Spoken Grammar: ярианы англи хэлний дүрэм – Sounds good, He's lovely, your brother, sort of, you are
Spoken Grammar
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та жинхэнэ ярианы дүрмийг ойлгож, хэрэглэж чадна: эхэнд нь орхигдсон үг, толгой ба сүүл (heads and tails), бүрхэг хэллэг, ярианы холбоос үг, хариу үг, онцлох төгсгөлийн асуулт (tag), ижил туйлтай хариу үйлдлийн tag, ишлэлийн be like / go, төгсгөлийн though.
Гол санаа
Бичгийн дүрэм хуудастайгаа ганцаараа байгаа уншигчид зориулагдсан. Ярианы дүрэм нэг мөчийг хуваалцаж, нэг юмыг харж, бие биенээ таслан ярьж чадах хоёр хүнд зориулагдсан.
Ярьж буй хүмүүс маш их зүйлийг хуваалцдаг тул илэрхий зүйлийг орхидог (Coffee?), эхлээд сэдвээ зарлаад дараа нь тайлбар хийдэг (That restaurant, it's amazing), хандлагаа байнга дохиолдог (well, I mean, sort of). Энэ «муу дүрэм» биш. Өөрийн дүрэмтэй өөр тогтолцоо бөгөөд чөлөөтэй ярьдаг хүмүүс бичигчид өөрийнхөө дүрмийг дагадаг шиг нарийн дагадаг.
Ярилцлагыг бөмбөг шидэлцэх тоглоом гэж бодоорой. Бөмбөг зөв хурдтай очиж, барихад амар байх ёстой. Ярианы дүрэм зөөлрүүлж, зарлаж, шалгаж, нөгөө хүн мессежийг барьж аваад буцааж шидэх боломж олгоно. Зөвхөн бүтэн бичгийн өгүүлбэрээр ярьдаг суралцагч захидал чанга уншиж буй хүн шиг сонсогдоно.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол ярианд ч ярианы дүрэм маш баян. Өгүүлэгдэхүүнийг орхих нь ердийн («(Би) үзчихсэн»), сүүл бий («Их эелдэг хүн, ах чинь» – энд адилхан), «гэх мэт», «-ын орчим» гэсэн бүрхэг хэллэг, «гэсэн», «гэнэ» гэсэн ишлэлийн үг (be like / go-тэй ижил) бүгд бий. Тиймээс энэ хичээлийн санаа танд танил.
Ялгаа нь англи хэлэнд орхих дүрэм хатуу. Монголоор өгүүлэгдэхүүнийг ганцаар нь орхиод үйл үгээ үлдээж болдог бол англиар өгүүлэгдэхүүн ба туслах үйл үгийг хамт орхино (Finished?, Have finished? биш), эсвэл хоёуланг нь хадгална. Хоёрдугаарт, монголоор онцлол, гайхшралыг сул үгээр («шүү», «биз дээ», «юм байна») хийдэг бол англиар tag – туслах үйл үг + төлөөний үгийг давтана; монгол «биз дээ» өөрчлөгддөггүй бол англи tag өгүүлбэрийнхээ туслах үйл үгийг дагана. Гуравдугаарт, монгол «тэр» = he ба she тул толгой, сүүл дэх төлөөний үгийг нэр үгтэйгээ тааруулах хэрэгтэй.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| (Би) аль хэдийн үзчихсэн. | Seen it already. | англиар өгүүлэгдэхүүн + туслах үйл үг хамт орхигдоно |
| Кофе уух уу? | Coffee? | англиар үйл үг ч орхигдож болно |
| Их эелдэг хүн, ах чинь. | He's really kind, your brother. | энд адилхан: сүүл; англиар he тааруулна |
| Манай менежер бол арваас өмнө имэйлд хариулдаггүй. | Our manager, she never answers emails before ten. | монголоор «бол»; англиар толгой + төлөөний үг |
| Долоон цагийн орчим ирээрэй. | Come round at seven-ish. | энд адилхан: бүрхэг цаг |
| Ажил гэх мэт юм ярилцсан. | We just chatted about work and stuff. | энд адилхан: бүрхэг жагсаалт |
| Чи галзуу юм аа шүү. | You're mad, you are. | монголоор сул үг; англиар онцлох tag |
| Тэгэхээр чи явах гэж байгаа юм байна тийм ээ? | So you're leaving, are you? | гайхшрал → ижил туйлтай tag |
| Тэгсэн чинь тэр «Чи ноцтой юу?» гэсэн. | And she was like, "Are you serious?" | энд адилхан: «гэсэн» = be like / go |
| Гоё байр. Жаахан жижиг л дээ. | Nice flat. It's a bit small, though. | «л дээ» → төгсгөлийн though |
Товчхондоо: монгол ярианы дүрэм англиархтай олон талаар ижил. Харин англиар өгүүлэгдэхүүн + туслах үйл үгийг хамт орхи, tag-д туслах үйл үгийг дагуул («биз дээ» шиг үргэлж isn't it биш), толгой, сүүлд he / she-г зөв тааруул.
