SlowingoQrammatika
B2 6 / 30

Must Have, Can't Have, Might Have azərbaycanca: keçmiş haqqında məntiqi təxmin

Must Have, Can't Have, Might Have: Past Deduction

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz keçmişdə nə baş verdiyi barədə məntiqi təxminlər edə biləcəksiniz: must have (demək olar ki, əminəm), can't / couldn't have (demək olar ki, əminəm ki, olmayıb), might / may / could have (mümkündür), might not / may not have (bəlkə də olmayıb). Davamedici forma olan must have been doing quruluşunu da işlədə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Səhər qapını açırsınız və təzə qarın üstündə ayaq izləri görürsünüz: izlər darvazadan qapınıza qədər gəlir və geri qayıdır. Heç kimi görməmisiniz, amma nəticə çıxara bilərsiniz: Someone must have come to the door during the night.

Keçmiş haqqında məntiqi təxmin, görmədiyiniz bir hadisə barədə dəlillərə əsasən indi nə qədər əmin olduğunuzla bağlıdır. B1-16 dərsində indi haqqında təxmin edirdiniz: She must be at home. Təxmini keçmişə aparmaq üçün modal feili saxlayın və have + üçüncü forma əlavə edin.

Bu iki hissə iki ayrı iş görür. Modal feil «İndi nə qədər əminəm?» sualına cavab verir. Have + üçüncü forma isə «Nə vaxt?» sualına: indidən əvvəl. Belə alınır keçmiş üçün əminlik şkalası:

must have (demək olar ki, əminəm: hə) → might / may / could have (bəlkə) → might not / may not have (bəlkə də yox) → can't / couldn't have (demək olar ki, əminəm: yox).

Azərbaycan dili və ingilis dili

Burada azərbaycan dilinin bir üstünlüyü var. Azərbaycancada -ıb / -ib və -mış / -miş şəkilçiləri çox vaxt öz gözümüzlə görmədiyimiz, nəticəsinə görə bildiyimiz hadisəni bildirir: «Gecə qar yağıb» (çünki yer ağdır). Bunun üstünə yəqin ki əlavə edəndə ingiliscədəki must have mənası alınır. Daha rəsmi forma -mış olmalıdır («Yatmış olmalıdırlar») must have quruluşuna lap yaxındır: modal məna «-malı» şəkilçisində, keçmiş isə «-mış» şəkilçisindədir.

Fərq ondadır ki, ingiliscədə təxmin həmişə modal + have + üçüncü forma ilə qurulur, Azərbaycan dilində isə bir neçə yol var: «yəqin ki, gedib», «getmiş olmalıdır», «getmiş ola bilər», «bəlkə gedib». Mümkün olmayanı ola bilməz ilə deyirik, bu, can't have deməkdir. Ola bilər isə can have deyil: təsdiq cümləsində ingiliscədə might / may / could have işlənir. «Bəlkə də almayıblar», «almamış ola bilərlər» kimi cümlələr might not have deməkdir, couldn't have yox. Diqqət: «-malı oldu» (had to) təxmin deyil, keçmişdəki məcburiyyətdir.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Yəqin ki, yatıblar. / Yatmış olmalıdırlar.demək olar ki, əminəmThey must have gone to bed.
O, pulu oğurlamış ola bilməz.mümkün deyilHe can't have stolen the money.
Bəlkə idman zalına gedib.mümkündürShe might have gone to the gym.
Bəlkə də mesajımızı almayıblar.bəlkə də yoxThey might not have received our message.
Yəqin ki, ağlamısan.uzun sürən hərəkətYou must have been crying.
Gec saatlara qədər işləməli oldu.məcburiyyət, təxmin yoxShe had to work late.

Quruluş

Əsas qəlib

MübtədaModal feilhaveÜçüncü forma
Shemusthaveforgottenour meeting.
Theycan'thaveseenus.
Hemighthavemissedthe bus.

