Teljanleg og óteljanleg nafnorð á ensku: some, any, much, many
Countable, Uncountable, Some and Any
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu talað um magn af hlutum sem hægt er að telja og sem ekki er hægt að telja: þú veist hvenær nafnorð fær a / an og fleirtölu, velur á milli some og any, spyrð How much…? og How many…? og telur óteljanlega hluti með orðum eins og a glass of, a piece of, a slice of.
Aðalatriðið
Hugsaðu þér tvo innkaupapoka. Í fyrri pokanum eru appelsínur: stakir hlutir sem hægt er að telja einn og einn – one orange, two oranges, three oranges. Slík nafnorð eru teljanleg. Í seinni pokanum er hveiti: enginn segir „eitt hveiti, tvö hveiti“. Slík nafnorð eru óteljanleg: enskan lítur á þau sem efni eða heild án skýrra einstakra hluta – water, rice, money, information. Það er ekki sagt „one water“ eða „two rices“.
Pokinn ræður málfræðinni. Teljanlegt nafnorð getur fengið a / an og fleirtölu. Óteljanlegt nafnorð fær ekki a / an, hefur enga fleirtölu og sögnin er í eintölu: The information is useful.
Viltu telja eitthvað óteljanlegt? Notaðu orð fyrir ílát eða bita: a glass of water, a piece of advice, a kilo of flour. Nú telurðu glös, bita eða kíló: two glasses of water.
Some og any þýða „eitthvert magn – við segjum ekki nákvæmlega hve mikið“.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan skiptir líka í teljanleg og óteljanleg orð – við segjum „þrjú epli“ en ekki „þrjú hveiti“. Íslenskan gerir líka greinarmun á much og many: „Hvað viltu mikið vatn?“ en „Hvað viltu mörg egg?“. Og „glas af vatni“ er alveg eins og a glass of water. Hér er þetta eins. En pokarnir skiptast ekki alltaf eins. Sum orð eru í fleirtölu á íslensku en óteljanleg á ensku: „húsgögn“, „peningar“, „upplýsingar“, „fréttir“ → furniture, money, information, news. „Brauð“ er teljanlegt á íslensku („tvö brauð“), bread ekki. Íslensk samsett orð eins og „vatnsglas“ og „kaffibolli“ þýða oft innihaldið, en a water glass er bara glas undir vatn. Og íslenskan þarf oft ekkert orð þar sem enskan segir some („Ég keypti brauð“).
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| þrjú epli / hveiti | three apples / flour | teljanlegt og óteljanlegt – hér er þetta eins |
| hvað mikið vatn? / hvað mörg egg? | how much water? / how many eggs? | „mikið“ → much, „mörg“ → many – hér er þetta eins |
| glas af vatni / sneið af köku | a glass of water / a slice of cake | „af“ → of – hér er þetta eins |
| vatnsglas / kaffibolli | a glass of water / a cup of coffee | samsett orð um innihaldið → of; a water glass = tómt glas undir vatn |
| húsgögn / peningar / upplýsingar | furniture / money / information | íslensk fleirtala → óteljanlegt enskt orð, án -s, sögn í eintölu |
| tvö brauð | two loaves of bread | „brauð“ er teljanlegt á íslensku; bread ekki |
| Ég keypti brauð. | I bought some bread. | á íslensku ekkert orð; á ensku oft some |
| Eru einhverjar spurningar? | Are there any questions? | „einhver“ í spurningu → any |
| Við eigum ekki neina mjólk. | We don't have any milk. | „ekki neina“ → not any |
Í stuttu máli: spurðu þig hvort hægt sé að telja hlutinn einn og einn á ensku – teljanlegt fær a / an, fleirtölu og many; óteljanlegt fær eintölu, much og orð fyrir ílát með of.
Form
Teljanlegt og óteljanlegt
| Teljanlegt | Óteljanlegt | |
|---|---|---|
| a / an | an apple, a chair | ekkert a / an |
| fleirtala | apples, chairs | engin fleirtala |
| sögn | is (eitt) / are (tvö eða fleiri) | is |
| some / any | some apples, any chairs | some water, any furniture |
| spurning | How many apples? | How much water? |
Algeng óteljanleg nafnorð
| Flokkur | Nafnorð |
|---|---|
| Matur og drykkur | water, milk, coffee, tea, bread, rice, cheese, meat, sugar, pasta |
| Efni | paper, glass, wood, plastic |
| Hugmyndir og athafnir | information, advice, news, help, music, work, homework, fun |
| „Safnorð“ | money, furniture, luggage, traffic |
Sum þessara orða virðast vera hópur af teljanlegum hlutum (money = mynt og seðlar; furniture = stólar, borð, rúm), en nafnorðið sjálft er óteljanlegt.
