Weak forms и connected speech: слаби форми и поврзан говор на англиски – schwa, gonna, wanna, I'd've
Weak Forms and Connected Speech
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе ги слушате и изговарате кратките, слаби звуци на граматичките зборови (can, was, to, of, and), ќе ги разбирате скратените форми, и двојните (I'd've), ќе ги препознавате неформалните скратувања како gonna и dunno, ќе ги разбирате зборовите што во брз говор се слеваат и ќе го ставате нагласокот на вистинското место.
Главна идеја
Англискиот има силен ритам. Важните зборови – именки, главни глаголи, придавки, прилози – се нагласени: погласни, подолги и појасни. Граматичките зборови – помошни глаголи, членови, предлози, заменки – обично се ненагласени, па стануваат кратки и слаби.
Замислете ја реченицата како низа високи столбови со јаже меѓу нив. Столбовите се зборовите со значење. Јажето е граматиката. Во брз говор јажето се опушта и речиси ја допира земјата: What do you want to do? звучи приближно како /ˈwɒtʃə ˈwɒnə ˈduː/. Граматиката е сè уште тука – само ја слушате како неколку брзи, меки звуци.
Затоа многу ученици што ја знаат граматиката не разбираат филмови и разговори. Тие го очекуваат речничкиот изговор на was, to и have, а во обичен говор тој речиси никогаш не се слуша. Повеќето слаби форми имаат една иста самогласка: кратко, опуштено /ə/. Се вика schwa и е најчестиот глас во англискиот.
Македонски и англиски
Македонскиот во голема мера се изговара како што се пишува, а самогласките остануваат јасни и во ненагласените слогови: „и“, „на“, „од“, „за“ звучат исто во секоја реченица. Стандардниот македонски нема слаб глас /ə/. Многу англиски граматички зборови, пак, имаат два изговора: силна форма во речникот и слаба форма во реченицата. Ако секое to, for, and и of го кажувате полно, реченицата е точна, но звучи бавно и исецкано.
Втората разлика е нагласокот. Кај нас нагласокот во зборот по правило е постојан – на третиот слог од крајот, а во двосложните зборови на првиот. Во англиската реченица зборовите со значење се нагласени, а граматичките „паѓаат“ меѓу нив; нагласокот може дури да се префрли на граматички збор за да покаже контраст (I did lock the door!). Кај нас истото често го правиме со „ама“ или „баш“: „Ама ја заклучив вратата!“
Третата разлика се согласките на крајот. Кај нас звучните согласки на крајот од зборот обезвучуваат („леб“ звучи [lep], „град“ [grat]), па was, is и of лесно звучат со [s] и [f]. Нашето „в“ не е англиското /w/, а нашето „х“ е посилно од англиското h. Добра вест: „ш“, „ж“, „ч“ и „џ“ се исти како англиските /ʃ ʒ tʃ dʒ/, а тоа многу помага кај спојувања како did you /ˈdɪdʒə/.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| риба и помфрит | fish and chips /ən/ | „и“ останува јасно; and е слабо |
| шолја чај | a cup of tea /əv/, /ə/ | кај нас нема збор за of; на англиски е слабо |
| Знам да пливам. | I can swim. /kən/ | во реченица слабо can |
| Да, знам. | Yes, I can. /kæn/ | краток одговор: силна форма |
| Дали го виде тоа? | Did you see that? /ˈdɪdʒə/ | во брз говор зборовите се слеваат |
| Ќе ѝ се јавам вечерва. | I'm gonna call her tonight. | идно време: going to → gonna |
| Одам во кино. | I'm going to the cinema. | движење кон место: не се скратува |
| Ама ја заклучив вратата! | I did lock the door! | „ама“ → нагласено did |
Накратко: кај нас секоја самогласка е јасна, а англиските граматички зборови обично се слаби и со /ə/. Слушајте ги зборовите со значење, оставете ги граматичките да „паднат“ и користете силна форма само кога зборот е нагласен.
