SlowingoГрамматика
B2 24 / 30

Subject-Verb Agreement кыргызча: news is, police are – ээ менен этиштин ылайыкташуусу

Subject-Verb Agreement: Tricky Nouns

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз кыйын ээлерден кийин жекелик же көптүк этишти туура тандай аласыз: news жана advice сыяктуу саналбоочу зат атоочтор, police жана clothes сыяктуу көптүк зат атоочтор, team сыяктуу жамдама зат атоочтор, everyone жана each сыяктуу сөздөр, neither… nor, one of the… жана ten dollars сыяктуу өлчөмдөр.

Негизги ой

Негизги эреже жөнөкөй: жекелик ээ жекелик этиш менен келет (The car is), көптүк ээ көптүк этиш менен келет (The cars are). Кыйынчылык мында: зат атоочтун сырткы түрүнө дайыма ишене албайсыз.

News -s менен бүтөт, бирок ал жекелик. Police сөзүндө -s жок, бирок ал көптүк. Ten kilometres көптүк сыяктуу көрүнөт, бирок биз аны бир аралык катары ойлойбуз.

Этиш баш санап жатат деп элестетиңиз. Ал ээнин жазылышына карабайт. Ал бир гана нерсени сурайт: англис тили бул ээни бир нерсе катары көрөбү, же көп нерсе катары көрөбү? Бул сабактагы топторду үйрөнсөңүз, жоопту билесиз. Колдонуу эки түрдүү болгон жерде, мисалы британ жана америка англисчесиндеги жамдама зат атоочтордо, эки вариантты тең үйрөнөсүз.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча үчүнчү жакта этиш санды дайыма көрсөтө бербейт: «Балдар ойноп жатат» да, «Балдар ойноп жатышат» да туура, ал эми «Кийимим нымдуу» сыяктуу сүйлөмдө is / are сыяктуу этиш такыр айтылбайт. Англисчеде болсо ар бир сүйлөмдө тандоо керек: is же are, has же have, -s бар же жок. Мындан тышкары, кыргыз жана англис тилдери кээ бир нерселерди башкача санашат. Кыргызча -лар жалгай турган «жаңылыктар», «кеңештер», «маалыматтар», «эмеректер» англисчеде саналбоочу жана жекелик этиш менен келет. Тескерисинче, кыргызча жекелик «кийим», «мал», «көз айнек», «шым» англисчеде дайыма көптүк. Ал эми ар бир, -дын бири жана сумма («он доллар») боюнча кыргызча жана англисче бирдей ойлойт.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Жаңылыктар саат алтыда берилет.The news is on at six.кыргызча көптүк; news – жекелик этиш
Кеңешиңиз абдан пайдалуу болду.Your advice was really helpful.кыргызча «кеңеш» саналат; advice – саналбоочу, көптүгү жок
Кийимим али нымдуу.My clothes are still wet.кыргызча жекелик; clothes – дайыма көптүк
Полиция эки кишини издеп жатат.The police are looking for two men.кыргызча этиш санды көрсөтпөйт; police – көптүк этиш
Баары келишти.Everyone has come.кыргызча «баары» менен этиш көбүнчө көптүктө; everyone – жекелик этиш
Ар бир бөлмөдө ванна бар.Each room has its own bathroom.Бул жерде да ушундай: «ар бир» + жекелик
Кесиптештеримдин бири беш тилде сүйлөйт.One of my colleagues speaks five languages.Бул жерде да ушундай: «-дын бири» = one of + көптүк зат атооч + жекелик этиш
Сэндвич үчүн он доллар көп.Ten dollars is a lot for a sandwich.Бул жерде да ушундай: сумма бир бүтүн; англисче dollars көптүктө, бирок этиш жекелик
Команда кийинүүчү бөлмөдө майрамдап жатышат.The team are celebrating in the changing room.кыргызча -ыш оюнчуларды өзүнчө көрсөтөт; британ англисчесинде көптүк этиш

Кыскасы: этишти зат атоочтун түрүнө эмес, маанисине карап тандаңыз. Кыргызча -лар менен айтылган news, advice, information, furniture – жекелик; кыргызча жекелик clothes, police, cattle, glasses – көптүк; «баары» = everyone – жекелик.

