SlowingoГраматика
B2 22 / 30

Noun clauses на англиски: that, whether и what (дека, дали, тоа што)

Noun Clauses: That, Whether, What

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе знаете да користите цела реченица како подмет или предмет: I'm sure that we've met, The fact that nobody replied…, I'm not sure whether it's open, I don't know where she lives, What I need is…

Главна идеја

Реченицата има места: место за подметот, место за предметот, место по предлогот. Обично ги пополнуваме со именки: I know the answer. The news surprised me.

Но често таму не сакаме да ставиме предмет, туку цела мисла: тврдење или прашање. Англискиот дозволува цела реченица, со свој подмет и глагол, да се спакува на местото на именката. Таквата спакувана реченица се вика noun clause (именска зависна реченица).

Замислете ги матрјошките, дрвените кукли што се ставаат една во друга: мала цела кукла седи во голема. Големата кукла е главната реченица, а малата е цела мини-реченица што седи на едно именско место во неа. Секоја мала кукла има етикета: that за тврдење, whether / if за прашање со да / не и прашален збор за прашање за информација.

I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.

Внатре во малата кукла е редот на зборовите од изјавна реченица, исто како кај индиректните прашања B1-14.

Македонски и англиски

Тука е многу слично: кај нас имаме „дека“ (that), „дали“ (whether / if) и прашални зборови („каде“, „зошто“, „кога“). „Мислам дека си во право“, „Не знам дали е отворено“, „Не знам каде живее“. Добра вест: кај нас по „дали“ и „каде“ нема посебен ред на зборовите за прашање – ни на англиски не треба да има.

Тешкотијата е во нашето „што“. Тој еден збор кај нас има многу задачи: „тоа што ти треба“ (what), „мило ми е што дојде“ (that), „книгата што ја купив“ (that / which), „што рече?“ (what). На англиски мора да изберете. „Тоа што“ и „она што“ се едно what, без that пред него. А „што“ по чувство („жал ми е што“, „чудно е што“, „мило ми е што“) е that, не what.

Кај безличните изрази „Чудно е што…“, „Јасно е дека…“ кај нас нема збор што одговара на англиското it, но англиската изјавна реченица мора да има подмет: It's strange that… А „зависи од тоа дали…“ на англиски е depends on whether…: со on, без from, и без превод на „тоа“.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
Сигурен сум дека веќе сме се запознале.I'm sure (that) we've met before.„дека“ → that (често се испушта)
Мило ни е што можевте да дојдете.We're glad that you could come.„што“ по чувство → that, не what
Чудно е што не се јави.It's strange that he hasn't called.подмет it + that
Ме загрижи тоа што никој не одговори.The fact that nobody replied worried me.„тоа што“ (факт) → the fact that
Не сум сигурен дали работи во недела.I'm not sure whether it's open on Sundays.„дали“ → whether / if
Зависи од тоа дали клиентот ќе се согласи.It depends on whether the client agrees.on whether; „тоа“ не се преведува
Тоа што ти треба е добар сон.What you need is a good night's sleep.„тоа што“ → what, без that

Накратко: „дека“ е that, „дали“ е whether / if, „тоа што“ е what, „што“ по чувство е that, а пред „чудно е“ и „јасно е“ на англиски стои it.

Форма

ВидЕтикетаПримерРед на зборовите внатре
тврдењеthat (често се испушта)I think (that) it's a good idea.подмет + глагол
прашање со да / неwhether / ifI'm not sure whether it's open.подмет + глагол
прашање за информацијаwho, what, where, when, why, how…I don't know where she lives.подмет + глагол
„тоа што“whatWhat I need is a holiday.подмет + глагол

Места во реченицата

МестоПример
предмет на глаголShe said (that) she was tired.
по придавкаI'm sure (that) we've met before.
подмет: that-реченица (формално)That he lied surprised nobody. → почесто: It surprised nobody that he lied.
подмет: wh- / whether-реченицаWhat he said was true. Whether we go depends on the weather.
по предлогIt depends on whether they agree. I'm interested in what you think.
по the factThe fact that she called is a good sign.

Ако noun clause е подмет, глаголот обично е во еднина: What they said was true. (Ако по глаголот следи именка во множина, често е и множина: What we need are more volunteers.)

