Sayılan və sayılmayan isimlər azərbaycanca: some, any, how much və how many
Countable, Uncountable, Some and Any
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz sayılan isimləri (an egg, two eggs) sayılmayan isimlərdən (water, money, advice) ayıra, some və any sözlərini işlədə, How much…? və How many…? sualları verə və sayılmayan şeyləri a glass of, a piece of kimi ifadələrlə saya biləcəksiniz.
Əsas fikir
İki alış-veriş torbası təsəvvür edin. Birinci torbada portağal var: onları bir-bir saymaq olar: one orange, two oranges, three oranges. Belə isimlər sayılan isimlərdir (countable). İkinci torbada un var: heç kim «bir un, iki un» demir. Belə isimlər sayılmayan isimlərdir (uncountable): ingilis dili onları ayrı-ayrı vahidləri olmayan bir maddə və ya bütöv kimi görür: water, rice, money, information. One water və ya two rices demirlər.
Qrammatikanı torba həll edir. Sayılan isimlər a / an və cəm forması ala bilər. Sayılmayan isimlər a / an almır, cəm forması yoxdur və tək feil ilə işlənir: The information is useful.
Sayılmayan bir şeyi saymaq istəyirsiniz? Qab və ya hissə bildirən söz işlədin: a glass of water, a piece of advice, a kilo of flour. İndi stəkanları, hissələri və ya kiloları sayırsınız: two glasses of water.
Some və any «müəyyən qədər, dəqiq nə qədər olduğunu demirik» deməkdir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində də «un», «su», «şəkər» kimi sözləri bir-bir saymırıq, ona görə əsas fikir tanışdır. Amma sərhəd fərqli keçir. Azərbaycancada -lar / -lər cəm şəkilçisini çox isimlərə artırırıq: «məlumatlar», «məsləhətlər», «mebellər», «ev tapşırıqları». «Xəbərlər» isə ümumiyyətlə cəm kimi işlənir. İngiliscədə information, advice, furniture, homework, news sayılmayandır: nə -s, nə a / an, feil isə tək. Saymaq üçün də fərq var: azərbaycanca «iki stəkan su», «üç dilim çörək» deyirik: qab bildirən söz də, isim də tək qalır, arada heç bir söz yoxdur. İngiliscədə qab cəmdə olur və of lazımdır: two glasses of water. «Neçə» sözündən sonra isim tək qalır («neçə yumurta»), ingiliscədə isə how many + cəm isim. «Heç» isə inkar feillə gəlir («heç pul yoxdur»): ingiliscədə bu, not … any olur, ikinci inkar yox.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| məlumatlar, məsləhətlər | information, advice | sayılmayan: -s yoxdur |
| Xəbərlər saat doqquzdadır. | The news is on at nine. | news -s ilə bitir, amma təkdir → is |
| iki stəkan su | two glasses of water | qab cəmdə + of |
| bir az süd / bir neçə məktub | some milk / some letters | ikisi də some |
| heç pulum yoxdur | I don't have any money. | «heç … yox» → not … any, ikiqat inkar yox |
| neçə yumurta | how many eggs | «neçə» + tək isim → how many + cəm |
| nə qədər un | how much flour | sayılmayan → how much |
Nəticə: azərbaycancada sözə -lar artırmaq mümkündürsə, bu, ingiliscədə də sayılan olduğunu göstərmir. Information, advice, furniture, homework, news, money sözlərini yadda saxlayın: onlar həmişə təkdir.
Quruluş
Sayılan və sayılmayan
| Sayılan | Sayılmayan | |
|---|---|---|
| a / an | an apple, a chair | a / an yoxdur |
| cəm | apples, chairs | cəm yoxdur |
| feil | is (bir) / are (iki və daha çox) | is |
| some / any | some apples, any chairs | some water, any furniture |
| sual | How many apples? | How much water? |
Tipik sayılmayan isimlər
| Qrup | İsimlər |
|---|---|
| Yemək və içki | water, milk, coffee, tea, bread, rice, cheese, meat, sugar, pasta |
| Materiallar | paper, glass, wood, plastic |
| Fikirlər və fəaliyyətlər | information, advice, news, help, music, work, homework, fun |
| «Qrup» sözləri | money, furniture, luggage, traffic |
Bu isimlərin bəziləri sayılan şeylərin qrupuna oxşayır (money = sikkələr və əskinaslar; furniture = stullar, masalar, çarpayılar), amma ismin özü sayılmayandır.
