SlowingoGrammatika
A1 2 / 32

To Be (am, is, are) oʻzbekcha: qachon va qanday ishlatiladi — misollar va mashqlar

To Be: am / is / are

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz am, is va are yordamida kimdir kim ekanini, kasbini, qayerdan ekanini, necha yoshdaligini, oʻzini qanday his qilayotganini va qayerdaligini ingliz tilida ayta olasiz.

Asosiy gʻoya

Oddiy inglizcha gapda feʼl boʻlishi kerak. Lekin baʼzan hech qanday harakat yoʻq: hech kim yugurmayapti, ovqat yemayapti, ishlamayapti. Biz faqat kimdir kim ekanini, qanday ekanini yoki qayerdaligini aytmoqchimiz. Ingliz tili bunday gaplarda ham feʼl talab qiladi. Bu feʼl — be.

Be ni koʻprik deb tasavvur qiling. Koʻprikning bir tomonida odam yoki narsa turadi. Ikkinchi tomonida u haqidagi maʼlumot. She — is — a doctor. Koʻprik boʻlmasa, gap daryoga qulaydi: «She a doctor» toʻgʻri inglizcha emas.

Biz uchun eng muhim nuqta shu. Oʻzbek tilida «U shifokor», «Akam baland boʻyli» deymiz va gap tayyor: uchinchi shaxsda koʻprik umuman koʻrinmaydi. «Men talabaman», «Biz doʻstmiz» gaplarida esa koʻprik bor, faqat u soʻz emas, qoʻshimcha: -man, -miz. Ingliz tilida koʻprik har doim alohida soʻz boʻlib turadi va uni hech qachon tushirib qoldirib boʻlmaydi.

Hozirgi zamonda be ning uchta shakli bor: am, is va are. Qaysi biri kerakligini oldidagi ega (subject) hal qiladi. Shu uchta juftlikni yodlab olsangiz, birinchi kundanoq yuzlab gap tuza olasiz.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida kim yoki qanday ekanini aytish uchun alohida feʼl kerak emas. Bu vazifani kesimlik qoʻshimchalari bajaradi: talabaman, oʻqituvchisiz, doʻstmiz. Uchinchi shaxsda esa qoʻshimcha umuman yoʻq: «U shifokor», «Ota-onam uyda» (rasmiy uslubda -dir: «U shifokordir»). Shuning uchun oʻzbekzabonlar koʻpincha aynan is va are ni tushirib qoldiradi. Yana bir farq: oʻzbek tilida artikl yoʻq, «bir» soʻzi esa ixtiyoriy. Ingliz tilida bitta odamning kasbi oldida a / an majburiy.

OʻzbekchaInglizchaFarqi
Men oʻqituvchiman.I'm a teacher.-man taxminan am ga teng; lekin inglizchada a ham kerak
U shifokor.She is a doctor.uchinchi shaxsda oʻzbekchada hech narsa yoʻq; inglizchada is majburiy, «u» esa he yoki she boʻladi
Ota-onam uyda.My parents are at home.-da → at / in / on, bundan tashqari are kerak
Men 25 yoshdaman.I'm 25.yosh: be + son; years yolgʻiz ishlatilmaydi, faqat years old
Bolalar sovqotyapti.The children are cold.oʻzbekchada feʼl (sovqotmoq); inglizchada are + sifat (cold)
Men itlardan qoʻrqaman.I'm afraid of dogs.oʻzbekchada feʼl va -dan; inglizchada am + afraid + of (from emas)
Bugun sovuq. / Soat uch.It's cold today. / It's three o'clock.ob-havo va vaqt: oʻzbekchada ega yoʻq; inglizchada it majburiy

Xulosa: oʻzbekcha gapingizning kesimida hech qanday qoʻshimcha boʻlmasa ham, -man, -siz, -miz boʻlsa ham, inglizchada koʻprikni qoʻying: am, is yoki are. Egaga ham eʼtibor bering: «u» deganingizda erkakmi, ayolmi yoki narsami, shunga qarab he, she yoki it ni tanlang.

