For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе?
For, Since, How Long — Simple or Continuous?
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз бір жағдайдың қанша уақытқа созылғанын for, since және How long…? арқылы айта аласыз, сондай-ақ Present Perfect Simple (I've read) мен Present Perfect Continuous (I've been reading) арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Негізгі идея
Өткенде басталып, қазір де шындық болып тұрған жағдайға perfect шақ керек екенін білесіз, оның ішінде for (ұзақтық) немесе since (басталған сәт) келеді A2-18: I've lived here for five years, I live here for five years емес. Енді екінші таңдау бар: simple ме, әлде continuous па?
Бояушының екі суретін елестетіңіз. Біріншісінде қабырға боялып біткен, жарқырап тұр: I've painted the wall. Бұл — simple: ол нәтижені, біткен нәрсені немесе санауға болатын жиынтықты көрсетеді. Екіншісінде бояушының қолында дымқыл қылқалам, киімінде бояу: I've been painting the wall. Бұл — continuous: ол жүріп жатқан әрекетті және оның қанша уақытқа созылғанын көрсетеді. Бітті ме, бітпеді ме, мәселе онда емес.
Кейбір етістіктер (know, иелік мағынасындағы have, be, like, believe) әрекетті емес, күйді сипаттайды. Оларда «дымқыл қылқалам» суреті жоқ, сондықтан олар simple күйінде қалады.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақшада «… бері» ұзақтықпен де («екі жылдан бері»), басталған сәтпен де («сағат тоғыздан бері») келеді, ал етістік көбіне осы шақта тұрады: «танимыз», «тұрамын», «оқып жүрмін». Ағылшын тілінде ұзақтыққа for, басталған сәтке since керек, ал етістік Present Perfect болады. Жақсы жаңалық: simple мен continuous айырмашылығына қазақтың өз құралдары жақсы сәйкес келеді. -ып қой нәтижені көрсетеді («төрт кітап оқып қойдым» → I've read), ал -ып жүр / жатыр әрекеттің өзін көрсетеді («кітапты оқып жүрмін» → I've been reading). Бірақ абай болыңыз: «көлікті мініп жүр», «телефонды ұстап жүрмін» дегенде -ып жүр тұрса да, ағылшыншада иелік have күй етістігі, сондықтан тек simple: I've had. Тағы бір айырмашылық: «Демалысқа шықпағанымызға көп болды» деп қазақша болымсыз айтамыз, ал ағылшыншада It's been ages since we had a holiday — since сөзінен кейін болымды Past Simple.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Осы айда төрт кітап оқып қойдым. | нәтиже, сан | I've read four books this month. |
| Бұл кітапты бірнеше аптадан бері оқып жүрмін. | әрекет, ұзақтық | I've been reading this book for weeks. |
| Біз бір-бірімізді көптен бері танимыз. | күй | We've known each other for ages. |
| Ол жиналыста сағат тоғыздан бері отыр. | басталған сәт | He's been in a meeting since nine o'clock. |
| Бұл телефонды ұстағаныма екі жыл болды. | ұзақтық | I've had this phone for two years. |
| Демалысқа шықпағанымызға көп болды. | since + болымды Past Simple | It's been ages since we had a holiday. |
Құрылым
For және since (A2-18 қайталау)
| Одан кейін не келеді | Мысалдар | |
|---|---|---|
| for | уақыт кезеңі (ұзақтық) | for two hours, for a week, for ages, for a long time |
| since | уақыт нүктесі (басталған сәт) | since nine o'clock, since Monday, since 2015, since last summer |
| since | бағыныңқы сөйлем, әдетте Past Simple | since I was a child, since we moved here |
How long…?
| Шақ | Сұрақ |
|---|---|
| Present Perfect Simple | How long have you known Ana? |
| Present Perfect Continuous | How long have you been waiting? |
| be етістігімен | How long has she been a teacher? |
Simple ме, continuous па?
| Present Perfect Simple (have + үшінші форма) | Present Perfect Continuous (have been + -ing) |
|---|---|
| нәтиже: I've painted the room. (бітті) | әрекет: I've been painting the room. (бітпеуі мүмкін) |
| қанша / неше: She's written three chapters. | қанша уақыт: She's been writing all morning. |
| күйлер: I've known him for years. | — (күй етістіктерімен қолданылмайды) |
| тұрақты естіледі: He's lived here all his life. | уақытша естіледі: He's been living with his parents for a few months. |
It's (been) … since …
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| It's been + кезең + since + Past Simple | It's been three years since I last saw her. |
| It's + кезең + since + Past Simple | It's three years since I last saw her. |
Қысқа үлгі It's three years since… әсіресе британ ағылшынында жиі айтылады.