Some və any
| Cümlə növü | Adi söz | Nümunə |
|---|---|---|
| Təsdiq | some | There's some milk in the fridge. |
| İnkar | any | We don't have any eggs. |
| Sual | any | Are there any tickets? |
| Təklif | some | Do you want some tea? |
| Xahiş | some | Can I have some water, please? |
Qablar və hissələr
| İfadə | Nümunələr |
|---|---|
| a cup of / a glass of / a bottle of | a cup of tea, a glass of water, a bottle of oil |
| a can of / a packet of / a carton of | a can of cola, a packet of rice, a carton of milk |
| a piece of | a piece of cake, a piece of advice, a piece of furniture |
| a slice of | a slice of bread, a slice of pizza |
| a loaf of / a bar of / a kilo of | a loaf of bread, a bar of chocolate, a kilo of rice |
İstifadə
1Sayılan və sayılmayan isimlər
Sayılan isimlər a / an və cəm forması alır. Sayılmayan isimlər a / an almır, cəm -s almır və tək feillə işlənir.
2Təsdiq cümlələrində, təkliflərdə və xahişlərdə some
Some sözünü təsdiq cümlələrində cəm sayılan isimlərlə və sayılmayan isimlərlə işlədin. Cavabın yes olacağını gözləyəndə təklif və xahişlərdə də işlədin.
3İnkar və suallarda any
Any sözünü əksər inkar cümlələrində və suallarda işlədin: həmin şeyin olub-olmadığını bilmədikdə və ya cavab «sıfır» olanda.
4How much…? və How many…?
How many + cəm sayılan isim. How much + sayılmayan isim. How much…? qiyməti də soruşur: A1-04 dərsinə baxın.
5Qablar və hissələr
Sayılmayan ismi saymaq üçün ondan əvvəl qab və ya hissə bildirən söz qoyun. Qab cəmdə olur; sayılmayan isim dəyişmir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. -lar → -s. Azərbaycanca «məlumatlar», «ev tapşırıqları», «məsləhətlər» deyirik, ona görə ingiliscədə də -s artırmaq təbii görünür. Amma information, homework, advice, furniture heç vaxt -s almır.
2. «Xəbərlər» → the news are. Azərbaycanca «xəbərlər» cəmdir, feil də buna uyğun gəlir. İngiliscə news -s ilə bitsə də, sayılmayan və təkdir: the news is.
3. «İki stəkan çay» → two cup tea. Azərbaycanca qab bildirən söz saydan sonra tək qalır və arada heç bir söz olmur. İngiliscədə qab cəm olur və of lazımdır.
4. «Neçə bilet?», «nə qədər bilet?» Azərbaycanca «neçə» sözündən sonra isim tək qalır, «nə qədər» isə istənilən isimlə işlənə bilər. İngiliscədə how many + cəm sayılan isim, how much + sayılmayan isim.
5. «Heç … yoxdur» → ikiqat inkar. Azərbaycanca «Evdə heç çörək yoxdur» deyirik: «heç» inkar feillə gəlir. İngiliscədə inkar bir dəfə olur: not … any və ya no.
Qarışdırmayın
How much və How many — Bir-bir saymaq olur? → how many. Saymaq olmur? → how much.
təklifdə some və həqiqi sualda any — Bir şey təklif edəndə və ya istəyəndə, yes cavabını gözləyəndə some işlədin. Cavabı bilmədiyiniz həqiqi sualda any işlədin.
Hər iki torbada olan isimlər — Bəzi isimlər maddə kimi sayılmayan, bir əşya və ya bir porsiya kimi isə sayılandır. Başqa miqdar sözləri (much, a few, a little) A2-10 dərsindədir; çətin isimlər B2-22 dərsində.
