Саналуучу жана саналбоочу зат атоочтор, some жана any кыргызча
Countable, Uncountable, Some and Any
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз саналуучу зат атоочторду (an egg, two eggs) саналбоочу зат атоочтордон (water, money, advice) ажырата аласыз, some жана any колдоносуз, How much…? жана How many…? деп сурайсыз, ошондой эле саналбоочу нерселерди a glass of, a piece of сыяктуу тизмектер менен санай аласыз.
Негизги ой
Эки баштык элестетиңиз. Биринчи баштыкта апельсиндер: аларды бирден санай аласыз – one orange, two oranges, three oranges. Мындай зат атоочтор – саналуучу (countable). Экинчи баштыкта ун: эч ким «бир ун, эки ун» деп айтпайт. Мындай зат атоочтор – саналбоочу (uncountable): англис тили аларды так бирдиги жок зат же бир бүтүн нерсе катары көрөт – water, rice, money, information. «One water» же «two rices» деп айтылбайт.
Баштык грамматиканы чечет. Саналуучу зат атоочтор a / an жана көптүк санды ала алат. Саналбоочу зат атоочтор a / an албайт, көптүк саны жок жана жекелик сандагы этиш менен келет: The information is useful.
Саналбоочу нерсени санагыңыз келеби? Идиш же бөлүк сөзүн колдонуңуз: a glass of water, a piece of advice, a kilo of flour. Эми стакандарды, бөлүктөрдү же килограммдарды санайсыз: two glasses of water.
Some жана any «бир аз, бир нече – канча экенин так айтпайбыз» дегенди билдирет.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча дээрлик бардык зат атоочко көптүк мүчө жалганат: «кеңештер», «маалыматтар», «жаңылыктар», «үй тапшырмалары», «эмеректер». Ошондой эле нанды да санайбыз: «бир нан», «эки нан». Англисчеде болсо кайсы зат атооч саналарын тил өзү чечет, жана advice, information, news, homework, furniture, bread – саналбоочу. Тескерисинче, кыргызча сандан кийин көптүк мүчө жок («эки банан»), ал эми англисчеде саналуучу зат атооч сандан кийин -s алат. Тануу да башкача: кыргызча «эч кандай акча жок» деп эки тануу сөз колдонобуз, англисчеде бир эле тануу жетиштүү.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| бир алма, эки банан | an apple, two bananas | сандан кийин кыргызча көптүк жок, англисче -s керек |
| кеңештер, маалыматтар, үй тапшырмалары | advice, information, homework | кыргызча көптүк мүчө алат; англисче саналбоочу: -s жок |
| Жаңылыктар саат тогузда башталат. | The news is on at nine. | кыргызча көптүк; англисче news + is |
| бир нан, эки нан | a loaf of bread, two loaves of bread | кыргызча нанды санайбыз; англисче bread саналбайт |
| Жанымда эч кандай акча жок. | I don't have any money with me. | кыргызча эки тануу сөз; англисче бир эле тануу + any |
| канча адам / канча убакыт | how many people / how much time | бир эле «канча» → англисче эки суроо |
| эки тилим тост | two slices of toast | Бул жерде да ушундай: идиш же бөлүк сөзү саналат; бирок англисче ал -s алат |
Кыскасы: кыргызча көптүк мүчө алган сөздүн баары эле англисчеде көптүк боло бербейт. Advice, information, news, homework, furniture, bread, money – саналбоочу: a / an жок, -s жок, этиш is. Санагыңыз келсе, a piece of, a loaf of сыяктуу сөз кошуңуз.
Түзүлүшү
Саналуучу жана саналбоочу
| Саналуучу | Саналбоочу | |
|---|---|---|
| a / an | an apple, a chair | a / an жок |
| көптүк сан | apples, chairs | көптүк жок |
| этиш | is (бирөө) / are (экөө же андан көп) | is |
| some / any | some apples, any chairs | some water, any furniture |
| суроо | How many apples? | How much water? |
Көп кездешкен саналбоочу зат атоочтор
| Топ | Зат атоочтор |
|---|---|
| Тамак-аш жана суусундук | water, milk, coffee, tea, bread, rice, cheese, meat, sugar, pasta |
| Материалдар | paper, glass, wood, plastic |
| Ойлор жана иштер | information, advice, news, help, music, work, homework, fun |
| «Топ» сөздөр | money, furniture, luggage, traffic |
Бул сөздөрдүн кээ бирлери саналуучу нерселердин тобуна окшош (money = тыйындар жана купюралар; furniture = стулдар, үстөлдөр, керебеттер), бирок зат атоочтун өзү саналбоочу.
