Sanaladigan va sanalmaydigan otlar, some va any oʻzbekcha: how much yoki how many?
Countable, Uncountable, Some and Any
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz sanaladigan otlarni (an egg, two eggs) sanalmaydigan otlardan (water, money, advice) ajrata olasiz, some va any ni ishlata olasiz, How much…? va How many…? deb soʻray olasiz, sanalmaydigan narsalarni esa a glass of, a piece of kabi iboralar bilan sanay olasiz.
Asosiy gʻoya
Ikkita xarid sumkasini tasavvur qiling. Birinchi sumkada apelsinlar: ularni birma-bir sanash mumkin: one orange, two oranges, three oranges. Bunday otlar sanaladigan (countable). Ikkinchi sumkada un: hech kim «bitta un, ikkita un» demaydi. Bunday otlar sanalmaydigan (uncountable): ingliz tili ularni aniq birliklarga boʻlinmaydigan modda yoki butun narsa deb biladi: water, rice, money, information. «One water» yoki «two rices» deyilmaydi.
Grammatikani sumka hal qiladi. Sanaladigan otlar a/an va koʻplik shaklini oladi. Sanalmaydigan otlar a/an olmaydi, koʻplik shakli yoʻq va birlikdagi feʼl bilan keladi: The information is useful.
Sanalmaydigan narsani sanamoqchimisiz? Idish yoki boʻlak soʻzini ishlating: a glass of water, a piece of advice, a kilo of flour. Endi stakanlarni, boʻlaklarni yoki kilolarni sanaysiz: two glasses of water.
Some va any «bir qancha miqdor, aniq qancha ekanini aytmaymiz» degan maʼnoni beradi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida otlar inglizchadagidek ikki guruhga qatʼiy boʻlinmaydi. Biz deyarli har qanday otga -lar qoʻshamiz: «maʼlumotlar», «maslahatlar», «yangiliklar», «mebellar», «uy vazifalari». Inglizchada esa information, advice, news, furniture, homework sanalmaydi: ular -s olmaydi va birlikdagi feʼl bilan keladi. Ikkinchi farq: oʻzbekchada idish soʻzi otga toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻshiladi («bir piyola choy»), inglizchada esa of kerak. Uchinchidan, oʻzbekcha nechta faqat sanaladigan narsalar uchun (how many), qancha esa ikkala guruh uchun ham ishlatiladi, shuning uchun how much ni hamma joyda qoʻllash oson.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| maʼlumotlar, maslahatlar | information, advice | oʻzbekchada -lar; inglizchada koʻplik yoʻq |
| Yangiliklar soat toʻqqizda. | The news is on at nine. | oʻzbekchada koʻplik; inglizchada news birlik → is |
| bir piyola choy / ikki boʻlak non | a cup of tea / two slices of bread | idish soʻzidan keyin of majburiy |
| uchta tuxum | three eggs | -ta dan keyin ot birlikda; inglizchada koʻplik -s |
| Nechta tuxum? / Qancha un? | How many eggs? / How much flour? | nechta → how many; qancha → koʻpincha how much, lekin sanaladigan ot bilan how many |
| Hech qanday sut yoʻq. | There isn't any milk. / There's no milk. | oʻzbekchada ikki inkor; inglizchada bitta: not any yoki no |
Tuzilish
Sanaladigan va sanalmaydigan
| Sanaladigan | Sanalmaydigan | |
|---|---|---|
| a / an | an apple, a chair | a/an yoʻq |
| koʻplik | apples, chairs | koʻplik yoʻq |
| feʼl | is (bitta) / are (ikki va undan koʻp) | is |
| some / any | some apples, any chairs | some water, any furniture |
| savol | How many apples? | How much water? |
Koʻp uchraydigan sanalmaydigan otlar
| Guruh | Otlar |
|---|---|
| Ovqat va ichimlik | water, milk, coffee, tea, bread, rice, cheese, meat, sugar, pasta |
| Materiallar | paper, glass, wood, plastic |
| Gʻoyalar va faoliyatlar | information, advice, news, help, music, work, homework, fun |
| «Guruh» soʻzlari | money, furniture, luggage, traffic |
Bu otlarning baʼzilari sanaladigan narsalar guruhiga oʻxshaydi (money = tangalar va qogʻoz pullar; furniture = stullar, stollar, karavotlar), lekin otning oʻzi sanalmaydi.