Yazılış və tələffüz
- İsimdən əvvəl some adətən zəif deyilir: /səm/, çox tez və qısa: some water. Vurğulu olanda və ya tək işlənəndə güclü deyilir: /sʌm/: Some people like it, and some don't. /ʌ/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: ağız yarıaçıq, dodaqlar yuvarlaqlaşmır, qısa «a»-ya yaxın səsdir; «o» deməyin.
- of zəif deyilir: /əv/, tez danışıqda çox vaxt sadəcə /ə/: a cup of tea «a cuppa tea» kimi səslənir. Sondakı /v/ səsini /f/ kimi karlaşdırmayın: azərbaycancada söz sonunda səsli samitlər karlaşır, ingiliscədə isə yox.
- Cəmdəki qablar adi cəm yazılışına tabedir: glass → glasses, slice → slices, loaf → loaves, packet → packets (A1-05 dərsinə baxın). glasses, slices sözlərində sonluq ayrıca hecadır: /ɪz/.
- luggage /ˈlʌɡɪdʒ/ həm UK, həm US ingiliscəsində işlənir; baggage Amerika ingiliscəsində daha çox işlənir. İkisi də sayılmayandır: How much luggage…? How much baggage…?
Qızıl qayda
Sayılan isimlər: a / an və cəm forması. Sayılmayan isimlər: a / an yoxdur, cəm yoxdur, feil təkdir. Some əsasən təsdiq cümlələrində, təkliflərdə və xahişlərdə, any əsasən inkar və suallarda işlənir. How many + sayılan; how much + sayılmayan. Azərbaycancadakı «məlumatlar», «xəbərlər», «məsləhətlər» ingiliscədə təkdir.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Cavabları ingiliscə yazın.
-
Countable, yoxsa uncountable? furniture
-
Countable, yoxsa uncountable? chair
-
Düzgün cavabı seçin: a bar of …
-
Tamamlayın: two of water (glass)
-
Tamamlayın: three of bread (slice)
-
How chairs are there?
-
How rice do you want?
B. Məna
Düzgün variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: We need … eggs for the cake.
-
Düzgün cavabı seçin: There isn't … milk left.
-
Düzgün cavabı seçin: "Do you want … cake?" "Yes, please!"
-
Düzgün cavabı seçin: The news … good today.
-
Düzgün cavabı seçin: a … of pizza
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
The informations are on the website.
-
How many money do you have?
-
I have two luggages.
-
Can I have a glass of water, please?
D. Mətndə
Söz qutusu: any, cartons, loaf, many, some
Max: Is there 17 milk in the fridge?
Lea: No, there isn't 18 milk. We need two 19 of milk.
Max: OK. And how 20 eggs do we need?
Lea: Six. And can you buy 21 bread? A 22 of white bread, please.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Bu gün mətbəxiniz haqqında iki cümlə yazın: birində some, birində any olsun.
-
Kafedə işlədəcəyiniz qısa bir xahiş yazın. Qab və ya hissə bildirən söz işlədin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-11 There Is və There Are azərbaycanca: ingiliscə «var» və «yoxdur» necə deyilir Düzgün cavabı seçin: There … some cheese on the table.
-
A1-06 A, An və The artiklləri azərbaycanca: nə vaxt a, nə vaxt the, nə vaxt artiklsiz Düzgün cavabı seçin: I want … orange and some water.
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca Səhvi düzəldin: How much money you have?
Cavablar
A. Quruluş
- uncountable
- countable
- chocolate
- glasses
- slices
- many
- much
B. Məna
- some
- any
- some
- is
- slice
C. Səhvi tapın
- The information is on the website.
- How much money do you have?
- I have two pieces of luggage. / I have two bags. / I have two suitcases.
- ✓ Can I have a glass of water, please?
D. Mətndə
- any / some
- any
- cartons
- many
- some
- loaf
E. Sizin növbəniz
- There's some rice in the cupboard. There isn't any coffee.
- Can I have a cup of tea and a piece of cake, please?
F. Qarışıq təkrar
- is
- an
- How much money do you have?