Форма
Слаби форми на граматичките зборови (IPA има и во делот „Правопис и изговор“)
| Збор | Силна форма | Слаба форма | Пример |
|---|---|---|---|
| can | /kæn/ | /kən/, /kn/ | I can swim. |
| was | /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) | /wəz/, многу кратко | She was late. |
| were | /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) | /wə/ (UK), /wər/ (US) | They were tired. |
| have | /hæv/ | /həv/, /əv/ | Where have you been? |
| do | /duː/ | /də/ | What do you think? |
| to | /tuː/ | /tə/ | I want to go. |
| of | /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) | /əv/ или /ə/ | a cup of tea |
| for | /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) | /fə/ (UK), /fər/ (US) | It's for you. |
| and | /ænd/ | /ən/ или /n/ | fish and chips |
| a / an | /eɪ/ / /æn/ | /ə/ / /ən/ | a cup, an apple |
| the | /ðiː/ | /ðə/; пред самогласка кратко /ði/ | the cup, the apple |
| at / from | /æt/ / /frɒm/ | /ət/ / /frəm/ | at home, from London |
Пред самогласка the звучи како кратко /ði/ (the apple), а to како кратко /tu/ (to eat), не /ðə/ и /tə/.
Скратени форми, и двојни
| Цела форма | Скратена форма | Се пишува ли? |
|---|---|---|
| it will | it'll | да (неформално) |
| there will | there'll | да (неформално) |
| should have / could have / would have | should've / could've / would've | да (неформално) |
| I would have | I'd've | ретко; главно во говор |
| would not have | wouldn't've | ретко; главно во говор |
Неформални скратувања
| Цела форма | Скратување | Смеам ли да го напишам? |
|---|---|---|
| going to (идно време) | gonna | само во многу неформални пораки, во песни, во дијалог |
| want to | wanna | исто |
| (have) got to | gotta | исто |
| have to | hafta | ретко во пишување |
| let me | lemme | само во неформални пораки |
| I don't know | dunno | само во неформални пораки |
| kind of | kinda | само во неформални пораки |
| should have / could have | shoulda / coulda | само во неформални пораки |
Употреба
1Слаби форми на граматичките зборови
Во обичен говор помошните глаголи, членовите, предлозите и заменките ја користат својата слаба форма, обично со /ə/. Граматичкиот збор добива силна форма кога е нагласен: во кратки одговори, за контраст (A1-17) и – кај помошните глаголи и предлозите – на крајот на реченицата (Yes, I can. Where are you from?). Заменките во предмет (him, her, them, us) и членовите обично остануваат слаби и на крајот: I asked him.
2Скратени форми, и двојни
Скратените форми се обичниот говорен облик на помошните глаголи и на not. Двојните скратени форми како I'd've и wouldn't've се многу чести во говорот, особено во условните реченици од тип 3 (B1-07) и во should have / could have (B1-09), но во пишување обично се пишуваат цели. Граматиката ќе ја учите подоцна; тука научете да ги препознавате звуците.
3Неформални скратувања: gonna, wanna, gotta и други
Ова се обичните опуштени говорни форми на чести изрази. Во разговор е сосема нормално да се кажат; во пишување користете ги само во многу неформални пораки, песни или дијалог. Gonna заменува само going to + глагол (идно време), никогаш going to + место. Wanna обично значи want to; во многу опуштен говор може да значи и want a (I wanna coffee). За напредни: кога want и to припаѓаат на различни делови од реченицата, wanna не се користи – Who do you want to win? (= кој сакаш да победи) не станува wanna (B1-18).
4Спојување, исчезнати и променети звуци
Во брз говор зборовите се спојуваат. Поврзување: крајната согласка се спојува со самогласката на следниот збор (an apple звучи како /ə ˈnæpl/). Исчезнати звуци: t или d меѓу две согласки често исчезнува (next week звучи како /neks wiːk/). Променети звуци: d или t + you често станува /dʒ/ или /tʃ/ (did you звучи како /ˈdɪdʒə/) – тоа се нашите „џ“ и „ч“. Овие процеси често ги кријат граматичките зборови.
