Present Simple yoki Present Continuous? «Ishlayman» va «ishlayapman» farqi
Present Simple or Present Continuous?
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz Present Simple (I work) va Present Continuous (I'm working) orasidan toʻgʻrisini tanlay olasiz, har biri bilan keladigan vaqt soʻzlarini taniysiz, know, like va want kabi holat feʼllarini toʻgʻri ishlata olasiz. Think va have ning ikki xil maʼnosini ham bilib olasiz.
Asosiy gʻoya
Ingliz tilida ikkita hozirgi zamon bor, chunki «hozir» ikki xil narsani bildirishi mumkin.
Yonma-yon turgan ikkita ekranni tasavvur qiling. Birinchi ekranda A1-12 dagi profil sahifangiz: hayotingiz umuman qanday: odatlar, kundalik ishlar, faktlar, doimiy holatlar. Bu Present Simple (hozirgi oddiy zamon): I work in a bank. She drinks coffee every morning. Ikkinchi ekranda A1-22 dan tanish jonli video: hozir yoki hozirgi vaqt atrofida, cheklangan muddat davom etayotgan narsa. Bu Present Continuous (hozirgi davom zamon): Today I'm working from home.
Bitta odam ikkala ekranda ham boʻlishi mumkin: I usually drive to work (profil sahifasi), but this week I'm taking the train (jonli video).
Baʼzi feʼllar umuman harakat emas, ular holat: nimani bilishingiz, yoqtirishingiz, xohlashingiz yoki ishonishingiz. Hech narsa qimirlamaydi, shuning uchun jonli videoda koʻrsatadigan narsa yoʻq. Bu holat feʼllari odatda oddiy shaklda qoladi: I know, I'm knowing emas. Work, eat, run kabi feʼllar harakat feʼllari. (Baʼzi kitoblarda ular «stative» va «dynamic» deb ataladi.)
Oʻzbek va ingliz tillari
Bu darsda oʻzbek tili sizga katta yordam beradi: bizda ham xuddi shunday ikki shakl bor. -a / -y («ishlayman», «yashayman») profil sahifasi uchun, -yap- («ishlayapman») jonli video uchun. Lekin ikki joyda ehtiyot boʻling. Birinchidan, oʻzbekchada «tushunyapman», «yoqyapti» kabi holat feʼllari ham -yap- olishi mumkin; inglizchada understand, like, know odatda oddiy shaklda qoladi. Ikkinchidan, -a / -y kelajakni ham bildiradi («Hozir kelaman»), inglizchada esa hozir boshlanayotgan harakat uchun Present Continuous kerak: I'm coming!
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| Bankda ishlayman. | I work in a bank. | -a / -y → Present Simple: doimiy, odat |
| Bugun uydan ishlayapman. | Today I'm working from home. | -yap- → Present Continuous: hozir, vaqtincha |
| Javobni bilaman. | I know the answer. | holat feʼli: ikkala tilda ham oddiy shakl |
| Tushunyapsizmi? | Do you understand? | oʻzbekchada -yap- boʻlishi mumkin; inglizchada holat feʼli → simple |
| Bu shahar menga yoqyapti. | I like this city. | «yoqmoq» -yap- bilan tabiiy; inglizchada like simple |
| Menga kofe kerak. | I need a coffee. | oʻzbekchada feʼl yoʻq, «kerak»; inglizchada need + simple |
| Hozir kelaman! | I'm coming! | -a / -y kelajak maʼnosida; inglizchada hozir boshlanayotgan harakat → continuous |
Tuzilish
Yonma-yon
| Present Simple | Present Continuous | |
|---|---|---|
| Darak gap | I work. / She works. | I'm working. / She's working. |
| Inkor | I don't work. / She doesn't work. | I'm not working. / She isn't working. |
| Savol | Do you work? / Does she work? | Are you working? / Is she working? |
| Qisqa javob | Yes, I do. / No, she doesn't. | Yes, I am. / No, she isn't. |
Har bir zamonga ishora qiladigan vaqt ifodalari
| Present Simple (odatlar, umuman toʻgʻri) | Present Continuous (hozir, shu kunlarda) |
|---|---|
| always, usually, often, sometimes, never | now, right now, at the moment |
| every day / week, on Mondays | today, this week, this month |
| once a week, twice a year | these days, at present |
| in the morning(s), at the weekend | Look! Listen! |
Bu soʻzlar kuchli ishora, lekin oxirgi qarorni maʼno chiqaradi: I'm always tired these days toʻgʻri, chunki these days holatni vaqtinchalik qiladi.