Қолданылуы
1For, since және How long: қысқаша қайталау
For ұзақтықты береді; since басталған сәтті береді (күн, күн-ай, уақыт немесе оқиға). Ұзақтықты How long + Present Perfect арқылы сұраңыз.
2Нәтиже мен жиынтыққа simple
Әрекет біткен болса немесе бір нәрсені санасаңыз (қанша, неше, неше рет), simple қолданыңыз. Қазақшада мұнда жиі -ып қой келеді.
3Күй етістіктерімен simple
Күйді сипаттайтын етістіктер (know, have (иелік), be, like, love, believe, understand, own), қанша уақыт екенін айтсаңыз да, әдетте simple күйінде қалады.
4Әрекет пен оның ұзақтығына continuous
Назар әрекетке, оның қанша уақыттан бері жүріп жатқанына немесе қалдырған ізіне аударылса, continuous қолданыңыз. Әрекет біткен де, бітпеген де болуы мүмкін.
5Live, work, study, teach: екеуі де болады
Ұзақ жағдайды сипаттайтын етістіктермен for және since сөздерімен екі түрі де дұрыс, көбіне айырмашылығы дерлік жоқ. Continuous жағдайды уақытшарақ етіп көрсетуі мүмкін.
6It's (been) + уақыт + since…
Бұл үлгіні өткендегі бір оқиғадан бері қанша уақыт өткенін айту үшін қолданыңыз. since бағыныңқысы әдетте Past Simple шағында тұрады. Егер сол жағдай да қазірге дейін жалғасып келсе, since бағыныңқысында Present Perfect те болады; бірақ It's been… since үлгісінде Past Simple — қауіпсіз таңдау. Қазақшада мұнда «-ғаныма / -мағаныма … болды» айтылады.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Неше жылдан бері …-сың?» → How many years do you…? Қазақша сұрақ осы шақта тұрады: «Дананы неше жылдан бері білесің?». Сөзбе-сөз аударсаңыз, Present Simple шығады. Ағылшыншада қазірге дейінгі ұзақтықты How long + Present Perfect арқылы сұраймыз.
2. «Ұстап жүрмін», «мініп жүр» → have been having. Қазақша «-ып жүр» түрі иелікті білдіретін етістіктермен де келе береді: «Бұл ноутбукты университетке түскеннен бері ұстап жүрмін». Бірақ ағылшыншада иелік мағынасындағы have — күй етістігі, ол continuous болмайды.
3. «-мағаныма … болды» → since + болымсыз етістік. Қазақша «Темекі шекпегеніме бес жыл болды», «Сені көрмегеніме көп болды» деп болымсыз айтамыз. Ағылшыншада since сөзінен кейін соңғы рет болған оқиға тұрады, сондықтан етістік болымды. Немесе болымсыз Present Perfect + for қолданыңыз.
Шатастырмаңыз
for, since және ago — for = ұзақтық; since = басталған сәт; ago = біткен өткен оқиғаның қаншалықты бұрын болғаны, Past Simple шағымен A2-19. Қазақшада: «алты айдан бері», «қаңтардан бері», «алты ай бұрын».
How long have you…? және How long did you…? — Present Perfect әлі шындық болып тұрған нәрсені сұрайды; Past Simple біткен кезеңді сұрайды.
I've been here for a week және I'm here for a week — Біріншісі қазірге дейінгі уақытты өлшейді; екіншісі қазіргі немесе келешектегі сапардың жалпы ұзақтығын береді.
