Must have, can't have, might have: ályktanir um fortíðina á ensku
Must Have, Can't Have, Might Have: Past Deduction
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu dregið rökréttar ályktanir um það sem gerðist í fortíðinni – must have (nánast öruggt), can't / couldn't have (nánast öruggt að ekki), might / may / could have (mögulegt), might not / may not have (kannski ekki) – og notað framvinduformið must have been doing.
Aðalatriðið
Þú opnar útidyrnar að morgni og sérð spor í nýföllnum snjónum frá hliðinu að dyrunum og til baka. Þú sást engan, en þú getur ályktað: Someone must have come to the door during the night.
Ályktun um fortíðina sýnir hversu viss þú ert núna, út frá vísbendingum, um eitthvað sem þú sást ekki gerast. Í B1-16 dróstu ályktanir um nútíðina: She must be at home. Til að færa ályktunina aftur í tímann heldurðu háttarsögninni og bætir við have + lýsingarhætti þátíðar.
Hlutarnir tveir vinna tvö ólík verk. Háttarsögnin svarar spurningunni „Hversu viss er ég núna?“. Have + lýsingarháttur þátíðar svarar spurningunni „Hvenær?“ – fyrir þennan tímapunkt. Þannig færðu kvarða yfir vissu um fortíðina:
must have (nánast öruggt: já) → might / may / could have (kannski) → might not / may not have (kannski ekki) → can't / couldn't have (nánast öruggt: nei).
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: hér er íslenskan mjög lík ensku. Við segjum „Þau hljóta að hafa farið að sofa“, „Hún gæti hafa farið í ræktina“, „Hann getur ekki hafa stolið peningunum“. Háttarsögn + „hafa“ + lýsingarháttur þátíðar – nákvæmlega sama bygging og must have gone, might have gone, can't have stolen. Munurinn er aðeins sá að á eftir „hljóta“ kemur „að“, en á eftir must kemur ekkert to.
Tvennt þarf þó að varast. Í fyrsta lagi segjum við „Hann getur hafa gleymt því“ um möguleika. Á ensku er jákvætt can have ekki notað í ályktunum: þar kemur may / might / could have. Neikvætt can't have er hins vegar rétt.
Í öðru lagi notum við oft ástand í stað atburðar: „Gestirnir hljóta að vera komnir“, „Hún hlýtur að vera sofnuð.“ „Vera kominn“ og „vera sofnaður“ eru á ensku have arrived og have fallen asleep, svo ályktunin verður must have arrived, ekki must be arrived.
Framvinduformið er aftur kostur: „Þú hlýtur að hafa verið að gráta“ er You must have been crying. „Hafa verið að“ samsvarar have been + -ing.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Þau hljóta að hafa farið að sofa. | They must have gone to bed. | „hljóta að hafa“ → must have, án to |
| Hún gæti hafa farið í ræktina. | She might have gone to the gym. | „gæti hafa“ → might / could have – hér er þetta eins |
| Hann getur hafa gleymt því. | He may have forgotten. | „getur hafa“ → may have, ekki can have |
| Hann getur ekki hafa stolið peningunum. | He can't have stolen the money. | „getur ekki hafa“ → can't have – hér er þetta eins |
| Gestirnir hljóta að vera komnir. | The guests must have arrived. | „vera kominn“ → have arrived |
| Kannski hafa þau ekki fengið skilaboðin. | They might not have received the message. | kannski ekki → might not have |
| Hún þurfti að vinna fram eftir. | She had to work late. | skylda → had to, ekki ályktun |
| Þú hlýtur að hafa verið að gráta. | You must have been crying. | „hafa verið að“ → have been + -ing – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: „hlýtur að hafa“ er must have, „gæti hafa / kann að hafa“ er might / may / could have, „getur ekki hafa“ er can't have; en „getur hafa“ er may have, og „hlýtur að vera kominn“ er must have arrived.
Form
Grunnmynstrið
| Frumlag | Háttarsögn | have | Lýsingarháttur þátíðar | |
|---|---|---|---|---|
| She | must | have | forgotten | our meeting. |
| They | can't | have | seen | us. |
| He | might | have | missed | the bus. |
Have breytist aldrei: það er alltaf have, aldrei has eða had, af því að það kemur á eftir háttarsögn.
