Present Simple же Present Continuous? I work жана I'm working айырмасы кыргызча
Present Simple or Present Continuous?
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз Present Simple (жөнөкөй учур чак: I work) менен Present Continuous (созулма учур чак: I'm working) ортосунан туурасын тандай аласыз, ар бирине ылайык убакыт сөздөрүн тааныйсыз жана know, like, want сыяктуу абал этиштерин туура колдоносуз – think жана have этиштеринин эки маанисин да.
Негизги ой
Англис тилинде эки учур чак бар, анткени «азыр» эки башка нерсени билдириши мүмкүн.
Эки экранды катар элестетиңиз. Биринчи экранда A1-12 сабагындагы профиль барагыңыз: жашооңуз жалпысынан кандай – адаттар, күнүмдүк иштер, фактылар, туруктуу кырдаалдар. Бул – Present Simple: I work in a bank. She drinks coffee every morning. Экинчи экранда A1-22 сабагындагы түз эфир: азыр же азыркы учурдун тегерегинде чектелүү убакытка жүрүп жаткан нерсе. Бул – Present Continuous: Today I'm working from home.
Бир эле адам эки экранда тең болушу мүмкүн: I usually drive to work (профиль барагы), but this week I'm taking the train (түз эфир).
Кээ бир этиштер такыр кыймыл эмес – алар абал: эмнени билесиз, жактырасыз, каалайсыз же ишенесиз. Эч нерсе кыймылдабайт, ошондуктан түз эфирде көрсөтө турган эч нерсе жок. Мындай абал этиштери адатта жөнөкөй формада калат: I know, I'm knowing эмес. Work, eat, run сыяктуу этиштер – кыймыл этиштери. (Кээ бир китептерде «stative» жана «dynamic» этиштер деп аталат.)
Кыргыз тили жана англис тили
Бул жерде да ушундай: кыргызча да адатты -а / -й («иштейм») менен, азыр жүрүп жаткан кыймылды -ып жатат («иштеп жатам») менен айтабыз. Бирок эки айырма бар. Биринчиси: кыргызча -ып жүрөт формасы адат үчүн да колдонулат («Атам күн сайын чуркап жүрөт»), англисчеде адат дайыма Present Simple. Экинчиси: кыргызча «түшүнүп жатам», «керек болуп жатат» деп абалды да созулма формада айта беребиз, англисчеде абал этиштери -ing албайт.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Банкта иштейм, бирок бүгүн үйдөн иштеп жатам. | I work in a bank, but today I'm working from home. | Бул жерде да ушундай: адат → -а / -й, азыр → -ып жатат |
| Атам күн сайын чуркап жүрөт. | My dad runs every day. | кыргызча -ып жүрөт адат үчүн да; англисче адат → Present Simple |
| Бул суроону түшүнүп жатасызбы? | Do you understand this question? | абал этиши: кыргызча -ып жатат болот, англисче -ing жок |
| Мага азыр кофе керек. | I need a coffee right now. | «азыр» болсо да, need – абал → simple |
| Менин эки эжем бар. / Түшкү тамак ичип жатам. | I have two sisters. / I'm having lunch. | кыргызча эки башка сөз; англисче бир эле have: ээлик → simple, тамак → continuous |
| Менимче, бул жакшы идея. / Эс алуу жөнүндө ойлонуп жатам. | I think it's a good idea. / I'm thinking about my holiday. | кыргызча «менимче» жана «ойлонуу»; англисче бир эле think |
Кыскасы: адатпы, фактыбы же туруктуу нерсеби – Present Simple, кыргызча «-ып жүрөт» десеңиз да. Азыр же убактылуу жүрүп жатабы – Present Continuous. Абал этиштерин (know, want, need, understand…) кыргызча «-ып жатат» менен айтсаңыз да, англисчеде жөнөкөй формада калтырыңыз.