Some og any
| Gerð setningar | Venjulega orðið | Dæmi |
|---|---|---|
| Játandi | some | There's some milk in the fridge. |
| Neitandi | any | We don't have any eggs. |
| Spurning | any | Are there any tickets? |
| Boð | some | Do you want some tea? |
| Beiðni | some | Can I have some water, please? |
Ílát og bitar
| Orðasamband | Dæmi |
|---|---|
| a cup of / a glass of / a bottle of | a cup of tea, a glass of water, a bottle of oil |
| a can of / a packet of / a carton of | a can of cola, a packet of rice, a carton of milk |
| a piece of | a piece of cake, a piece of advice, a piece of furniture |
| a slice of | a slice of bread, a slice of pizza |
| a loaf of / a bar of / a kilo of | a loaf of bread, a bar of chocolate, a kilo of rice |
Notkun
1Teljanleg og óteljanleg nafnorð
Teljanlegt nafnorð fær a / an og fleirtölu. Óteljanlegt nafnorð fær hvorki a / an né fleirtölu-s, og sögnin er í eintölu – líka þegar íslenska orðið er í fleirtölu.
2Some í játandi setningum, boðum og beiðnum
Notaðu some með teljanlegum nafnorðum í fleirtölu og með óteljanlegum nafnorðum í játandi setningum. Notaðu það líka í boðum og beiðnum þegar þú býst við svarinu „já“. Á íslensku þarf hér oft ekkert orð.
3Any í neitandi setningum og spurningum
Notaðu any í flestum neitandi setningum og spurningum, þegar við vitum ekki hvort hluturinn er til eða þegar svarið er „ekkert“. Íslenska „einhver“ í spurningu og „ekki neinn“ í neitun samsvara því oft.
4How much…? og How many…?
How many + teljanlegt nafnorð í fleirtölu. How much + óteljanlegt nafnorð. Íslenskan gerir sama greinarmun: „hvað mörg / marga“ og „hvað mikið / mikinn“. How much…? spyr líka um verð – sjá A1-04.
5Ílát og bitar
Til að telja óteljanlegt nafnorð setur þú orð fyrir ílát eða bita og of á undan. Ílátið fer í fleirtölu; óteljanlega nafnorðið breytist ekki. Á íslensku segjum við oft „glas af vatni“, alveg eins, en líka samsett orð eins og „vatnsglas“ – á ensku er það samt a glass of water.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „húsgögnin“ → furnitures, the furniture are. Á íslensku eru „húsgögn“ alltaf í fleirtölu: „Húsgögnin eru gömul“, „Við seldum öll húsgögnin“. Enska furniture er hins vegar óteljanlegt: ekkert -s, sögnin í eintölu, og einn hlutur er a piece of furniture.
2. „þrjú brauð“ → three breads. Á íslensku teljum við brauð eins og hleif: „eitt brauð“, „þrjú brauð“. Enska bread er óteljanlegt. Einn hleifur er a loaf of bread, fleiri eru loaves of bread; breads þýðir tegundir af brauði.
3. „vatnsglas“, „kaffibolli“ → a water glass, a coffee cup. Á íslensku búum við til samsett orð um ílátið með innihaldinu: „Ég drakk tvö vatnsglös“, „Hann fær sér kaffibolla“. Á ensku er a water glass tómt glas ætlað fyrir vatn og a coffee cup bolli undir kaffi. Ef þú átt við innihaldið segirðu a glass of water, a cup of coffee.
Ekki rugla saman
How much og How many – er hægt að telja hlutinn einn og einn? → how many. Ekki hægt að telja? → how much. Íslenskan hjálpar: „mörg egg“, „mikið hveiti“.
some í boði og any í raunverulegri spurningu – some þegar þú býður eða biður um eitthvað og býst við „já“. Any í raunverulegri spurningu, þegar þú veist ekki svarið.
