Punctuation: запирка, точка и запирка, две точки и апостроф во англиски сложени реченици
Punctuation for Complex Sentences
На оваа страница
Цел
По оваа лекција правилно ќе ги одделувате реченицата од реченица, ќе знаете каде англискиот бара запирка, а каде не, и сигурно ќе ги користите точката и запирката, двете точки, цртичките, заградите, апострофот и наводниците.
Главна идеја
Во говорот гласот покажува каде мислите почнуваат и завршуваат: правите пауза, гласот се качува и спушта. Во пишувањето таа работа ја вршат интерпункциските знаци. Тие му покажуваат на читателот како е изградена реченицата.
Замислете дека реченицата е возење со воз. Точката е крајната станица: возот запира и сите излегуваат. Запирката е кратко успорување во текот на возењето. Точката и запирката закачува два цели вагона што одат заедно. Двете точки се најава „следна станица:“ – сега доаѓа она што е ветено. Цртичките и заградите се кратко споредно одвојување што се враќа на главната пруга.
На ниво B2 основното начело е: интерпункцијата се води по граматиката, не по дишењето. Две цели реченици не може да се поврзат само со запирка, а подметот не се одделува од глаголот со една запирка – колку и да е долг подметот и каде и да правите пауза во говорот.
Македонски и англиски
И македонскиот правопис се води по граматиката, а на многу места правилата се совпаѓаат. По зависна реченица на почетокот кај нас и на англиски стои запирка („Кога стигнавме, продавницата беше затворена“). Пред „дека“, „да“ и „кога“ во продолжение на главната реченица кај нас обично нема запирка – исто како пред that и when на англиски. Запирки при набројување, две точки пред објаснување или набројување и цртичка со празни места за вметнување – тука е исто.
Разликите се три. Прво: кај нас две независни реченици често се поврзуваат само со запирка („Батеријата беше празна, не можев никому да се јавам“). На англиски тоа е грешка – comma splice. Второ: „меѓутоа“ кај нас е сврзник како „но“, па пред него стои само запирка; англиското however не е сврзник и меѓу две реченици бара точка или точка и запирка. Трето: бројките и наводниците. Кај нас децималниот знак е запирка, а илјадите се одделуваат со точка или празно место („3,5 %“, „12.500“); на англиски е обратно (3.5%, 12,500). Нашите наводници „…“ на англиски се "…" или '…'. А деценијата „90-тите“ на англиски е the 1990s – без цртичка и без апостроф.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Батеријата беше празна, не можев никому да се јавам. | The battery was dead; I couldn't call anyone. | две цели реченици: кај нас запирка, на англиски точка и запирка, точка или , so |
| Резервиравме рано, меѓутоа хотелот пак беше полн. | We booked early; however, the hotel was still full. | „меѓутоа“ е сврзник, however не е: ; пред, , по |
| Кога стигнавме, продавницата беше затворена. | When we arrived, the shop was closed. | тука е исто: запирка по зависна реченица на почетокот |
| Продавницата беше затворена кога стигнавме. | The shop was closed when we arrived. | тука е исто: без запирка кога зависната реченица е на крајот |
| Нашиот нов раководител, кој почна во март, веќе направи големи промени. | Our new manager, who joined in March, has already made big changes. | тука е исто: дополнителна информација меѓу запирки |
| Таа порасна во 90-тите. | She grew up in the 1990s. | без цртичка и без апостроф |
| Рече: „Ќе бидам таму до осум.“ | She said, "I'll be there by eight." | на англиски наводниците се горе; по said обично запирка |
Накратко: каде што кај нас две независни реченици ги делиме само со запирка или со „меѓутоа“, на англиски е потребен посилен знак – точка, точка и запирка или запирка со and / but / so.