Түзүлүшү
Катар коюп салыштыруу
| Present Simple | Present Continuous | |
|---|---|---|
| Ырастоо | I work. / She works. | I'm working. / She's working. |
| Тануу | I don't work. / She doesn't work. | I'm not working. / She isn't working. |
| Суроо | Do you work? / Does she work? | Are you working? / Is she working? |
| Кыска жооп | Yes, I do. / No, she doesn't. | Yes, I am. / No, she isn't. |
Ар бир чакты көрсөткөн убакыт сөздөрү
| Present Simple (адаттар, жалпысынан чын) | Present Continuous (азыр, ушул күндөрү) |
|---|---|
| always, usually, often, sometimes, never | now, right now, at the moment |
| every day / week, on Mondays | today, this week, this month |
| once a week, twice a year | these days, at present |
| in the morning(s), at the weekend | Look! Listen! |
Бул сөздөр күчтүү белги, бирок маани чечет: I'm always tired these days туура, анткени these days кырдаалды убактылуу кылат.
Көп кездешкен абал этиштери (адатта созулма формада колдонулбайт)
| Топ | Этиштер |
|---|---|
| Жактыруу жана жактырбоо | like, love, hate |
| Каалоо жана муктаждык | want, need |
| Ой жана билим | know, believe, understand, mean |
| Башкалар | belong, seem |
Колдонулушу
1Адат же туруктуу нерсе жана азыр же убактылуу нерсе
Күнүмдүк иштер жана туруктуу кырдаалдар үчүн жөнөкөй форма. Азыр болуп жаткан нерсе же убактылуу кырдаал үчүн созулма форма.
2Убакыт сөздөрү – белги
Жыштык сөздөрү жана every… жөнөкөй формага, ал эми now, this week, these days созулма формага ишарат кылат.
3Абал этиштери жөнөкөй формада
Абал этиштери сезимди, каалоону, билимди жана ээликти билдирет, кыймылды эмес. Аларды «дал азыр» деген маанисинде да жөнөкөй формада колдонуңуз. Кыргызча «түшүнүп жатам» десек да, англисче I understand.
4Think жана have – эки маани
Think = пикири болуу → абал (simple). Think = ойлонуу, бир нерсени ой жүгүртүү → кыймыл (созулма форма мүмкүн). Have = ээ болуу, туугандык → абал (simple). Have = жеш, ичүү, алуу, башынан өткөрүү → кыймыл (созулма форма мүмкүн). A1-14 сабагын да караңыз. Кыргызча бул маанилер ар башка сөздөр менен айтылат («менимче» / «ойлонуп жатам», «бар» / «ичип жатам»), англисчеде бир эле этиш.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Түшүнүп жатасызбы?» → Are you understanding? Кыргызча «түшүнүп жатам», «түшүнбөй жатам» деп абалды да -ып жатат менен айтабыз, айрыкча сабакта же сүйлөшүүдө. Англисчеде understand – абал этиши, ал «дал азыр» маанисинде да жөнөкөй формада калат: Do you understand? I don't understand.
2. «Керек болуп жатат» → we are needing. Кыргызча «керек болуп жатат», «керек болуп калды» деп муктаждыкты да кыймыл сыяктуу айтабыз. Англисчеде need – абал этиши, -ing албайт. Бир эле сүйлөмдө чыныгы өзгөрүү (is getting bigger) созулма формада, ал эми муктаждык жөнөкөй формада турушу мүмкүн.
3. «Күн сайын чуркап жүрөт» → he is running every morning. Кыргызча -ып жүрөт формасы туруктуу адат үчүн да колдонулат: «Атам ар күнү эртең менен чуркап жүрөт», «Таежем базарда өрүк сатып жүрөт». Сөзмө-сөз которсоңуз, англисчеде созулма форма чыгат, ал эми ал убактылуу кырдаалды билдирет. Адат, туруктуу жумуш → Present Simple.
Чаташтырбаңыз
What do you do? жана What are you doing? – Биринчиси жумушуңуз жөнүндө сурайт, экинчиси ушул учур жөнүндө. Кыргызча «Эмне иш кыласыз?» жана «Эмне кылып жатасыз?».
I live жана I'm living – I live = туруктуу үйүм; I'm living = убактылуу кырдаал.