Koʻp uchraydigan holat feʼllari (odatda continuous shaklda ishlatilmaydi)
| Guruh | Feʼllar |
|---|---|
| Yoqtirish va yoqtirmaslik | like, love, hate |
| Xohish va ehtiyoj | want, need |
| Fikr va bilim | know, believe, understand, mean |
| Boshqalar | belong, seem |
Qoʻllanish
1Odat yoki doimiy holat va hozir yoki vaqtinchalik holat
Kundalik ishlar va doimiy holatlar uchun simple ishlating. Hozir boʻlayotgan narsa yoki vaqtinchalik holat uchun continuous ishlating.
2Vaqt ifodalari ishora sifatida
Tezlik soʻzlari va every… simple ga, now, this week, these days esa continuous ga ishora qiladi.
3Holat feʼllari oddiy shaklda
Holat feʼllari harakatni emas, his-tuygʻu, xohish, bilim va egalikni bildiradi. Ularni simple da ishlating, hatto «aynan hozir» demoqchi boʻlsangiz ham.
4Think va have: ikki maʼno
Think = fikrda boʻlmoq → holat (simple). Think = oʻylamoq, mulohaza qilmoq → harakat (continuous mumkin). Have = ega boʻlmoq, egalik, munosabat → holat (simple). Have = yemoq, ichmoq, olmoq, boshdan kechirmoq → harakat (continuous mumkin). A1-14 ga ham qarang.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Yoqyapti», «tushunyapman» → I'm liking, I'm understanding. Oʻzbekchada hozirgi taassurot yoki tushunishni koʻpincha -yap- bilan aytamiz: «Yangi ishim menga yoqyapti», «Kechirasiz, bu mashqni tushunmayapman». Inglizchada like, understand holat feʼllari, ular odatda simple da qoladi.
2. «Hozir kelaman!» → I come now. Oʻzbekchada -a / -y kelajakni ham bildiradi va «Hozir kelaman», «Hozir aytaman» deymiz. Inglizchada hozir boshlanayotgan yoki yoʻlda boʻlgan harakat uchun Present Continuous kerak.
3. «Hozir … yashayman» → vaqtinchalik holat simple da. Oʻzbekchada «Bu yil yotoqxonada yashayman» deb vaqtinchalik holatni ham -a / -y bilan aytish mumkin. Inglizchada this year, at the moment bilan vaqtinchalik holat uchun continuous yaxshiroq.
4. «Bu nimani anglatadi?» → What means…? Oʻzbekchada savol soʻzi gap boshida turadi va yordamchi feʼl yoʻq. Mean holat feʼli boʻlsa ham, Present Simple savoliga does kerak, mean esa oxirida keladi.
Adashtirmang
What do you do? va What are you doing? — Birinchisi kasbingiz haqida soʻraydi; ikkinchisi shu payt haqida. Oʻzbekchada ham farq bor: «Nima ish qilasiz?» va «Nima qilyapsiz?».
I live va I'm living — I live = doimiy uyim; I'm living = vaqtinchalik holat.
Keyinroq oʻrganiladigan continuous holat feʼllari — Baʼzi holat feʼllarining ikkinchi, harakat maʼnosi bor: The chef is tasting the soup. You're being silly. Ular B1-34 da oʻrganiladi. Norasmiy nutqda va reklamada I'm loving it! ni ham eshitishingiz mumkin, bu hozirgi kuchli his-tuygʻuni bildiradi; bu nozik farq C2-01 da. Hozircha simple ishlating: I love this weather.