Kvarði vissunnar
| Vissa | Mynd | Dæmi |
|---|---|---|
| nánast öruggt: já | must have + lýsingarháttur þátíðar | He must have left early. |
| mögulegt: já | might / may / could have + lýsingarháttur þátíðar | He might have left early. |
| mögulegt: nei | might not / may not have + lýsingarháttur þátíðar | He might not have heard the phone. |
| nánast öruggt: nei | can't / couldn't have + lýsingarháttur þátíðar | He can't have left — his coat is here. |
Framvinduform og þolmynd
| Mynd | Mynstur | Dæmi |
|---|---|---|
| framvinduform | háttarsögn + have been + -ing | She must have been sleeping. |
| þolmynd | háttarsögn + have been + lýsingarháttur þátíðar | The window might have been broken by the wind. |
Spurningar – notaðu could eða might, eða do you think:
- Could they have got lost? (í Bandaríkjunum líka gotten)
- Where do you think she might have gone?
Notkun
1Must have – nánast öruggt að það gerðist
Notaðu must have þegar vísbendingarnar gera þig nánast vissan um að eitthvað hafi gerst. Á íslensku segjum við „hlýtur að hafa“ eða „hefur örugglega“.
2Can't have / couldn't have – nánast öruggt að það gerðist ekki
Notaðu can't have eða couldn't have þegar vísbendingarnar sýna að eitthvað sé útilokað. Bæði eru algeng; couldn't have er algengara þegar öll frásögnin er í fortíð. Á íslensku segjum við „getur ekki hafa“ eða „gat ekki hafa“.
3Might / may / could have – kannski gerðist það
Notaðu might have, may have eða could have þegar eitthvað er mögulegt en þú ert ekki viss. May er aðeins formlegra. Í neitun notarðu might not have eða may not have (ekki couldn't have, sem þýðir „útilokað“). Á íslensku segjum við „gæti hafa“, „kann að hafa“ eða „kannski“.
4Framvinduform: must have been doing
Notaðu háttarsögn + have been + -ing þegar þú dregur ályktun um athöfn sem var í gangi á ákveðnum tíma í fortíðinni, eða um langa athöfn sem skýrir það sem þú sérð núna. Á íslensku er það „hafa verið að“ + nafnháttur.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hann getur hafa sett…“ → can have. Á íslensku er „getur hafa“ eðlileg leið til að segja að eitthvað sé mögulegt: „Björn getur hafa sett lykilinn í vasann.“ „Getur“ er venjulega can, og þá verður til can have. En í jákvæðri ályktun um fortíðina notar enskan ekki can have. Segðu may / might / could have. (Neikvætt can't have er rétt.)
2. „Þau hljóta að vera komin“ → must be arrived. Á íslensku lýsum við oft niðurstöðunni sem ástandi: „Gestirnir hljóta að vera komnir“, „Hann hlýtur að vera sofnaður.“ „Vera kominn“ og „vera sofnaður“ eru á ensku Present Perfect (enska núliðin tíð: have arrived, have fallen asleep), ekki be + lýsingarháttur. Ályktunin verður því must have + lýsingarháttur þátíðar.
3. „Hann hlýtur að hafa…“ → must to have. Á íslensku kemur „að“ á eftir „hljóta“: „Pabbi hlýtur að hafa farið með bílinn á bílaþvottastöð.“ „Að“ verður auðveldlega to, eins og í must to be (B1-16). En must er háttarsögn, og á eftir henni kemur have beint, án to.
Ekki rugla saman
must have done og had to do – must have er ályktun um fortíðina; had to er skylda í fortíðinni. Sjá A2-20. Á íslensku eru þetta ólíkar sagnir: „hlýtur að hafa“ og „þurfti að“.
might not have og can't have – styrkurinn skiptir máli.
could have: ályktun eða eitthvað sem gerðist ekki – could have og might have geta líka lýst möguleika sem við vitum að gerðist ekki, eða verið ásökun. Sjá B1-09. Á íslensku heyrist munurinn: „gæti hafa“ (ályktun) og „hefði getað“ (gerðist ekki).
ályktun um nútíð og fortíð – nútíð: háttarsögn + grunnmynd (B1-16); fortíð: háttarsögn + have + lýsingarháttur þátíðar.
Stafsetning og framburður
- have er veikt í þessum myndum: /əv/. must have → /ˈmʌstəv/; might have → /ˈmaɪtəv/; could have → /ˈkʊdəv/; can't have → /ˈkɑːntəv/ (UK), /ˈkæntəv/ (US). Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt a eða e.
- must er með /ʌ/: munnurinn hálfopinn og tungan í miðjunni – hvorki íslenskt a né u.