Бүтэц
Ярианы дүрмийн гол онцлогууд
| Онцлог | Юу болдог | Жишээ |
|---|---|---|
| Нөхцөл байдлын орхилт | эхэнд нь өгүүлэгдэхүүн / туслах үйл үг / it / there орхигдоно | Seen it? Sounds good. |
| Толгой (head) | өгүүлбэрийн өмнө нэр үгийн хэллэг, дараа нь төлөөний үгээр авна | My sister, she's a pilot. |
| Сүүл (tail) | өгүүлбэрийн дараа нэр үгийн хэллэг, төлөөний үгийг тодруулна | She's a pilot, my sister. |
| Бүрхэг хэллэг | ойролцоолох, зөөлрүүлэх, чөлөөтэй жагсаах | sort of, kind of, -ish, and stuff, or something |
| Ярианы холбоос үг | яриаг зохион байгуулж, хандлага харуулна | well, anyway, I mean, you know, right, mind you, actually |
| Хариу үг | богино хариу үйлдэл | Fair enough. Absolutely. I suppose so. |
| Онцлох tag | ижил туйл, мэдэгдлийн дараалал, буурах аялга | You're mad, you are. |
| Хариу үйлдлийн tag | ижил туйл, асуултын дараалал, ихэвчлэн өгсөх аялга | So you're leaving, are you? |
| Ишлэлийн үг | be like / go түүхэнд хүний үгийг оруулна | She was like, "No way!" |
| Төгсгөлийн though | эсрэг санааг төгсгөлд нэмнэ | It's small, though. |
Нөхцөл байдлын орхилтод юу орхигдох вэ
| Орхигдох | Бүтэн хэлбэр | Ярианы хэлбэр |
|---|---|---|
| I | I don't know. | Don't know. |
| It / that + be | It's a good idea. | Good idea. |
| Туслах үйл үг + you | Have you finished? | Finished? |
| Туслах үйл үг + you | Do you want some? | Want some? |
| Is there / are there | Is there any milk left? | Any milk left? |
| Артикль (маш албан бус) | The car's outside. | Car's outside. |
Зөвхөн өгүүлбэрийн эхэнд байгаа үгс, сонсогч нөхцөл байдлаас сэргээж чадах үед л орхигдоно.
Хэрэглээ
1Нөхцөл байдлын орхилт
Нөхцөл байдлаас дутуу үгс илэрхий байвал ярьж буй хүмүүс өгүүлбэрийн эхнээс тэдгээрийг орхидог – ихэвчлэн өгүүлэгдэхүүний төлөөний үг, туслах үйл үг, it эсвэл there. Энэ нь C1-10 дахь орхилтын дүрмийг өргөтгөнө: тэнд дутуу үгс бичвэрт өмнө нь хэлэгдсэн байсан. Монголоор өгүүлэгдэхүүнийг орхих нь бүр ч ердийн.
2Толгой ба сүүл
Толгой сэдвийг урд нь тавьж, сонсогч юуны тухай ярьж байгааг мэдэх боломж олгоно; дараа нь төлөөний үг түүнийг авна. Сүүл нэр үгийн хэллэгийг төгсгөлд нэмж, хэнийг хэлж байгааг тодруулах эсвэл бодлоо онцолно. Сүүл ялангуяа үнэлгээтэй өгүүлбэрт түгээмэл. Монгол ярианд ч сүүл бий («Их сайхан кино байсан, тэр»).
3Бүрхэг хэллэг
Ярьж буй хүмүүс нарийвчлалаас санаатайгаар зайлсхийдэг: найрсаг сонсогдох, хэт нягт нямбай мэт харагдахгүйн тулд, эсвэл нарийн мэдээлэл чухал биш учраас. -ish цаг, тоо, өнгө, тэмдэг нэрд залгагдана. And stuff, and things, or something юм, үйл ажиллагааны жагсаалтыг төгсгөнө. Монголоор «гэх мэт», «-ын орчим», «юм уу», «жаахан».
