Must Have, Can't Have, Might Have azərbaycanca: keçmiş haqqında məntiqi təxmin
Must Have, Can't Have, Might Have: Past Deduction
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz keçmişdə nə baş verdiyi barədə məntiqi təxminlər edə biləcəksiniz: must have (demək olar ki, əminəm), can't / couldn't have (demək olar ki, əminəm ki, olmayıb), might / may / could have (mümkündür), might not / may not have (bəlkə də olmayıb). Davamedici forma olan must have been doing quruluşunu da işlədə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Səhər qapını açırsınız və təzə qarın üstündə ayaq izləri görürsünüz: izlər darvazadan qapınıza qədər gəlir və geri qayıdır. Heç kimi görməmisiniz, amma nəticə çıxara bilərsiniz: Someone must have come to the door during the night.
Keçmiş haqqında məntiqi təxmin, görmədiyiniz bir hadisə barədə dəlillərə əsasən indi nə qədər əmin olduğunuzla bağlıdır. B1-16 dərsində indi haqqında təxmin edirdiniz: She must be at home. Təxmini keçmişə aparmaq üçün modal feili saxlayın və have + üçüncü forma əlavə edin.
Bu iki hissə iki ayrı iş görür. Modal feil «İndi nə qədər əminəm?» sualına cavab verir. Have + üçüncü forma isə «Nə vaxt?» sualına: indidən əvvəl. Belə alınır keçmiş üçün əminlik şkalası:
must have (demək olar ki, əminəm: hə) → might / may / could have (bəlkə) → might not / may not have (bəlkə də yox) → can't / couldn't have (demək olar ki, əminəm: yox).
Azərbaycan dili və ingilis dili
Burada azərbaycan dilinin bir üstünlüyü var. Azərbaycancada -ıb / -ib və -mış / -miş şəkilçiləri çox vaxt öz gözümüzlə görmədiyimiz, nəticəsinə görə bildiyimiz hadisəni bildirir: «Gecə qar yağıb» (çünki yer ağdır). Bunun üstünə yəqin ki əlavə edəndə ingiliscədəki must have mənası alınır. Daha rəsmi forma -mış olmalıdır («Yatmış olmalıdırlar») must have quruluşuna lap yaxındır: modal məna «-malı» şəkilçisində, keçmiş isə «-mış» şəkilçisindədir.
Fərq ondadır ki, ingiliscədə təxmin həmişə modal + have + üçüncü forma ilə qurulur, Azərbaycan dilində isə bir neçə yol var: «yəqin ki, gedib», «getmiş olmalıdır», «getmiş ola bilər», «bəlkə gedib». Mümkün olmayanı ola bilməz ilə deyirik, bu, can't have deməkdir. Ola bilər isə can have deyil: təsdiq cümləsində ingiliscədə might / may / could have işlənir. «Bəlkə də almayıblar», «almamış ola bilərlər» kimi cümlələr might not have deməkdir, couldn't have yox. Diqqət: «-malı oldu» (had to) təxmin deyil, keçmişdəki məcburiyyətdir.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Yəqin ki, yatıblar. / Yatmış olmalıdırlar. | demək olar ki, əminəm | They must have gone to bed. |
| O, pulu oğurlamış ola bilməz. | mümkün deyil | He can't have stolen the money. |
| Bəlkə idman zalına gedib. | mümkündür | She might have gone to the gym. |
| Bəlkə də mesajımızı almayıblar. | bəlkə də yox | They might not have received our message. |
| Yəqin ki, ağlamısan. | uzun sürən hərəkət | You must have been crying. |
| Gec saatlara qədər işləməli oldu. | məcburiyyət, təxmin yox | She had to work late. |
Quruluş
Əsas qəlib
| Mübtəda | Modal feil | have | Üçüncü forma | |
|---|---|---|---|---|
| She | must | have | forgotten | our meeting. |
| They | can't | have | seen | us. |
| He | might | have | missed | the bus. |
Have heç vaxt dəyişmir: o, modal feildən sonra gəldiyi üçün həmişə have olur, heç vaxt has və ya had olmur.