Imlo va talaffuz
- Ogʻzaki nutqda continuous deyarli doim qisqargan shaklda keladi: I'm working, she's working, they're working. Feʼldan oldingi kichik 'm / 's / 're gap continuous ekanining asosiy belgisi, unga quloq soling.
- Present Simple da be yoʻq: I work /aɪ ˈwɜːk/ va I'm working /aɪm ˈwɜːkɪŋ/ (UK). Qoʻshimcha -ing boʻgʻiniga quloq soling. -ing dagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» bilan bir xil.
- Tez, norasmiy nutqda What do you do? koʻpincha «whaddaya do?», What are you doing? esa «whatcha doing?» ga oʻxshab eshitiladi. Urgʻu oxirgi soʻzga tushadi: do / doing.
- Simple dagi uchinchi shaxs -s: works /s/, plays /z/, watches /ɪz/: A1-12 ga qarang. Plays oxiridagi /z/ ni /s/ ga aylantirmang: oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni koʻpincha jarangsiz aytadi.
Oltin qoida
Profil sahifasimi yoki jonli videomi? Odatlar, kundalik ishlar, faktlar va doimiy holatlar → Present Simple (oʻzbekchadagi -a / -y ga oʻxshaydi). Hozir, shu kunlarda davom etayotgan yoki vaqtinchalik → Present Continuous (-yap-). Holat feʼllari (know, like, want, need, believe, understand…) oʻzbekchada -yap- olsa ham, inglizchada odatda simple da qoladi.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gaplarni Present Simple yoki Present Continuous bilan toʻldiring.
-
I usually (walk) to work.
-
Look! The bus (come).
-
She (not / like) cold weather.
-
"What you (do)?" "I'm a teacher."
-
"What you (do)?" "I'm cooking dinner."
-
My brother (live) in Paris, but this month he (stay) with us.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … the answer.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: We … dinner now. Call me later.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … it's a great film.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Water … at 0 °C.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … to me? I'm talking to you!
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
He is needing help.
-
I'm wanting a new bike.
-
Listen! Somebody knocks at the door.
-
I'm thinking about my exam.
D. Kontekstda
Xabarni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼllardan foydalaning.
Hi Sam! I 16 (write) this from a café in Tokyo. I 17 (stay) here for two weeks for work. Normally I 18 (work) in an office in Leeds, but this month I 19 (visit) our team here. I 20 (love) the food! I 21 (not / understand) much Japanese, but people are very kind. Right now it 22 (rain), so I 23 (have) a long coffee!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Odatiy kun tartibingiz haqida bitta gap va shu hafta boshqacha boʻlayotgan narsa haqida bitta gap yozing.
-
Think bilan ikkita gap yozing: biri fikr, biri jarayon.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? Tartibga keltiring: late / is / never / she
-
A1-14 Have va Have Got oʻzbekcha: «mening … bor» inglizcha qanday aytiladi? "Have you got a car?" "No, I ."
-
A1-20 At, On, In oʻzbekcha: vaqt bilan qaysi predlog ishlatiladi? «-da» qoʻshimchasi inglizcha I'm busy the moment.
Javoblar
A. Tuzilish
- walk
- is coming / 's coming
- doesn't like / does not like
- do … do
- are … doing
- lives … is staying / lives … 's staying
B. Maʼno
- know
- are having
- think
- freezes
- Are you listening
C. Xatoni toping
- He needs help.
- I want a new bike.
- Listen! Somebody is knocking at the door. / Listen! Somebody's knocking at the door.
- ✓ I'm thinking about my exam.
D. Kontekstda
- am writing / 'm writing
- am staying / 'm staying
- work
- am visiting / 'm visiting
- love
- don't understand / do not understand
- is raining / 's raining
- am having / 'm having
E. Sizning navbatingiz
- I usually cook dinner at home. This week I'm eating at my parents' house.
- I think English is fun. I'm thinking about a new job.
F. Aralash takrorlash
- She is never late.
- haven't / have not
- at