4Ярианы холбоос үг
Ярианы холбоос үгс яриаг удирддаг: эхлүүлэх, сэдэв солих, засах, мэдлэгээ шалгах, эсрэг санаа нэмэх. Ихэвчлэн өгүүлбэрийн эхэнд ирж, тольны утга бага ч нийгмийн утга ихтэй. Монголоор «за», «ер нь», «өөрөөр хэлбэл», «мэдэж байгаа биз дээ», «үнэндээ».
5Хариу үг ба зөөлрүүлэгч
Сонсогч дагаж байгаа, санал нийлж байгаа, хүлээн зөвшөөрч байгаагаа богино, тогтсон хариугаар харуулна. Ихэнх нь санал нийлэх, зөрөхийг зөөлрүүлнэ. "Are you?" гэх мэт хариу асуулт ч энд хамаарна (A2-32).
6Онцлох tag
Асуултын tag (B1-15)-аас ялгаатай нь онцлох tag ижил туйлыг хадгалж, мэдэгдлийн дараалал (төлөөний үг + туслах үйл үг) хэрэглэх бөгөөд юу ч асуудаггүй. Бодлоо хүчтэй болгоно. Албан бус, голдуу UK; төлөөний үгийн оронд бүтэн нэр үг ирж болно. Монголоор «… шүү», «… аа шүү».
7Хариу үйлдэл, гайхшралын ижил туйлтай tag
Эерэг өгүүлбэр эерэг асуултын tag-ийг асуултын дараалалтай, ихэвчлэн өгсөх аялгатай авч болно. Энэ нь мэдээлэл шалгадаггүй; дөнгөж сая мэдсэн эсвэл анзаарсан зүйлд хариу үйлдэл үзүүлнэ – сонирхол, гайхшрал, эсвэл хурц өнгөөр уцаар, сорилт. Өгүүлбэр ихэвчлэн So эсвэл Oh-оор эхэлнэ. Энэ загвар бараг зөвхөн эерэг өгүүлбэртэй. Монголоор «… юм байна, тийм үү?», «… юм байна л даа».
8Ишлэлийн үг ба төгсгөлийн though
Түүх ярихдаа хүмүүс хэн нэгний үг, хариу үйлдлийг say-ийн оронд be like эсвэл go-гоор ихэвчлэн оруулдаг. Be like үг, бодол эсвэл хандлагыг мэдээлж болно; маш албан бус, залуучуудад түгээмэл. Go өнгөрсөн түүхэнд ч ихэвчлэн одоо цагт байх бөгөөд түүхийг амьд болгоно. Өгүүлбэрийн төгсгөлийн though саяын хэлснийг эсрэгцүүлнэ – төгсгөлд тавьсан but шиг; ярианд although-оос хамаагүй түгээмэл. Энэ гуравыг албан бичигт бүү оруулаарай. Монголоор «гэсэн», «гэнэ», «… л дээ».
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Бэлэн үү?» → Are ready? Монголоор өгүүлэгдэхүүнийг ганцаар нь орхиод үйл үгээ үлдээх нь ердийн: «Бэлэн болсон уу? Такси гадаа хүлээж байна». Тиймээс англиар you-г орхиод are-г үлдээх нь элбэг. Англиар туслах үйл үг, өгүүлэгдэхүүнийг хамт орхи, эсвэл хоёуланг нь хадгал.
2. «… биз дээ?» → үргэлж isn't it? Монгол «биз дээ», «тийм үү» өгүүлбэрээс үл хамааран өөрчлөгддөггүй: «Болд маргааш ажилдаа ирэхгүй биз дээ?». Тиймээс англиар бүх өгүүлбэрт isn't it? гэх нь элбэг. Англи tag өгүүлбэрийнхээ туслах үйл үг, өгүүлэгдэхүүнийг давтана; сөрөг өгүүлбэрт эерэг tag.
3. «Тэр» → толгойд буруу he / she. Монгол «тэр» хүйс ялгадаггүй: «Эрдэнэтэд байдаг нагац эгч маань, тэр одоо ч жил бүрийн зун морь унадаг». Толгойг төлөөний үгээр авахдаа англиар he эсвэл she-г нэр үгтэйгээ тааруулах хэрэгтэй.
4. «Тийм» → сөрөг асуултад Yes. Монголоор «Чи маргааш Дархан руу машинаараа явахгүй юм уу?» гэхэд «Тийм, машин маань засвартай байгаа» гэвэл «зөв, явахгүй» гэсэн утгатай. Англиар хариулт асуултын хэлбэрийг биш, бодит байдлыг дагана: явахгүй бол No.
Бүү андуураарай
асуултын tag, онцлох tag, хариу үйлдлийн tag – Асуултын tag туйлаа сольж шалгана; онцлох tag туйлаа хадгалж, мэдэгдлийн дараалалтай, тайлбар хийнэ; хариу үйлдлийн tag туйлаа хадгалж, асуултын дараалалтай, хариу үйлдэл үзүүлнэ. B1-15-ийг үзнэ үү.