I've read your book және I've been reading your book — Simple: оқып бітірдім. Continuous: ортасындамын немесе оған уақыт жұмсадым.
Жазылуы мен айтылуы
- Сөйлеуде for әдетте әлсіз айтылады: /fə/ (UK), /fɚ/ (US). for two years тіркесінде ол қысқа, екпінсіз естіледі. Әлсіз /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына жақын.
- since өзінің толық дауыстысын сақтайды: /sɪns/.
- How long have you…? бір топ болып айтылады: /haʊ ˈlɒŋ əv jə/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv jə/ (US). long соңындағы /ŋ/ қазақтың ң дыбысымен бірдей: соңына г қоспаңыз.
- It's been көбіне бір бөлік болып айтылады: /ɪts bɪn/: It's been ages!
- she's known = she has known; she's been she has been дегенді білдіре алады (ешқашан she is been емес).
Алтын ереже
Әлі де шындық па? Present Perfect қолданыңыз, for (ұзақтық) немесе since (басталған сәт) сөзімен. Нәтиже, сан немесе күй етістігі → simple. Әрекет және оның қанша уақыттан бері жүріп жатқаны → continuous (live, work, study етістіктерімен көбіне екеуі де болады). Есте сақтаңыз: «екі жылдан бері» → for, «2019 жылдан бері» → since.
Жаттығулар
A. Құрылым
1–3-тапсырмаларда for немесе since жазыңыз.
-
I've had this bike 2021.
-
She's been sleeping ten hours.
-
We've been friends we were five.
-
Past Simple түрімен толықтырыңыз: It's been two years since I (see) my cousins.
-
Continuous түрін және for сөзін қолданып қайта жазыңыз: I started learning the piano three years ago.
-
«For five years.» деген жауапқа сұрақ жазыңыз. (you, have, your car)
B. Мағына
Мағынасына қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … Tom for years.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … four cups of coffee today.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Sorry about my hands. I … the car.
-
Қай сөйлем кітаптың оқылып біткенін айтады?
-
Қай сөйлем уақытшалау естіледі?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I live in this town since 2019.
-
How long are you waiting?
-
He's worked here since six months.
-
We've been travelling for three weeks, and we've visited five countries.
D. Мәтін ішінде
Хатты толықтырыңыз. Жақшадағы етістікті дұрыс түрде қолданыңыз немесе бір сөз жазыңыз.
Hi Sam! I 16 (live) in Lisbon 17 March, and I love it. I 18 (learn) Portuguese for three months, but it's hard! So far I 19 (make) a few friends at my language school. It 20 (be) ages since we last spoke — how are you?
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Бір досыңызды қанша уақыттан бері танитыныңыз және өзіңіздің бір затыңыз қанша уақыттан бері бар екені туралы екі сөйлем жазыңыз.
-
Соңғы кезде істеп жүрген бір ісіңіз туралы бір сөйлем және оның нәтижесі туралы бір сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-01 Present Perfect Continuous қазақша: «қырық минуттан бері күтіп тұрмын» ағылшынша Your eyes are red. you (cry)?
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен I (move) to London two years ago.
-
A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі» Have you finished your homework ?already = таңданыс
Жауаптар
A. Құрылым
- since
- for
- since
- saw / last saw
- I have been learning the piano for three years. / I've been learning the piano for three years.
- How long have you had your car?
B. Мағына
- have known
- have drunk
- have been repairing
- I've read your book.
- He's been living with friends since the fire.
C. Қатені табыңыз
- I have lived in this town since 2019. / I've lived in this town since 2019. / I have been living in this town since 2019. / I've been living in this town since 2019.
- How long have you been waiting?
- He's worked here for six months. / He's been working here for six months.
- ✓ We've been travelling for three weeks, and we've visited five countries.
D. Мәтін ішінде
- have lived / have been living
- since
- have been learning
- have made
- has been / is
E. Сіздің кезегіңіз
- I've known my best friend since primary school. I've had this watch for ten years.
- I've been running every morning this month. I've lost three kilos.
F. Аралас қайталау
- Have … been crying
- moved
- yet / already