Tuzilish

Ega olmoshlari (subject pronouns)

PronounOʻzbekchaKimni bildiradi
Imengapiruvchi (har doim katta harf bilan)
yousen, siz, sizlartinglovchi: bir kishi yoki bir necha kishi; hurmat farqi yoʻq
heu (erkak)bitta erkak yoki oʻgʻil bola
sheu (ayol)bitta ayol yoki qiz bola
itu, bu (narsa, hayvon)bitta narsa, bitta hayvon, ob-havo, vaqt
webizgapiruvchi va boshqalar
theyularboshqa odamlar yoki narsalar (koʻplik)

Am / is / are

EgaToʻliq shaklContraction (qisqargan shakl)
II amI'm
youyou areyou're
hehe ishe's
sheshe isshe's
itit isit's
wewe arewe're
theythey arethey're

Xuddi shu qoida otlarga ham tegishli: bitta odam yoki narsa → is (My brother is…, The car is…); ikki va undan koʻp → are (My parents are…, The keys are…).

Gap tuzilishi

EgabeMaʼlumot
Iama student.
Sheisfrom Brazil.
Theyareat home.

Esda tuting: oʻzbek tilida soʻz tartibi «ega + … + kesim» boʻladi va kesim gap oxirida turadi («Men uydaman»). Ingliz tilida tartib boshqacha: ega, keyin darhol be, keyin maʼlumot: I'm at home.

Qoʻllanish

1Kimligi va ismi

Kimdir kim ekanini aytish uchun be ishlating.

I'm Daniel.
Men Danielman.
-man oʻrnida inglizchada alohida soʻz: am
Emma is my sister.
Emma mening opam.
sister = opa ham, singil ham; oʻzbekchada is oʻrnida hech narsa yoʻq
We are friends.
Biz doʻstmiz.
-miz oʻrnida are
They're my neighbours.
Ular mening qoʻshnilarim.
neighbours (UK), neighbors (US)

2Kasb

Bitta odamning kasbini aytganda ingliz tilida a yoki an kerak. Oʻzbek tilida «Men oʻqituvchiman» ham, «Men bir oʻqituvchiman» ham deyish mumkin, lekin inglizchada a/an ni tushirib boʻlmaydi. Ikki va undan koʻp kishi haqida gapirsangiz, kasb koʻplikda keladi va a/an ishlatilmaydi.

I'm a teacher.
Men oʻqituvchiman.
«bir» demasangiz ham, inglizchada a majburiy
I am a student.
Men talabaman.
student = talaba ham, oʻquvchi ham
She is a doctor.
U shifokor.
«u» ayol, shuning uchun she
She's an engineer.
U muhandis.
ayol → she; unli tovush oldidan an
He is a nurse.
U hamshira.
erkak → he; nurse erkakka ham, ayolga ham ishlatiladi
My parents are doctors.
Ota-onam shifokor.
oʻzbekchada koʻplik qoʻshimchasi shart emas; inglizchada doctors, a/an yoʻq

3Millati va qayerdanligi

be + millat yoki be + from + davlat / shahar ishlating. Oʻzbekchadagi -dan («Yaponiyadan») bu yerda from ga toʻgʻri keladi.

I'm Canadian.
Men kanadalikman.
oʻzbekchada millat kichik harf bilan, inglizchada katta harf bilan yoziladi
She's from Japan.
U Yaponiyadan.
ayol → she; -dan → is from
We are from a small town near Madrid.
Biz Madrid yaqinidagi kichik bir shaharchadanmiz.
-danmiz → are from
My grandparents are from Lagos.
Bobom va buvim Lagosdan.
grandparents = bobo va buvi

4Yosh

Ingliz tilida yosh be + son (+ years old) bilan aytiladi; have ishlatilmaydi. Oʻzbekchada «25 yoshdaman» deymiz; inglizchada ega va be kerak, years esa yolgʻiz qolmaydi. (Sonlar: A1-04 ga qarang.)

I'm 25.
Men 25 yoshdaman.
«yoshdaman» → I'm + son
My son is six years old.
Oʻgʻlim olti yoshda.
years old = yoshda
Our cat is twelve.
Mushugimiz oʻn ikki yoshda.

5His-tuygʻular va holat

hungry (och), thirsty (chanqagan), cold (sovuq), hot (issiq), tired (charchagan), afraid (qoʻrqqan) ingliz tilida sifatlar, shuning uchun ular be dan keyin keladi. Oʻzbek tilida bularning koʻpini feʼl bilan aytamiz: «sovqotyapman», «chanqadim», «qoʻrqaman». Inglizchada esa doim be + sifat.