Orð í báðum pokum – sum nafnorð eru óteljanleg sem efni, en teljanleg sem einn hlutur eða skammtur. Fleiri magnorð (much, a few, a little) lærirðu í A2-10; erfið nafnorð í B2-22.
Stafsetning og framburður
- some á undan nafnorði er venjulega veikt: /səm/ – mjög stutt og slakt, ekkert skýrt a eða u: some water. Veika sérhljóðið /ə/ er nýtt fyrir íslenskumælandi. Sterka myndin /sʌm/ heyrist þegar orðið er áherslu- eða eitt: Some people like it, and some don't.
- of er veikt /əv/ og í hröðu tali oft bara /ə/: a cup of tea rennur saman í eina heild. /v/ er raddað: neðri vörin snertir efri tennurnar og raddböndin titra.
- Orð fyrir ílát fá venjulega fleirtölu: glass → glasses, slice → slices, loaf → loaves, packet → packets (sjá A1-05). Í glasses og slices bætist við atkvæði, /ɪz/, með rödduðu z. Íslenskan hefur ekkert z-hljóð: láttu það suða eins og býfluga.
- luggage /ˈlʌɡɪdʒ/ endar á hljóðinu /dʒ/, sem er ekki til í íslensku: tungan snertir góminn og sleppir svo með suðandi hljóði, eins og í job.
- luggage er notað bæði í breskri og bandarískri ensku; baggage er algengara í bandarískri ensku. Bæði eru óteljanleg: How much luggage…? How much baggage…?
Gullna reglan
Teljanlegt nafnorð: a / an og fleirtala. Óteljanlegt nafnorð: ekkert a / an, engin fleirtala, sögnin í eintölu – líka þegar íslenska orðið er í fleirtölu (furniture, money, information, news). Some aðallega í játandi setningum, boðum og beiðnum, any aðallega í neitandi setningum og spurningum. How many + teljanlegt; how much + óteljanlegt – alveg eins og „mörg“ og „mikið“.
Æfingar
A. Form
Er orðið teljanlegt (countable) eða óteljanlegt (uncountable)? Fylltu síðan í setningarnar eða veldu rétta svarið.
-
Countable or uncountable? furniture
-
Countable or uncountable? chair
-
Veldu rétta svarið: a bar of …
-
Fylltu í eyðuna: two of water (glass)
-
Fylltu í eyðuna: three of bread (slice)
-
How chairs are there?
-
How rice do you want?
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: We need … eggs for the cake.
-
Veldu rétta svarið: There isn't … milk left.
-
Veldu rétta svarið: "Do you want … cake?" "Yes, please!"
-
Veldu rétta svarið: The news … good today.
-
Veldu rétta svarið: a … of pizza
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
The informations are on the website.
-
How many money do you have?
-
I have two luggages.
-
Can I have a glass of water, please?
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu. Notaðu any, cartons, loaf, many og some.
Max: Is there 17 milk in the fridge?
Lea: No, there isn't 18 milk. We need two 19 of milk.
Max: OK. And how 20 eggs do we need?
Lea: Six. And can you buy 21 bread? A 22 of white bread, please.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um eldhúsið þitt og pöntun á kaffihúsi.
-
Skrifaðu tvær setningar um það sem er í eldhúsinu þínu í dag: eina með some og eina með any.
-
Skrifaðu stutta beiðni á kaffihúsi. Notaðu orð fyrir ílát eða bita.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-11 There is og there are á ensku: „það er“ og „það eru“ útskýrt Veldu rétta svarið: There … some cheese on the table.
-
A1-06 Greinirinn á ensku: a, an og the (articles) útskýrður Veldu rétta svarið: I want … orange and some water.
-
A1-13 Present Simple á ensku: don't, doesn't, do, does – neitun og spurningar Leiðréttu villuna: How much money you have?
Svör
A. Form
- uncountable
- countable
- chocolate
- glasses
- slices
- many
- much
B. Merking
- some
- any
- some
- is
- slice
C. Finndu villuna
- The information is on the website.
- How much money do you have?
- I have two pieces of luggage. / I have two bags. / I have two suitcases.
- ✓ Can I have a glass of water, please?
D. Í samhengi
- any / some
- any
- cartons
- many
- some
- loaf
E. Spreyttu þig
- There's some rice in the cupboard. There isn't any coffee.
- Can I have a cup of tea and a piece of cake, please?
F. Blönduð upprifjun
- is
- an
- How much money do you have?