5Реченичен нагласок: зборови со значење, граматички зборови и контраст
Во неутрална реченица зборовите со значење се нагласени, а граматичките не; најсилниот нагласок обично паѓа на последниот збор со значење. Кога главниот нагласок ќе се префрли на друг збор – дури и на граматички –, се создава контраст или истакнување. Кај нас истото често го правиме со „ама“, „баш“ или „па“.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. Секој граматички збор со полна самогласка. Кај нас „и“, „на“, „од“, „за“ ги изговараме со јасна самогласка и кога не се нагласени. Затоа и англиските to, at, for и and лесно ги кажуваме полно. Реченицата е граматички точна, но звучи како читање збор по збор, а слушателот потешко ги фаќа зборовите со значење.
2. Обезвучен крај: was, is, of. Кај нас звучната согласка на крајот од зборот обезвучува („леб“ звучи [lep], „мраз“ [mras]). Затоа was лесно звучи како [wɒs], is како [ɪs], а of како [ɒf]. На англиски /z/ и /v/ на крајот остануваат звучни: гласот продолжува да бучи како пчела.
3. Силно can звучи како can't. Ние ги изговараме граматичките зборови јасно, и уште немаме /æ/, па can лесно излегува полно и нагласено, со самогласка како нашето „е“. Во реченица, пак, долгото нагласено can е знак за can't, бидејќи can't е по правило долго и нагласено, а крајното t во брз говор може речиси да се изгуби. Во потврдна реченица држете го can слабо: /kən/.
4. Силно „х“ во him, her, have. Нашето „х“ е силен звук со триење во задниот дел од устата. Англиското h е само лесен издишан воздух, а во слабите форми на him, her, have и has во средина на реченицата често сосема исчезнува: I told him звучи како /aɪ ˈtəʊld ɪm/. Ако секое h го изговорите како силно „х“, граматичките зборови стануваат прегласни и ритамот се губи.
Не мешајте
gonna (идно време) и going to (движење) – Се скратува само идното време.
слаба и силна форма – Истиот збор има два изговора; одлучуваат местото и нагласокот. Помошните глаголи и предлозите добиваат силна форма на крајот на реченицата и во кратките одговори: Yes, I can никогаш не завршува со слабото /kən/. Заменките во предмет остануваат слаби: I asked him.
's = is и 's = has – Скратената форма звучи исто; следниот збор кажува што е (A1-14, A2-16).
Правопис и изговор
- Schwa /ə/ е кратка, опуштена самогласка: устата е полуотворена, јазикот се одмора во средината, а усните се опуштени. Тоа не е ниту нашето „е“, ниту „а“ – послабо е и пократко од двете. Повеќето слаби форми го содржат: about /əˈbaʊt/, banana /bəˈnɑːnə/ (UK), /bəˈnænə/ (US).
- Силни и слаби форми: can /kæn/ → /kən/; was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) → /wəz/; were /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) → /wə/ (UK), /wər/ (US); have /hæv/ → /həv/, /əv/; do /duː/ → /də/; to /tuː/ → /tə/; of /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) → /əv/, /ə/; for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) → /fə/ (UK), /fər/ (US); and /ænd/ → /ən/, /n/; at /æt/ → /ət/; from /frɒm/ (UK), /frʌm/ (US) → /frəm/; a /eɪ/ → /ə/; an /æn/ → /ən/; the /ðiː/ → /ðə/, но пред самогласка /ði/ (the apple); to пред самогласка е /tu/ (to eat).
- /æ/ во силното can го немаме: устата е широко отворена како за „а“, а јазикот е напред и долу како за „е“. Не го заменувајте со јасно „е“ или „а“.
- Скратени форми: it'll /ˈɪtl/; I'd've /ˈaɪdəv/; wouldn't've /ˈwʊdntəv/.
- Променети звуци: did you /ˈdɪdʒə/; would you /ˈwʊdʒə/; want to /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US); got to /ˈɡɒtə/ (UK), /ˈɡɑːtə/ (US). /dʒ/ и /tʃ/ се исти како нашите „џ“ и „ч“.
- Can't нема слаба форма: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Во брз американски говор крајното t може да е многу тивко, па главниот знак е долгата, нагласена самогласка: слабо /kən/ = can, силно /kænt/ = can't.