Some жана any
| Сүйлөмдүн түрү | Адатта | Мисал |
|---|---|---|
| Ырастоо | some | There's some milk in the fridge. |
| Тануу | any | We don't have any eggs. |
| Суроо | any | Are there any tickets? |
| Сунуш | some | Do you want some tea? |
| Өтүнүч | some | Can I have some water, please? |
Идиштер жана бөлүктөр
| Тизмек | Мисалдар |
|---|---|
| a cup of / a glass of / a bottle of | a cup of tea, a glass of water, a bottle of oil |
| a can of / a packet of / a carton of | a can of cola, a packet of rice, a carton of milk |
| a piece of | a piece of cake, a piece of advice, a piece of furniture |
| a slice of | a slice of bread, a slice of pizza |
| a loaf of / a bar of / a kilo of | a loaf of bread, a bar of chocolate, a kilo of rice |
Колдонулушу
1Саналуучу жана саналбоочу зат атоочтор
Саналуучу зат атоочтор a / an жана көптүк санды алат. Саналбоочу зат атоочтор a / an албайт, көптүк -s албайт жана жекелик сандагы этиш менен келет.
2Ырастоо сүйлөмдө, сунушта жана өтүнүчтө some
Көптүк сандагы саналуучу жана саналбоочу зат атоочтор менен ырастоо сүйлөмдө some колдонуңуз. Аны сунушта жана өтүнүчтө да колдонобуз, эгер yes деген жоопту күтсөк. Кыргызча мындай учурда көбүнчө «бир аз», «бир нече» дейбиз же эч нерсе кошпойбуз.
3Тануу сүйлөмдө жана суроодо any
Көпчүлүк тануу сүйлөмдөрдө жана суроолордо any колдонуңуз – ал нерсе барбы, билбесек, же жооп «нөл» болсо. Кыргызча «эч кандай … жок» деп эки тануу сөз айтабыз, англисчеде not жана any – бир гана тануу.
4How much…? жана How many…?
How many + көптүк сандагы саналуучу зат атооч. How much + саналбоочу зат атооч. Кыргызча экөө тең «канча». How much…? баа жөнүндө да сурайт – A1-04 караңыз.
5Идиштер жана бөлүктөр
Саналбоочу зат атоочту санаш үчүн анын алдына идиш же бөлүк сөзүн коюңуз. Идиш сөзү көптүк санга өтөт; саналбоочу зат атооч өзгөрбөйт. Кыргызча «эки тилим», «үч пакет» дейбиз, көптүк мүчөсүз; англисчеде two slices, three packets.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Жаңылыктар», «үй тапшырмалары» → the news are, homeworks. Кыргызча бул сөздөр көптүк мүчө менен табигый угулат: «Жакшы жаңылыктар бар», «Үй тапшырмалары көп». Ошондуктан англисчеде да -s кошуп, этишти are кылып коюу оңой. Англисчеде news жана homework – саналбоочу: -s жок (news аягындагы s көптүк эмес), этиш is.
2. «Сага бир жакшы жаңылык бар» → a good news. Кыргызча бир деген сөз көп учурда a / an сыяктуу колдонулат: «бир жакшы жаңылык», «бир маанилүү маалымат». Сөзмө-сөз которсоңуз, саналбоочу зат атоочко a коюлуп калат. Англисчеде news, information, advice алдында a / an жок: some good news, great news, a piece of good news.
3. «Эки нан ал» → two breads. Кыргызча нанды бирден санайбыз: «бир нан», «эки нан», «үч тандыр нан». Англисчеде bread – саналбоочу зат атооч, аны санаш үчүн a loaf of bread, two loaves of bread же a slice of bread керек.
4. «Эч кандай … жок» → there isn't no. Кыргызча «Үйдө эч кандай кант жок», «Эч кандай жүк керек эмес» дейбиз: эки тануу сөз бирге келет. Англисчеде бир эле тануу жетиштүү: not … any же no. Not менен no бирге колдонулбайт.
Чаташтырбаңыз
How much жана How many – Бирден санай аласызбы? → how many. Санала албаган нерсеби? → how much.
