SlowingoQrammatika
A1 26 / 32

Sayılan və sayılmayan isimlər azərbaycanca: some, any, how much və how many

Countable, Uncountable, Some and Any

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz sayılan isimləri (an egg, two eggs) sayılmayan isimlərdən (water, money, advice) ayıra, some və any sözlərini işlədə, How much…? və How many…? sualları verə və sayılmayan şeyləri a glass of, a piece of kimi ifadələrlə saya biləcəksiniz.

Əsas fikir

İki alış-veriş torbası təsəvvür edin. Birinci torbada portağal var: onları bir-bir saymaq olar: one orange, two oranges, three oranges. Belə isimlər sayılan isimlərdir (countable). İkinci torbada un var: heç kim «bir un, iki un» demir. Belə isimlər sayılmayan isimlərdir (uncountable): ingilis dili onları ayrı-ayrı vahidləri olmayan bir maddə və ya bütöv kimi görür: water, rice, money, information. One water və ya two rices demirlər.

Qrammatikanı torba həll edir. Sayılan isimlər a / an və cəm forması ala bilər. Sayılmayan isimlər a / an almır, cəm forması yoxdur və tək feil ilə işlənir: The information is useful.

Sayılmayan bir şeyi saymaq istəyirsiniz? Qab və ya hissə bildirən söz işlədin: a glass of water, a piece of advice, a kilo of flour. İndi stəkanları, hissələri və ya kiloları sayırsınız: two glasses of water.

Some və any «müəyyən qədər, dəqiq nə qədər olduğunu demirik» deməkdir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində də «un», «su», «şəkər» kimi sözləri bir-bir saymırıq, ona görə əsas fikir tanışdır. Amma sərhəd fərqli keçir. Azərbaycancada -lar / -lər cəm şəkilçisini çox isimlərə artırırıq: «məlumatlar», «məsləhətlər», «mebellər», «ev tapşırıqları». «Xəbərlər» isə ümumiyyətlə cəm kimi işlənir. İngiliscədə information, advice, furniture, homework, news sayılmayandır: nə -s, nə a / an, feil isə tək. Saymaq üçün də fərq var: azərbaycanca «iki stəkan su», «üç dilim çörək» deyirik: qab bildirən söz də, isim də tək qalır, arada heç bir söz yoxdur. İngiliscədə qab cəmdə olur və of lazımdır: two glasses of water. «Neçə» sözündən sonra isim tək qalır («neçə yumurta»), ingiliscədə isə how many + cəm isim. «Heç» isə inkar feillə gəlir («heç pul yoxdur»): ingiliscədə bu, not … any olur, ikinci inkar yox.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
məlumatlar, məsləhətlərinformation, advicesayılmayan: -s yoxdur
Xəbərlər saat doqquzdadır.The news is on at nine.news -s ilə bitir, amma təkdir → is
iki stəkan sutwo glasses of waterqab cəmdə + of
bir az süd / bir neçə məktubsome milk / some lettersikisi də some
heç pulum yoxdurI don't have any money.«heç … yox» → not … any, ikiqat inkar yox
neçə yumurtahow many eggs«neçə» + tək isim → how many + cəm
nə qədər unhow much floursayılmayan → how much

Nəticə: azərbaycancada sözə -lar artırmaq mümkündürsə, bu, ingiliscədə də sayılan olduğunu göstərmir. Information, advice, furniture, homework, news, money sözlərini yadda saxlayın: onlar həmişə təkdir.

Quruluş

Sayılan və sayılmayan

SayılanSayılmayan
a / anan apple, a chaira / an yoxdur
cəmapples, chairscəm yoxdur
feilis (bir) / are (iki və daha çox)is
some / anysome apples, any chairssome water, any furniture
sualHow many apples?How much water?

Tipik sayılmayan isimlər

Qrupİsimlər
Yemək və içkiwater, milk, coffee, tea, bread, rice, cheese, meat, sugar, pasta
Materiallarpaper, glass, wood, plastic
Fikirlər və fəaliyyətlərinformation, advice, news, help, music, work, homework, fun
«Qrup» sözlərimoney, furniture, luggage, traffic

Bu isimlərin bəziləri sayılan şeylərin qrupuna oxşayır (money = sikkələr və əskinaslar; furniture = stullar, masalar, çarpayılar), amma ismin özü sayılmayandır.

