Sentence architecture: редот на информациите во англиската реченица (end-focus, end-weight, it, паралелизам)
Sentence Architecture: Information Flow
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе ги подредувате информациите така што и долгата реченица лесно ќе се следи: познатото пред новото, тешкиот дел на крајот, еднаквите идеи во еднаква форма, подметот близу до својот глагол и нагласокот точно таму каде што сакате.
Главна идеја
Читателот оди низ реченицата од лево кон десно и сè држи во глава додека значењето не се заокружи. Добрата архитектура на реченицата му го олеснува тој пат.
Англискиот има силна навика: почнете со она што читателот веќе го знае (позната информација, given) и завршете со она што е ново или важно (нова информација, new). На крајот од реченицата природно паѓаат нагласокот и вниманието. Тоа се вика end-focus (фокус на крајот). И долгите, тешки делови сакаат да одат на крајот, бидејќи тежок подмет го тера читателот долго да чека на глаголот. Тоа е end-weight (тежината на крајот).
Замислете го текстот како камења преку поток. Секоја реченица почнува од камен на кој читателот веќе стои – нешто познато – и става нов камен малку понапред. Следната реченица стапнува на тој нов камен. Ако реченицата почне од камен што читателот никогаш не го видел, тој мора да скокне и може да падне во водата.
Пасивот, расцепените реченици, истакнувањето напред (fronting), формалното it и there, партиципските реченици: сето тоа се алатки со кои камењата ги редите по вистинскиот ред.
Македонски и англиски
Начелото „познатото пред новото“ важи и кај нас. Разликата е во алатките. Кај нас познатиот предмет едноставно го ставаме напред и го повторуваме со кратка заменка: „Библиотеката ја проектирал локален архитект.“ Заменката „ја“ покажува дека библиотеката е предмет, не подмет. Англиската именка нема таков знак: првата именка се чита како подмет. Затоа за истиот ред на информациите англискиот бара пасив: It was designed by a local architect.
Втората разлика е подметот. Нашите реченици „Лесно е да се…“, „Ме загрижува што…“, „Се чини дека…“ се сосема во ред, а во нив нема збор што одговара на англиското it. Во англиска изјавна реченица местото на подметот не смее да остане празно: тешката that-реченица или to-делот одат на крајот, а напред стои формалното it. Кога воведуваме нешто ново, кај нас често почнуваме со местото или со „постои“ („Пред вратата има еден човек“, „Постојат неколку причини“), а неутралната англиска реченица почнува со there is / there are.
Кај паралелната структура сме слични: „не само … туку и“ и „и … и“ и кај нас бараат еднакви делови.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Новата библиотека беше отворена минатата пролет. Ја проектирал локален архитект. | The new library opened last spring. It was designed by a local architect. | кај нас доволен е редот на зборовите, на англиски е потребен пасив |
| Лесно е да се научат основите на англискиот. | It is easy to learn the basics of English. | местото на подметот не останува празно: it |
| Ме загрижува што никој не одговорил на жалбата. | It worries me that nobody has replied to the complaint. | it напред, that-реченицата на крајот |
| Пред вратата има еден човек што вели дека те познава. | There's a man at the door who says he knows you. | наместо со местото, реченицата почнува со there is |
| Постојат неколку причини зошто проектот пропадна. | There are several reasons why the project failed. | не exist на почетокот, туку there are |
| Таа е не само талентирана музичарка туку и одлична наставничка. | She is not only a talented musician but also a gifted teacher. | тука е исто: еднакви делови |
| Работата бара и технички вештини и трпение. | The job requires both technical skills and patience. | тука е исто |
Накратко: познатото напред и новото на крајот, исто како кај нас, но познатиот предмет на англиски оди напред со пасив, празното место на подметот го пополнуваат it или there, а „не само што“ не е not only that.
Форма
Четири начела за редот на информациите
| Начело | Правило | Послабо | Подобро |
|---|---|---|---|
| Познато → ново | Почнете со познатото, завршете со новото | (по реченица за протестите) A new law was the result of the protests. | The protests led to a new law. |
| End-focus | Главната вест на крајот | The cause of the fire was faulty wiring, according to the report. | According to the report, the cause of the fire was faulty wiring. |
| End-weight | Долгите делови на крајот | That she had lied about her qualifications surprised everyone. | It surprised everyone that she had lied about her qualifications. |
| Паралелизам | Еднакви идеи во еднаква форма | She likes hiking, to swim and cycles. | She likes hiking, swimming and cycling. |
Алатки за поместување на информациите
| Алатка | Поместува… | Пример | Видете |
|---|---|---|---|
| Пасив | предметот на почетокот | The bridge was designed by a local firm. | B1-10 |
| Формално it | тежок подмет (реченица) на крајот | It is easy to see why. | A1-01, B2-20 |
| There + be | нов, неопределен подмет на крајот | There's a problem with the heating. | A1-11 |
| Расцепена реченица (cleft) | еден дел во фокус | It was the price that put us off. | C1-05 |
| Истакнување напред (fronting) | предмет или дополнение на почетокот (контраст, врска) | That part I understood. | C1-06 |
| Партиципска реченица | позадината збиено на почетокот | Having read the report, the board… | B2-10, C1-07 |
Во оваа лекција ⚠️ означува реченици што се граматички точни, но потешко се читаат. Редот на информациите најчесто е прашање на подобро и полошо, а не на точно и погрешно.