I'm hungry.
Qornim och.
oʻzbekchada «qornim»; inglizchada ega I + am + hungry
She's tired today.
U bugun charchagan.
«u» ayol → she
We are very happy.
Biz juda xursandmiz.
The children are cold.
Bolalar sovqotyapti.
oʻzbekchada feʼl; inglizchada are + cold (sifat)
I'm afraid of dogs.
Men itlardan qoʻrqaman.
oʻzbekchada feʼl va -dan; inglizchada am + afraid + of

6Tasvirlash

Odamlar va narsalarni tasvirlash uchun be + sifat ishlating. Ingliz tilida sifat birlikda ham, koʻplikda ham oʻzgarmaydi: new, new shoes.

The room is small.
Xona kichkina.
Your house is beautiful.
Uyingiz chiroyli.
My shoes are new.
Tuflilarim yangi.
koʻplik: shoes → are; new oʻzgarmaydi
He's tall and friendly.
U baland boʻyli va samimiy.
erkak → he
My brother is tall.
Akam baland boʻyli.
brother = aka ham, uka ham; oʻzbekchada kesimda hech narsa yoʻq, inglizchada is shart

7Joy

Kimdir yoki nimadir qayerda ekanini aytish uchun be + joy ishlating. Oʻzbekchada joyni -da qoʻshimchasi koʻrsatadi va u otdan keyin keladi («sumkamda»). Inglizchada at / in / on otdan oldin turadi (predlog), qaysi biri kerakligini esa kontekst hal qiladi.

I'm at work.
Men ishdaman.
-da + -man → am at
My keys are in my bag.
Kalitlarim sumkamda.
koʻplik: keys → are; -da → in
Paris is in France.
Parij Fransiyada.
They're at the station.
Ular vokzalda.
-da → at
My parents are at home.
Ota-onam uyda.
«uyda» → at home (in home emas)

8Ob-havo, vaqt va narsalar uchun it

Inglizcha gapda ega boʻlishi shart, hatto haqiqiy «shaxs» boʻlmasa ham. Bunday holda it ishlating. Oʻzbekchada «Bugun sovuq», «Soat uch», «Stol ustida» deb egasiz gapiramiz; inglizchada it ni tashlab boʻlmaydi.

It's cold today.
Bugun sovuq.
oʻzbekchada ega yoʻq; inglizchada It's
It is three o'clock.
Soat uch.
It's Monday.
Bugun dushanba.
"Where's my phone?" "It's on the table."
«Telefonim qayerda?» «Stol ustida.»
oʻzbekchada «u» aytilmaydi; inglizchada It's

Keng tarqalgan xatolar

❌She a doctor.
✅She is a doctor.
Koʻprik (be) kerak.
❌I have 20 years.
✅I am 20 (years old).
Yosh be bilan aytiladi, have bilan emas.
❌I am hunger.
✅I am hungry.
be dan keyin sifat (hungry) keladi, ot (hunger) emas.
❌He is engineer.
✅He is an engineer.
Bitta odamning kasbi oldida a/an kerak.
❌My friends is here.
✅My friends are here.
Koʻplikdagi ega → are.
❌Is cold today.
✅It is cold today.
Gapga it degan ega kerak.
❌I is happy.
✅I am happy.
I har doim am bilan keladi.
❌I am agree.
✅I agree.
agree oʻzi feʼl, unga be kerak emas. A1-12 ga qarang.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. Uchinchi shaxsda koʻprik yoʻqoladi. «Men talabaman» gapida koʻprik -man qoʻshimchasida koʻrinib turadi, lekin «Dadam bugun juda band», «Toshkent katta shahar» kabi gaplarda kesimga hech qanday qoʻshimcha qoʻshilmaydi. Soʻzma-soʻz tarjima qilsangiz, is / are gʻoyib boʻladi. Ayniqsa, tez gapirganda ehtiyot boʻling.

❌My father very busy today.
✅My father is very busy today.
❌Tashkent a big city.
✅Tashkent is a big city.
Bu yerda a ham kerak.