Have heç vaxt dəyişmir: o, modal feildən sonra gəldiyi üçün həmişə have olur, heç vaxt has və ya had olmur.

Əminlik şkalası

ƏminlikFormaNümunə
demək olar ki, əminəm: həmust have + üçüncü formaHe must have left early.
mümkündür: həmight / may / could have + üçüncü formaHe might have left early.
mümkündür: yoxmight not / may not have + üçüncü formaHe might not have heard the phone.
demək olar ki, əminəm: yoxcan't / couldn't have + üçüncü formaHe can't have left — his coat is here.

Davamedici forma və məchul növ

FormaQəlibNümunə
davamedicimodal feil + have been + -ingShe must have been sleeping.
məchul növmodal feil + have been + üçüncü formaThe window might have been broken by the wind.

Suallar — could və ya might işlədin, ya da do you think ilə ifadə qurun:

  • Could they have got lost? (US: gotten də deyilir)
  • Where do you think she might have gone?

İstifadə

1Must have: demək olar ki, baş verib

Dəlillər sizi bir şeyin baş verdiyinə demək olar ki, əmin edəndə must have işlədin. Azərbaycancada burada çox vaxt «yəqin ki, … -ıb» deyirik.

The lights are off. They must have gone to bed.
İşıqlar sönüb. Yəqin ki, yatıblar.
«yəqin ki, yatıblar» → must have gone to bed
I can't find my wallet. I must have left it in the taxi.
Pul kisəmi tapa bilmirəm. Yəqin ki, taksidə qoymuşam.
have dəyişmir, üçüncü forma: left
The ground is white. It must have snowed all night.
Yer ağappaqdır. Yəqin ki, bütün gecə qar yağıb.
«yağıb»: görməmişik, nəticədən bilirik
She looks exhausted — she must have had a long day.
O, əldən düşmüş görünür. Yəqin ki, günü çox ağır keçib.
«o» burada qadındır → she
You must have been so proud when your daughter graduated.
Qızınız universiteti bitirəndə yəqin ki, çox qürur duymusunuz.
hisslər haqqında anlayışla deyilən təxmin

2Can't have / couldn't have: demək olar ki, baş verməyib

Dəlillər bir şeyi qeyri-mümkün göstərəndə can't have və ya couldn't have işlədin. İkisi də çox işlənir; bütün hadisə keçmişdə olanda couldn't have daha təbiidir. Azərbaycancada bu, «ola bilməz» və ya «-mış ola bilməz» deməkdir.

He can't have stolen the money — he was with me all evening.
O, pulu oğurlamış ola bilməz. Bütün axşam mənimlə idi.
«ola bilməz» → can't have
You can't have finished already! You only started ten minutes ago.
Ola bilməz ki, artıq qurtarmısan! Cəmi on dəqiqə əvvəl başladın.
She couldn't have known about the surprise; nobody had told her.
O, sürprizdən xəbərdar ola bilməzdi, çünki heç kim ona deməmişdi.
hadisə bütünlüklə keçmişdədir → couldn't have
That can't have been Tom you saw. He's in Australia.
Gördüyün adam Tom ola bilməz. O, Avstraliyadadır.
can't have been: görmə keçmişdə olub

3Might / may / could have: ola bilsin, baş verib

Bir şey mümkündürsə, amma əmin deyilsinizsə, might have, may have və ya could have işlədin. May bir az daha rəsmidir. İnkar üçün might not have və ya may not have işlədin (couldn't have yox, çünki o, «mümkün deyil» deməkdir). Azərbaycancadakı «ola bilər» burada can have deyil.

