Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша
Should Have, Could Have, Might Have
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз өткендегі өкініштер мен қателіктер (I should have left earlier), қолданылмаған мүмкіндіктер (We could have won) туралы айта аласыз, адамдарды сынай аласыз (You could have told me!) және не істеуге дайын болғаныңызды айта аласыз (I would have helped, but…).
Негізгі идея
Футбол матчынан кейін ойыншылар ойынның жазбасын қарайды. Олар видеоны тоқтатып: Here I should have passed the ball. Here we could have scored. дейді. Матч аяқталды. Ештеңені өзгерту мүмкін емес. Бірақ олар болған нәрсені дұрыс болатын немесе мүмкін болған нәрсемен салыстырады.
Модаль етістік + have + үшінші форма дәл осы жұмысты атқарады. Ол өткенге қарап, оны басқа нұсқамен салыстырады, әдетте болмай қалған нұсқамен:
- You should have called. → Қоңырау шалу дұрыс еді. Сіз шалмадыңыз.
- You could have called. → Қоңырау шалу мүмкін еді. Сіз шалмадыңыз.
- I would have called, but… → Шалуға дайын едім. Бір нәрсе кедергі болды.
Құрылымы әрдайым бірдей. Модаль етістік сіз қандай баға беріп тұрғаныңызды көрсетеді: дұрыс нәрсе ме, мүмкін нәрсе ме, әлде істеуге дайын болған нәрсе ме. I сөзімен бұл сөйлемдер көбіне өкінішті білдіреді. You сөзімен көбіне сын айтады.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: қазақ тілінде should have тіркесіне өте жақсы сәйкес келетін форма бар — керек еді: «Ертерек шығуым керек еді». Болымсыз түрі: -мауым керек еді («айтпауым керек еді»). Could have мағынасын көбіне -а алар едім немесе -са болар еді («айтсаң болар еді ғой!») береді, ал would have тіркесін -ар едім, бірақ… («келер едім, бірақ…») береді.
Бірақ «керек» сөзінің ағылшынша аудармасы көп болғандықтан, «керек еді» оңай басқа модальға айналып кетеді. «Керек = must» деп жаттағандықтан, must have айтылады, бірақ ол «сөзсіз солай болған шығар» деген болжамды білдіреді. «Керек еді» өткен шақта тұрғандықтан, had to айтылады, бірақ ол «амалсыз істедім» дегенді білдіреді. Ал «болар еді» дегенде have оңай түсіп қалады: You could tell me «қазір айта аласың» деген мағынаға ауысады.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Ертерек шығуым керек еді. | дұрыс еді, бірақ істемедім | I should have left earlier. |
| Оған айтпауым керек еді. | қате істедім | I shouldn't have told him. |
| Маған айтсаң болар еді ғой! | мүмкін еді, істемедің | You could have told me! |
| Жеңе алар едік. | мүмкіндік болды | We could have won. |
| Келер едім, бірақ жұмыстан шыға алмадым. | дайын едім, бірақ кедергі болды | I would have come, but… |
| Ерте кетуге тура келді. | амалсыз істедім | I had to leave early. |
| Ол үйде болған шығар. | болжам | He must have been at home. (B2-06) |
Құрылым
модаль етістік + have + үшінші форма
| Түрі | Мағынасы | Шын мәнінде не болды | Мысал |
|---|---|---|---|
| should have / ought to have | дұрыс нәрсе еді («керек еді») | әдетте: болмады | You should have warned me. |
| shouldn't have / ought not to have | қате нәрсе еді («-мауым керек еді») | болды | I shouldn't have eaten so much. |
| could have | мүмкін еді («-а алар едім») | әдетте: болмады | We could have won. |
| might have (сын) | сыпайы / мейірімді болар еді | болмады | You might have said thank you! |
| would have | дайын едім («-ар едім, бірақ…») | болмады | I would have helped, but I was away. |
Болымсыз түрі және сұрақтар
| Мысал | |
|---|---|
| Болымсыз | You shouldn't have said that. / We couldn't have done more. |
| Сұрақ | Should I have told her? / What could we have done? |
| Қысқа жауаптар | Should I have called? — Yes, you should (have). / No, you shouldn't (have). |
Қысқарған және әлсіз түрлері (сөйлеуде)
| Жазылуы | Көбіне қалай естіледі |
|---|---|
| should have / should've | /ˈʃʊdəv/ |
| could have / could've | /ˈkʊdəv/ |
| would have / would've | /ˈwʊdəv/ |
| shouldn't have | /ˈʃʊdntəv/ |
Қолданылуы
1Should have: өкініш және сын
Болмай қалған дұрыс нәрсе үшін should have, болып қойған қате нәрсе үшін shouldn't have қолданыңыз. I немесе we сөзімен ол өкінішті, you немесе басқа адаммен сынды білдіреді. Ought to have мағынасы бірдей, бірақ сирек қолданылады және ресмирек.
