Ред на зборовите во англиската реченица: подмет, глагол, предмет (word order)
How an English Sentence Works
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе ги препознавате главните видови зборови на англиски и ќе знаете да ги ставите во вообичаениот ред: подмет + глагол + предмет (Subject + Verb + Object), а на крајот место и време.
Главна идеја
Англиските зборови речиси не се менуваат според тоа каква улога имаат во реченицата. Како тогаш да знаеме кој што прави? Според местото. Местото на зборот во реченицата покажува каква работа врши тој.
Замислете ја англиската реченица како воз чии вагони секогаш одат по ист ред. Првиот вагон е подметот (subject) – кој или што го врши дејството. Вториот е глаголот (verb) – дејството или состојбата. Потоа доаѓа предметот (object) – кого или што го засега дејството. А на крајот од возот се местото и времето.
The dogs chase the cats и The cats chase the dogs имаат исти зборови, но приказната е сосема друга, бидејќи вагоните си ги смениле местата.
Затоа англискиот ред на зборовите е цврст: обичната изјавна реченица има подмет и глагол, токму по тој ред. Дури и кога никој навистина не прави ништо (It is raining), англискиот во вагонот за подметот го става малиот збор it, за возот да биде цел.
Македонски и англиски
Добра вест: и кај нас основниот ред е подмет – глагол – предмет („Децата сакаат пица“). Но македонскиот е послободен. Кога предметот е напред, кратката заменка покажува кој кому што прави: „Мачката ја брка кучето“ значи дека кучето ја брка мачката, бидејќи „ја“ се однесува на мачката. Англискиот нема таква помош: кој стои пред глаголот, тој е подмет.
Второ, кај нас глаголот сам кажува кое лице зборува („играме“, „учат“), па заменката обично ја испуштаме: „Секоја сабота играме фудбал.“ Англиската изјавна реченица бара подмет: We play football every Saturday. Трето, времето кај нас лесно оди пред местото, па дури и меѓу глаголот и предметот („Пекарот ги продава после шест часот сите лебови“). На англиски вообичаениот ред е предмет, место, време. И за времето велиме „Врне“ или „Студено е“ – немаме збор што одговара на англиското it, а во англиската реченица тој не смее да недостасува.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Децата сакаат пица. | Children love pizza. | подмет, глагол, предмет – тука е исто |
| Мачката ја брка кучето. | The dog chases the cat. | кај нас кратката заменка покажува кој е предметот; на англиски само местото |
| Играме фудбал секоја сабота. | We play football every Saturday. | кај нас лицето се гледа од глаголот; на англиски we мора да стои |
| Учиме секоја вечер во библиотеката. | We study at the library every evening. | кај нас времето често е пред местото; на англиски место + време |
| Врне. | It is raining. | немаме збор што одговара на it |
| Часот е десет. | It's ten o'clock. | кај нас подмет е „часот“, на англиски it |
| Се гледаме во понеделник. | We meet on Monday. | кај нас мала буква; на англиски голема |
Накратко: на англиски местото одлучува кој е подмет, а кој предмет; во изјавната реченица подметот стои пред глаголот (и кога реченицата почнува со време), местото и времето одат на крајот, а за времето и часот подметот е it.
Форма
Видови зборови на прв поглед (parts of speech)
| Вид збор | Што прави? | Примери |
|---|---|---|
| именка (noun) | човек, место, предмет или идеја | teacher, London, phone, music |
| заменка (pronoun) | стои наместо именка | I, you, he, she, it, we, they |
| глагол (verb) | дејство или состојба | eat, work, like, be |
| придавка (adjective) | опишува именка | big, red, happy, cold |
| прилог (adverb) | опишува глагол (како, кога, каде…) или придавка | slowly, here, today, very |
| предлог (preposition) | покажува место, време или врска | in, on, at, with, from |
| член (article) | стои пред именката | a, an, the |
Предлози имаме и ние („во“, „на“, „со“, „од“), тука е исто. Членот е поинаков: определениот член кај нас се лепи на крајот од зборот („масата“, „телефонот“), а неопределен член немаме. На англиски членот стои посебно, пред именката: the table, a phone.