Some va any
| Gap turi | Odatiy soʻz | Misol |
|---|---|---|
| Darak gap | some | There's some milk in the fridge. |
| Inkor | any | We don't have any eggs. |
| Savol | any | Are there any tickets? |
| Taklif | some | Do you want some tea? |
| Iltimos | some | Can I have some water, please? |
Idishlar va boʻlaklar
| Ibora | Misollar |
|---|---|
| a cup of / a glass of / a bottle of | a cup of tea, a glass of water, a bottle of oil |
| a can of / a packet of / a carton of | a can of cola, a packet of rice, a carton of milk |
| a piece of | a piece of cake, a piece of advice, a piece of furniture |
| a slice of | a slice of bread, a slice of pizza |
| a loaf of / a bar of / a kilo of | a loaf of bread, a bar of chocolate, a kilo of rice |
Qoʻllanish
1Sanaladigan va sanalmaydigan otlar
Sanaladigan otlar a/an va koʻplik shaklini oladi. Sanalmaydigan otlar a/an olmaydi, koʻplik -s olmaydi va birlikdagi feʼl bilan keladi.
2Darak gap, taklif va iltimosda some
Some ni darak gaplarda koʻplikdagi sanaladigan otlar va sanalmaydigan otlar bilan ishlating. Javob «ha» boʻlishini kutganingizda taklif va iltimoslarda ham ishlating.
3Inkor va savolda any
Koʻp inkor gaplarda va savollarda any ishlating: narsa bor-yoʻqligini bilmaganimizda yoki javob «nol» boʻlganda.
4How much…? va How many…?
How many + koʻplikdagi sanaladigan ot. How much + sanalmaydigan ot. How much…? narxni ham soʻraydi: A1-04 ga qarang.
5Idishlar va boʻlaklar
Sanalmaydigan otni sanash uchun uning oldiga idish yoki boʻlak soʻzini qoʻying. Idish soʻzi koʻplikka oʻtadi, sanalmaydigan ot esa oʻzgarmaydi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Maslahatlar», «uy vazifalari» → advices, homeworks. Oʻzbekchada bu otlar bemalol -lar oladi, shuning uchun inglizchada ham -s qoʻshiladi. Advice, homework, information, furniture, news hech qachon -s olmaydi va a/an bilan kelmaydi. Koʻp ekanini aytish uchun a lot of ishlating.
2. «Bir piyola choy» → a cup tea. Oʻzbekchada idish soʻzi va ot yonma-yon turadi: «bir piyola choy», «ikki kilo olma». Inglizchada ular orasida of boʻlishi shart, sanaladigan ot esa koʻplikka oʻtadi.
3. «Hech qanday … yoʻq» → no any. Oʻzbekchada «hech qanday» va «yoʻq» birga keladi. Inglizchada inkor bitta boʻladi: yo not … any, yo no. No any deyilmaydi.
4. «Qancha odam?» → How much people? Oʻzbekchada «qancha» sanaladigan otlar bilan ham ishlatiladi: «Toʻyga qancha odam keladi?». Inglizchada sanaladigan ot bilan faqat how many.
Adashtirmang
How much va How many — Birma-bir sanash mumkinmi? → how many. Sanab boʻlmaydigan narsami? → how much. Oʻzbekchadagi «nechta» doim how many ga teng.
Taklifdagi some va haqiqiy savoldagi any — Biror narsani taklif qilganda yoki soʻraganda va «ha» javobini kutganda some ishlating. Javobni bilmaydigan haqiqiy savolda any ishlating.
Ikkala sumkada ham boʻladigan otlar — Baʼzi otlar modda sifatida sanalmaydi, lekin bitta narsa yoki bitta porsiya sifatida sanaladi. Boshqa miqdor soʻzlari (much, a few, a little) A2-10 da; qiyin otlar B2-22 da.
