Noun clauses на англиски: that, whether и what (дека, дали, тоа што)
Noun Clauses: That, Whether, What
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете да користите цела реченица како подмет или предмет: I'm sure that we've met, The fact that nobody replied…, I'm not sure whether it's open, I don't know where she lives, What I need is…
Главна идеја
Реченицата има места: место за подметот, место за предметот, место по предлогот. Обично ги пополнуваме со именки: I know the answer. The news surprised me.
Но често таму не сакаме да ставиме предмет, туку цела мисла: тврдење или прашање. Англискиот дозволува цела реченица, со свој подмет и глагол, да се спакува на местото на именката. Таквата спакувана реченица се вика noun clause (именска зависна реченица).
Замислете ги матрјошките, дрвените кукли што се ставаат една во друга: мала цела кукла седи во голема. Големата кукла е главната реченица, а малата е цела мини-реченица што седи на едно именско место во неа. Секоја мала кукла има етикета: that за тврдење, whether / if за прашање со да / не и прашален збор за прашање за информација.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
Внатре во малата кукла е редот на зборовите од изјавна реченица, исто како кај индиректните прашања B1-14.
Македонски и англиски
Тука е многу слично: кај нас имаме „дека“ (that), „дали“ (whether / if) и прашални зборови („каде“, „зошто“, „кога“). „Мислам дека си во право“, „Не знам дали е отворено“, „Не знам каде живее“. Добра вест: кај нас по „дали“ и „каде“ нема посебен ред на зборовите за прашање – ни на англиски не треба да има.
Тешкотијата е во нашето „што“. Тој еден збор кај нас има многу задачи: „тоа што ти треба“ (what), „мило ми е што дојде“ (that), „книгата што ја купив“ (that / which), „што рече?“ (what). На англиски мора да изберете. „Тоа што“ и „она што“ се едно what, без that пред него. А „што“ по чувство („жал ми е што“, „чудно е што“, „мило ми е што“) е that, не what.
Кај безличните изрази „Чудно е што…“, „Јасно е дека…“ кај нас нема збор што одговара на англиското it, но англиската изјавна реченица мора да има подмет: It's strange that… А „зависи од тоа дали…“ на англиски е depends on whether…: со on, без from, и без превод на „тоа“.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Сигурен сум дека веќе сме се запознале. | I'm sure (that) we've met before. | „дека“ → that (често се испушта) |
| Мило ни е што можевте да дојдете. | We're glad that you could come. | „што“ по чувство → that, не what |
| Чудно е што не се јави. | It's strange that he hasn't called. | подмет it + that |
| Ме загрижи тоа што никој не одговори. | The fact that nobody replied worried me. | „тоа што“ (факт) → the fact that |
| Не сум сигурен дали работи во недела. | I'm not sure whether it's open on Sundays. | „дали“ → whether / if |
| Зависи од тоа дали клиентот ќе се согласи. | It depends on whether the client agrees. | on whether; „тоа“ не се преведува |
| Тоа што ти треба е добар сон. | What you need is a good night's sleep. | „тоа што“ → what, без that |
Накратко: „дека“ е that, „дали“ е whether / if, „тоа што“ е what, „што“ по чувство е that, а пред „чудно е“ и „јасно е“ на англиски стои it.
Форма
| Вид | Етикета | Пример | Ред на зборовите внатре |
|---|---|---|---|
| тврдење | that (често се испушта) | I think (that) it's a good idea. | подмет + глагол |
| прашање со да / не | whether / if | I'm not sure whether it's open. | подмет + глагол |
| прашање за информација | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | подмет + глагол |
| „тоа што“ | what | What I need is a holiday. | подмет + глагол |
Места во реченицата
| Место | Пример |
|---|---|
| предмет на глагол | She said (that) she was tired. |
| по придавка | I'm sure (that) we've met before. |
| подмет: that-реченица (формално) | That he lied surprised nobody. → почесто: It surprised nobody that he lied. |
| подмет: wh- / whether-реченица | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| по предлог | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| по the fact | The fact that she called is a good sign. |
Ако noun clause е подмет, глаголот обично е во еднина: What they said was true. (Ако по глаголот следи именка во множина, често е и множина: What we need are more volunteers.)
Употреба
1That-реченици како предмет и по придавки
Користете that-реченица по глаголи за мислење и кажување (think, know, believe, hope, say, realise, notice) и по придавки за чувство или сигурност (sure, afraid, glad, surprised, aware). Во говорот that многу често се испушта. Кај нас тука е „дека“, а по чувства („мило ми е“, „жал ми е“) – „што“.
2The fact that и It + be + придавка + that
That-реченицата обично не може да стои веднаш по предлог, а како подмет звучи тешко. Има два излеза: користете the fact that или почнете со it и преместете ја реченицата на крајот. Нашето „тоа што“ како факт („ме загрижи тоа што…“) и „и покрај тоа што“ на англиски често е the fact that.
3Whether / if-реченици
Користете whether или if за вградено прашање со да / не. If е почесто во говорот, whether е поформално. Користете whether, не if, кога реченицата е подмет, веднаш пред or not и пред to. По предлог вообичаено е whether. Кај нас во сите овие случаи стои „дали“.