Употреба

1That-реченици како предмет и по придавки

Користете that-реченица по глаголи за мислење и кажување (think, know, believe, hope, say, realise, notice) и по придавки за чувство или сигурност (sure, afraid, glad, surprised, aware). Во говорот that многу често се испушта. Кај нас тука е „дека“, а по чувства („мило ми е“, „жал ми е“) – „што“.

I think you're right.
Мислам дека си во право.
that е испуштено
She realised that she had left her wallet at home.
Сфати дека го оставила паричникот дома.
„дека“ → that
I'm sure we've met before.
Сигурен сум дека веќе сме се запознале.
по sure: that, често испуштено
We're glad that you could come.
Мило ни е што можевте да дојдете.
„што“ по чувство → that, не what
Are you aware that the meeting has been moved?
Знаете ли дека состанокот е поместен?
aware that

2The fact that и It + be + придавка + that

That-реченицата обично не може да стои веднаш по предлог, а како подмет звучи тешко. Има два излеза: користете the fact that или почнете со it и преместете ја реченицата на крајот. Нашето „тоа што“ како факт („ме загрижи тоа што…“) и „и покрај тоа што“ на англиски често е the fact that.

The fact that nobody replied worried me.
Ме загрижи тоа што никој не одговори.
„тоа што“ (факт) → the fact that
Despite the fact that it was raining, the match went ahead.
И покрај тоа што врнеше, натпреварот се одигра.
по предлог: the fact that
It's strange that he hasn't called.
Чудно е што не се јави.
подмет it; „што“ → that
It's obvious that she loves her job.
Очигледно е дека ја сака својата работа.
It's a shame that you can't stay longer.
Штета што не можеш да останеш подолго.
„штета што“ → it's a shame that
That he lied surprised nobody.
Никој не се изненади што излажа.
that-реченица како подмет: формално

3Whether / if-реченици

Користете whether или if за вградено прашање со да / не. If е почесто во говорот, whether е поформално. Користете whether, не if, кога реченицата е подмет, веднаш пред or not и пред to. По предлог вообичаено е whether. Кај нас во сите овие случаи стои „дали“.

I'm not sure whether the shop is open on Sundays.
Не сум сигурен дали продавницата работи во недела.
„дали“ → whether
Can you check if the printer is working?
Може ли да провериш дали работи печатачот?
if = whether; ред: подмет + глагол
Whether we go camping depends on the weather.
Дали ќе одиме на кампување зависи од времето.
подмет → само whether
It depends on whether the client agrees.
Зависи од тоа дали клиентот ќе се согласи.
„од тоа дали“ → on whether
I can't decide whether to stay or leave.
Не можам да одлучам дали да останам или да заминам.
„дали да“ → whether to, не if to
Let me know whether or not you can come.
Јави ми дали можеш да дојдеш или не.
пред or not: whether

4Реченици со прашален збор како подмет или предмет

Реченица што почнува со who, what, where, when, why или how може да биде предмет или подмет. Внатре е редот на зборовите од изјавна реченица, без do / does / did.

I don't know where she lives.
Не знам каде живее.
без does: where she lives
Nobody knows why the meeting was cancelled.
Никој не знае зошто е откажан состанокот.
подмет пред глагол: the meeting was
How you say it matters as much as what you say.
Како го кажуваш е важно исто колку и што кажуваш.
две noun clauses
Where we hold the party isn't important.
Не е важно каде ќе ја направиме забавата.
подмет; кај нас „ќе“, на англиски Present Simple
Do you remember when the course starts?
Се сеќаваш ли кога почнува курсот?
when the course starts, не when does

5What = тоа што / она што

What може да значи „тоа што“ или „она што“. На почетокот од реченицата привлекува внимание кон нешто. Реченици со нагласување како What I need is… ги продлабочуваме во лекцијата C1-05; whatever, whoever и сл. ќе ги учите во лекцијата C1-15. Нашите два збора „тоа што“ на англиски се еден: what.