Түзүлүшү

Ээнин түрүЭтишМисалдар
саналбоочу зат атоочтор (-s менен бүтсө да же саналуучу сыяктуу көрүнсө да)жекеликnews, information, advice, furniture, luggage, equipment, research, homework, progress
дайыма көптүк зат атоочторкөптүкpolice, cattle, clothes, goods, belongings, trousers, scissors, glasses (= көз айнек), surroundings
жамдама зат атоочтор (топ)жекелик (UK жана US) же көптүк (негизинен UK)family, team, government, staff, company, audience, committee, class
everyone, everybody, someone, nobody, each, every + зат атоочжекеликEveryone is… Each student has…
neither… nor / either… orэтишке жакыныраак ээ менен ылайыкташатNeither the manager nor the workers are…
one of the + көптүк зат атоочжекелик (one менен ылайыкташат)One of my friends lives in Rome.
бир бүтүн катары көрүлгөн акча, убакыт, аралык же салмакжекеликTen dollars is enough. Two hours is a long time.

Singular they (жекелик маанидеги they)

ЭэАт атоочЭтиш
everyone, someone, nobody; жынысы белгисиз же маанилүү эмес бир адамthey / their / themthey менен көптүк форма: Someone left their umbrella. Tell them they're welcome.

Колдонулушу

1Саналбоочу зат атоочтор – жекелик этиш

Кээ бир зат атоочтор -s менен бүтөт же саналуучу нерсе сыяктуу көрүнөт, бирок англисчеде алар саналбоочу A1-24. Алар жекелик этиш менен келет, алдына a / an коюлбайт жана көптүк формасы жок. Аларды саноо үчүн a piece of / an item of колдонуңуз. -ics менен бүткөн илимдердин аттары да жекелик: Physics was my favourite subject. Maths (UK) / math (US) да жекелик. Кыргызча бул сөздөрдүн көбү -лар менен айтылат, ошондуктан этишти өзгөчө көзөмөлдөңүз.

The news is on at six.
Жаңылыктар саат алтыда берилет.
кыргызча көптүк, англисче news + is
Your advice was really helpful.
Сиздин кеңешиңиз абдан пайдалуу болду.
advice саналбоочу: was
All the furniture in this room is second-hand.
Бул бөлмөдөгү эмеректердин баары колдонулган.
кыргызча «эмеректер», англисче furniture + is
The information on the website is out of date.
Сайттагы маалымат эскирип калган.
information: көптүгү жок
Economics is difficult, but I enjoy it.
Экономика оор, бирок мага жагат.
-ics менен бүткөн илим аты → жекелик
Our luggage hasn't arrived yet.
Жүгүбүз али келе элек.
luggage саналбоочу: hasn't
Recent research shows that sleep affects memory.
Акыркы изилдөөлөр уйку эс тутумга таасир этерин көрсөтөт.
кыргызча «изилдөөлөр», англисче research + shows

2Дайыма көптүк зат атоочтор

Кээ бир зат атоочтор дайыма көптүк. Police жана cattle сөздөрүндө -s жок, бирок алар көптүк этиш менен келет. Clothes, goods, belongings жана trousers, scissors, glasses (= көз айнек) сыяктуу эки бөлүктөн турган нерселер да көптүк (бирок a pair of glasses is). People – жөн гана person сөзүнүн туура эмес көптүк формасы, ошондуктан ал да көптүк этиш менен келет. Кыргызча «кийим», «мал», «шым», «кайчы», «көз айнек» – жекелик, ушул жерде этияттаңыз.

