Countable na Uncountable Nouns, Some na Any kwa Kiswahili
Countable, Uncountable, Some and Any
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kutofautisha nomino zinazohesabika (countable: an egg, two eggs) na nomino zisizohesabika (uncountable: water, money, advice), kutumia some na any, kuuliza How much…? na How many…?, na kuhesabu vitu visivyohesabika kwa misemo kama a glass of na a piece of.
Wazo Kuu
Fikiria mifuko miwili ya sokoni. Katika mfuko wa kwanza kuna machungwa: vitu tofauti unavyoweza kuhesabu kimoja kimoja — one orange, two oranges, three oranges. Nomino kama hizi ni countable. Katika mfuko wa pili kuna unga: hakuna anayesema "unga mmoja, unga miwili". Nomino kama hizi ni uncountable: Kiingereza kinaziona kama dutu au kitu kizima, bila vipande wazi — water, rice, money, information. Husemi "one water" wala "two rices".
Mfuko ndio unaoamua sarufi. Nomino zinazohesabika zinaweza kuchukua a/an na wingi. Nomino zisizohesabika hazichukui a/an, hazina wingi, na huenda na kitenzi cha umoja: The information is useful.
Unataka kuhesabu kitu kisichohesabika? Tumia neno la chombo au kipande: a glass of water, a piece of advice, a kilo of flour. Sasa unahesabu glasi, vipande au kilo: two glasses of water.
Some na any humaanisha "kiasi fulani — hatusemi ni kiasi gani hasa".
Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili, tatizo kubwa ni kwamba mifuko ya Kiswahili na ya Kiingereza haifanani kila mara. Mzigo / mizigo na mkate / mikate vinahesabika kwa Kiswahili, lakini luggage na bread havihesabiki kwa Kiingereza. Tena, habari, pesa na nywele mara nyingi huchukua upatanisho wa wingi (habari hizi, pesa zangu, nywele zake), lakini news, money na hair huenda na kitenzi cha umoja.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili kina ngeli na kinaonyesha wingi kwa kiambishi cha mwanzo (m-/mi-, ki-/vi-), na hakina a/an. Kiingereza kinagawa nomino katika makundi mawili, na kundi lisilohesabika halina wingi wala a/an. Kiswahili mara nyingi hutumia ngapi (au kiasi gani) bila kujali kama kitu kinahesabika; Kiingereza kinalazimisha kuchagua how many au how much.
| Kiswahili | Kiingereza | Tofauti |
|---|---|---|
| Nina mizigo mitatu. | I have three bags. / I have three pieces of luggage. | mzigo unahesabika; luggage hauhesabiki: hakuna luggages |
| Nunua mkate mmoja. | Buy a loaf of bread. | mkate mmoja → a loaf of bread, si a bread |
| Pesa zangu ziko benki. | My money is in the bank. | upatanisho wa wingi (zi-) → is, umoja |
| Nywele zake ni ndefu. | Her hair is long. | hair (ya kichwani) haihesabiki → is, si hairs are |
| Unahitaji pesa ngapi? | How much money do you need? | ngapi moja → much kwa visivyohesabika |
| Tunahitaji mayai mangapi? | How many eggs do we need? | → many kwa vinavyohesabika |
| Kuna maziwa kwenye friji. | There's some milk in the fridge. | Kiswahili hakihitaji neno; Kiingereza mara nyingi some |
| Hatuna mayai yoyote. | We don't have any eggs. | -o -ote ≈ any katika hasi na maswali |
Habari njema: Kiswahili nacho hutumia vyombo kuhesabu: glasi ya maji, kikombe cha chai, kipande cha keki, pakiti ya mchele. Hii inalingana vizuri na a glass of, a cup of, a piece of, a packet of.
Muundo
Countable na uncountable
| Countable | Uncountable | |
|---|---|---|
| a / an | an apple, a chair | hakuna a/an |
| wingi | apples, chairs | hakuna wingi |
| kitenzi | is (kimoja) / are (viwili au zaidi) | is |
| some / any | some apples, any chairs | some water, any furniture |
| swali | How many apples? | How much water? |
Nomino zisizohesabika za kawaida
| Kundi | Nomino |
|---|---|
| Chakula na vinywaji | water, milk, coffee, tea, bread, rice, cheese, meat, sugar, pasta |
| Malighafi | paper, glass, wood, plastic |
| Mawazo na shughuli | information, advice, news, help, music, work, homework, fun |
| Maneno ya "kundi" | money, furniture, luggage, traffic |
Baadhi ya nomino hizi zinaonekana kama makundi ya vitu vinavyohesabika (money = sarafu na noti; furniture = viti, meza, vitanda), lakini nomino yenyewe haihesabiki.