Imlo va talaffuz
- Ot oldidagi some odatda kuchsiz: /səm/, unli qisqa va noaniq, urgʻu esa otga tushadi: some water. Urgʻu tushganda yoki yolgʻiz turganda kuchli /sʌm/: Some people like it, and some don't. /ʌ/ qisqa, ogʻiz oʻrtacha ochiq; uni oʻzbekcha «a» yoki «o» bilan almashtirmang.
- of kuchsiz /əv/, tez nutqda koʻpincha faqat /ə/: a cup of tea «a cuppa tea» ga oʻxshab eshitiladi. Oʻzbekchadagidek har bir unlini toʻliq aytmang.
- Koʻplikdagi idish soʻzlari oddiy koʻplik imlosiga boʻysunadi: glass → glasses, slice → slices, loaf → loaves, packet → packets (A1-05 ga qarang). glasses va slices oxiridagi /ɪz/ alohida boʻgʻin.
- luggage UK va US inglizchasida ham keng tarqalgan; baggage US inglizchasida koʻproq uchraydi. Ikkalasi ham sanalmaydi: How much luggage…? How much baggage…?
- bread oxiridagi /d/ ni jarangli ayting, «bret» emas: oʻzbekchada soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytish odati bor.
Oltin qoida
Sanaladigan otlar: a/an va koʻplik. Sanalmaydigan otlar: a/an yoʻq, koʻplik yoʻq, feʼl birlikda. Oʻzbekchada «maʼlumotlar», «maslahatlar» desak ham, inglizchada information, advice. Some asosan darak gap, taklif va iltimosda, any asosan inkor va savolda. How many + sanaladigan; how much + sanalmaydigan.
Mashqlar
A. Tuzilish
Topshiriqni bajaring.
-
Countable yoki uncountable? furniture
-
Countable yoki uncountable? chair
-
Toʻgʻri javobni tanlang: a bar of …
-
Toʻldiring: two of water (glass)
-
Toʻldiring: three of bread (slice)
-
How chairs are there?
-
How rice do you want?
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: We need … eggs for the cake.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: There isn't … milk left.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "Do you want … cake?" "Yes, please!"
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The news … good today.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: a … of pizza
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
The informations are on the website.
-
How many money do you have?
-
I have two luggages.
-
Can I have a glass of water, please?
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Quyidagi soʻzlardan foydalaning: any, cartons, loaf, many, some
Max: Is there 17 milk in the fridge?
Lea: No, there isn't 18 milk. We need two 19 of milk.
Max: OK. And how 20 eggs do we need?
Lea: Six. And can you buy 21 bread? A 22 of white bread, please.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Bugungi oshxonangiz haqida ikkita gap yozing: birida some, birida any boʻlsin.
-
Kafeda aytiladigan qisqa iltimos yozing. Idish yoki boʻlak soʻzini ishlating.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-11 There is va There are oʻzbekcha: «bor» va «yoʻq» ingliz tilida qanday aytiladi? Toʻgʻri javobni tanlang: There … some cheese on the table.
-
A1-06 Ingliz tilida artikllar: A, An va The qachon ishlatiladi? Oʻzbekcha tushuntirish Toʻgʻri javobni tanlang: I want … orange and some water.
-
A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi? Xatoni toʻgʻrilang: How much money you have?
Javoblar
A. Tuzilish
- uncountable
- countable
- chocolate
- glasses
- slices
- many
- much
B. Maʼno
- some
- any
- some
- is
- slice
C. Xatoni toping
- The information is on the website.
- How much money do you have?
- I have two pieces of luggage. / I have two bags. / I have two suitcases.
- ✓ Can I have a glass of water, please?
D. Kontekstda
- any / some
- any
- cartons
- many
- some
- loaf
E. Sizning navbatingiz
- There's some rice in the cupboard. There isn't any coffee.
- Can I have a cup of tea and a piece of cake, please?
F. Aralash takrorlash
- is
- an
- How much money do you have?