The police are looking for two men.
Полиция эки кишини издеп жатат.
кыргызча этиш санды көрсөтпөйт; police + are
My clothes are still wet.
Кийимим али нымдуу.
кыргызча «кийим» жекелик; clothes + are
The goods were damaged during delivery.
Жеткирүү учурунда товарлар бузулуп калган.
goods: көптүк
Your glasses are on the kitchen table.
Көз айнегиң ашкананын столунун үстүндө.
кыргызча «көз айнек» жекелик; бирок a pair of glasses is
The cattle are kept in the field during the summer.
Жайында мал талаада багылат.
«мал» жекелик; cattle + are
People are getting more interested in electric cars.
Адамдар электр унааларына барган сайын көбүрөөк кызыгып жатышат.
people = person сөзүнүн көптүгү

3Жамдама зат атоочтор – жекелик же көптүк

Жамдама зат атооч бир топту атайт. Америка англисчесинде ал көбүнчө жекелик этиш менен келет. Британ англисчесинде ал жекелик этиш менен (топ бир бүтүн катары) же көптүк этиш менен (мүчөлөрү өзүнчө адамдар катары) келе алат. Бир сүйлөмдүн ичинде бир тандоону сактаңыз (The team is proud of its… / The team are proud of their…). Кыргызча да «Команда жеңди» жана «Команда кубанып жатышат» дей алабыз: -ыш мүчөсү мүчөлөрдү өзүнчө көрсөтөт.

The team is playing well this season.
Команда бул сезондо жакшы ойноп жатат.
(UK жана US) бир бүтүн
The team are celebrating in the changing room.
Команда кийинүүчү бөлмөдө майрамдап жатышат.
(UK) оюнчулар өзүнчө; кыргызча да -ышат
My family lives in a small town.
Үй-бүлөм кичинекей шаарда жашайт.
бир бүтүн
My family are all very tall.
Үй-бүлөбүздүн баары бойлуу.
(UK) ар бир мүчө
The government has announced new tax rules.
Өкмөт жаңы салык эрежелерин жарыялады.
бир бүтүн: has
The staff are unhappy about the new schedule.
Кызматкерлер жаңы иш графигине нааразы.
(UK жана көбүнчө US) are; US: The staff is да болот

4Everyone, each, every – жекелик этиш; singular they

Everyone, everybody, someone, nobody, each жана every + зат атооч көп адамды билдирсе да, жекелик этиш менен келет. Аларга кайра шилтеген ат атооч көбүнчө they / their / them болот («singular they»). They дайыма көптүк форма менен келет (they are), бир адамды билдирсе да. Each көптүк ээден кийин турса, этиш көптүк болот: They each have a key. Кыргызча «баары» менен этиш көбүнчө көптүктө турат («Баары келишти»), ошондуктан everyone менен жекелик этишти өзүнчө жаттаңыз.

Everyone is welcome to join.
Ар ким кошула алат.
everyone + is
Each room has its own bathroom.
Ар бир бөлмөдө өзүнчө ванна бар.
each + has; кыргызча да «ар бир» + жекелик
Every student needs to bring their ID.
Ар бир студент өзүнүн күбөлүгүн алып келиши керек.
every + needs; their = «өзүнүн»
Somebody has left their phone on the bus.
Кимдир бирөө телефонун автобуста унутуп кетиптир.
has; their: ким экени белгисиз
The children each have their own bedroom.
Балдардын ар биринин өзүнчө уктоочу бөлмөсү бар.
each көптүк ээден кийин → have
A new colleague starts on Monday. I wonder what they're like.
Дүйшөмбүдө жаңы кесиптеш келет. Ал кандай адам болду экен?
бир адам, бирок they're; кыргызча «ал» да жынысты көрсөтпөйт

5Neither… nor / either… or; one of the…

Neither… nor жана either… or менен этиш өзүнө жакыныраак турган ээ менен ылайыкташат. (Бейрасмий оозеки кепте эки ээ тең жекелик болсо да, көптүк этиш көп угулат: Neither Anna nor Leo are coming.) One of the + көптүк зат атооч менен этиш one менен ылайыкташат, ошондуктан жекелик. Кыргызча «-дын бири» да ушундай иштейт: «досторумдун бири» – көптүк зат атооч, бирок бир адам.