What you need is a good night's sleep.
Тоа што ти треба е добар сон.
„тоа што“ → what
I didn't understand what she said.
Не разбрав што рече.
What surprised me most was the price.
Најмногу ме изненади цената.
кај нас едноставна реченица; на англиски what го нагласува
Show me what you've bought!
Покажи ми што си купила!
„што“ → what
That's exactly what I was thinking.
Токму тоа и јас го мислев.
„тоа што“ → what

Чести грешки

❌I don't know where does she live.
✅I don't know where she lives.
Внатре: ред на изјавна реченица, без does.
❌I'm not sure if or not he's coming.
✅I'm not sure whether or not he's coming. или I'm not sure if he's coming or not.
Веднаш пред or not стои whether.
❌The thing what I need is time.
✅What I need is time. или The thing that I need is time.
what веќе значи „тоа што“.
❌Is strange that he hasn't called.
✅It's strange that he hasn't called.
Потребен е подмет it.
❌I was surprised of that she left.
✅I was surprised that she left.
Пред that нема предлог.
❌I asked him what was his name.
✅I asked him what his name was.
Внатре: подмет + глагол.
⚠️It depends on if they agree.
✅It depends on whether they agree.
Граматички е точно, но по предлог стандардниот избор е whether.

Замки за говорителите на македонски

1. „Тоа што…“, „Она што…“ → that what, this what. Кај нас „тоа што“ и „она што“ се два збора, па природно се преведуваат со два: that what, this what, the thing what. Англиското what само по себе веќе значи „тоа што“ – пред него не стои ништо.

❌That what the dentist in Strumica told me about my wisdom teeth scared me more than the injection itself.
✅What the dentist in Strumica told me about my wisdom teeth scared me more than the injection itself.
„тоа што“ → what
❌Our new manager listens carefully, but she never does this what the team actually suggests at the Monday meetings.
✅Our new manager listens carefully, but she never does what the team actually suggests at the Monday meetings.
„она што“ → what

2. „Жал ми е што…“, „Чудно е што…“ → what наместо that. Кај нас по чувства и оценки стои „што“: „Жал ми е што не дојдовте“, „Чудно е што никој не се јави“, „Добро е што си тука“. Бидејќи „што“ најчесто го учиме како what, лесно излегува I'm sorry what…. Тука нашето „што“ воведува факт, и на англиски е that (или се испушта).

❌Our neighbour in Radovish is very proud what her son got a scholarship to study engineering in Vienna, and she tells everyone at the market.
✅Our neighbour in Radovish is very proud that her son got a scholarship to study engineering in Vienna, and she tells everyone at the market.
„горда е што“ → proud that
❌It's a pity what the swimming pool in our neighbourhood closes at seven, because most of us finish work at six.
✅It's a pity that the swimming pool in our neighbourhood closes at seven, because most of us finish work at six. или It's a pity the swimming pool in our neighbourhood closes at seven, because most of us finish work at six.
„штета што“ → it's a pity that

3. „Зависи од тоа дали…“ → depends from that whether. Кај нас „зависи“ оди со „од“, а пред „дали“ стои „тоа“: „зависи од тоа дали ќе плати во готово“. Ако се преведе збор по збор, излегува depends from (that) whether. Англиското depend оди со on, по кое веднаш следи whether – без that.

❌The final price that the agency in Aerodrom will ask for the flat depends from that whether the buyer pays in cash or takes out a bank loan.
✅The final price that the agency in Aerodrom will ask for the flat depends on whether the buyer pays in cash or takes out a bank loan.
„зависи од тоа дали“ → depends on whether

4. „Јасно е дека…“ → реченица без it. Кај нас „Јасно е дека…“, „Важно е да…“, „Не е сигурно дали…“ немаат збор што одговара на англиското it. Но англиската изјавна реченица мора да има подмет: It's clear that…, It isn't certain whether…

❌After the first two rounds of the chess tournament in Ohrid, is already clear that the young player from Skopje will reach the final.
✅After the first two rounds of the chess tournament in Ohrid, it is already clear that the young player from Skopje will reach the final. или After the first two rounds of the chess tournament in Ohrid, it's already clear that the young player from Skopje will reach the final.
„јасно е дека“ → it is clear that

Не мешајте

what (noun clause) и that / which (релативна реченица) – во noun clause what веќе ја содржи именката („тоа што“). Во релативна реченица A2-29 that / which стои по именката. Кај нас и двете се „што“.

I bought what I needed.
Купив што ми требаше.
what = тоа што
I bought the things that I needed.
Ги купив работите што ми требаа.
именка + that

that (noun clause) и that (релативна заменка) – that во noun clause воведува цела мисла; релативното that ја опишува именката пред него. Кај нас првото е „дека“, второто „што“.