- Í hröðu tali hverfur t oft úr must've: /ˈmʌsəv/.
- Skrifaðu must've, might've, could've aðeins í óformlegum texta. Skrifaðu aldrei must of, might of, could of: þetta hljómar eins, en er rangt.
- been er veikt í þessum myndum: /bɪn/ – stutt og slakt, ekki langt í.
- Í can't have (US /ˈkæntəv/) er /æ/ nýtt hljóð. Lestu það ekki eins og íslenskt æ [ai].
Gullna reglan
Ályktun um fortíðina = háttarsögn + have + lýsingarháttur þátíðar. Veldu háttarsögnina eftir því hversu viss þú ert: must (nánast öruggt: já), might / may / could (kannski), might not / may not (kannski ekki), can't / couldn't (nánast öruggt: nei). „Getur hafa“ er may have, ekki can have, og „hlýtur að vera kominn“ er must have arrived.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd orðanna í svigunum.
-
The door's open. Someone (must forget) to lock it.
-
She (can't see) me — I was hiding behind the tree.
-
I'm not sure. He (might miss) the train.
-
You're covered in paint! You (must decorate) all day.
-
Umorðaðu með may have: Perhaps the meeting was cancelled.
-
Umorðaðu með couldn't have: It's impossible that she drove — she doesn't have a car.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: He passed the exam easily. He … have studied a lot.
-
Veldu rétta svarið: She speaks no English. She … have written this letter in perfect English.
-
Veldu rétta svarið: I don't know why Leo is late. He … have overslept.
-
Maybe Kate didn't see the sign. Veldu rétta svarið: Kate … have seen the sign.
-
Hvor setningin fjallar um skyldu, ekki ályktun?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
They must had a great time at the wedding.
-
Somebody might have took my seat.
-
He can have forgotten our appointment.
-
The thief must have come in through the window.
D. Í samhengi
Fylltu í samtalið með réttum myndum orðanna í svigunum.
Dad: Who ate all the cheese? It was here this morning.
Eva: Don't look at me! I 16 (can't / eat) it — I was at school all day.
Dad: Then your brother 17 (must / take) it. He came home at lunchtime.
Eva: Or the cat 18 (might / get) into the fridge again.
Dad: The cat can't open the fridge, Eva!
Eva: Well, you 19 (might not / close) it properly this morning.
Dad: Hmm. And who 20 (could / leave) these crumbs everywhere?
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku ályktanir.
-
Vinur þinn eða vinkona þín kom ekki í veisluna þína og hringdi ekki heldur. Skrifaðu tvær ályktanir: aðra með might have og hina með must have.
-
Þú kemur heim og eldhúsglugginn er brotinn. Skrifaðu eina ályktun með can't have og aðra með must have been + -ing.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-16 Must be, can't be, might be: ályktanir um nútíðina á ensku Her car isn't outside. She ___ … be at home.
-
B1-09 Should have, could have, might have: eftirsjá og ásökun á ensku I failed the test. I (study) harder.
-
B2-04 Wish + Past Perfect, wish + would og regret: eftirsjá á ensku I wish I (not eat) that last piece of cake.
-
B2-05 Would rather, had better og prefer: að vilja frekar og vara við á ensku It's going to rain. You'd better (take) an umbrella.
Svör
A. Form
- must have forgotten
- can't have seen / cannot have seen
- might have missed
- must have been decorating
- The meeting may have been cancelled.
- She couldn't have driven — she doesn't have a car. / She couldn't have driven because she doesn't have a car. / She couldn't have driven; she doesn't have a car. / She couldn't have driven. She doesn't have a car. / She couldn't have driven, because she doesn't have a car.
B. Merking
- must
- can't
- might
- might not
- She had to leave early.
C. Finndu villuna
- They must have had a great time at the wedding.
- Somebody might have taken my seat.
- He may have forgotten our appointment. / He might have forgotten our appointment. / He could have forgotten our appointment. / He must have forgotten our appointment. / He can't have forgotten our appointment.
- ✓ The thief must have come in through the window.
D. Í samhengi
- can't have eaten / couldn't have eaten
- must have taken
- might have got / might have gotten
- might not have closed
- could have left
E. Spreyttu þig
- She might have forgotten the date. She must have been very busy at work.
- It can't have been the wind — there was no wind last night. The kids next door must have been playing football again.
F. Blönduð upprifjun
- can't
- should have studied / ought to have studied
- hadn't eaten
- take