Neither my brother nor my sisters live nearby.
Агам да, эжелерим да жакын жерде жашабайт.
жакыныраак ээ: sisters → live
Either the twins or their mother is picking us up.
Бизди же эгиздер, же алардын апасы алып кетет.
жакыныраак ээ: mother → is
Neither the hotel nor the restaurants were open.
Мейманкана да, ресторандар да иштеген жок.
жакыныраак ээ: restaurants → were
One of my colleagues speaks five languages.
Кесиптештеримдин бири беш тилде сүйлөйт.
«-дын бири» = one of + көптүк + speaks
One of the reasons I moved here was the weather.
Бул жакка көчүп келгенимдин себептеринин бири аба ырайы болчу.
one … was

6Бир бүтүн катары көрүлгөн өлчөмдөр

Акча, убакыт, аралык же салмак бир бүтүн катары көрүлсө, жекелик этиш колдонуңуз. Кыргызча сандан кийин зат атооч жекелик турат («он доллар», «үч жума»), ошондуктан бул ой сизге тааныш. Англисчеде гана зат атооч көптүктө турат (dollars, weeks), бирок этиш жекелик бойдон калат.

Ten dollars is a lot for a sandwich.
Сэндвич үчүн он доллар көп.
бир сумма → is
Three weeks isn't long enough for a trip to Australia.
Австралияга саякат үчүн үч жума аздык кылат.
бир мөөнөт → isn't
Five kilometres is a good distance for a beginner.
Жаңы баштаган адам үчүн беш километр жакшы аралык.
бир аралык → is
Twenty kilos is the maximum for checked luggage.
Багажга жыйырма килодон ашык жүк тапшырууга болбойт.
бир салмак → is

Көп кездешкен каталар

❌The news are good.
✅The news is good.
news саналбоочу → жекелик.
❌She gave me some good advices.
✅She gave me some good advice. же She gave me a few good pieces of advice.
advice сөзүнүн көптүк формасы жок.
❌The police is coming.
✅The police are coming.
police дайыма көптүк этиш менен келет.
❌Everyone have a ticket.
✅Everyone has a ticket.
everyone → жекелик этиш.
❌One of my friend live in Berlin.
✅One of my friends lives in Berlin.
one of + көптүк зат атооч + жекелик этиш.
❌My clothes is in the washing machine.
✅My clothes are in the washing machine.
clothes → көптүк.
❌We need new furnitures.
✅We need new furniture.
furniture саналбоочу.
⚠️Fifty euros are too much for a T-shirt.
✅Fifty euros is too much for a T-shirt.
Көптүк этиш кээде угулат, бирок бир бүтүн сумма үчүн жекелик этиш – стандарт.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Маалыматтар», «жабдыктар» → көптүк этиш. Кыргызча «маалыматтар», «жабдыктар», «үй тапшырмалары» деп -лар жалгайбыз, ошондуктан этишти да көптүккө коюп жиберүү оңой. Англисче information, equipment, homework саналбоочу: этиш жекелик, -s жок.

❌All the information about summer jobs in the Cholpon-Ata hotels were posted in our university chat yesterday.
✅All the information about summer jobs in the Cholpon-Ata hotels was posted in our university chat yesterday.
information – саналбоочу: was
❌The new equipment for our sports club in Karakol were bought with the money from the winter tournament.
✅The new equipment for our sports club in Karakol was bought with the money from the winter tournament.
equipment – саналбоочу: was

2. «Кийим», «мал», «шым» → жекелик этиш. Кыргызча бул сөздөр жекелик: «Атамдын малы жайлоодо», «Жаңы шымым узун». Англисче cattle, jeans, trousers, clothes дайыма көптүк: этиш да, ат атооч да (they / them) көптүк болот.