Some və any

Cümlə növüAdi sözNümunə
TəsdiqsomeThere's some milk in the fridge.
İnkaranyWe don't have any eggs.
SualanyAre there any tickets?
TəklifsomeDo you want some tea?
XahişsomeCan I have some water, please?

Qablar və hissələr

İfadəNümunələr
a cup of / a glass of / a bottle ofa cup of tea, a glass of water, a bottle of oil
a can of / a packet of / a carton ofa can of cola, a packet of rice, a carton of milk
a piece ofa piece of cake, a piece of advice, a piece of furniture
a slice ofa slice of bread, a slice of pizza
a loaf of / a bar of / a kilo ofa loaf of bread, a bar of chocolate, a kilo of rice

İstifadə

1Sayılan və sayılmayan isimlər

Sayılan isimlər a / an və cəm forması alır. Sayılmayan isimlər a / an almır, cəm -s almır və tək feillə işlənir.

I need an apple and two bananas.
Mənə bir alma və iki banan lazımdır.
azərbaycancada «iki banan»; ingiliscədə bananas
Money isn't everything.
Pul hər şey deyil.
money sayılmır → isn't
This information is really useful.
Bu məlumat çox faydalıdır.
«məlumatlar» desək də, information tək qalır
We need new furniture for the living room.
Qonaq otağı üçün bizə yeni mebel lazımdır.
furniture: a yoxdur, -s yoxdur
The news is on at nine.
Xəbərlər saat doqquzdadır.
azərbaycancada «xəbərlər» cəmdir; news isə təkdir → is

2Təsdiq cümlələrində, təkliflərdə və xahişlərdə some

Some sözünü təsdiq cümlələrində cəm sayılan isimlərlə və sayılmayan isimlərlə işlədin. Cavabın yes olacağını gözləyəndə təklif və xahişlərdə də işlədin.

There are some letters for you on the table.
Masanın üstündə sənə bir neçə məktub var.
«bir neçə» → some + cəm
I need some advice about my new job.
Yeni işimlə bağlı bir az məsləhətə ehtiyacım var.
«məsləhətlər» desək də, advice -s almır
Do you want some cake?
Bir az tort istəyirsən?
təklif → some
Can I have some more coffee, please?
Zəhmət olmasa, mənə bir az da qəhvə verərsiniz?
xahiş → some
Would you like some tea?
Çay içərsiniz?
təklif; sabit ifadə: A1-25 dərsinə baxın

3İnkar və suallarda any

Any sözünü əksər inkar cümlələrində və suallarda işlədin: həmin şeyin olub-olmadığını bilmədikdə və ya cavab «sıfır» olanda.

I don't have any money with me.
Yanımda heç pul yoxdur.
«heç … yox» → not … any
There aren't any buses after midnight.
Gecə yarısından sonra heç avtobus yoxdur.
«heç» → any, inkar bir dəfə
Do you have any questions?
Sualınız var?
sual → any
Is there any sugar in this tea?
Bu çayda şəkər var?
sual → any

4How much…? və How many…?

How many + cəm sayılan isim. How much + sayılmayan isim. How much…? qiyməti də soruşur: A1-04 dərsinə baxın.

How many people do you know here?
Burada neçə nəfəri tanıyırsan?
«neçə» → how many + cəm
How much time do we have?
Nə qədər vaxtımız var?
«nə qədər» → how much
How many bags do you have?
Neçə çantan var?
«neçə çanta» → how many bags (cəm)
How much luggage can I take on the plane?
Təyyarəyə nə qədər baqaj götürə bilərəm?
luggage sayılmır → how much

5Qablar və hissələr

Sayılmayan ismi saymaq üçün ondan əvvəl qab və ya hissə bildirən söz qoyun. Qab cəmdə olur; sayılmayan isim dəyişmir.