Употреба
1Познатото пред новото и фокус на крајот
Поврзете ја секоја реченица со претходната така што ќе почнете со нешто познато – заменка, повторена именка или синоним. Новото или важното оставете го за крајот, каде што паѓа природниот нагласок.
2Формалното it и there: тешкиот дел на крајот
Кога подметот е долга реченица или to-дел, преместете го на крајот, а на местото на подметот ставете it. За нов, неопределен подмет користете there + be. Во пишана англиска изјавна реченица местото на подметот не останува празно (исклучоци се заповедниот начин и говорното испуштање од лекцијата C2-03).
3Паралелна структура
Деловите поврзани со and, or, but, both… and, either… or и not only… but also мора да имаат иста граматичка форма. Кај паровите сврзници делот по првиот збор треба да одговара на делот по вториот.
4Долга реченица во која читателот не се губи
Долгата реченица е во ред ако главниот подмет и глаголот се блиску еден до друг, а дополнителните информации висат од страните. Не туркајте долга реченица меѓу подметот и глаголот. Менувајте ја должината на речениците: кратка реченица по неколку долги носи нагласок.
5Фокус преку изборот на реченица
За истите факти изберете актив или пасив, расцепена реченица, истакнување напред или партиципска реченица според тоа што е познато, што е ново и што сакате да нагласите.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Се чини дека…“, „Подобро е да…“ → seems that…, is better to…. Кај нас „Се чини дека…“, „Подобро е да…“, „Не е јасно дали…“ се целосни реченици, а во нив нема збор што одговара на англиското it. It лесно испаѓа и во зависна реченица по that или because, длабоко во долга реченица. Но во англиската изјавна реченица местото на подметот не останува празно.
2. „Фотографиите ги објавила наставничката“ → предмет напред без пасив. Кај нас познатиот предмет го ставаме на почеток и го повторуваме со кратка заменка („ги“, „ја“, „го“), па е јасно кој што направил. На англиски првата именка се чита како подмет, па истиот ред на зборовите го превртува значењето. Ако сакате познатото напред, користете пасив.
3. „Има…“, „Постојат…“ → has…, exist… наместо there is / there are. Кај нас нова работа често ја воведуваме со „има“ или „постои / постојат“, честопати по местото или времето, а подметот доаѓа по глаголот. Англиското has бара подмет пред себе, а exist по местото на почетокот звучи книжевно. Новиот, неопределен подмет неутрално го воведува there is / there are.
4. „Не само што…, туку и…“ → Not only that…, but also…. Кај нас „не само што“ природно отвора цела реченица: „Не само што хотелот беше далеку од плажата, туку и собите беа мали.“ Збор по збор излегува Not only that the hotel…, што на англиски не е реченица. Кога двата дела имаат различни подмети, англискиот почнува со Not only + инверзија (видете C1-01) или едноставно ги поврзува со and … also. Кога подметот е ист, not only … but also стои пред еднаквите делови во средината.
5. „Тоа што…“ како подмет → That what…. Кај нас тешкиот подмет често почнува со „Тоа што“: „Тоа што мостот беше завршен со една година доцнење никого не изненади.“ Збор по збор излегува That what… или This what…, што на англиски е погрешно. Англискиот тука користи the fact that… или, уште подобро, формалното it и реченицата на крајот.
Не мешајте
формалното it и it што упатува назад – Формалното it покажува напред, кон реченицата што доаѓа подоцна; обичното it покажува назад, кон нешто што веќе е спомнато. Кај нас второто често е „тоа“ или само глаголот, а за формалното it немаме збор.
end-focus и истакнување напред – Обично новата информација оди на крајот. Истакнувањето напред носи нешто на почетокот заради контраст или врска, и тоа е обележан избор. Видете C1-06.
пасив заради текот на информациите и пасив заради формалност – Тука пасивот е алатка што ја држи познатата информација напред; тој не е автоматски „подобар“ или поформален. Видете C2-02.