Əminlik şkalası
| Əminlik | Forma | Nümunə |
|---|---|---|
| demək olar ki, əminəm: hə | must have + üçüncü forma | He must have left early. |
| mümkündür: hə | might / may / could have + üçüncü forma | He might have left early. |
| mümkündür: yox | might not / may not have + üçüncü forma | He might not have heard the phone. |
| demək olar ki, əminəm: yox | can't / couldn't have + üçüncü forma | He can't have left — his coat is here. |
Davamedici forma və məchul növ
| Forma | Qəlib | Nümunə |
|---|---|---|
| davamedici | modal feil + have been + -ing | She must have been sleeping. |
| məchul növ | modal feil + have been + üçüncü forma | The window might have been broken by the wind. |
Suallar — could və ya might işlədin, ya da do you think ilə ifadə qurun:
- Could they have got lost? (US: gotten də deyilir)
- Where do you think she might have gone?
İstifadə
1Must have: demək olar ki, baş verib
Dəlillər sizi bir şeyin baş verdiyinə demək olar ki, əmin edəndə must have işlədin. Azərbaycancada burada çox vaxt «yəqin ki, … -ıb» deyirik.
2Can't have / couldn't have: demək olar ki, baş verməyib
Dəlillər bir şeyi qeyri-mümkün göstərəndə can't have və ya couldn't have işlədin. İkisi də çox işlənir; bütün hadisə keçmişdə olanda couldn't have daha təbiidir. Azərbaycancada bu, «ola bilməz» və ya «-mış ola bilməz» deməkdir.
3Might / may / could have: ola bilsin, baş verib
Bir şey mümkündürsə, amma əmin deyilsinizsə, might have, may have və ya could have işlədin. May bir az daha rəsmidir. İnkar üçün might not have və ya may not have işlədin (couldn't have yox, çünki o, «mümkün deyil» deməkdir). Azərbaycancadakı «ola bilər» burada can have deyil.
4Davamedici forma: must have been doing
Keçmişdəki bir anda davam edən hərəkət haqqında və ya indi gördüyünüzü izah edən uzun bir fəaliyyət haqqında təxmin üçün modal feil + have been + -ing işlədin.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «-ıb» → has. «Yəqin ki, unudub» cümləsindəki «-ıb» Present Perfect kimi başa düşülür və üçüncü şəxsdə has gəlir. Amma modal feildən sonra have heç vaxt dəyişmir.
2. «Ola bilər» → can have. «Kamran səhv avtobusa minmiş ola bilər» cümləsindəki «bilmək» feili can kimi görünür. Amma keçmiş haqqında təsdiq təxmini üçün can have işlənmir: might / may / could have deyin.
3. «Olmaya bilər» → couldn't have. «Leyla yeni cədvəldən xəbər tutmamış ola bilər» «bəlkə də xəbəri yoxdur» deməkdir. Couldn't have isə «mümkün deyil» deməkdir və daha güclüdür.
4. «Gəlməli idi» → must have arrived. Azərbaycancada «Qatar saat altıda gəlməli idi» gözləntini bildirir: plan belə idi, amma hələ bilmirik və ya gəlməyib. «-malı» sözünü must kimi əzbərləyən öyrənən bunu must have arrived ilə deyir. Bu isə «əminəm ki, gəlib» deməkdir. Gözlənti üçün should have işlənir (B1-09 dərsinə baxın).
Qarışdırmayın
must have done və had to do — must have keçmiş haqqında təxmindir; had to keçmişdəki məcburiyyətdir. Azərbaycancada da fərq var: «yəqin ki, işləyib» və «işləməli oldu». A2-20 dərsinə baxın.
might not have və can't have — gücə diqqət edin.
could have: təxmin və baş verməmiş imkan — could have və might have həm də baş vermədiyini bildiyimiz imkanı bildirə, ya da irad ola bilər. B1-09 dərsinə baxın.
İndi və keçmiş haqqında təxmin — indi: modal feil + feilin əsas forması (B1-16); keçmiş: modal feil + have + üçüncü forma.
Yazılış və tələffüz
- Bu quruluşlarda have zəif deyilir: /əv/. must have → /ˈmʌstəv/; might have → /ˈmaɪtəv/; could have → /ˈkʊdəv/; can't have → /ˈkɑːntəv/ (UK), /ˈkæntəv/ (US). Amerika tələffüzündəki /æ/ azərbaycan dilindəki ə səsinə yaxındır.
- must sözündəki /ʌ/ səsi azərbaycanca «u» deyil: dodaqlar yuvarlaqlaşmır, ağız bir az açılır. Sözü azərbaycan hərfləri ilə oxunduğu kimi deməyin.
- Sürətli danışıqda must've sözündəki t çox vaxt düşür: /ˈmʌsəv/.