Сунушта some жана чыныгы суроодо any – Бир нерсени сунуштасаңыз же сурасаңыз жана yes деген жоопту күтсөңүз, some колдонуңуз. Жоопту билбеген чыныгы суроодо any колдонуңуз.
Эки баштыкта тең боло турган зат атоочтор – Кээ бир зат атоочтор зат катары саналбоочу, бирок бир буюм же бир порция катары саналуучу. Башка сан сөздөрү (much, a few, a little) A2-10 сабагында; татаал зат атоочтор B2-22 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- some зат атоочтун алдында адатта алсыз айтылат: /səm/ – some water. Басым түшсө же жалгыз турса, күчтүү /sʌm/: Some people like it, and some don't. /ʌ/ тыбышы кыргызча «а» тыбышына жакын, бирок андан кыскараак жана ооз азыраак ачылат; эриндер бош, «ө» деп айтпаңыз.
- of алсыз /əv/, тез кепте көп учурда жөн гана /ə/: a cup of tea «a cuppa tea» сыяктуу угулат. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан «оф» деп катуу айтпаңыз.
- Көптүк сандагы идиш сөздөрү кадимки көптүк жазылыштын эрежесине баш ийет: glass → glasses, slice → slices, loaf → loaves, packet → packets (A1-05 караңыз).
- water /ˈwɔːtə/ (UK) басымы биринчи муунда: WAter. Кыргызча басым көбүнчө акыркы муунга түшөт, ошондуктан «вата́» деп айтпаңыз. Башындагы /w/ – «в» эмес: эриндерди тегеректеңиз.
- luggage UK жана US англисчесинде көп колдонулат; baggage көбүнчө US англисчесинде. Экөө тең саналбоочу: How much luggage…? How much baggage…?
Алтын эреже
Саналуучу зат атоочтор: a / an жана көптүк сан. Саналбоочу зат атоочтор: a / an жок, көптүк жок, жекелик этиш – кыргызча «кеңештер», «жаңылыктар», «эки нан» десек да. Some көбүнчө ырастоо сүйлөмдө, сунушта жана өтүнүчтө, any көбүнчө тануу сүйлөмдө жана суроодо (бир гана тануу менен). How many + саналуучу; how much + саналбоочу.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Тапшырманы аткарыңыз.
-
Саналуучубу (countable) же саналбоочубу (uncountable)? furniture
-
Саналуучубу (countable) же саналбоочубу (uncountable)? chair
-
Туура жоопту тандаңыз: a bar of …
-
Толуктаңыз: two of water (glass)
-
Толуктаңыз: three of bread (slice)
-
How chairs are there?
-
How rice do you want?
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: We need … eggs for the cake.
-
Туура жоопту тандаңыз: There isn't … milk left.
-
Туура жоопту тандаңыз: "Do you want … cake?" "Yes, please!"
-
Туура жоопту тандаңыз: The news … good today.
-
Туура жоопту тандаңыз: a … of pizza
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
The informations are on the website.
-
How many money do you have?
-
I have two luggages.
-
Can I have a glass of water, please?
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз. Бул сөздөрдү колдонуңуз: any, cartons, loaf, many, some
Max: Is there 17 milk in the fridge?
Lea: No, there isn't 18 milk. We need two 19 of milk.
Max: OK. And how 20 eggs do we need?
Lea: Six. And can you buy 21 bread? A 22 of white bread, please.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Бүгүн ашканаңызда эмне бар, эмне жок экени жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирөөндө some, бирөөндө any.
-
Кафеде айта турган кыска өтүнүч жазыңыз. Идиш же бөлүк сөзүн колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок» Туура жоопту тандаңыз: There … some cheese on the table.
-
A1-06 A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө Туура жоопту тандаңыз: I want … orange and some water.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо Катаны оңдоңуз: How much money you have?
Жооптор
A. Түзүлүшү
- uncountable
- countable
- chocolate
- glasses
- slices
- many
- much
B. Мааниси
- some
- any
- some
- is
- slice
C. Катаны табыңыз
- The information is on the website.
- How much money do you have?
- I have two pieces of luggage. / I have two bags. / I have two suitcases.
- ✓ Can I have a glass of water, please?
D. Текстте
- any / some
- any
- cartons
- many
- some
- loaf
E. Сиздин кезегиңиз
- There's some rice in the cupboard. There isn't any coffee.
- Can I have a cup of tea and a piece of cake, please?
F. Аралаш кайталоо
- is
- an
- How much money do you have?