нөхцөл байдлын орхилт эсвэл бичвэрийн орхилт – Бичвэрийн орхилт аль хэдийн хэлсэн үгсийг орхино (C1-10); нөхцөл байдлын орхилт нөхцөл байдлаас илэрхий үгсийг орхино.
actually эсвэл at the moment – Actually хэн нэгний бодож буйгаас өөр гэдгийг дохиолно; цагийн үг биш.
Зөв бичих ба дуудлага
- Толгойг өөрийн аялгатай хэлээд богино завсарлага авна: That house (завсарлага) it's huge.
- Сүүлийг хурдан, нам аялгатай, нэмж хэлсэн юм шиг хэлнэ: He's lovely, your brother.
- Онцлох tag-ийн аялга буурна; хариу үйлдлийн tag ихэвчлэн өгсөнө. Монгол «шүү», «тийм үү»-гийн аялгатай харьцуулаад сонсоорой.
- Холбох үгс ихэвчлэн хураагдана: you know /jəˈnəʊ/ (UK), /jəˈnoʊ/ (US) – «ya-know»; kind of /ˈkaɪndə/ – «kinda»; sort of /ˈsɔːtə/ (UK), /ˈsɔːrdə/ (US) – «sorta». Эдгээрийг таньж мэдэхэд хангалттай; T-01-ийг үзнэ үү.
- Well /wel/-д уруулаа дугуйлж эхлээрэй, «вэл» биш. Though /ðəʊ/: /ð/ – хэлний үзүүр шүдний хооронд, gh дуудагдахгүй.
- Бичсэн харилцан ярианд толгой, сүүлийг таслалаар тусгаарлана: Lovely people, the neighbours.
Алтан дүрэм
Ярилцлагад үг бүрийг биш, сонсогчид хэрэгтэйг хэл: нөхцөл байдлаас илэрхий зүйлийг орхиж, сэдвээ зарлаж, харилцаагаа well, I mean, sort of гэх мэт жижиг үгсээр зохицуул. Эдгээр онцлогийг яриа, албан бус мессежид л хэрэглээрэй. Монголчуудад: өгүүлэгдэхүүнтэй хамт туслах үйл үгийг орхи (Ready?, Are ready? биш), tag-д туслах үйл үгийг дагуул.
Дасгал
A. Бүтэц
Өгүүлбэр бүрийг өгөгдсөн онцлогийг ашиглан байгалийн ярианы англи хэлээр дахин бичнэ үү.
-
Нөхцөл байдлын орхилт: Have you seen my keys anywhere?
-
Бодлоо онцлох сүүл: Your sister is very funny.
-
Толгой: Have you tried the new gym on Park Road?
-
Бодлоо хүчтэй болгох онцлох tag: He's clever.
-
"So" болон ижил туйлтай tag-тэй, дөнгөж сонссон мэдээнд хариу үйлдэл: You've bought a new car.
-
Хоёр дахь өгүүлбэрт төгсгөлийн "though": The hotel was lovely. But it was a long way from the beach.
B. Утга
Нөхцөл байдлыг уншаад хамгийн тохирох хариулт эсвэл өгүүлбэрийг сонгоно уу.
-
Хамтран ажиллагч тань: "I can't come tonight — I've got a deadline." гэлээ. Та түүний шалтгааныг хүлээн зөвшөөрч байна. Аль хариулт тохирох вэ?Fair enough шалтгааныг хүлээн зөвшөөрнө; Tell me about it = туршлагаас гарсан хүчтэй санал нийлэлт
-
Та ажлын асуудлын тухай ярьж дуусаад шинэ сэдэв рүү шилжмээр байна. Аль нь тохирох вэ?anyway сэдвийг солих эсвэл хаах
-
Найз тань: "You must be exhausted after that flight." гэлээ. Та сайн байгаа бөгөөд энэ нь түүний бодсоноос өөр. Аль хариулт тохирох вэ?actually хүлээлтийг засна
-
Өсвөр насны хүү тань өрөөгөө цэвэрлэсэн гэж хэллээ. Та гайхаж, бага зэрэг ёжилж байна. Аль нь тохирох вэ?ижил туйл, асуултын дараалал = шалгах биш, хариу үйлдэл
-
Та асуулт асуух биш, найзынхаа тухай бодлоо хүчтэй болгомоор байна. Аль нь тохирох вэ?онцлох tag: ижил туйл, мэдэгдлийн дараалал
-
Эрдэм шинжилгээний эссэгийн дүгнэлт. Аль нь тохирох вэ?орхилт, бүрхэг хэллэг ярианд хамаарна
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
Is a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
-
He's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
-
Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
-
Have finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
-
Has gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. Нөхцөл байдалд
Энэ яриа бичгийн текст шиг сонсогдож байна. Дугаарласан хэсгүүдийг зааврын дагуу байгалийн яриа болгон дахин бичнэ үү.