- must've, might've, could've formalarını yalnız qeyri-rəsmi yazıda işlədin. Heç vaxt must of, might of, could of yazmayın: eyni səslənirlər, amma səhvdirlər.
- Bu quruluşlarda been də zəif deyilir: /bɪn/, yəni qısa sait ilə.
Qızıl qayda
Keçmiş haqqında təxmin = modal feil + have + üçüncü forma. Modal feili nə qədər əmin olduğunuza görə seçin: must (demək olar ki, əminəm: hə), might / may / could (bəlkə), might not / may not (bəlkə də yox), can't / couldn't (demək olar ki, əminəm: yox). «Ola bilər» = might / may / could have, can have yox.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki sözlərlə düzgün formanı yazın.
-
The door's open. Someone (must forget) to lock it.
-
She (can't see) me — I was hiding behind the tree.
-
I'm not sure. He (might miss) the train.
-
You're covered in paint! You (must decorate) all day.
-
may have ilə yenidən yazın: Perhaps the meeting was cancelled.
-
couldn't have ilə yenidən yazın: It's impossible that she drove — she doesn't have a car.
B. Məna
Vəziyyətə uyğun cavabı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: He passed the exam easily. He … have studied a lot.
-
Düzgün cavabı seçin: She speaks no English. She … have written this letter in perfect English.
-
Düzgün cavabı seçin: I don't know why Leo is late. He … have overslept.
-
Bəlkə də Kate lövhəni görməyib. Düzgün cavabı seçin: Kate … have seen the sign.
-
Hansı cümlə təxmin yox, məcburiyyət haqqındadır?
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
They must had a great time at the wedding.
-
Somebody might have took my seat.
-
He can have forgotten our appointment.
-
The thief must have come in through the window.
D. Mətndə
Mötərizədəki modal feil və feillə düzgün formanı yazın.
Dad: Who ate all the cheese? It was here this morning.
Eva: Don't look at me! I 16 (can't / eat) it — I was at school all day.
Dad: Then your brother 17 (must / take) it. He came home at lunchtime.
Eva: Or the cat 18 (might / get) into the fridge again.
Dad: The cat can't open the fridge, Eva!
Eva: Well, you 19 (might not / close) it properly this morning.
Dad: Hmm. And who 20 (could / leave) these crumbs everywhere?
E. Sizin növbəniz
Təxminlərinizi ingiliscə yazın.
-
Dostunuz məclisinizə gəlmədi və zəng də etmədi. İki təxmin yazın: biri might have, o biri must have ilə.
-
Evə gəlirsiniz və mətbəxin pəncərəsi sınıb. İki təxmin yazın: biri can't have, o biri must have been + -ing ilə.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be azərbaycanca: «yəqin ki», «ola bilməz», «ola bilər» Her car isn't outside. She ___ … be at home.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have azərbaycanca: «-malı idin», «-a bilərdin» ingiliscə I failed the test. I (study) harder.
-
B2-04 I Wish + Past Perfect azərbaycanca: keçmişə peşmançılıq, wish + would və regret I wish I (not eat) that last piece of cake.
-
B2-05 Would Rather, Had Better və Prefer azərbaycanca: üstünlük və xəbərdarlıq It's going to rain. You'd better (take) an umbrella.
Cavablar
A. Quruluş
- must have forgotten
- can't have seen / cannot have seen
- might have missed
- must have been decorating
- The meeting may have been cancelled.
- She couldn't have driven — she doesn't have a car. / She couldn't have driven because she doesn't have a car. / She couldn't have driven; she doesn't have a car. / She couldn't have driven. She doesn't have a car. / She couldn't have driven, because she doesn't have a car.
B. Məna
- must
- can't
- might
- might not
- She had to leave early.
C. Səhvi tapın
- They must have had a great time at the wedding.
- Somebody might have taken my seat.
- He may have forgotten our appointment. / He might have forgotten our appointment. / He could have forgotten our appointment. / He must have forgotten our appointment. / He can't have forgotten our appointment.
- ✓ The thief must have come in through the window.
D. Mətndə
- can't have eaten / couldn't have eaten
- must have taken
- might have got / might have gotten
- might not have closed
- could have left
E. Sizin növbəniz
- She might have forgotten the date. She must have been very busy at work.
- It can't have been the wind — there was no wind last night. The kids next door must have been playing football again.
F. Qarışıq təkrar
- can't
- should have studied / ought to have studied
- hadn't eaten
- take