I'm not sure where Jo is. She might have gone to the gym.
Jo hardadır, dəqiq bilmirəm. Bəlkə idman zalına gedib.
Jo burada qadındır → she
The email may have gone into your spam folder.
Məktub spam qovluğuna düşmüş ola bilər.
«ola bilər» → may have, can have yox
Someone could have taken your umbrella by mistake.
Ola bilsin, kimsə çətirinizi səhvən götürüb.
Could the parcel have been delivered to a neighbour?
Bağlama qonşulardan birinə verilmiş ola bilərmi?
sual və məchul növ
They might not have received our message.
Bəlkə də mesajımızı almayıblar.
bəlkə də yox → might not have

4Davamedici forma: must have been doing

Keçmişdəki bir anda davam edən hərəkət haqqında və ya indi gördüyünüzü izah edən uzun bir fəaliyyət haqqında təxmin üçün modal feil + have been + -ing işlədin.

Your eyes are red. You must have been crying.
Gözlərin qızarıb. Yəqin ki, ağlamısan.
uzun sürən hərəkət, nəticəsi görünür → must have been crying
He didn't answer my call. He might have been driving.
Zəngimə cavab vermədi. Bəlkə də o vaxt maşın sürürdü.
«sürürdü»: o anda davam edirdi → might have been driving
She can't have been listening — she asked the same question twice.
Ola bilməz ki, o, qulaq asırdı. Eyni sualı iki dəfə verdi.
The neighbours must have been having a party; there's rubbish everywhere.
Yəqin ki, qonşular məclis qurublar. Hər yer zibildir.
rubbish (UK) = trash, garbage (US)

Tez-tez edilən səhvlər

❌He must went home.
✅He must have gone home.
Keçmiş haqqında təxmin: modal feil + have + üçüncü forma.
❌It must had rained.
✅It must have rained.
Modal feildən sonra həmişə have, heç vaxt had.
❌You must have be tired.
✅You must have been tired.
been be feilinin üçüncü formasıdır.
❌He can have forgotten.
✅He may have forgotten. və ya He could have forgotten.
can have keçmiş haqqında təsdiq təxmini üçün işlənmir.
❌Somebody must have stole it.
✅Somebody must have stolen it.
Past Simple yox, üçüncü forma işlədin.
⚠️She mustn't have seen the message.
✅She can't have seen the message.
must not have Amerika ingiliscəsində işlənir, amma Britaniya ingiliscəsində mustn't have az işlənir, orada can't have üstün tutulur; can't have hər yerdə düzgündür.
⚠️They couldn't have been here. (meaning: maybe they weren't)
✅They might not have been here.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma couldn't have = demək olar ki, əminəm ki, olmayıb; «bəlkə də yox» üçün might not have.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-ıb» → has. «Yəqin ki, unudub» cümləsindəki «-ıb» Present Perfect kimi başa düşülür və üçüncü şəxsdə has gəlir. Amma modal feildən sonra have heç vaxt dəyişmir.

❌Aysel must has forgotten about the meeting.
✅Aysel must have forgotten about the meeting.
Modal feildən sonra həmişə have.
❌The bus to Sheki might has left already.
✅The bus to Sheki might have left already.
might + have, has yox.

2. «Ola bilər» → can have. «Kamran səhv avtobusa minmiş ola bilər» cümləsindəki «bilmək» feili can kimi görünür. Amma keçmiş haqqında təsdiq təxmini üçün can have işlənmir: might / may / could have deyin.

❌Kamran can have taken the wrong bus.
✅Kamran might have taken the wrong bus. və ya Kamran could have taken the wrong bus. və ya Kamran may have taken the wrong bus.
can have yox.

3. «Olmaya bilər» → couldn't have. «Leyla yeni cədvəldən xəbər tutmamış ola bilər» «bəlkə də xəbəri yoxdur» deməkdir. Couldn't have isə «mümkün deyil» deməkdir və daha güclüdür.

⚠️(Bəlkə də Leylanın xəbəri yoxdur.) Leyla couldn't have heard about the new timetable.
✅Leyla might not have heard about the new timetable.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma couldn't have «əminəm ki, eşitməyib» deməkdir; «bəlkə də yox» üçün might not have.

