SlowingoSarufi
B2 24 / 30

Subject-Verb Agreement kwa Kiswahili: News Is, Police Are na Nomino Ngumu

Subject-Verb Agreement: Tricky Nouns

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuchagua kitenzi cha umoja au cha wingi baada ya viima vigumu: nomino zisizohesabika kama news na advice, nomino za wingi kama police na clothes, nomino za kikundi kama team, maneno kama everyone na each, neither… nor, one of the… na kiasi kama ten dollars.

Wazo Kuu

Kanuni ya msingi ni rahisi: kiima cha umoja huchukua kitenzi cha umoja (The car is), na kiima cha wingi huchukua kitenzi cha wingi (The cars are). Tatizo ni kwamba huwezi kuamini sura ya nomino kila wakati.

News inaishia na -s, lakini ni umoja. Police haina -s, lakini ni wingi. Ten kilometres inaonekana kuwa wingi, lakini tunaiona kama umbali mmoja.

Fikiria kitenzi kinahesabu vichwa. Hakiangalii tahajia ya kiima. Kinauliza: je, Kiingereza kinakiona kiima hiki kama kitu kimoja au kama vitu vingi? Jifunze makundi ya somo hili, nawe utajua jibu. Pale ambapo matumizi yanatofautiana — kwa mfano nomino za kikundi katika British English na American English — utajifunza njia zote mbili.

Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili, wazo la kukubaliana si geni hata kidogo: Kiswahili kinaweka kiambishi cha kiima kwenye kila kitenzi (mtoto anacheza, watoto wanacheza, nguo zimekauka). Tatizo ni kwamba nomino zetu na nomino za Kiingereza hazihesabiwi kwa njia moja. Mizigo, vifaa, samani, taarifa zinaweza kuwa wingi kwa Kiswahili, lakini luggage, equipment, furniture, information ni umoja usiohesabika kwa Kiingereza.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huonyesha umoja na wingi kwa kiambishi cha kiima kwenye kitenzi (a- / wa-, i- / zi-, li- / ya-). Mara nyingi huchagua wingi pale Kiingereza kinapochagua umoja: zi, ya, vi za wingi zinageuka kuwa is / has kwa Kiingereza. Lakini kuna pande zinazofanana pia: kila mtu ni umoja kama everyone, na mmoja wa… huchukua kitenzi cha umoja kama one of….

KiswahiliKiswahili kinaonaKiingereza
Mizigo yetu bado haijafika.wingi (mizigo)Our luggage hasn't arrived yet.
Taarifa hizi zimepitwa na wakati.wingiThe information is out of date.
Polisi wanawatafuta wanaume wawili.wingi (wa-)The police are looking for two men.
Miwani yako iko mezani.kitu kimoja (jozi moja)Your glasses are on the table.
Kila mtu anakaribishwa.umojaEveryone is welcome.
Mmoja wa wenzangu anazungumza lugha tano.umojaOne of my colleagues speaks five languages.
Shilingi elfu kumi zinatosha.wingi (zi-)Ten thousand shillings is enough.

Angalia safu ya kwanza, ya pili na ya mwisho: Kiswahili kinasema wingi, Kiingereza kinasema umoja. Safu ya nne ni kinyume chake: tunaiona miwani yako kama kitu kimoja, lakini glasses ni wingi. Na safu ya tano na ya sita: hapa Kiswahili na Kiingereza vinafanya kazi sawa kabisa.

Muundo

Aina ya kiimaKitenziMifano
nomino zisizohesabika (hata zikiwa na -s, au zikionekana kama zinahesabika)umojanews, information, advice, furniture, luggage, equipment, research, homework, progress
nomino ambazo daima ni wingiwingipolice, cattle, clothes, goods, belongings, trousers, scissors, glasses (= miwani), surroundings
nomino za kikundi (collective nouns)umoja (UK na US) au wingi (hasa UK)family, team, government, staff, company, audience, committee, class
everyone, everybody, someone, nobody, each, every + nominoumojaEveryone is… Each student has…
neither… nor / either… orkinakubaliana na kiima kilicho karibu zaidiNeither the manager nor the workers are…
one of the + nomino ya wingiumoja (kinakubaliana na one)One of my friends lives in Rome.
kiasi cha pesa, muda, umbali au uzito kama jumla mojaumojaTen dollars is enough. Two hours is a long time.