Some na any
| Aina ya sentensi | Neno la kawaida | Mfano |
|---|---|---|
| Chanya | some | There's some milk in the fridge. |
| Hasi | any | We don't have any eggs. |
| Swali | any | Are there any tickets? |
| Kukaribisha (offer) | some | Do you want some tea? |
| Kuomba (request) | some | Can I have some water, please? |
Vyombo na vipande
| Msemo | Mifano |
|---|---|
| a cup of / a glass of / a bottle of | a cup of tea, a glass of water, a bottle of oil |
| a can of / a packet of / a carton of | a can of cola, a packet of rice, a carton of milk |
| a piece of | a piece of cake, a piece of advice, a piece of furniture |
| a slice of | a slice of bread, a slice of pizza |
| a loaf of / a bar of / a kilo of | a loaf of bread, a bar of chocolate, a kilo of rice |
Matumizi
1Nomino Zinazohesabika na Zisizohesabika
Nomino zinazohesabika huchukua a/an na wingi. Nomino zisizohesabika hazichukui a/an, hazina -s ya wingi, na huenda na kitenzi cha umoja.
2Some Katika Sentensi Chanya, Kukaribisha na Kuomba
Tumia some na nomino za wingi zinazohesabika na na nomino zisizohesabika katika sentensi chanya. Itumie pia unapomkaribisha mtu kitu au unapoomba, ukitarajia jibu yes. Kiswahili mara nyingi hakina neno hapa.
3Any Katika Sentensi Hasi na Maswali
Tumia any katika sentensi nyingi hasi na maswali, tusipojua kama kitu kipo au jibu likiwa "sifuri". Mara nyingi linalingana na -o -ote (yoyote, zozote).
4How Much…? na How Many…?
How many + nomino ya wingi inayohesabika. How much + nomino isiyohesabika. Kiswahili husema ngapi kwa zote mbili (au kiasi gani). How much…? pia huuliza bei — tazama A1-04.
5Vyombo na Vipande
Kuhesabu nomino isiyohesabika, weka neno la chombo au kipande mbele yake. Chombo kinakuwa wingi; nomino isiyohesabika haibadiliki.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Wingi wa Kiswahili → wingi wa Kiingereza. Mizigo, samani hizi, ushauri wako — kwa Kiswahili tunaweza kuhesabu mizigo na kusema samani hizi. Kwa hiyo luggages, furnitures na advices husikika mara nyingi, hata katika ofisi na shule. Lakini nomino hizi hazihesabiki kwa Kiingereza: hazina -s.
2. Ngapi moja → "how many" kwa kila kitu. Sukari ngapi? Maji mangapi? — Kiswahili kinaweza kutumia ngapi hata kwa vitu visivyohesabika. Kiingereza kinahitaji how much kwa nomino zisizohesabika.
3. Mkate mmoja → "a bread". Kwa Kiswahili, mkate unahesabika: mkate mmoja, mikate miwili. Kwa Kiingereza, bread haihesabiki. Tumia a loaf of bread (mkate mzima), a slice of bread (kipande), au some bread.
4. Upatanisho wa wingi → kitenzi cha wingi. Pesa zangu ziko…, nywele zake ni… — viambishi vya zi- vinatufanya tufikiri ni wingi. Lakini money na hair (nywele za kichwani) hazihesabiki, kwa hiyo huenda na is.
Usichanganye
How much na How many — Unaweza kukihesabu kimoja kimoja? → how many. Ni kitu usichoweza kuhesabu? → how much. Kiswahili husema ngapi kwa zote.
Some kwa kukaribisha na any kwa swali la kweli — Tumia some unapomkaribisha mtu au kuomba kitu na unatarajia yes. Tumia any katika swali la kweli usipojua jibu.
Nomino katika mifuko yote miwili — Baadhi ya nomino hazihesabiki zikiwa dutu, lakini zinahesabika zikiwa kitu kimoja au sehemu moja. Kiswahili mara nyingi hufanya vivyo hivyo (kahawa mbili), au hutumia maneno tofauti (nyama ya kuku na kuku). Maneno zaidi ya kiasi (much, a few, a little) yako katika A2-10; nomino ngumu ziko katika B2-22.