❌My grandfather's cattle is grazing up in the summer pastures near Naryn until September.
✅My grandfather's cattle are grazing up in the summer pastures near Naryn until September.
cattle – дайыма көптүк: are
❌My new jeans from Dordoi is too long, so I'm taking it to a tailor near our house.
✅My new jeans from Dordoi are too long, so I'm taking them to a tailor near our house.
jeans – көптүк: are жана them

3. «Баары келишти» → everyone + көптүк этиш. Кыргызча «баары» менен этиш көбүнчө -ыш мүчөсүн алат: «Баары чарчап, бирок кубанып калышты», «Баары даамдап көрүшкөн». Англисче everyone жана everybody көп адамды билдирсе да, жекелик этиш менен келет.

❌Everyone who came with us to Ala-Archa last weekend were tired but happy when the minibus finally reached the city.
✅Everyone who came with us to Ala-Archa last weekend was tired but happy when the minibus finally reached the city.
everyone → was
❌Everybody at my cousin's wedding in Talas have already tried the boorsok my mother made.
✅Everybody at my cousin's wedding in Talas has already tried the boorsok my mother made.
everybody → has

4. «Бир классташым» → one of my + жекелик зат атооч. Кыргызча «менин бир классташым» деп бир сөзүнөн кийин жекелик зат атооч колдонобуз. Англисче one of my… тизмегинен кийин зат атооч көптүктө турат, ал эми этиш one менен ылайыкташып, жекелик болот.

❌One of my old classmate from our village school near Osh has opened a small bakery next to the bus station.
✅One of my old classmates from our village school near Osh has opened a small bakery next to the bus station.
one of my + көптүк зат атооч

Чаташтырбаңыз

a number of жана the number of – көптүк этиш жана жекелик этиш. Кыргызча «бир нече конок» жана «коноктордун саны» деп да айырмалайбыз. B2-19 караңыз.

A number of guests are waiting.
Бир нече конок күтүп жатат.
a number of = бир нече → are
The number of guests is growing.
Коноктордун саны көбөйүп жатат.
the number of = саны → is

people, persons жана peoples – People – person сөзүнүн кадимки көптүк формасы. Persons өтө расмий же юридикалык сөз. A people / peoples эл же улут дегенди билдирет.

Three people are waiting outside.
Сыртта үч киши күтүп турат.
people: кадимки көптүк
The museum tells the story of the peoples of the Pacific.
Музей Тынч океандагы элдердин тарыхын баяндайт.
peoples = элдер

both… and жана neither… nor – Both… and дайыма көптүк этиш менен келет; neither… nor жакыныраак ээге ылайыкташат. B1-30 караңыз.

Both Anna and Leo are coming.
Анна да, Лео да келет.
both … and → are
Neither Anna nor Leo is coming.
Анна да, Лео да келбейт.
жакыныраак ээ: Leo → is

none of + көптүк зат атооч – жекелик да, көптүк да этиш болот; B1-30 караңыз. The majority, one in five жана a total of менен ылайыкташуу C2-07 сабагында.

Жазылышы жана айтылышы

  • news /njuːz/ (UK), /nuːz/ (US): акыркы тыбыш – /z/, бирок бул көптүк мүчөсү эмес. Аягындагы /z/ үндүү бойдон калсын, аны /s/ кылып катуулатпаңыз.
  • clothes /kləʊðz/ (UK), /kloʊðz/ (US): /ð/ тыбышы кыргыз тилинде жок. Тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, үн менен айтыңыз. Тез кепте clothes көбүнчө close /kləʊz/ сыяктуу угулат, бул да кадимки нерсе.
  • police /pəˈliːs/: басым экинчи муунга түшөт, биринчи муундагы /ə/ кыска жана алсыз. Аны толук «по» деп айтпаңыз.
  • furniture /ˈfɜːnɪtʃə/ жана luggage /ˈlʌɡɪdʒ/: басым биринчи муунда. Кыргызча адатка салып акыркы муунга басым койбоңуз. /ɜː/ жана /ʌ/ – кыргыз тилинде жок тыбыштар.
  • cattle /ˈkætl/: /æ/ тыбышы кыргызча «а» да, «э» да эмес; оозду кенен ачып, тилди ылдый коюңуз.
  • equipment /ɪˈkwɪpmənt/: /kw/ айкалышында эриндер томолоктолот, бирок тиштер эринге тийбейт. «эквипмент» деп в айтпаңыз.