Вообичаен ред на зборовите
| Подмет | Глагол | Предмет | Место | Време |
|---|---|---|---|---|
| I | drink | coffee | at home | every morning. |
| My brothers | play | football | in the park | on Sundays. |
| We | watch | films | — | at the weekend. |
| They | work | — | in a bank. | — |
- films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US).
- Не секоја реченица има предмет: They work. We are tired.
- На крајот местото е пред времето: at home every morning.
- Времето може да оди и на самиот почеток: Every morning I drink coffee at home. И тогаш подметот (I) стои пред глаголот (drink).
Изјавната реченица бара подмет и глагол
| Што недостасува? | Цела реченица |
|---|---|
| Is raining. (нема подмет) | It is raining. |
| My sister a teacher. (нема глагол) | My sister is a teacher. |
Големи букви и интерпункција
| Правило | Пример |
|---|---|
| Реченицата почнува со голема буква | The shops open at nine. |
| Зборот I секогаш е со голема буква | Today I feel great. |
| Имиња на луѓе и места, денови, месеци, јазици и националности | Maria, Tokyo, Monday, July, English |
| Точка (.) на крајот од изјавна реченица – во американскиот англиски period | We live in Leeds. |
| Прашалник (?) на крајот од прашањето | Where is the station? |
Сврзување на зборови: and додава („и“), but спротивставува („но“, „ама“): tea and coffee, We are tired but happy. Овие два мали збора ќе ги среќавате во многу лекции; подетално во лекцијата A1-29.
Употреба
1Препознавање на видовите зборови
Кога ќе сретнете нов збор, прашајте се: дали е предмет или човек (именка), дејство (глагол) или опис (придавка)? Тоа ви помага да го ставите на вистинското место.
2Подмет + глагол + предмет
Подметот е прв, глаголот втор, предметот трет. Ако го смените редот, се менува значењето. Кај нас кратките заменки („го“, „ја“, „ги“, „му“, „им“) помагаат да се знае кој е предметот; на англиски такви помошници нема, па решава само местото.
3Место и време
Местото и времето обично се на крајот од реченицата, по редот место + време. Времето може да оди и на самиот почеток. Кај нас времето лесно оди понапред („Секоја вечер учиме во библиотеката“), а на англиски останува на крајот.
4Изјавната реченица бара подмет и глагол
И кратката изјавна реченица ги има двата дела. Кај времето, часот и растојанието нема вистински „вршител“, па англискиот го користи зборот it. Ваквото „празно“ it се вика формален подмет (dummy subject). Кај нас велиме „Врне“, „Жешко е“, „Часот е десет“ и немаме збор што одговара на англиското it. (Во наредбите како Sit down. подмет нема: видете A1-18.)
5Голема буква, точка и прашалник
Секоја реченица почнувајте ја со голема буква. Завршувајте ја со точка или со прашалник. Голема буква имаат и зборот I и имињата. Кај нас деновите, месеците и јазиците ги пишуваме со мала буква, а на англиски со голема.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Во среда работи од дома“ → реченица без подмет. Кај нас глаголот сам кажува кое лице зборува („работи“, „живеат“), па „таа“ или „тие“ обично ги испуштаме. Англиската изјавна реченица бара подмет: за луѓе I / you / he / she / we / they – и по точка-запирка и во делот по because.
2. „Блиску е“, „Врне“ → реченица без it. Кога зборуваме за растојание, време или час, немаме збор што одговара на англиското it: „Блиску е до чаршијата“, „Врне цел ден“. Англиската реченица и тогаш бара подмет – it.
3. „Пиперките ги пече дедо ми“ → предметот на почетокот. Кај нас предметот мирно може да стои напред, бидејќи кратката заменка („ги“) кажува дека тоа е предмет. На англиски она што стои пред глаголот е подмет. Ако го ставите предметот напред, реченицата е граматички точна, но кажува нешто сосема друго.
4. „Ги продава после шест часот сите лебови“ → време меѓу глаголот и предметот. Кај нас изразите за време може да застанат речиси каде било, и меѓу глаголот и предметот. На англиски предметот доаѓа веднаш по глаголот, а времето оди на крајот или на самиот почеток.