Can I have a glass of water, please?
Zəhmət olmasa, bir stəkan su verərsiniz?
«bir stəkan su» → a glass of water: of lazımdır
I eat two slices of toast every morning.
Hər səhər iki dilim tost yeyirəm.
«iki dilim» → two slices of: həm -s, həm of
My grandad always has a piece of advice for me.
Babamın mənə həmişə bir məsləhəti olur.
a piece of advice = bir məsləhət
We need a bottle of olive oil and three packets of pasta.
Bizə bir şüşə zeytun yağı və üç paket makaron lazımdır.
«üç paket» → three packets of
Let's buy a loaf of bread on the way home.
Gəl evə gedəndə bir çörək alaq.
«bir çörək» → a loaf of bread

Tez-tez edilən səhvlər

❌Can you give me an information?
✅Can you give me some information?
information sayılmayandır: a / an yoxdur.
❌I need some advices.
✅I need some advice.
Sayılmayan isimlərin cəm forması yoxdur.
❌How many money do you need?
✅How much money do you need?
money sayılmayandır → how much.
❌The furnitures are new.
✅The furniture is new.
-s yoxdur, feil təkdir.
❌There are some bread on the table.
✅There is some bread on the table.
Sayılmayan → there is.
❌I have two waters of glass.
✅I have two glasses of water.
Qab cəmdə olur; isim dəyişmir.
❌I have homeworks tonight.
✅I have homework tonight.
homework sayılmayandır.
⚠️We don't have some milk.
✅We don't have any milk.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma «heç süd yoxdur» mənası üçün any işlədin. (not … some yalnız xüsusi mənada mümkündür, məsələn, «hamısı yox, bəziləri».)

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. -lar → -s. Azərbaycanca «məlumatlar», «ev tapşırıqları», «məsləhətlər» deyirik, ona görə ingiliscədə də -s artırmaq təbii görünür. Amma information, homework, advice, furniture heç vaxt -s almır.

❌Thanks for the informations about the trip to Gabala.
✅Thanks for the information about the trip to Gabala.
❌Our teacher never gives us homeworks at the weekend.
✅Our teacher never gives us homework at the weekend.

2. «Xəbərlər» → the news are. Azərbaycanca «xəbərlər» cəmdir, feil də buna uyğun gəlir. İngiliscə news -s ilə bitsə də, sayılmayan və təkdir: the news is.

❌The news from my cousin in Baku are wonderful.
✅The news from my cousin in Baku is wonderful.

3. «İki stəkan çay» → two cup tea. Azərbaycanca qab bildirən söz saydan sonra tək qalır və arada heç bir söz olmur. İngiliscədə qab cəm olur və of lazımdır.

❌Two cup of tea and two piece of cake, please.
✅Two cups of tea and two pieces of cake, please.
❌Murad always buys five kilo potatoes at the market.
✅Murad always buys five kilos of potatoes at the market.

4. «Neçə bilet?», «nə qədər bilet?» Azərbaycanca «neçə» sözündən sonra isim tək qalır, «nə qədər» isə istənilən isimlə işlənə bilər. İngiliscədə how many + cəm sayılan isim, how much + sayılmayan isim.

❌How many ticket do we need for the concert?
✅How many tickets do we need for the concert?
❌How much relatives do you have in Ganja?
✅How many relatives do you have in Ganja?
«nə qədər qohumun var?» olsa da, relative sayılır → how many.

5. «Heç … yoxdur» → ikiqat inkar. Azərbaycanca «Evdə heç çörək yoxdur» deyirik: «heç» inkar feillə gəlir. İngiliscədə inkar bir dəfə olur: not … any və ya no.

❌Aysel, there isn't no bread at home.
✅Aysel, there isn't any bread at home. və ya Aysel, there's no bread at home.

Qarışdırmayın

How much və How many — Bir-bir saymaq olur? → how many. Saymaq olmur? → how much.

How many eggs do we need?
Bizə neçə yumurta lazımdır?
sayılan: eggs
How much flour do we need?
Bizə nə qədər un lazımdır?
sayılmayan

təklifdə some və həqiqi sualda any — Bir şey təklif edəndə və ya istəyəndə, yes cavabını gözləyəndə some işlədin. Cavabı bilmədiyiniz həqiqi sualda any işlədin.

Do you want some biscuits?
Peçenye istəyirsən?
təklif
Do we have any biscuits?
Evdə peçenyemiz var?
həqiqi sual

Hər iki torbada olan isimlər — Bəzi isimlər maddə kimi sayılmayan, bir əşya və ya bir porsiya kimi isə sayılandır. Başqa miqdar sözləri (much, a few, a little) A2-10 dərsindədir; çətin isimlər B2-22 dərsində.