Правопис и изговор
- Во говорот end-focus одговара на реченичниот нагласок: главниот нагласок обично паѓа на последниот збор со значење – We bought a new CAR. Нагласок на друго место значи контраст. Видете T-01. Кај нас нагласокот на зборот е постојан, а важното често го ставаме на крајот од реченицата; на англиски оставете го последниот важен збор јасно да се слушне.
- Во пишувањето запирките ја означуваат дополнителната информација што ја прекинува реченицата: The report, which took two years, recommends… Видете B2-27.
- Меѓу подметот и глаголот не стои една запирка (пар запирки околу вметнување е во ред), а пред определувачка релативна реченица нема запирка.
- Цртичка или загради можат да држат кратко вметнување, но повеќе од едно во реченица ја прави реченицата тешка за следење.
Златно правило
Старото пред новото, леснотото пред тешкото, еднаквите идеи во еднаква форма. Држете го подметот близу до глаголот и оставете го крајот на реченицата да ја носи вестта. И запомнете: кога кај нас предметот стои напред со „го / ја / ги“, на англиски често треба пасив; „Лесно е…“ и „Се чини дека…“ бараат it; „постојат“ на почетокот е there are.
Вежби
A. Форма
Напишете ја секоја реченица одново со дадената алатка. Значењето треба да остане исто.
-
Напишете ја одново со формалното it: To get a table at that restaurant without booking weeks in advance is almost impossible.
-
Напишете ја одново со формалното it: Whether the museum will reopen before the summer remains unclear.
-
Напишете ја одново со there + be, така што новиот подмет ќе дојде по глаголот: A number of serious flaws in the method exist.
-
Напишете ја одново така што набројувањето ќе биде паралелно: The new manager is experienced, approachable and she listens to people.
-
Напишете ја одново така што двата дела на "not only … but also" ќе имаат иста форма: The scheme not only cut costs but also staff morale was improved.
-
Напишете ја одново така што подметот ќе стои до својот глагол, а позадината ќе биде на почетокот: The committee, after three long meetings and a heated public consultation, finally approved the plan.
-
Напишете ја одново во пасив така што "the painting" (темата) ќе биде на почетокот, а оној што ја нашол на крајот: A retired teacher from Leeds discovered the painting in an attic.
B. Значење
Изберете ја реченицата што подобро одговара на ситуацијата. Белешката објаснува зошто.
-
Претходната реченица е "Our town has a famous clock tower." Која втора реченица подобро се надоврзува?given "it" first; the new information, the engineer, gets end-focus
-
Кратка биографија; претходната реченица е "Rosa Lind trained as an architect in Glasgow." Која втора реченица подобро се надоврзува?the text is about the architect, so the active keeps "she" (given) first
-
Извештај од истрага за пожар: причината е клучниот наод. Која реченица завршува со вестта?end-focus: the new information comes last
-
Вест за читатели што немаат многу време. Која реченица полесно се следи?end-weight: the heavy clause moves to the end
-
Сопственичка на продавница одговара на некого што ги обвинува цените: сака да ја нагласи вистинската причина. Која реченица го прави тоа?the it-cleft puts contrastive focus on the cause
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка во архитектурата на реченицата или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
Although the figures look encouraging at first sight, is far too early to say whether the new scheme has actually reduced congestion.
-
The residents who complained most loudly about the noise from the building site last summer, have now been offered compensation by the council.
-
Exist several reasons why the project, which had been planned for almost a decade, was abandoned at the last minute.
-
The report, which took two years and three separate research teams to complete, recommends major changes to the way patient data is stored.
-
Anyone who wants to apply for the scholarship before the deadline at the end of the month, should contact the admissions office directly.
D. Во контекст
Уредувате статија за билтен. Напишете ја секоја нумерирана реченица одново според упатството, така што текстот ќе тече.
Last spring the city opened the Riverside Cycle Network. (18) A team of local engineers and volunteers planned it over three years. (19) How much the network would change daily life in the centre was not obvious at first. However, the figures now speak for themselves. (20) Far fewer cars are in the centre at rush hour. (21) That accidents involving cyclists have fallen by a third is the most encouraging result. (22) The scheme was cheap, popular and it did not take long to build. (23) The council, which had originally been sceptical and had twice voted against funding the scheme before a change of leadership in 2023, now plans to extend the network. Other cities would do well to follow its example.
-
Напишете ја реченицата (18) одново во пасив, така што "it" (мрежата, познатата информација) ќе биде на почетокот.
-
Напишете ја реченицата (19) одново со формалното it.
-
Напишете ја реченицата (20) одново со there + be.
-
Напишете ја реченицата (21) одново така што долгата реченица ќе биде на крајот.