4. «Gəlməli idi» → must have arrived. Azərbaycancada «Qatar saat altıda gəlməli idi» gözləntini bildirir: plan belə idi, amma hələ bilmirik və ya gəlməyib. «-malı» sözünü must kimi əzbərləyən öyrənən bunu must have arrived ilə deyir. Bu isə «əminəm ki, gəlib» deməkdir. Gözlənti üçün should have işlənir (B1-09 dərsinə baxın).

⚠️(Saat yeddidir, Gəncədən gələn qatar hələ görünmür.) The train from Ganja must have arrived at six.
✅The train from Ganja should have arrived at six.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma must have arrived «əminəm ki, gəlib» deməkdir.

Qarışdırmayın

must have done və had to do — must have keçmiş haqqında təxmindir; had to keçmişdəki məcburiyyətdir. Azərbaycancada da fərq var: «yəqin ki, işləyib» və «işləməli oldu». A2-20 dərsinə baxın.

She must have worked late.
Yəqin ki, gec saatlara qədər işləyib.
təxmin: məncə, işləyib
She had to work late.
Gec saatlara qədər işləməli oldu.
məcburiyyət idi

might not have və can't have — gücə diqqət edin.

He might not have got my text.
Bəlkə də mesajımı almayıb.
bəlkə də yox
He can't have got my text — his phone was off.
Mesajımı almış ola bilməz, telefonu söndürülmüşdü.
mütləq yox

could have: təxmin və baş verməmiş imkan — could have və might have həm də baş vermədiyini bildiyimiz imkanı bildirə, ya da irad ola bilər. B1-09 dərsinə baxın.

The keys could have fallen out of your bag.
Açarlar çantandan düşmüş ola bilər.
təxmin: ola bilsin, belə olub
You could have been hurt!
Xəsarət ala bilərdin!
mümkün idi, amma xəsarət almadın
You could have told me you were coming!
Gələcəyini mənə deyə bilərdin!
irad: demədin

İndi və keçmiş haqqında təxmin — indi: modal feil + feilin əsas forması (B1-16); keçmiş: modal feil + have + üçüncü forma.

She must be at work.
Yəqin ki, işdədir.
indi
She must have been at work.
Yəqin ki, işdə olub.
əvvəl

Yazılış və tələffüz

  • Bu quruluşlarda have zəif deyilir: /əv/. must have → /ˈmʌstəv/; might have → /ˈmaɪtəv/; could have → /ˈkʊdəv/; can't have → /ˈkɑːntəv/ (UK), /ˈkæntəv/ (US). Amerika tələffüzündəki /æ/ azərbaycan dilindəki ə səsinə yaxındır.
  • must sözündəki /ʌ/ səsi azərbaycanca «u» deyil: dodaqlar yuvarlaqlaşmır, ağız bir az açılır. Sözü azərbaycan hərfləri ilə oxunduğu kimi deməyin.
  • Sürətli danışıqda must've sözündəki t çox vaxt düşür: /ˈmʌsəv/.
  • must've, might've, could've formalarını yalnız qeyri-rəsmi yazıda işlədin. Heç vaxt must of, might of, could of yazmayın: eyni səslənirlər, amma səhvdirlər.
  • Bu quruluşlarda been də zəif deyilir: /bɪn/, yəni qısa sait ilə.

Qızıl qayda

Keçmiş haqqında təxmin = modal feil + have + üçüncü forma. Modal feili nə qədər əmin olduğunuza görə seçin: must (demək olar ki, əminəm: hə), might / may / could (bəlkə), might not / may not (bəlkə də yox), can't / couldn't (demək olar ki, əminəm: yox). «Ola bilər» = might / may / could have, can have yox.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki sözlərlə düzgün formanı yazın.