2. «U» → he yoki she? Oʻzbek tilida «u» erkakka ham, ayolga ham, narsaga ham ishlatiladi, feʼl ham jinsni koʻrsatmaydi. Shuning uchun gap davomida he va she aralashib ketishi juda koʻp uchraydi. Inglizchada har safar tanlash kerak: erkak → he, ayol → she, narsa yoki hayvon → it.

⚠️This is my aunt. He is very kind.
✅This is my aunt. She is very kind.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin he erkakni bildiradi; xola yoki amma ayol, demak she.
⚠️Mr Karimov is our teacher. She is from Samarkand.
✅Mr Karimov is our teacher. He is from Samarkand.
she ayolni bildiradi; Mr erkak uchun ishlatiladi.

3. «19 yoshda» → «19 years». Oʻzbekchada «yosh» soʻzi har doim sondan keyin keladi, shuning uchun inglizchada ham years qoʻshib, old ni tashlab ketish oson. Inglizchada yo faqat son, yo years old toʻliq aytiladi.

❌My sister is 19 years.
✅My sister is 19.
yoki: My sister is 19 years old.
❌How old is your grandfather? He is 70 years.
✅He is 70 years old.
yoki: He is 70.

4. «-dan qoʻrqaman» → afraid from. Oʻzbekchada qoʻrquv -dan bilan keladi («ilondan qoʻrqaman»), maktabda esa -dan = from deb oʻrganamiz. Lekin afraid dan keyin ingliz tilida faqat of keladi. Bundan tashqari, afraid sifat, shuning uchun oldida am / is / are boʻlishi shart.

❌I'm afraid from spiders.
✅I'm afraid of spiders.
❌My little brother afraid of the dark.
✅My little brother is afraid of the dark.
be ham tushib qolmasin.

5. «Uyda», «ishda» → in home, in work? Oʻzbekchadagi bitta -da qoʻshimchasi ingliz tilida in, on yoki at boʻlishi mumkin. Koʻpchilik har doim in ishlatadi. Lekin home bilan at home deyiladi, in home emas. work bilan ham at work deyiladi.

❌Dilnoza is in home now.
✅Dilnoza is at home now.

Adashtirmang

be va have — be kimdir kim yoki qanday ekanini aytadi; have esa kimdadir nima borligini aytadi. Oʻzbek tilida egalik «bor» bilan aytiladi («Mening mashinam bor»); inglizchada faqat egalik uchun have ishlatiladi, ochlik va yosh uchun emas. A1-14 ga qarang.

I'm hungry.
Qornim och.
holat: be; «I have hunger» emas
I have a car.
Mening mashinam bor.
egalik: A1-14 ga qarang

it's va its — it's = it is; its = uning (narsa yoki hayvonning). A1-08 ga qarang.

It's a big dog.
Bu katta it.
The dog is in its bed.
It oʻz joyida yotibdi.
its = uning; oʻzbekchada bu yerda «oʻz»

be va harakat feʼllari (action verbs) — Gapda harakat feʼli boʻlsa, u asosiy feʼl hisoblanadi va be qoʻshilmaydi. A1-12 ga qarang.

I'm a student.
Men talabaman.
be: kimligini aytish
I study English.
Men ingliz tilini oʻrganaman.
harakat feʼli: am qoʻshilmaydi

