, әрекет қазірге дейін созылса, ағылшыншада Past Simple емес, Present Perfect Continuous керек.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Қырық минуттан бері күтіп тұрмын.әлі жалғасып жатырI've been waiting for forty minutes.
Ол қаңтардан бері гитара үйреніп жүр.басталған сәт, әлі жалғасадыShe's been learning the guitar since January.
Соңғы кезде спортзалға жиі барып жүрмін.қайталанатын әрекетI've been going to the gym a lot lately.
Көзің қызарып кетіпті. Жыладың ба?ізі көрініп тұрYour eyes are red. Have you been crying?
Көшелер су. Жаңбыр жауған екен.әрекет жаңа тоқтадыThe streets are wet. It's been raining.

Құрылым

have / has + been + -ing формасы — been — be етістігінің үшінші формасы, ол ешқашан өзгермейді.

Бастауышhave / hasbeen-ing формасы
I / you / we / theyhave ('ve)beenworking
he / she / ithas ('s)beenworking

Хабарлы, болымсыз, сұраулы

Мысал
ХабарлыShe's been studying all evening.
БолымсызI haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well.
Иә / жоқ сұрағыHave you been waiting long? / Has it been raining?
Wh- сұрағыWhat have you been doing? / How long has she been working here?

Қысқа жауаптар — тек have / has қолданыңыз.

СұрақИәЖоқ
Have you been working?Yes, I have.No, I haven't.
Has she been crying?Yes, she has.No, she hasn't.

Жиі қолданылатын уақыт тіркестері: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Present Perfect Simple шағымен және How long…? сұрағымен толық салыстыру B1-02 сабағында.

Қолданылуы

1Қазірге дейін жалғасып келе жатқан әрекет

Әрекет өткенде басталған және сөйлеп тұрған сәтте әлі жүріп жатыр. Уақыт тіркесі әдетте осы уақытқа дейінгі ұзақтықты көрсетеді.

I've been waiting here for forty minutes.
Мұнда қырық минуттан бері күтіп тұрмын.
«бері» + «күтіп тұрмын» → have been waiting, I'm waiting емес
We've been living in this flat for two years.
Бұл пәтерде екі жылдан бері тұрып жатырмыз.
әлі тұрамыз; flat (UK), apartment (US)
She's been learning the guitar since January.
Ол қаңтардан бері гитара үйреніп жүр.
she's = she has
It's been snowing all morning.
Таңертеңнен бері қар жауып тұр.
it's = it has
They've been building that hotel for ages.
Ол қонақүйді салып жатқандарына көп болды.
for ages бейресми: «көптен бері»

2Ізі көрініп тұрған, жаңа біткен әрекет

Әрекет жаңа ғана тоқтады, ал оның әсерін қазір көріп, естіп немесе сезіп тұрмыз. Көбіне уақыт тіркесі мүлде болмайды. Қазақшада мұнда жиі -ыпсың / -ыпты немесе -ған екен айтылады.

You're all wet. Have you been swimming?
Малмандай су болыпсың ғой. Шомылып келдің бе?
ізі көрініп тұр
Your eyes are red. Have you been crying?
Көзің қызарып кетіпті. Жыладың ба?
«-ыпты» ізді көрсетеді → have you been crying
Sorry I'm so dirty. I've been fixing my bike.
Кешір, үсті-басым кір болып тұр. Велосипедімді жөндеп жатқан едім.
әрекет жаңа ғана бітті
The streets are wet. It's been raining.
Көшелер су. Жаңбыр жауған екен.
жаңбыр тоқтады; «-ған екен» → it's been raining
"Why are you out of breath?" "I've been running for the bus."
«Неге ентігіп тұрсың?» «Автобусқа үлгерейін деп жүгірдім.»
«жүгірдім» -ды, бірақ ізі қазір → I've been running

3Соңғы кездегі қайталанатын әрекет

Әрекет қазірге дейінгі бір кезеңде қайта-қайта болады. Мұнда lately, recently және these days сөздері жиі кездеседі. Қазақшадағы -ып жүр осыған өте жақын.

I've been going to the gym a lot lately.
Соңғы кезде спортзалға жиі барып жүрмін.
«-ып жүр» қайталанатын әрекет → have been going
He's been calling me every night this week.
Осы аптада ол маған күнде кешке қоңырау шалып жүр.
he → ер адам
We've been eating out too much recently.
Соңғы кезде сырттан тым жиі тамақтанып жүрміз.
My neighbours have been having parties every weekend.
Көршілерім әр демалыс сайын той-думан жасап жүр.
have a party әрекет, сондықтан continuous болады

4Әрекет пен оның ұзақтығына екпін түсіру

Бір нәрсенің қанша уақытқа немесе қаншалықты үздіксіз созылғанын баса айтқыңыз келсе, осы шақты таңдаңыз. Ол көбіне шаршауды, ренішті немесе күш-жігерді білдіреді.