2Could have: қолданылмаған мүмкіндік
Мүмкін болған, бірақ болмай қалған нәрсе үшін could have қолданыңыз: қолдан шығып кеткен мүмкіндік немесе болмай қалған қауіп.
3Could have және might have: наразы сын
You сөзімен could have көбіне «мүмкіндігің болды, бірақ пайдаланбадың» дегенді білдіреді, қазақшадағы «-саң болар еді ғой!» сияқты. Might have да осылай, әсіресе британ ағылшынында, біреу сыпайы немесе мейірімді нәрсе істемегенде қолданылады. Модаль етістікке екпін түсіріңіз.
4Would have: дайын едім, бірақ бір нәрсе кедергі болды
Бір нәрсе істеуге дайын болғаныңызды немесе жоспарлағаныңызды, бірақ бір нәрсе кедергі болғанын айту үшін would have қолданыңыз. Ол көбіне but сөзімен немесе if бөлігімен B1-07 келеді.
5Өткендегі таңдаулар туралы сұрау
Дұрыс таңдау немесе басқа мүмкіндіктер туралы сұрау үшін should I have…? және what could I have…? қолданыңыз. Қазақшада: «… керек пе еді?», «… не істей алар едім?».
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Керек еді» → must have. «Керек = must» деп жаттағандықтан, «Маған ескертуің керек еді» сөйлемі You must have warned me болып шығады. Бірақ must have сын емес, болжам: «сен маған ескерткен шығарсың, сөзсіз». Өкініш пен сын үшін should have қолданыңыз.
2. «Керек еді» → had to. «Керек еді» өткен шақ сияқты естіледі, сондықтан had to таңдалып кетеді. Бірақ had to «амалсыз істедім» дегенді білдіреді, яғни іс болды. Should have керісінше: дұрыс еді, бірақ болмады.
3. «Болар еді ғой!» → could + негізгі түрі. «Кеше бізге көшуге көмектессе болар еді ғой!» деген сөйлемде өткенді «кеше» сөзі көрсетеді, сондықтан ағылшынша have түсіп қалады. Өткен туралы наразылық үшін could have + үшінші форма керек.
4. «Айтпауым керек еді» → didn't have to. «Керек емес» көбіне don't have to деп аударылғандықтан, «оған айтуым керек емес еді» сөйлемі I didn't have to tell him болып шығады. Бұл «айтудың қажеті жоқ еді» дегенді білдіреді. Өкініш үшін shouldn't have қолданыңыз.
Шатастырмаңыз
should have және should — should + негізгі түрі қазіргі немесе болашақ туралы кеңес береді A2-21; should have + үшінші форма өткенге қарайды. Қазақшада: «шалғаның жөн» және «шалуың керек еді».
Сын мағынасындағы should have және күту мағынасындағы should have — Should have «бұл күтілген еді, мүмкін, болып та қалған шығар (немесе болмағанына таң қаламын)» дегенді де білдіре алады. Мағынасын контекст шешеді.
could have (қолданылмаған мүмкіндік) және could have (өткен туралы болжам) — could have және might have өткенде не болуы мүмкін екенін болжау үшін де қолданылады. Бұл B2-06 сабағында.
I should have… және I wish I had… — Екеуі де өкінішті білдіреді. I wish I had… B2-04 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- Бұл тіркестердің бәрінде have әдетте әлсіз айтылады: should have /ˈʃʊdəv/, could have /ˈkʊdəv/, would have /ˈwʊdəv/, might have /ˈmaɪtəv/. /əv/ бөлігі қазақтың қысқа ы дыбысына ұқсас бейтарап дауыстыдан басталады.