Форма
Граници меѓу реченици (цела реченица тука значи реченица со свој подмет и глагол што може да стои сама)
| Образец | Точно? | Пример |
|---|---|---|
| Реченица. Реченица. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Реченица; реченица. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Реченица, and / but / or / so / yet + реченица. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Реченица; however, реченица. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Реченица, реченица. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Реченица реченица. (run-on sentence) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
Запирка: да и не
| Ставете запирка… | Пример |
|---|---|
| по зависна реченица или долга воведна фраза на почетокот | When we arrived, the shop was closed. |
| околу неопределувачка релативна реченица (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| меѓу членовите на набројување | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| по или околу зборови за поврзување како however | However, the results were clear. |
| не една запирка меѓу подметот и глаголот | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| не околу определувачка релативна реченица | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (ако мислите само на тие студенти) |
Други знаци
| Знак | Главни употреби | Пример |
|---|---|---|
| ; точка и запирка | поврзува две тесно поврзани реченици; одделува членови на набројување што веќе имаат запирка | Some agreed; others didn't. |
| : две точки | по цела реченица воведува објаснување, набројување или цитат | We need three things: time, money and patience. |
| – или — цртичка | вметнување (во пар) или драматичен додаток (сама) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) загради | потивка дополнителна информација | The report (published in May) was ignored. |
| ' апостроф | скратена форма или присвојност | it's = it is; the company's profits |
| " " или ' ' наводници | директен говор, цитати | She said, "I'll be late." |
Употреба
1Точка или запирка? Comma splice и run-on
Две цели реченици бараат силна граница: точка, точка и запирка или запирка + and / but / or / so / yet. Зборовите за поврзување како however, therefore и otherwise не се сврзници, па на почетокот од втората реченица пред нив стои точка или точка и запирка. (Во средина на реченицата however е само меѓу запирки: The results, however, were disappointing.) (Во книжевноста и во пораките ваква запирка понекогаш се користи намерно, но во формален текст и на испит е грешка.) Кај нас две независни реченици може да се поврзат со запирка – на англиски не може.
2Главните правила за запирка
Ставете запирка по зависна реченица или долга воведна фраза на почетокот, околу неопределувачка информација, меѓу членовите на набројување и околу зборовите за поврзување. Оксфордската запирка (запирка пред последното and во набројување) е вообичаена во повеќето американски стилски прирачници (но не и во американското новинарство) и незадолжителна во британскиот стил; користете ја секогаш кога помага да се избегне забуна. Кај нас пред „и“ во набројување не се пишува запирка. Никогаш не го одделувајте подметот од глаголот со една запирка, дури и кога подметот е многу долг. (Пар запирки околу дополнителна информација е во ред: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3Точка и запирка и две точки
Точката и запирката поврзува две цели реченици што се тесно поврзани и имаат иста тежина. Одделува и долги членови на набројување во кои веќе има запирка. Двете точки доаѓаат по цела реченица и покажуваат напред: кон објаснување, набројување или цитат. Во обичен текст не ставајте две точки веднаш по глагол или предлог.
4Цртички и загради за вметнувања
Пар цртички или загради додаваат дополнителна информација во средина на реченицата. Цртичките се понагласени и малку послободни; заградите се потивки. Една цртичка може да додаде драматичен коментар на крајот. Во британскиот стил често се користи кратка цртичка со празни места ( – ), како кај нас; во американскиот обично долга цртичка без празни места (—). Изберете еден стил и држете се до него.
5Апостроф
Апострофот покажува скратена форма или присвојност. Не се користи за множина – ни кај именки, ни кај броеви, ни кај децении, ни кај кратенки. (Некои прирачници го дозволуваат во множината на поединечни букви: Mind your p's and q's.) Кај нас деценијата и кратенките често добиваат цртичка и наставка („90-тите“, „SMS-и“); на англиски тоа е the 1990s, SMSs – без цртичка и без апостроф.
6Наводници: британски и американски стил
Американскиот стил користи двојни наводници, а запирката и точката одат внатре. Британските издавачи често користат единечни наводници и ставаат запирка или точка внатре само ако ѝ припаѓа на цитатот. За цитат во цитат двата стила го користат другиот вид. Двата стила се точни; бидете доследни. Англиските наводници се двата горе – не како нашите „…“.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. Две независни реченици со запирка → comma splice. Кај нас е сосема правилно две независни реченици да се одделат само со запирка: „Автобусот не дојде, пешачевме до центарот.“ На англиски тоа е comma splice. Ставете точка, точка и запирка или запирка со сврзник (and, but, so).