I've been working on this report all day, and it still isn't finished.
Күні бойы осы есеппен отырмын, бірақ әлі біткен жоқ.
ұзақ еңбек
You've been playing that game for hours!
Сол ойынды бірнеше сағаттан бері ойнап отырсың ғой!
наразылық
She's been looking after her mother since the spring.
Ол көктемнен бері анасын күтіп жүр.
ұзақ уақыт бойғы күш-жігер
We've been trying to call you all afternoon.
Түстен бері саған қоңырау шалып әлекпіз.
«бері» → have been trying

5Соңғы кездегі істер туралы сұрау

What have you been doing? біреудің соңғы кездегі өмірі туралы немесе қазіргі жағдайдың себебі туралы сұраудың табиғи жолы.

What have you been doing lately?
Соңғы кезде немен айналысып жүрсің?
Hi! I haven't seen you for ages. What have you been up to?
Сәлем! Сені көрмегелі көп болды. Не істеп жүрсің?
бейресми
What have you been eating? Your shirt is covered in sauce!
Не жеп отырдың? Көйлегің түгел тұздыққа боялып қалыпты!
ізі көрініп тұр

Жиі кездесетін қателер

❌I've been wait for an hour.
✅I've been waiting for an hour.
been сөзінен кейін -ing формасы келеді.
❌She has being working all day.
✅She has been working all day.
have/has + been, being емес.
❌I'm waiting here since ten o'clock.
✅I've been waiting here since ten o'clock.
Қазірге дейінгі ұзақтыққа perfect шақ керек.
❌He have been studying.
✅He has been studying.
he/she/it → has.
❌How long you have been waiting?
✅How long have you been waiting?
Сұрақ: have/has бастауыштың алдында.
❌I've been knowing her for years.
✅I've known her for years.
Күй етістіктері (know, own, believe…) әдетте continuous түрінде қолданылмайды. B1-02 қараңыз.
⚠️I've been writing three emails this morning.
✅I've written three emails this morning.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ біткен нәрселерді санағанда Present Perfect Simple қолданыңыз. B1-02 қараңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «… бері» + «-ып тұрмын / жатырмын» → Present Continuous. Қазақшада «Сағат тоғыздан бері дәрігерді күтіп отырмыз» деп осы шақтың созылыңқы түрімен айтамыз. Ағылшын тілінде I'm waiting тек «қазір» дегенді білдіреді, ұзақтықты көрсете алмайды. Ұзақтық болса, have / has been + -ing керек.

❌We are waiting for the doctor since nine o'clock.
✅We have been waiting for the doctor since nine o'clock. немесе We've been waiting for the doctor since nine o'clock.
❌Nurlan is working on his diploma project for three months.
✅Nurlan has been working on his diploma project for three months. немесе Nurlan's been working on his diploma project for three months.

2. «… бері» + «-амын / -ады» → Present Simple. «Мәдина алты жасынан бері домбыра тартады» деп осы-келер шақпен де айтамыз. Ағылшыншада әрекет өткенде басталып, әлі жалғасса, Present Simple жарамайды.

❌Madina plays the dombra since she was six.
✅Madina has been playing the dombra since she was six. немесе Madina has played the dombra since she was six.

3. «Таңнан бері … -дым» → Past Simple + since. «Таңнан бері пәтер жинадым, қатты шаршадым» дегенде -ды тұр, бірақ әрекет қазірге дейін созылды және оның ізі қазір сезіліп тұр. since сөзімен және қазірге дейінгі кезеңмен ағылшыншада perfect шақ керек.

❌I cleaned the flat since morning, so I'm really tired.
✅I've been cleaning the flat since morning, so I'm really tired.

4. Ізі көрініп тұрған әрекет → Past Simple. Қазақша ізі көрініп тұрған әрекетті де «Тамақ пісірдім», «Көлік жөндедім» деп -ды арқылы айта береміз. Ағылшыншада Past Simple әрекетті қазірмен байланысы жоқ, өткенде біткен оқиға ретінде көрсетеді. Әрекет жаңа ғана тоқтап, ізі қазір көрініп тұрса, have / has been + -ing табиғирақ.

⚠️(Досыңыз келгенде асүй ыдыс-аяққа толы, сіз алжапқыш тағып тұрсыз.) Sorry about the mess. I cooked.
✅Sorry about the mess. I've been cooking.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ I cooked асүйдің қазіргі түрін түсіндірмейді: әрекет жаңа бітті, ізі көрініп тұр.