Singular they

KiimaKiwakilishiKitenzi
everyone, someone, nobody; mtu ambaye jinsia yake haijulikani au si muhimuthey / their / themumbo la wingi baada ya they: Someone left their umbrella. Tell them they're welcome.

Matumizi

1Uncountable nouns — singular verb

Baadhi ya nomino zinaishia na -s au zinaonekana kama vitu vinavyohesabika, lakini kwa Kiingereza hazihesabiki A1-24. Huchukua kitenzi cha umoja, hazina a / an, na hazina umbo la wingi. Ili kuzihesabu, tumia a piece of / an item of. Masomo yanayoishia na -ics pia ni umoja: Physics was my favourite subject. Maths (UK) / math (US) pia ni umoja.

The news is on at six.
Taarifa ya habari ni saa kumi na mbili jioni.
news inaishia na -s, lakini ni umoja → is
Your advice was really helpful.
Ushauri wako ulinisaidia sana.
All the furniture in this room is second-hand.
Samani zote katika chumba hiki ni za mtumba.
samani zote (wingi) → furniture is
The information on the website is out of date.
Taarifa zilizo kwenye tovuti zimepitwa na wakati.
zimepitwa (zi-, wingi) → information is
Economics is difficult, but I enjoy it.
Uchumi ni somo gumu, lakini ninalifurahia.
somo la -ics → umoja
Our luggage hasn't arrived yet.
Mizigo yetu bado haijafika.
mizigo (wingi) → luggage hasn't
Recent research shows that sleep affects memory.
Utafiti wa hivi karibuni unaonyesha kwamba usingizi huathiri kumbukumbu.

2Nouns that are always plural

Baadhi ya nomino daima ni wingi. Police na cattle hazina -s, lakini huchukua kitenzi cha wingi. Clothes, goods, belongings, na vitu vya sehemu mbili kama trousers, scissors na glasses (= miwani) pia ni wingi (lakini a pair of glasses is). People ni wingi usio wa kawaida wa person, kwa hiyo nalo huchukua kitenzi cha wingi.

The police are looking for two men.
Polisi wanawatafuta wanaume wawili.
wanawatafuta (wa-) → are
My clothes are still wet.
Nguo zangu bado ni mbichi.
The goods were damaged during delivery.
Bidhaa ziliharibika wakati wa kusafirishwa.
Your glasses are on the kitchen table.
Miwani yako iko juu ya meza ya jikoni.
miwani yako = jozi moja, kitu kimoja kwa Kiswahili → glasses are (wingi)
The cattle are kept in the field during the summer.
Ng'ombe huwekwa malishoni wakati wa kiangazi.
huwekwa (hu- + -w-) → are kept
People are getting more interested in electric cars.
Watu wanazidi kupendezwa na magari ya umeme.
people = wingi wa person

3Collective nouns — singular or plural

Nomino ya kikundi inataja kundi la watu. Katika American English, kwa kawaida huchukua kitenzi cha umoja. Katika British English, inaweza kuchukua kitenzi cha umoja (kundi kama kitu kimoja) au cha wingi (wanakikundi mmoja mmoja). Kuwa thabiti ndani ya sentensi moja (The team is proud of its… / The team are proud of their…). Kiswahili kwa kawaida hutumia umoja hapa (timu imeshinda, serikali imetangaza), kama American English.

The team is playing well this season.
Timu inacheza vizuri msimu huu.
(UK na US) kitu kimoja
The team are celebrating in the changing room.
Wachezaji wa timu wanasherehekea katika chumba cha kubadilishia nguo.
(UK) wachezaji mmoja mmoja
My family lives in a small town.
Familia yangu inaishi katika mji mdogo.
kitu kimoja
My family are all very tall.
Watu wote wa familia yangu ni warefu sana.
(UK) kila mwanafamilia
The government has announced new tax rules.
Serikali imetangaza kanuni mpya za kodi.
The staff are unhappy about the new schedule.
Wafanyakazi hawaifurahii ratiba mpya.
(UK, na ni kawaida pia US); US pia: The staff is

4Everyone, each, every — singular verb; singular they

Everyone, everybody, someone, nobody, each na every + nomino huchukua kitenzi cha umoja, hata vinapomaanisha watu wengi — kama kila mtu ana… kwa Kiswahili. Kiwakilishi kinachorejea kwao kwa kawaida ni they / their / them ("singular they"). They daima huchukua kitenzi cha wingi (they are), hata kinapomaanisha mtu mmoja. Each ikija baada ya kiima cha wingi, kitenzi ni wingi: They each have a key.