- shouldn't have /ˈʃʊdntəv/: тез сөйлегенде t толық айтылмайды.
- should, could, would сөздеріндегі l оқылмайды. Сөзді жазылуы бойынша оқымаңыз.
- should of, could of, would of, might of деп ешқашан жазбаңыз. should have немесе should've деп жазыңыз.
- Сын айтқанда модаль етістікке екпін түсіріңіз: You COULD have told me! You SHOULD have asked.
Алтын ереже
should / could / might / would + have + үшінші форма өткенге қарап, шынайы өткенді басқа нұсқамен салыстырады: дұрыс нәрсе (should), мүмкін нәрсе (could), сыпайы нәрсе (might) немесе істеуге дайын болған нәрсе (would). Әдетте сол басқа нұсқа болмады; shouldn't have болса, қате нәрсе болып қойды. Қазақша «керек еді» → should have, must have немесе had to емес.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сөздерді дұрыс түрде жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша қайта жазыңыз.
-
I failed the test. I (should / study) more.
-
You (could / tell) me the meeting was cancelled!
-
I (would / help) you, but I was abroad.
-
My head hurts. I (shouldn't / drink) so much coffee.
-
shouldn't have арқылы қайта жазыңыз: It was a mistake to eat that third piece of cake.
-
should have арқылы қайта жазыңыз: It was a mistake not to bring a coat.
B. Мағына
Сұраққа жауап беріңіз немесе дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
"We could have won." Олар жеңді ме?
-
"I shouldn't have said that." Сөйлеуші мұны айтты ма?
-
Сіз онда болуды шын қаладыңыз. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … come to your wedding, but I was in hospital.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: You … see a doctor about that cough — go today.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
You should have went to the meeting.
-
She should of asked for directions.
-
It could have been much worse.
-
I would have call you, but my phone was dead.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, жақшадағы сөздерді модаль етістік + have + үшінші форма түрінде жазыңыз.
Jo: The party was a disaster. I 15 (shouldn't / invite) so many people. The flat was too small.
Max: Yes, and you 16 (should / buy) more food. It finished in an hour!
Jo: I know. And Tim was so rude. He 17 (might / say) thank you, at least.
Max: True. And you 18 (could / ask) me for help! I 19 (would / come) early.
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Өткен аптада болған, өкінетін бір нәрсеңіз туралы should have немесе shouldn't have арқылы жазыңыз.
-
Досыңыз сізге керемет бір концерт туралы айтпады. could have арқылы сын жазыңыз.
-
Істеуге дайын болған, бірақ істей алмаған бір нәрсе туралы сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» If I (know) about the traffic, I would have taken the train.
-
A2-21 Should және Ought To қазақша: ағылшынша қалай кеңес береміз? I think you ___ talk to your boss about it. …
-
A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы Have you ever (break) a bone?
-
B1-08 I Wish және If Only қазақша: «-са ғой» ағылшынша қалай айтылады? I wish I (can) speak Japanese.
Жауаптар
A. Құрылым
- should have studied / should've studied
- could have told / could've told
- would have helped / 'd have helped / would've helped
- shouldn't have drunk / should not have drunk
- I shouldn't have eaten that third piece of cake.
- I should have brought a coat. / We should have brought a coat.
B. Мағына
- No
- Yes
- would have
- should
C. Қатені табыңыз
- You should have gone to the meeting.
- She should have asked for directions. / She should've asked for directions.
- ✓ It could have been much worse.
- I would have called you, but my phone was dead. / I'd have called you, but my phone was dead.
D. Мәтін ішінде
- shouldn't have invited
- should have bought / should've bought
- might have said / might've said
- could have asked / could've asked
- would have come / 'd have come / would've come
E. Сіздің кезегіңіз
- I shouldn't have stayed up so late on Sunday. I should have gone to bed at ten.
- You could have told me about the concert! I would have loved to go.
- I would have helped you move, but I was working all weekend.
F. Аралас қайталау
- had known / 'd known
- should
- broken
- could