5. „понеделник“, „англиски“, „јули“ → мала буква. Кај нас деновите, месеците и јазиците се пишуваат со мала буква. На англиски тие секогаш имаат голема буква.
Не мешајте
подмет и предмет – подметот го врши дејството и стои пред глаголот. Предметот е тој кого или што го засега дејството и стои по глаголот. Некои заменки како предмет ја менуваат формата (I → me): видете A1-09.
придавка и прилог – придавката опишува именка (a quick lunch). Прилогот опишува глагол (eat quickly). Видете A1-10 и A2-09.
it како вистински подмет и формално it – it може да значи вистински предмет или да биде празен подмет за времето и часот.
Правопис и изговор
- Голема буква: I, првиот збор во реченицата, имиња на луѓе, градови и држави, денови, месеци, јазици и националности (Monday, July, English, Macedonian). Кај нас „понеделник“, „јули“ и „англиски“ се пишуваат со мала буква, па тука внимавајте посебно. Годишните времиња и на англиски обично се со мала буква: spring, winter.
- Full stop (UK) = period (US). И двата збора значат точка на крајот од изјавната реченица.
- По точката и прашалникот ставете едно празно место, а пред нив ниту едно: Where are you?, не Where are you ?
- Во говорот важните зборови (именки, главни глаголи, придавки) се нагласени – подолги и посилни. Малите зборови како a, the, to и at се кратки и слаби. Во We drink coffee at home силни се drink, coffee и home; at звучи кратко, отприлика /ət/. Ваков слаб, нејасен глас во стандардниот македонски нема, па лесно секој збор се изговара еднакво јасно – дозволете им на малите зборови да бидат кратки.
- Кај нас акцентот по правило е на третиот слог од крајот („ТЕ-ле-фон“, „у-ЧИ-ли-ште“), а кај двосложните зборови на првиот. Англискиот акцент не е врзан за определен слог: toMORrow, aGO, hoTEL. Учете го акцентот заедно со зборот.
Златно правило
Вообичаениот ред е: подмет, глагол, предмет, потоа место, потоа време. Во изјавната реченица подметот стои пред глаголот, и кога реченицата почнува со време. Изјавната реченица бара подмет и глагол – ако нема вистински подмет (време, час, растојание), користете it.
Вежби
A. Форма
Подредете ги зборовите и најдете го подметот или предметот.
-
Подредете ги зборовите: football / play / my brothers
-
Подредете ги зборовите: at home / every evening / I / dinner / cook
-
Подредете ги зборовите: like / we / your new jacket
-
Подредете ги зборовите: in the park / on Sundays / they / tennis / play
-
Најдете го подметот: Our new neighbours have two dogs.
-
Најдете го предметот: We check the homework every day.
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Кој го врши дејството во реченицата "The dogs chase the cats"? …
-
Која реченица кажува дека се јавуваат Lucy и Mia?
-
Дали "it" во реченицата "It is raining" значи вистински предмет? …
-
Каков вид збор е "happy" во "a happy child"? …
-
Каков вид збор е "slowly" во "We walk slowly"? …
-
Кој збор секогаш почнува со голема буква? …
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
Is very cold today.
-
I every day read the news.
-
My sister a teacher.
-
We meet every Saturday our friends.
-
We like pizza very much.
D. Во контекст
Изберете ја точната можност за секое место во текстот.
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!
E. Ваш ред е
Напишете на англиски што правите во текот на седмицата и какво е времето денес.
-
Напишете две реченици за тоа што го правите. Користете го редот подмет + глагол + предмет и додадете место и време.
-
Напишете една реченица за времето денес. Почнете со It.
Одговори
A. Форма
- My brothers play football.
- I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
- We like your new jacket.
- They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
- Our new neighbours
- the homework
B. Значење
- the dogs
- Lucy and Mia call their parents.
- no
- adjective
- adverb
- Monday
C. Најдете ја грешката
- It is very cold today. / It's very cold today.
- I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
- My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
- We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
- ✓ We like pizza very much.
D. Во контекст
- I live
- is a teacher
- It is
- hot coffee
- in town on Saturdays
- We love
E. Ваш ред е
- I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
- It is sunny today.