Tahajia na Matamshi
- some kabla ya nomino kwa kawaida ni dhaifu: /səm/ — kama "sum" iliyosemwa haraka sana: some water. Ni kamili /sʌm/ ikiwa na msisitizo au ikisimama peke yake: Some people like it, and some don't.
- /ʌ/ ya some, money, much iko karibu na a ya Kiswahili, lakini ni fupi, mdomo haufunguki sana na umelegea; si o. Usiongeze irabu mwishoni: epuka "samu" na "somu".
- of ni dhaifu /əv/, na katika mazungumzo ya haraka mara nyingi ni /ə/ tu: a cup of tea husikika kama "a cuppa tea". Usitamke "ofu".
- Usiongeze irabu mwishoni mwa neno: bread /bred/ (si "bredi"), milk /mɪlk/ (si "milki"), advice /ədˈvaɪs/ (si "advaisi"). luggage /ˈlʌɡɪdʒ/: msisitizo kwenye silabi ya kwanza.
- flour (unga) na flower (ua) hutamkwa sawa: /ˈflaʊə/ (UK), /ˈflaʊər/ (US).
- Vyombo vya wingi hufuata tahajia ya kawaida ya wingi: glass → glasses, slice → slices, loaf → loaves, packet → packets (tazama A1-05).
- luggage ni ya kawaida katika Kiingereza cha UK na US; baggage ni ya kawaida zaidi katika Kiingereza cha US. Zote mbili hazihesabiki: How much luggage…? How much baggage…?
Kanuni ya Dhahabu
Nomino zinazohesabika: a/an na wingi. Nomino zisizohesabika: hakuna a/an, hakuna wingi, kitenzi cha umoja — hata kama Kiswahili kinasema mizigo, mikate au pesa zangu ziko. Tumia some hasa katika sentensi chanya, kukaribisha na kuomba, na any hasa katika sentensi hasi na maswali. How many + zinazohesabika; how much + zisizohesabika.
Mazoezi
A. Muundo
Jibu au kamilisha kwa neno sahihi.
-
Inahesabika au haihesabiki (countable or uncountable)? furniture
-
Inahesabika au haihesabiki (countable or uncountable)? chair
-
Chagua jibu sahihi: a bar of …
-
Kamilisha: two of water (glass)
-
Kamilisha: three of bread (slice)
-
How chairs are there?
-
How rice do you want?
B. Maana
Chagua jibu sahihi.
-
Chagua jibu sahihi: We need … eggs for the cake.
-
Chagua jibu sahihi: There isn't … milk left.
-
Chagua jibu sahihi: "Do you want … cake?" "Yes, please!"
-
Chagua jibu sahihi: The news … good today.
-
Chagua jibu sahihi: a … of pizza
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
The informations are on the website.
-
How many money do you have?
-
I have two luggages.
-
Can I have a glass of water, please?
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo. Maneno: any, cartons, loaf, many, some
Max: Is there 17 milk in the fridge?
Lea: No, there isn't 18 milk. We need two 19 of milk.
Max: OK. And how 20 eggs do we need?
Lea: Six. And can you buy 21 bread? A 22 of white bread, please.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu jiko lako na mkahawa.
-
Andika sentensi mbili kuhusu jiko lako leo: moja yenye some na moja yenye any.
-
Andika ombi fupi katika mkahawa. Tumia neno la chombo au kipande.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-11 There Is na There Are kwa Kiswahili: Kuna… kwa Kiingereza, Maswali na Sentensi Hasi Chagua jibu sahihi: There … some cheese on the table.
-
A1-06 A, An na The kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutumia Articles (Vibainishi) kwa Kiingereza Chagua jibu sahihi: I want … orange and some water.
-
A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili Sahihisha kosa: How much money you have?
Majibu
A. Muundo
- uncountable
- countable
- chocolate
- glasses
- slices
- many
- much
B. Maana
- some
- any
- some
- is
- slice
C. Tafuta Kosa
- The information is on the website.
- How much money do you have?
- I have two pieces of luggage. / I have two bags. / I have two suitcases.
- ✓ Can I have a glass of water, please?
D. Katika Muktadha
- any / some
- any
- cartons
- many
- some
- loaf
E. Zamu Yako
- There's some rice in the cupboard. There isn't any coffee.
- Can I have a cup of tea and a piece of cake, please?
F. Marudio Mchanganyiko
- is
- an
- How much money do you have?