Everyone is welcome to join.
Kila mtu anakaribishwa kujiunga.
kila mtu (umoja) → is
Each room has its own bathroom.
Kila chumba kina bafu lake.
Every student needs to bring their ID.
Kila mwanafunzi anahitaji kuleta kitambulisho chake.
chake (bila jinsia) → their
Somebody has left their phone on the bus.
Mtu fulani ameacha simu yake kwenye basi.
yake → their, si lazima his au her
The children each have their own bedroom.
Kila mmoja wa watoto ana chumba chake cha kulala.
each baada ya kiima cha wingi → have
A new colleague starts on Monday. I wonder what they're like.
Mfanyakazi mwenzetu mpya anaanza Jumatatu. Najiuliza yukoje.
mtu mmoja, jinsia haijulikani → they're

5Neither… nor / either… or; one of the…

Pamoja na neither… nor na either… or, kitenzi kinakubaliana na kiima kilicho karibu zaidi nacho. (Katika mazungumzo yasiyo rasmi, kitenzi cha wingi pia ni cha kawaida viima vyote viwili vikiwa umoja: Neither Anna nor Leo are coming.) Pamoja na one of the + nomino ya wingi, kitenzi kinakubaliana na one, kwa hiyo ni umoja — sawa na mmoja wa… anaishi kwa Kiswahili.

Neither my brother nor my sisters live nearby.
Kaka yangu wala dada zangu hawaishi karibu.
kilicho karibu: sisters → wingi
Either the twins or their mother is picking us up.
Ama mapacha au mama yao atakuja kutuchukua.
kilicho karibu: mother → umoja; is picking = mpango (Kiswahili: -ta-)
Neither the hotel nor the restaurants were open.
Hoteli wala migahawa haikuwa wazi.
kilicho karibu: restaurants → were
One of my colleagues speaks five languages.
Mmoja wa wafanyakazi wenzangu anazungumza lugha tano.
mmoja … anazungumza: sawa na Kiswahili
One of the reasons I moved here was the weather.
Moja ya sababu zilizonifanya nihamie hapa ilikuwa hali ya hewa.
moja … ilikuwa → was

6Amounts as one total

Kiasi cha pesa, muda, umbali au uzito kikionekana kama jumla moja, tumia kitenzi cha umoja. Kiswahili hapa mara nyingi hutumia wingi (shilingi elfu tano zinatosha, wiki tatu hazitoshi), lakini Kiingereza kinahesabu jumla nzima kama kitu kimoja.

Ten dollars is a lot for a sandwich.
Dola kumi ni nyingi kwa sandwichi moja.
bei moja → is
Three weeks isn't long enough for a trip to Australia.
Wiki tatu hazitoshi kwa safari ya Australia.
hazitoshi (wingi) → isn't
Five kilometres is a good distance for a beginner.
Kilomita tano ni umbali mzuri kwa mtu anayeanza.
Twenty kilos is the maximum for checked luggage.
Kilo ishirini ndicho kiwango cha juu kwa mizigo inayopakiwa ndegeni.

Makosa ya Kawaida

❌The news are good.
✅The news is good.
news haihesabiki → umoja.
❌She gave me some good advices.
✅She gave me some good advice. au She gave me a few good pieces of advice.
advice haina wingi.
❌The police is coming.
✅The police are coming.
police daima huchukua kitenzi cha wingi.
❌Everyone have a ticket.
✅Everyone has a ticket.
everyone → kitenzi cha umoja.
❌One of my friend live in Berlin.
✅One of my friends lives in Berlin.
one of + nomino ya wingi + kitenzi cha umoja.
❌My clothes is in the washing machine.
✅My clothes are in the washing machine.
clothes → wingi.
❌We need new furnitures.
✅We need new furniture.
furniture haihesabiki.
⚠️Fifty euros are too much for a T-shirt.
✅Fifty euros is too much for a T-shirt.
Kitenzi cha wingi husikika wakati mwingine, lakini kwa jumla moja ya pesa, umoja ndio wa kawaida.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Mizigo, vifaa, samani → "luggages, equipments". Kwa Kiswahili tunasema mizigo yangu (wingi wa mzigo) na vifaa (wingi wa kifaa), kwa hiyo ni rahisi kuongeza -s na kutumia kitenzi cha wingi. Kwa Kiingereza, luggage na equipment hazihesabiki: hakuna -s, na kitenzi ni umoja. Kuhesabu, tumia pieces of / items of.