2. „…, меѓутоа…“ → , however со запирка. Кај нас „меѓутоа“ е сврзник како „но“, па пред него е доволна запирка: „Пријавата е отворена, меѓутоа местата се ограничени.“ Англиското however е прилог за поврзување, не сврзник. Меѓу две цели реченици пред него стои точка и запирка или точка, а по него запирка. (Ако сакате само запирка, користете but.)
3. Бројки на наш начин: „5,8 литри“, „14.500“. Кај нас децималниот знак е запирка, а илјадите се одделуваат со точка или празно место. На англиски децималниот знак е точка, а илјадите се одделуваат со запирка. Нашето „14.500“ англиски читател може да го прочита како четиринаесет и пол.
4. „Во 80-тите“ → the 1980-s. Кај нас деценијата се пишува со цртичка и наставка: „80-тите“, „1980-тите“. На англиски на бројот се додава само s, без цртичка и без апостроф: the 1980s, the '80s.
Не мешајте
Запирки кај определувачки и неопределувачки реченици – Запирките го менуваат значењето. Без запирки реченицата кажува кои; со запирки додава информација за сите. Видете B2-08.
Точка и запирка и две точки – Точката и запирката поврзува две еднакви, поврзани мисли. Двете точки покажуваат напред: вториот дел објаснува или набројува она што го ветил првиот.
its и it's – Its е присвојна заменка како his (видете A1-08). It's секогаш значи it is или it has.
Правопис и изговор
- Запирките околу неопределувачката реченица одговараат на гласот: кратка пауза, а дополнителната информација се кажува пониско и потивко. Определувачката реченица нема пауза. Запирката на англиски е сигнал за читателот за таа пауза.
- Цртичката за сврзување (-) поврзува зборови: a well-known writer. Цртичката (– или —) одделува делови од реченицата. Не ставајте цртичка за сврзување наместо цртичка. Таа разлика ви е позната и од македонскиот.
- Присвојност кај имиња на -s: дозволени се и James's car и James' car; James's се изговара со дополнителен слог /ˈdʒeɪmzɪz/, а двете /z/ се звучни – не ги обезвучувајте во [s]. Изберете еден стил и држете се до него.
- Во британскиот стил по двете точки обично се продолжува со мала буква (ако не следува име или цел цитат); во американскиот пред цела реченица често стои голема буква.
Златно правило
Ставајте интерпункција според граматиката, не според дишењето: две цели реченици бараат силна граница – точка, точка и запирка или запирка + сврзник како and / but / so; не ставајте една запирка меѓу подметот и глаголот; не правете множина со апостроф. И запомнете: нашата запирка меѓу две независни реченици и пред „меѓутоа“ на англиски е грешка.
Вежби
A. Форма
Додадете интерпункциски знаци или напишете ја точната форма.
-
Додадете една запирка: When the alarm went off everyone ran outside.
-
Додадете две запирки: My father who is 70 still goes running every day.
-
Напишете ја присвојната форма: the toys of my two sons
-
Изберете го точниот одговор: The company lost … biggest client.
-
Поврзете ги со точка и запирка и "however": The hotel was full. We found a room nearby.
-
Додадете еден знак: There's one thing I've always wanted a dog.
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Која реченица значи дека сите патници имале билет?
-
Сакате да им се заблагодарите на четири луѓе: на родителите, на Ана и на Том. Која верзија е јасна?
-
Изберете го знакот што воведува објаснување: She had only one goal … to win.
-
Која реченица користи наводници во американски стил?
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. Во контекст
Изберете ја точната варијанта за секое место во текстот.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски.
-
Напишете две поврзани реченици за вашиот град и поврзете ги со точка и запирка.
-
Напишете реченица за некој член од семејството со неопределувачка релативна реченица.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
B2-08 Non-defining relative clauses: дополнителна информација меѓу запирки на англиски I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, despite, however: спротивставување на англиски и зошто не despite of Изберете го точниот одговор: … it was raining, we went out.
-
A1-08 Присвојни зборови на англиски: my, your, his, her, its и 's (possessives) Изберете го точниот одговор: a lovely town, but roads are terrible.
Одговори
A. Форма
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. Значење
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. Најдете ја грешката
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. Во контекст
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. Ваш ред е
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. Мешано повторување
- of whom
- Although
- It's … its