4Реченици со прашален збор како подмет или предмет
Реченица што почнува со who, what, where, when, why или how може да биде предмет или подмет. Внатре е редот на зборовите од изјавна реченица, без do / does / did.
5What = тоа што / она што
What може да значи „тоа што“ или „она што“. На почетокот од реченицата привлекува внимание кон нешто. Реченици со нагласување како What I need is… ги продлабочуваме во лекцијата C1-05; whatever, whoever и сл. ќе ги учите во лекцијата C1-15. Нашите два збора „тоа што“ на англиски се еден: what.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Тоа што…“, „Она што…“ → that what, this what. Кај нас „тоа што“ и „она што“ се два збора, па природно се преведуваат со два: that what, this what, the thing what. Англиското what само по себе веќе значи „тоа што“ – пред него не стои ништо.
2. „Жал ми е што…“, „Чудно е што…“ → what наместо that. Кај нас по чувства и оценки стои „што“: „Жал ми е што не дојдовте“, „Чудно е што никој не се јави“, „Добро е што си тука“. Бидејќи „што“ најчесто го учиме како what, лесно излегува I'm sorry what…. Тука нашето „што“ воведува факт, и на англиски е that (или се испушта).
3. „Зависи од тоа дали…“ → depends from that whether. Кај нас „зависи“ оди со „од“, а пред „дали“ стои „тоа“: „зависи од тоа дали ќе плати во готово“. Ако се преведе збор по збор, излегува depends from (that) whether. Англиското depend оди со on, по кое веднаш следи whether – без that.
4. „Јасно е дека…“ → реченица без it. Кај нас „Јасно е дека…“, „Важно е да…“, „Не е сигурно дали…“ немаат збор што одговара на англиското it. Но англиската изјавна реченица мора да има подмет: It's clear that…, It isn't certain whether…
Не мешајте
what (noun clause) и that / which (релативна реченица) – во noun clause what веќе ја содржи именката („тоа што“). Во релативна реченица A2-29 that / which стои по именката. Кај нас и двете се „што“.
that (noun clause) и that (релативна заменка) – that во noun clause воведува цела мисла; релативното that ја опишува именката пред него. Кај нас првото е „дека“, второто „што“.
if (whether) и if (услов) – во noun clause if = whether („дали“). Во условна реченица if воведува услов („ако“) A2-27. Кај нас тоа се два различни збора – тука имате предност.
Правопис и изговор
- that во noun clause обично е слабо: /ðət/, не /ðæt/. Во говорот често сосема се испушта. /ð/: врвот на јазикот лесно меѓу забите и со глас – не „д“ и не „з“.
- whether и weather кај повеќето говорители звучат исто: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Пишувајте внимателно. Почетното /w/ не е нашето „в“: заоблете ги усните, а забите не ја допираат долната усна.
- Пред noun clause нема запирка: I think that…, I don't know whether… – и кај нас обично не се пишува запирка пред „дека“ и „дали“ кога доаѓаат по главната реченица.
- На почетокот на реченица што е подмет, what често се нагласува за да привлече внимание: What I need is…
Златно правило
Noun clause е цела реченица што се користи како именка. Ставете ѝ етикета that (тврдење), whether / if (да / не) или прашален збор (информација) и внатре чувајте го редот на зборовите од изјавна реченица. По предлог претпочитајте whether; користете го веднаш пред or not, пред to и кога реченицата е подмет. Нашето „тоа што“ е what, а „што“ по чувство е that.
Вежби
A. Форма
Поврзете ги или препишете ги речениците.
-
Поврзете: Where is the bank? I don't know.
-
Поврзете: Is the café open? Can you check?
-
Препишете со It… that: That you forgot her birthday is surprising.
-
Препишете со the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
-
Препишете со what: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Поврзете: Why did she leave? Nobody knows.
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Изберете го точниот одговор: I can't decide … to accept the offer.
-
Изберете го точниот одговор: … I want for my birthday is a new bike.
-
Изберете го точниот одговор: … he lied surprised nobody.
-
Изберете го точниот одговор: It depends … we have enough money.
-
Изберете го точниот одговор: I'm sure … we've met before.
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски.
-
Дополнете две реченици за себе: What I like most about… is… и I'm not sure whether…
-
Напишете реченица за вашиот живот што почнува со It's amazing that… или The fact that…
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
B1-14 Indirect questions на англиски: Could you tell me where… – љубезни прашања Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Indirect questions на англиски: Could you tell me where… – љубезни прашања I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Few или a few? Квантификатори на англиски: little, a little, a number of, most of Изберете го точниот одговор: … number of students has risen.
-
A2-29 Who, which, that и where: релативни реченици (relative clauses) на англиски Изберете го точниот одговор: This is the book ___ … I told you about.
Одговори
A. Форма
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. Значење
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. Најдете ја грешката
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. Во контекст
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. Ваш ред е
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. Мешано повторување
- the station is
- to do
- The
- that