-
Напишете ја реченицата (22) одново така што набројувањето ќе биде паралелно.
-
Напишете ја реченицата (23) одново така што подметот ќе биде близу до својот глагол: користете две реченици или ставете ја позадината на почетокот.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски.
-
Напишете ги првите три реченици од краток запис во туристички водич за некоја зграда или место што го познавате. Критериуми: секоја реченица по првата почнува со информација што е дадена во претходната; користете барем еден пасив за темата да остане напред; последната реченица завршете ја со најизненадувачкиот факт.
-
Во нацртот на една колешка пишува: "That the supplier delivered the parts three weeks late and without any explanation was the cause of the delay, and the client, who had been waiting for the order since early March and had already complained twice, was not happy." Напишете го одново како две или три јасни реченици. Критериуми: ниту една зависна реченица не е подмет; секој подмет е близу до својот глагол; барем еднаш формално it или there.
-
Напишете краток пасус (3–4 реченици) со осврт на некој курс или ден на обука. Критериуми: едно набројување од три паралелни дела; едно "not only … but also" што поврзува еднакви форми; кратка последна реченица за ефект.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
C1-05 Cleft sentences: It was… that и What I need is… – расцепени реченици на англиски Напишете ја одново како расцепена реченица со it, со фокус на "the constant noise from the street": The constant noise from the street kept me awake, not the heat.
-
C1-07 Participle clauses на англиски: Built in 1850, Having been told, With prices rising – партиципски реченици C1 Напишете ја одново така што ќе почнува со партиципска реченица: After she had read every report twice, the inspector wrote her conclusions.
-
C1-11 Nominalisation на англиски: decision, failure, a sharp rise – именски стил и именски групи Напишете ја одново со именската форма на глаголот "resign" во подметот: The minister resigned suddenly, and this shocked the country.
Одговори
A. Форма
- It is almost impossible to get a table at that restaurant without booking weeks in advance.
- It remains unclear whether the museum will reopen before the summer.
- There are a number of serious flaws in the method.
- The new manager is experienced, approachable and attentive. / The new manager is experienced, approachable and willing to listen.
- The scheme not only cut costs but also improved staff morale.
- After three long meetings and a heated public consultation, the committee finally approved the plan.
- The painting was discovered in an attic by a retired teacher from Leeds.
B. Значење
- It was built in 1890 by a local engineer.
- She designed the new city library in 2015.
- According to the investigators, the cause of the fire was faulty wiring.
- Investors were shocked that the company had ignored repeated warnings from its own auditors.
- It was the lack of parking that kept customers away.
C. Најдете ја грешката
- Although the figures look encouraging at first sight, it is far too early to say whether the new scheme has actually reduced congestion.
- The residents who complained most loudly about the noise from the building site last summer have now been offered compensation by the council.
- There are several reasons why the project, which had been planned for almost a decade, was abandoned at the last minute.
- ✓ The report, which took two years and three separate research teams to complete, recommends major changes to the way patient data is stored.
- Anyone who wants to apply for the scholarship before the deadline at the end of the month should contact the admissions office directly.
D. Во контекст
- It was planned over three years by a team of local engineers and volunteers. / It was planned by a team of local engineers and volunteers over three years.
- It was not obvious at first how much the network would change daily life in the centre. / At first it was not obvious how much the network would change daily life in the centre.
- There are far fewer cars in the centre at rush hour.
- The most encouraging result is that accidents involving cyclists have fallen by a third. / What is most encouraging is that accidents involving cyclists have fallen by a third.
- The scheme was cheap, popular and quick to build.
- The council had originally been sceptical and had twice voted against funding the scheme before a change of leadership in 2023. Now it plans to extend the network. / Although it had originally been sceptical and had twice voted against funding the scheme before a change of leadership in 2023, the council now plans to extend the network.
E. Ваш ред е
- The old corn exchange stands at the top of the high street. It was built in 1862 to house the town's grain market. Today, that same hall is home to an indoor climbing wall.
- The delay was caused by the supplier, who delivered the parts three weeks late and without any explanation. It was hardly surprising that the client was unhappy. They had been waiting for the order since early March and had already complained twice.
- The course was well organised, challenging and surprisingly enjoyable. The tutor not only explained each topic clearly but also gave detailed feedback on every assignment. By the final week, I was writing longer essays with far fewer errors. I would take it again.
F. Мешано повторување
- It was the constant noise from the street that kept me awake, not the heat. / It was the constant noise from the street, not the heat, that kept me awake.
- Having read every report twice, the inspector wrote her conclusions. / After reading every report twice, the inspector wrote her conclusions.
- The minister's sudden resignation shocked the country. / The sudden resignation of the minister shocked the country.