  1. The door's open. Someone (must forget) to lock it.
  2. She (can't see) me — I was hiding behind the tree.
  3. I'm not sure. He (might miss) the train.
  4. You're covered in paint! You (must decorate) all day.
  5. may have ilə yenidən yazın: Perhaps the meeting was cancelled.
  6. couldn't have ilə yenidən yazın: It's impossible that she drove — she doesn't have a car.

B. Məna

Vəziyyətə uyğun cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: He passed the exam easily. He … have studied a lot.
  2. Düzgün cavabı seçin: She speaks no English. She … have written this letter in perfect English.
  3. Düzgün cavabı seçin: I don't know why Leo is late. He … have overslept.
  4. Bəlkə də Kate lövhəni görməyib. Düzgün cavabı seçin: Kate … have seen the sign.
  5. Hansı cümlə təxmin yox, məcburiyyət haqqındadır?

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. They must had a great time at the wedding.
  2. Somebody might have took my seat.
  3. He can have forgotten our appointment.
  4. The thief must have come in through the window.

D. Mətndə

Mötərizədəki modal feil və feillə düzgün formanı yazın.

The empty fridge
Dad: Who ate all the cheese? It was here this morning.
Eva: Don't look at me! I 16 (can't / eat) it — I was at school all day.
Dad: Then your brother 17 (must / take) it. He came home at lunchtime.
Eva: Or the cat 18 (might / get) into the fridge again.
Dad: The cat can't open the fridge, Eva!
Eva: Well, you 19 (might not / close) it properly this morning.
Dad: Hmm. And who 20 (could / leave) these crumbs everywhere?

E. Sizin növbəniz

Təxminlərinizi ingiliscə yazın.

  1. Dostunuz məclisinizə gəlmədi və zəng də etmədi. İki təxmin yazın: biri might have, o biri must have ilə.
  2. Evə gəlirsiniz və mətbəxin pəncərəsi sınıb. İki təxmin yazın: biri can't have, o biri must have been + -ing ilə.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be azərbaycanca: «yəqin ki», «ola bilməz», «ola bilər»
    Her car isn't outside. She ___ … be at home.
  2. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have azərbaycanca: «-malı idin», «-a bilərdin» ingiliscə
    I failed the test. I (study) harder.
  3. B2-04 I Wish + Past Perfect azərbaycanca: keçmişə peşmançılıq, wish + would və regret
    I wish I (not eat) that last piece of cake.
  4. B2-05 Would Rather, Had Better və Prefer azərbaycanca: üstünlük və xəbərdarlıq
    It's going to rain. You'd better (take) an umbrella.
Cavablar

A. Quruluş

  1. must have forgotten
  2. can't have seen / cannot have seen
  3. might have missed
  4. must have been decorating
  5. The meeting may have been cancelled.
  6. She couldn't have driven — she doesn't have a car. / She couldn't have driven because she doesn't have a car. / She couldn't have driven; she doesn't have a car. / She couldn't have driven. She doesn't have a car. / She couldn't have driven, because she doesn't have a car.

B. Məna

  1. must
  2. can't
  3. might
  4. might not
  5. She had to leave early.

C. Səhvi tapın

  1. They must have had a great time at the wedding.
  2. Somebody might have taken my seat.
  3. He may have forgotten our appointment. / He might have forgotten our appointment. / He could have forgotten our appointment. / He must have forgotten our appointment. / He can't have forgotten our appointment.
  4. ✓ The thief must have come in through the window.

D. Mətndə

  1. can't have eaten / couldn't have eaten
  2. must have taken
  3. might have got / might have gotten
  4. might not have closed
  5. could have left

E. Sizin növbəniz

  1. She might have forgotten the date. She must have been very busy at work.
  2. It can't have been the wind — there was no wind last night. The kids next door must have been playing football again.

F. Qarışıq təkrar

  1. can't
  2. should have studied / ought to have studied
  3. hadn't eaten
  4. take
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play