Кийин созулма формада келе турган абал этиштери – Кээ бир абал этиштеринин экинчи, кыймыл мааниси бар: The chef is tasting the soup. You're being silly. Алар B1-34 сабагында. Расмий эмес кепте жана жарнамада I'm loving it! деп азыркы күчтүү сезим үчүн айтылганын угушуңуз мүмкүн; бул нюанс C2-01 сабагында. Азырынча жөнөкөй форманы колдонуңуз: I love this weather.
Жазылышы жана айтылышы
- Оозеки кепте созулма форма дээрлик дайыма кыскартылган формада айтылат: I'm working, she's working, they're working. Этиштин алдындагы кичинекей 'm / 's / 're – сүйлөм созулма формада экенинин башкы белгиси; аны угууга аракет кылыңыз.
- Present Simple-да be жок: I work /aɪ ˈwɜːk/ жана I'm working /aɪm ˈwɜːkɪŋ/ (UK). Кошумча -ing муунун угуңуз. Аягындагы /ŋ/ кыргызча ң – андан кийин «г» кошпоңуз.
- What do you do? тез, расмий эмес кепте көп учурда «whaddaya do?», ал эми What are you doing? – «whatcha doing?» болуп угулат. Басым акыркы сөзгө түшөт: do / doing.
- Жөнөкөй формадагы 3-жактын -s мүчөсү: works /s/, plays /z/, watches /ɪz/ – A1-12 караңыз. Plays аягындагы /z/ тыбышын «с» деп катуулатпаңыз.
Алтын эреже
Профиль барагыбы же түз эфирби? Адаттар, күнүмдүк иштер, фактылар жана туруктуу кырдаалдар → Present Simple (кыргызча «-ып жүрөт» десеңиз да). Азыр, ушул күндөрү же убактылуу жүрүп жаткан нерсе → Present Continuous. Абал этиштери (know, like, want, need, believe, understand…) адатта жөнөкөй формада калат.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
I usually (walk) to work.
-
Look! The bus (come).
-
She (not / like) cold weather.
-
"What you (do)?" "I'm a teacher."
-
"What you (do)?" "I'm cooking dinner."
-
My brother (live) in Paris, but this month he (stay) with us.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … the answer.
-
Туура жоопту тандаңыз: We … dinner now. Call me later.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … it's a great film.
-
Туура жоопту тандаңыз: Water … at 0 °C.
-
Туура жоопту тандаңыз: … to me? I'm talking to you!
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
He is needing help.
-
I'm wanting a new bike.
-
Listen! Somebody knocks at the door.
-
I'm thinking about my exam.
D. Текстте
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
Hi Sam! I 16 (write) this from a café in Tokyo. I 17 (stay) here for two weeks for work. Normally I 18 (work) in an office in Leeds, but this month I 19 (visit) our team here. I 20 (love) the food! I 21 (not / understand) much Japanese, but people are very kind. Right now it 22 (rain), so I 23 (have) a long coffee!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Кадимки күн тартибиңиз жөнүндө бир сүйлөм жана ушул жумада башкача болуп жаткан бир нерсе жөнүндө бир сүйлөм жазыңыз.
-
think менен эки сүйлөм жазыңыз: бирөө пикир, бирөө ойлонуу процесси.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: late / is / never / she
-
A1-14 Have жана Have Got кыргызча: «Менин … бар» англисче кантип айтылат? "Have you got a car?" "No, I ."
-
A1-20 At, on, in кыргызча: убакыт предлогдору – at six, on Monday, in June I'm busy the moment.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- walk
- is coming / 's coming
- doesn't like / does not like
- do … do
- are … doing
- lives … is staying / lives … 's staying
B. Мааниси
- know
- are having
- think
- freezes
- Are you listening
C. Катаны табыңыз
- He needs help.
- I want a new bike.
- Listen! Somebody is knocking at the door. / Listen! Somebody's knocking at the door.
- ✓ I'm thinking about my exam.
D. Текстте
- am writing / 'm writing
- am staying / 'm staying
- work
- am visiting / 'm visiting
- love
- don't understand / do not understand
- is raining / 's raining
- am having / 'm having
E. Сиздин кезегиңиз
- I usually cook dinner at home. This week I'm eating at my parents' house.
- I think English is fun. I'm thinking about a new job.
F. Аралаш кайталоо
- She is never late.
- haven't / have not
- at