Шатастырмаңыз

Present Continuous және Present Perfect Continuous — Present Continuous A1-22 қазір не болып жатқанын сипаттайды. Present Perfect Continuous оның қаншадан бері болып жатқанына артқа қарайды. Қазақшада екеуі де «күтіп тұрмын» болуы мүмкін.

I'm waiting for the bus.
Автобус күтіп тұрмын.
қазір
I've been waiting for the bus for twenty minutes.
Автобусты жиырма минуттан бері күтіп тұрмын.
қазір + осы уақытқа дейінгі ұзақтық

Present Perfect Continuous және Present Perfect Simple — Continuous әрекеттің өзіне назар аударады; simple біткен нәтижеге назар аударады. Толық салыстыру B1-02 сабағында.

I've been painting the kitchen.
Асүйді сырлап жүрмін.
әрекет: бітпеуі мүмкін, киімімде бояу бар
I've painted the kitchen.
Асүйді сырлап қойдым.
нәтиже: бітті

Present Perfect Continuous және Past Continuous — Past Continuous A2-01 өткендегі бір уақыттағы әрекетті сипаттайды, оның қазірмен байланысы жоқ.

I was reading at ten o'clock last night.
Кеше кешкі сағат онда кітап оқып отырдым.
өткендегі бір сәт
I've been reading all evening.
Кешкілік бойы кітап оқып отырмын.
қазірге дейін

Жазылуы мен айтылуы

  • Ауызша сөйлеуде have пен has дерлік әрқашан қысқарады: I've been, you've been, she's been, it's been.
  • She's been = she has been, ешқашан she is been емес. 's сөзінен кейінгі been оның has екенін көрсетеді.
  • Been әдетте әлсіз әрі қысқа айтылады: /bɪn/, британ және американ айтылуында да. ee әрпіне қарап дауыстыны созбаңыз. Ол келесі сөзбен тығыз жалғасады: I've been waiting бір топ болып, кідіріссіз айтылады.
  • Сұрақтарда have әлсіз: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Қысқа жауаптарда күшті: Yes, I have /hæv/. Мұндағы /æ/ қазақтың ә дыбысына жақын.
  • -ing жұрнағындағы /ŋ/ қазақтың ң дыбысымен бірдей: соңына г қоспаңыз.
  • -ing жазылу ережелері Present Continuous шағымен бірдей A1-22: make → making, run → running, lie → lying.

Алтын ереже

have / has + been + -ing = өткенде басталып, әлі жалғасып жатқан немесе жаңа ғана тоқтап, ізі қалған әрекет. Нәтижеден гөрі әрекет пен оның ұзақтығы маңызды болғанда қолданыңыз. Есте сақтаңыз: «… бері күтіп тұрмын» = I've been waiting, I'm waiting емес.

Жаттығулар

A. Құрылым

1–3-тапсырмаларда Present Perfect Continuous қолданыңыз.

  1. I (wait) for you for half an hour!
  2. She's out of breath because she (run).
  3. You look tired. you (sleep) badly?
  4. It (not rain) today.
  5. Сұрақ құраңыз: you / do / what / lately?
  6. Қысқарған түрде жазыңыз: They have been travelling.

B. Мағына

Мағынасына қарай жауап беріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Your hands are covered in paint. ?
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … four emails this morning.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Look outside! It … all night.
  4. Қай сөйлемде әрекет әлі жалғасып жатыр?

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. He has been study all night.
  2. I am learning English since 2019.
  3. We have being trying to call you.
  4. Қысқа жауап: "Has she been crying?" "Yes, she's."

D. Мәтін ішінде

Present Perfect Simple немесе Present Perfect Continuous қолданыңыз.

Back from the gym
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Соңғы кезде істеп жүрген екі ісіңіз туралы екі сөйлем жазыңыз.
  2. Қасыңыздағы бір адамға немесе бір жерге қарап, осы уақытқа дейін не болып жатқанын болжаңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі»
    I've just (finish) my homework. Can I go out?
  2. A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен
    We (visit) Rome in 2019.
  3. A2-18 Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады?
    I've known Ana we were at school.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. have been waiting / 've been waiting
  2. has been running / 's been running
  3. Have … been sleeping
  4. hasn't been raining / hasn't rained
  5. What have you been doing lately?
  6. They've been travelling.

B. Мағына

  1. Have you been painting
  2. have written
  3. has been snowing
  4. I've been working on my thesis for six months.

C. Қатені табыңыз

  1. He has been studying all night. / He's been studying all night.
  2. I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
  3. We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
  4. Yes, she has.

D. Мәтін ішінде

  1. have … been doing
  2. have been running
  3. have been training / have trained
  4. haven't been eating / haven't eaten
  5. have been trying / have tried

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
  2. The floor is wet. Someone has been cleaning.

F. Аралас қайталау

  1. finished
  2. visited
  3. since
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play