❌The airline lost two of my luggages.
✅The airline lost two pieces of my luggage. au The airline lost two of my bags.
❌The equipments in the lab are very old.
✅The equipment in the lab is very old.
vifaa (wingi) → equipment is.

2. Polisi mmoja → "a police". Kwa Kiswahili, polisi inaweza kumaanisha askari mmoja (polisi mmoja alinisimamisha). Kwa Kiingereza, the police ni jeshi zima, daima wingi. Kwa mtu mmoja, sema a police officer (au a policeman / a policewoman). Hali ni hiyo hiyo kwa people: ni wingi tayari, kwa hiyo si "peoples" kwa maana ya watu wengi.

❌A police stopped me at the roundabout.
✅A police officer stopped me at the roundabout.
Kosa hili ni la kawaida sana katika mazungumzo.
❌Many peoples came to the wedding.
✅Many people came to the wedding.
peoples = mataifa, si watu wengi.

3. Rafiki zangu → "one of my friend". Nomino nyingi za Kiswahili hazibadiliki kwa wingi: rafiki yangu / rafiki zangu, ndugu yangu / ndugu zangu. Ni kiambishi tu (yangu / zangu) kinachoonyesha wingi. Kwa Kiingereza, baada ya one of my lazima nomino iwe na -s, na kitenzi kibaki umoja.

❌One of my cousin work in Arusha.
✅One of my cousins works in Arusha.
mmoja wa binamu zangu anafanya kazi → one of my cousins works.

4. Shilingi elfu tano zinatosha → "are enough". Kiswahili hukubaliana na kiasi kama wingi (zi-, hazi-). Kwa Kiingereza, kiasi kikionekana kama jumla moja, kitenzi ni umoja.

⚠️Five thousand shillings are too much for a bottle of water.
✅Five thousand shillings is too much for a bottle of water.
Inasikika wakati mwingine, lakini kwa bei moja kamili, umoja ndio wa kawaida.

5. Kila mtu … chake → "his". Kiswahili hakina jinsia katika yake / chake, kwa hiyo wengi huchagua his kwa mazoea. Sarufi si mbaya, lakini leo inasikika ya zamani na inawaacha wanawake nje. Kwa kawaida, tumia their.

⚠️Every passenger must show his ticket.
✅Every passenger must show their ticket. au Every passenger must show his or her ticket.
Sarufi ni sahihi, lakini his peke yake inaonekana kumaanisha wanaume tu.

Usichanganye

a number of na the number of — kitenzi cha wingi dhidi ya cha umoja. Tazama B2-19.

A number of guests are waiting.
Wageni kadhaa wanasubiri.
a number of = kadhaa → are
The number of guests is growing.
Idadi ya wageni inaongezeka.
the number = idadi → is

people, persons na peoples — People ni wingi wa kawaida wa person. Persons ni rasmi sana au ya kisheria. A people / peoples inamaanisha taifa au jamii ya watu.

Three people are waiting outside.
Watu watatu wanasubiri nje.
The museum tells the story of the peoples of the Pacific.
Jumba la makumbusho linasimulia historia ya mataifa ya Pasifiki.
peoples = mataifa / jamii

both… and na neither… nor — Both… and daima huchukua kitenzi cha wingi; neither… nor hufuata kiima kilicho karibu zaidi. Tazama B1-30.

Both Anna and Leo are coming.
Anna na Leo wote wawili wanakuja.
Neither Anna nor Leo is coming.
Si Anna wala Leo anayekuja.
kilicho karibu: Leo → umoja

none of + nomino ya wingi — kitenzi cha umoja au cha wingi kinawezekana; tazama B1-30. Kwa the majority, one in five na a total of, tazama C2-07.