Mia: (18) Is there any coffee left?
Sam: No, I'm afraid not. There's some tea. (19) But it's the herbal kind.
Mia: Oh well. (20) It sounds like a tea day, then. Oh, and (21) the new manager is really nice.
Sam: Yes, she's lovely. (22) She is a little shy, I think. In the meeting yesterday, (23) she said, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed.
Mia: Ha! By the way, (24) did you say that the machine is broken again?
Sam: Yes, again. Right, I'd better get back to my desk. (25) I will see you at the meeting at about three.
-
(18)-г нөхцөл байдлын орхилтоор энгийн болгоно уу.
-
(19)-г төгсгөлийн "though"-тэй дахин бичнэ үү.
-
(20)-г өгүүлэгдэхүүнийг орхиж энгийн болгоно уу.
-
(21)-г сүүлтэй дахин бичнэ үү.
-
(22)-т "a little"-г ярианы бүрхэг хэллэгээр солино уу.
-
(23)-г "go" эсвэл "be like" ишлэлийн үгтэй, амьд түүх болгон дахин ярина уу.
-
(24)-г "So" болон ижил туйлтай tag-тэй, мэдээнд хариу үйлдэл болгон дахин бичнэ үү.
-
(25)-г энгийн болгоно уу: өгүүлэгдэхүүнийг орхиж, "-ish" хэрэглээрэй.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Найз тань: "I'm moving to Canada next month!" гэлээ. 2–3 ярианы өгүүлбэрээр хариулна уу. Хариу асуулт эсвэл хариу үйлдлийн tag, нэг хариу үг, I mean эсвэл well гэх мэт нэг холбоос үг хэрэглээрэй.
-
Өнгөрсөн амралтын өдрүүдийнхээ тухай найздаа 2–3 ярианы өгүүлбэрээр ярина уу. Нэг сүүл, нэг бүрхэг хэллэг (-ish, sort of, and stuff), төгсгөлийн though хэрэглээрэй.
-
Хөгжилтэй түүхийн нэг хэсгийг 2–3 ярианы өгүүлбэрээр ярина уу. Толгой, be like эсвэл go-г дор хаяж нэг удаа, гол санаа руугаа буцахдаа anyway хэрэглээрэй.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
C1-10 Ellipsis and Substitution – давталтаас зайлсхийх аргыг монголоор тайлбарлав Орлуулалтаар хариултыг богиносгоно уу: "Are you coming to the party?" "I hope that I'm coming to the party."
-
B1-15 Question Tags (асуух нөхцөл): «…, isn't it?» буюу «… биз дээ?» англиар Асуултын tag-тэй санал болголт болгон дахин бичнэ үү: Let's start.
Хариулт
A. Бүтэц
- Seen my keys anywhere?
- She's very funny, your sister.
- The new gym on Park Road, have you tried it?
- He's clever, he is.
- So you've bought a new car, have you?
- The hotel was lovely. It was a long way from the beach, though.
B. Утга
- Fair enough, maybe next time.
- Anyway, what time does the film start tonight?
- Actually, I feel fine. I slept the whole way.
- So you've finally tidied your room, have you?
- Honestly, you're an absolute genius, you are.
- This appears to be a sensible proposal.
C. Алдааг олоорой
- It's a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you. / Shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
- She's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
- ✓ Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
- Have you finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes. / Finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
- Has he gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend. / Gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. Нөхцөл байдалд
- Any coffee left?
- It's the herbal kind, though.
- Sounds like a tea day, then.
- She's really nice, the new manager.
- She's kind of shy, I think. / She's sort of shy, I think.
- she goes, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed / she was like, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed
- So the machine's broken again, is it?
- See you at the meeting at three-ish. / See you at the meeting at threeish.
E. Таны ээлж
- Oh, are you? Wow, good for you! I mean, I'll miss you, but it sounds amazing.
- It was brilliant, that party. We just danced and chatted and stuff till one-ish. The music was a bit loud, though.
- My neighbour, she knocks on my door at midnight, and she's like, "Have you seen my cat?" We search the whole building. Anyway, the cat was asleep on her own sofa the whole time.
F. Холимог давталт
- I hope so.
- Let's start, shall we?