I don't drink coffee.
Qəhvə içmirəm.
içki, ümumiyyətlə
Two coffees, please.
İki qəhvə, zəhmət olmasa.
iki fincan qəhvə
There's chicken in this soup.
Bu şorbada toyuq əti var.
ət: sayılmayan
They have three chickens in the garden.
Onların həyətində üç toyuq var.
heyvanlar: sayılan

Yazılış və tələffüz

  • İsimdən əvvəl some adətən zəif deyilir: /səm/, çox tez və qısa: some water. Vurğulu olanda və ya tək işlənəndə güclü deyilir: /sʌm/: Some people like it, and some don't. /ʌ/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: ağız yarıaçıq, dodaqlar yuvarlaqlaşmır, qısa «a»-ya yaxın səsdir; «o» deməyin.
  • of zəif deyilir: /əv/, tez danışıqda çox vaxt sadəcə /ə/: a cup of tea «a cuppa tea» kimi səslənir. Sondakı /v/ səsini /f/ kimi karlaşdırmayın: azərbaycancada söz sonunda səsli samitlər karlaşır, ingiliscədə isə yox.
  • Cəmdəki qablar adi cəm yazılışına tabedir: glass → glasses, slice → slices, loaf → loaves, packet → packets (A1-05 dərsinə baxın). glasses, slices sözlərində sonluq ayrıca hecadır: /ɪz/.
  • luggage /ˈlʌɡɪdʒ/ həm UK, həm US ingiliscəsində işlənir; baggage Amerika ingiliscəsində daha çox işlənir. İkisi də sayılmayandır: How much luggage…? How much baggage…?

Qızıl qayda

Sayılan isimlər: a / an və cəm forması. Sayılmayan isimlər: a / an yoxdur, cəm yoxdur, feil təkdir. Some əsasən təsdiq cümlələrində, təkliflərdə və xahişlərdə, any əsasən inkar və suallarda işlənir. How many + sayılan; how much + sayılmayan. Azərbaycancadakı «məlumatlar», «xəbərlər», «məsləhətlər» ingiliscədə təkdir.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Cavabları ingiliscə yazın.

  1. Countable, yoxsa uncountable? furniture
  2. Countable, yoxsa uncountable? chair
  3. Düzgün cavabı seçin: a bar of …
  4. Tamamlayın: two of water (glass)
  5. Tamamlayın: three of bread (slice)
  6. How chairs are there?
  7. How rice do you want?

B. Məna

Düzgün variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: We need … eggs for the cake.
  2. Düzgün cavabı seçin: There isn't … milk left.
  3. Düzgün cavabı seçin: "Do you want … cake?" "Yes, please!"
  4. Düzgün cavabı seçin: The news … good today.
  5. Düzgün cavabı seçin: a … of pizza

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. The informations are on the website.
  2. How many money do you have?
  3. I have two luggages.
  4. Can I have a glass of water, please?

D. Mətndə

Söz qutusu: any, cartons, loaf, many, some

Shopping list
Max: Is there 17 milk in the fridge?
Lea: No, there isn't 18 milk. We need two 19 of milk.
Max: OK. And how 20 eggs do we need?
Lea: Six. And can you buy 21 bread? A 22 of white bread, please.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Bu gün mətbəxiniz haqqında iki cümlə yazın: birində some, birində any olsun.
  2. Kafedə işlədəcəyiniz qısa bir xahiş yazın. Qab və ya hissə bildirən söz işlədin.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-11 There Is və There Are azərbaycanca: ingiliscə «var» və «yoxdur» necə deyilir
    Düzgün cavabı seçin: There … some cheese on the table.
  2. A1-06 A, An və The artiklləri azərbaycanca: nə vaxt a, nə vaxt the, nə vaxt artiklsiz
    Düzgün cavabı seçin: I want … orange and some water.
  3. A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca
    Səhvi düzəldin: How much money you have?
Cavablar

A. Quruluş

  1. uncountable
  2. countable
  3. chocolate
  4. glasses
  5. slices
  6. many
  7. much

B. Məna

  1. some
  2. any
  3. some
  4. is
  5. slice

C. Səhvi tapın

  1. The information is on the website.
  2. How much money do you have?
  3. I have two pieces of luggage. / I have two bags. / I have two suitcases.
  4. ✓ Can I have a glass of water, please?

D. Mətndə

  1. any / some
  2. any
  3. cartons
  4. many
  5. some
  6. loaf

E. Sizin növbəniz

  1. There's some rice in the cupboard. There isn't any coffee.
  2. Can I have a cup of tea and a piece of cake, please?

F. Qarışıq təkrar

  1. is
  2. an
  3. How much money do you have?
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play