Tahajia na Matamshi

  • news /njuːz/ (UK), /nuːz/ (US): sauti ya mwisho ni /z/ — kama z ya zawadi — lakini si kiambishi cha wingi. Usiseme "nyusi" kwa s na irabu ya ziada mwishoni.
  • clothes /kləʊðz/ (UK), /kloʊðz/ (US): th hapa ni /ð/, kama dh ya dhambi. Katika mazungumzo ya haraka mara nyingi husikika kama close /kləʊz/. Usiongeze irabu: si "klodhisi".
  • police /pəˈliːs/: msisitizo uko kwenye silabi ya pili, na silabi ya kwanza ni dhaifu sana — "puh-LEECE". Neno linaishia na /s/: usiongeze i mwishoni kama katika polisi.
  • furniture /ˈfɜːnɪtʃə/ (UK), /ˈfɝːnɪtʃɚ/ (US): msisitizo mwanzoni; irabu ya kwanza ni /ɜː/ kama katika bird — si "fanicha".
  • luggage /ˈlʌɡɪdʒ/: herufi g mbili, sauti moja ya /ɡ/. equipment /ɪˈkwɪpmənt/: msisitizo kwenye silabi ya pili, -ment dhaifu.
  • -s ya kitenzi cha umoja: lives /lɪvz/, works /wɜːks/, speaks /spiːks/ — itamke, kwa sababu ndiyo inayoonyesha umoja.

Kanuni ya Dhahabu

Kitenzi hufuata maana, si tahajia: kitu kimoja → umoja, vitu vingi → wingi. Jifunze makundi magumu: news / advice (umoja), police / clothes (wingi), team / family (umoja, au wingi katika British English), everyone / each (umoja), kiasi kama jumla moja (umoja). Usiamini wingi wa Kiswahili: mizigo, vifaa, samani, taarifa → luggage, equipment, furniture, information + kitenzi cha umoja.

Mazoezi

A. Muundo

Chagua au andika umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.

  1. The information you sent ___ … very useful.
  2. The police ___ … closed the road.
  3. Everybody (know) the answer.
  4. One of the windows (be) broken.
  5. Two hours (be) too long to wait.
  6. Someone has left coat in the hall. (hatujui ni nani)

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: Neither the teacher nor the students … ready.
  2. Chagua jibu sahihi: Either my parents or my aunt … coming to the concert.
  3. Ni sentensi gani inaiona timu kama wachezaji mmoja mmoja (British English)?
  4. Chagua jibu sahihi: Economics … my favourite subject.
  5. Chagua jibu sahihi: Each of the rooms … a balcony.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. We bought some new furnitures for the flat.
  2. My trousers is too short.
  3. The news were shocking.
  4. My family lives in a small town.

D. Katika Muktadha

Kamilisha ujumbe huu. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.

Moving day
Hi Sam, moving day was chaos! All our furniture 16 (be) still in boxes, and our luggage 17 (not / arrive) yet. The neighbours 18 (be) friendly, though — everyone 19 (have) offered to help. One of them 20 (work) as a builder! The bad news 21 (be) that the internet doesn't work. Neither the router nor the cables 22 (seem) to be the problem.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu familia yako au timu unayoijua: moja yenye kitenzi cha umoja na moja yenye kitenzi cha wingi.
  2. Andika sentensi kuhusu kiasi cha pesa au muda, yenye kitenzi cha umoja.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. B2-19 Few au A Few? Little au A Little? Quantifiers kwa Kiswahili kwa Undani
    A number of students ___ … complained.
  2. B1-30 Both, Either, Neither, All, None, Each, Every kwa Kiswahili: Wote Wawili, Yoyote, Kila
    Both Anna and Leo ___ … coming.
  3. A1-24 Countable na Uncountable Nouns, Some na Any kwa Kiswahili
    Can you give me some ___ … about the course?
Majibu

A. Muundo

  1. was
  2. have
  3. knows
  4. is / was
  5. is
  6. their / his or her

B. Maana

  1. were
  2. is
  3. The team are arguing about who should be captain.
  4. is
  5. has

C. Tafuta Kosa

  1. We bought some new furniture for the flat. / We bought some new pieces of furniture for the flat.
  2. My trousers are too short.
  3. The news was shocking.
  4. ✓ My family lives in a small town.

D. Katika Muktadha

  1. is / was
  2. hasn't arrived / has not arrived / hadn't arrived / had not arrived
  3. are / were
  4. has / had
  5. works / worked
  6. is / was
  7. seem / seemed

E. Zamu Yako

  1. My family lives in the north. My family are all very tall.
  2. Twenty minutes is enough for a quick lunch.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. have
  2. are
  3. information
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play