- /w/ во was, were, would: заокружете ги усните како за „у“ и веднаш отворете ги; забите не ја допираат долната усна (не „в“). /ð/ во the: врвот на јазикот меѓу забите и глас (не „д“). Крајните /z/ и /d/ (was, is, would) нека бидат звучни.
- Апострофи кај двојните скратени форми: по еден за секој испуштен дел – I'd've, wouldn't've.
Златно правило
Зборовите со значење се столбови, а граматичките зборови се јажето што се опушта меѓу нив. Слушајте ги слабите и брзите звуци – /ə/, /əv/, /tə/, gonna – и користете силна форма кога зборот е нагласен: во кратки одговори, за контраст и, кај помошните глаголи и предлозите, на крајот на реченицата. Скратувањата кажувајте ги слободно, но пишувајте ги само во многу неформални пораки. И запомнете: нашите јасни самогласки и обезвучениот крај тука пречат – оставете ги граматичките зборови да бидат слаби, а крајните /z/ и /v/ звучни.
Вежби
A. Форма
Напишете ја целата форма или скратената форма.
-
Која е целата форма на "I'd've"?
-
Која е целата форма на "dunno"?
-
Напишете ја целата форма: Do you wanna come?
-
Напишете ја целата форма: I've gotta go.
-
Напишете ја скратената форма: should have
-
Напишете ја целата форма: It'll be cold tomorrow.
B. Значење
На веб-страницата прво слушнете ја секоја реченица.
-
Слаба или силна? "can" во "Yes, I can." …
-
Слаба или силна? "him" во "I asked him." …object pronouns stay weak at the end
-
Слушате кратко, слабо "kn": "I kn come on Friday." Кој збор е тоа? …can't is long and stressed
-
Што значи 's во "She's got two brothers."? …
-
Кој збор го носи главниот нагласок во неутрална реченица: "I bought a new laptop." …
-
Кои зборови се нагласени за контраст? "I said Tuesday, not Thursday." …
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
She's gonna to call you later.
-
We're gonna the beach tomorrow.
-
He wanna play football.
-
I'm gonna miss you.
D. Во контекст
Напишете ја целата форма на секое скратување напишано со задебелени букви.
Leo: Hey, what are you 17gonna do tonight?
Ana: 18Dunno . I'm 19kinda tired. Why?
Leo: Do you 20wanna see a film? It starts at eight.
Ana: OK, but I've 21gotta finish some work first. 22Lemme call you back.
Leo: Sure. I 23hafta cook dinner anyway.
E. Ваш ред е
Напишете и кажете на англиски.
-
Кажете и напишете реченица за вашите планови со "going to". Потоа напишете како звучи во опуштен говор.
-
Напишете краток одговор на "Can you cook?" и кажете која форма на "can" ја користите.
-
Напишете реченица што поправа погрешен факт, кажете ја на глас и напишете кои зборови ги нагласувате.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
A1-17 Can и can't на англиски: можам, знам, смеам – објаснување и вежби Дополнете: " you drive?" "Yes, I can."
-
A2-03 Be going to: планови и предвидувања на англиски Look at those clouds! It (rain).
-
A2-20 Must, have to, mustn't и don't have to: мора, не мора и не смее на англиски Изберете го точниот одговор: You … bring food — there's plenty here.
Одговори
A. Форма
- I would have
- I don't know
- Do you want to come?
- I've got to go.
- should've
- It will be cold tomorrow.
B. Значење
- strong
- weak
- can
- has
- laptop
- Tuesday and Thursday
C. Најдете ја грешката
- She's gonna call you later. / She's going to call you later.
- We're going to the beach tomorrow.
- He wants to play football.
- ✓ I'm gonna miss you.
D. Во контекст
- going to
- I don't know
- kind of
- want to
- got to
- Let me
- have to
E. Ваш ред е
- I'm going to visit my grandmother on Sunday. Relaxed speech: I'm gonna visit my grandmother on Sunday.
- Yes, I can. — strong "can", because it is stressed at the end of a short answer.
- My birthday is in June, not July. — stress on "June" and "July".
F. Мешано повторување
- Can
- 's going to rain / is going to rain
- don't have to