Алтын эреже

Этиш жазылышка эмес, мааниге ылайыкташат: бир нерсе → жекелик, көп нерсе → көптүк. Кыйын топторду жаттаңыз: news / advice (жекелик), police / clothes (көптүк), team / family (жекелик, британ англисчесинде көптүк да болот), everyone / each (жекелик), бир бүтүн өлчөм (жекелик). Кыргызча -лар же анын жоктугу бул жерде жардам бербейт.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз же туура вариантты тандаңыз.

  1. The information you sent ___ … very useful.
  2. The police ___ … closed the road.
  3. Everybody (know) the answer.
  4. One of the windows (be) broken.
  5. Two hours (be) too long to wait.
  6. Someone has left coat in the hall. (ким экени белгисиз)

B. Мааниси

Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: Neither the teacher nor the students … ready.
  2. Туура жоопту тандаңыз: Either my parents or my aunt … coming to the concert.
  3. Кайсы сүйлөм команданы өзүнчө оюнчулар катары көрөт (британ англисчеси)?
  4. Туура жоопту тандаңыз: Economics … my favourite subject.
  5. Туура жоопту тандаңыз: Each of the rooms … a balcony.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. We bought some new furnitures for the flat.
  2. My trousers is too short.
  3. The news were shocking.
  4. My family lives in a small town.

D. Текстте

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.

Moving day
Hi Sam, moving day was chaos! All our furniture 16 (be) still in boxes, and our luggage 17 (not / arrive) yet. The neighbours 18 (be) friendly, though — everyone 19 (have) offered to help. One of them 20 (work) as a builder! The bad news 21 (be) that the internet doesn't work. Neither the router nor the cables 22 (seem) to be the problem.

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Үй-бүлөңүз же өзүңүз билген бир команда жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирөө жекелик этиш менен, экинчиси көптүк этиш менен.
  2. Акча же убакыт жөнүндө жекелик этиш менен бир сүйлөм жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. B2-19 Few же A Few? Little же A Little? Сан-өлчөм сөздөрү кыргызча
    A number of students ___ … complained.
  2. B1-30 Both, either, neither, all, none, each, every кыргызча: «экөө тең», «бири да», «ар бир»
    Both Anna and Leo ___ … coming.
  3. A1-24 Саналуучу жана саналбоочу зат атоочтор, some жана any кыргызча
    Can you give me some ___ … about the course?
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. was
  2. have
  3. knows
  4. is / was
  5. is
  6. their / his or her

B. Мааниси

  1. were
  2. is
  3. The team are arguing about who should be captain.
  4. is
  5. has

C. Катаны табыңыз

  1. We bought some new furniture for the flat. / We bought some new pieces of furniture for the flat.
  2. My trousers are too short.
  3. The news was shocking.
  4. ✓ My family lives in a small town.

D. Текстте

  1. is / was
  2. hasn't arrived / has not arrived / hadn't arrived / had not arrived
  3. are / were
  4. has / had
  5. works / worked
  6. is / was
  7. seem / seemed

E. Сиздин кезегиңиз

  1. My family lives in the north. My family are all very tall.
  2. Twenty minutes is enough for a quick lunch.

F. Аралаш кайталоо

  1. have
  2. are
  3. information
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play