I know that the film is good.
Знам дека филмот е добар.
„дека“: цела мисла
I know a film that you'll love.
Знам еден филм што ќе ти се допадне.
„што“: го опишува филмот

if (whether) и if (услов) – во noun clause if = whether („дали“). Во условна реченица if воведува услов („ако“) A2-27. Кај нас тоа се два различни збора – тука имате предност.

Tell me if you need help.
Кажи ми ако ти треба помош.
услов: „ако“
Ask her if she needs help.
Прашај ја дали ѝ треба помош.
прашање: „дали“

Правопис и изговор

  • that во noun clause обично е слабо: /ðət/, не /ðæt/. Во говорот често сосема се испушта. /ð/: врвот на јазикот лесно меѓу забите и со глас – не „д“ и не „з“.
  • whether и weather кај повеќето говорители звучат исто: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Пишувајте внимателно. Почетното /w/ не е нашето „в“: заоблете ги усните, а забите не ја допираат долната усна.
  • Пред noun clause нема запирка: I think that…, I don't know whether… – и кај нас обично не се пишува запирка пред „дека“ и „дали“ кога доаѓаат по главната реченица.
  • На почетокот на реченица што е подмет, what често се нагласува за да привлече внимание: What I need is…

Златно правило

Noun clause е цела реченица што се користи како именка. Ставете ѝ етикета that (тврдење), whether / if (да / не) или прашален збор (информација) и внатре чувајте го редот на зборовите од изјавна реченица. По предлог претпочитајте whether; користете го веднаш пред or not, пред to и кога реченицата е подмет. Нашето „тоа што“ е what, а „што“ по чувство е that.

Вежби

A. Форма

Поврзете ги или препишете ги речениците.

  1. Поврзете: Where is the bank? I don't know.
  2. Поврзете: Is the café open? Can you check?
  3. Препишете со It… that: That you forgot her birthday is surprising.
  4. Препишете со the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
  5. Препишете со what: The thing that I need is a holiday.
  6. Поврзете: Why did she leave? Nobody knows.

B. Значење

Изберете го точниот одговор.

  1. Изберете го точниот одговор: I can't decide … to accept the offer.
  2. Изберете го точниот одговор: … I want for my birthday is a new bike.
  3. Изберете го точниот одговор: … he lied surprised nobody.
  4. Изберете го точниот одговор: It depends … we have enough money.
  5. Изберете го точниот одговор: I'm sure … we've met before.

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. Do you know what time does the shop close?
  2. The thing what I like most is the music.
  3. I'm not sure if or not she's coming.
  4. Whether we go camping depends on the weather.

D. Во контекст

Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот.

A leaving party
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.

E. Ваш ред е

Напишете на англиски.

  1. Дополнете две реченици за себе: What I like most about… is… и I'm not sure whether…
  2. Напишете реченица за вашиот живот што почнува со It's amazing that… или The fact that…

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. B1-14 Indirect questions на англиски: Could you tell me where… – љубезни прашања
    Could you tell me where (the station / is)?
  2. B1-14 Indirect questions на англиски: Could you tell me where… – љубезни прашања
    I don't know what (do) about it.
  3. B2-19 Few или a few? Квантификатори на англиски: little, a little, a number of, most of
    Изберете го точниот одговор: … number of students has risen.
  4. A2-29 Who, which, that и where: релативни реченици (relative clauses) на англиски
    Изберете го точниот одговор: This is the book ___ … I told you about.
Одговори

A. Форма

  1. I don't know where the bank is.
  2. Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
  3. It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
  4. The fact that he didn't apologise made me angry.
  5. What I need is a holiday.
  6. Nobody knows why she left.

B. Значење

  1. whether
  2. What
  3. That
  4. on whether
  5. that

C. Најдете ја грешката

  1. Do you know what time the shop closes?
  2. What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
  3. I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
  4. ✓ Whether we go camping depends on the weather.

D. Во контекст

  1. that
  2. why / when
  3. What
  4. whether / if
  5. The
  6. what

E. Ваш ред е

  1. What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
  2. It's amazing that my grandmother still goes running every morning.

F. Мешано повторување

  1. the station is
  2. to do
  3. The
  4. that
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play