Imlo va talaffuz

  • Qisqargan shakldagi apostrof (') tushib qolgan harf oʻrnida turadi: I am → I'm, she is → she's, they are → they're.
  • Qisqargan shakllar ogʻzaki nutqda va norasmiy yozuvda odatiy. Rasmiy yozuvda toʻliq shakllarni ishlating.
  • I gap oʻrtasida ham doim katta harf bilan yoziladi. Millatlar ham katta harf bilan boshlanadi: I'm Canadian, She's Uzbek. Oʻzbek tilida «men» va «oʻzbek» kichik harf bilan yozilgani uchun buni unutish oson.
  • they're, their va there bir xil eshitiladi: /ðeə/ (UK), /ðer/ (US). Birinchi tovush /ð/ oʻzbek tilida yoʻq: til uchini yuqori va pastki tishlar orasiga sal chiqarib, ovoz bilan talaffuz qiling. Uni z yoki d bilan almashtirmang. Faqat they're «they are» maʼnosini beradi.
  • you're va your koʻpincha bir xil eshitiladi. Faqat you're «you are» degani.
  • is = /ɪz/: oxiridagi tovush /z/, yaʼni jarangli. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz qilib aytadi («kitob» soʻzini [kitop] deganimiz kabi), shunda is «iss» boʻlib qoladi. Tomogʻingizga barmogʻingizni qoʻyib «zzz» deng: titrashni sezishingiz kerak.
  • he's /hiːz/ va his /hɪz/ dagi unlilar farq qiladi. Oʻzbek tilida bitta «i» bor va unlilar choʻziq-qisqaga ajralmaydi. /iː/ uzunroq va tarangroq, lablar tabassumdagidek choʻziladi; /ɪ/ qisqa va boʻshroq, ogʻiz biroz kengroq ochiladi.
  • I'm bitta boʻgʻin; oxiriga unli qoʻshmang. It's /ts/ bilan tugaydi.
  • Tez nutqda are kuchsiz va qisqa eshitiladi: We are friends gapida unli /ə/ ga yaqinlashadi. Oʻzbek tilida har bir unlini toʻliq aytamiz, inglizchada esa kuchsiz soʻzlarni toʻliq aytish shart emas.
  • Otlardan keyin is ogʻzaki nutqda va norasmiy yozuvda koʻpincha qisqaradi: My name's Anna. The coffee's hot. Lekin /s/, /z/, /ʃ/, /tʃ/, /dʒ/ tovushlari bilan tugaydigan otlardan keyin (bus, box, church kabi) toʻliq shaklni yozing: The bus is late.

Oltin qoida

Egani tasvir, kasb, joy yoki yosh bilan bogʻlashingiz kerak, lekin gapda harakat feʼli yoʻqmi? be ishlating: I → am, he / she / it / bitta narsa → is, you / we / they / koʻp narsa → are. Oʻzbekchada «U shifokor», «25 yoshdaman» deb koʻprik soʻzsiz aytilsa ham, inglizchada uni tushirib qoldirib boʻlmaydi: She's a doctor. I'm 25. «U» deyapsizmi? he yoki she ni tanlang.

Mashqlar

A. Tuzilish

Gaplarni be feʼlining toʻgʻri shakli bilan toʻldiring.

  1. I a student.
  2. My mother a nurse.
  3. We from Mexico.
  4. It hot today.
  5. The books on the desk.
  6. Qisqargan shaklini yozing: they are

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: … Friday!
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: My parents … at home.
  3. Yoshni toʻgʻri aytgan gapni tanlang: …
  4. Toʻgʻri javobni tanlang: … a pilot.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. He 30 years old.
  2. I have hungry.
  3. She is doctor.
  4. My brothers are tall.

D. Kontekstda

Suhbatni toʻldiring.

At a party
Lina: Hi! I 15 Lina. And he 16 my friend Tom.
Tom: Hello! We 17 from Dublin.
Ana: Nice to meet you. 18 cold in here!
Lina: Yes! And I 19 hungry. The food is over there.

E. Sizning navbatingiz

Oʻzingiz va bir doʻstingiz haqida ingliz tilida yozing.

  1. Oʻzingiz haqingizda uchta gap yozing: ismingiz, ishingiz yoki oʻqishingiz va qayerdan ekaningiz.
  2. Bir doʻstingiz haqida ikkita gap yozing: uning yoshi va bugun oʻzini qanday his qilayotgani.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darsni takrorlang.

  1. A1-01 Ingliz tilida gap tuzilishi: soʻz tartibi (Subject + Verb + Object) oʻzbekcha tushuntirish
    Soʻzlarni toʻgʻri tartibda joylashtiring: happy / are / we
Javoblar

A. Tuzilish

  1. am
  2. is
  3. are
  4. is
  5. are
  6. they're

B. Maʼno

  1. It's
  2. are
  3. I am 30.
  4. He's

C. Xatoni toping

  1. He is 30 years old. / He's 30 years old.
  2. I am hungry. / I'm hungry.
  3. She is a doctor. / She's a doctor.
  4. ✓ My brothers are tall.

D. Kontekstda

  1. am / 'm
  2. is / 's
  3. are / 're
  4. It's / It is
  5. am / 'm

E. Sizning navbatingiz

  1. I'm Sara. I'm a student. I'm from Brazil.
  2. My friend Leo is 28. He's tired today.

F. Aralash takrorlash

  1. We are happy.
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play