Must Have, Can't Have, Might Have: өнгөрсний тухай англиар таамаглах
Must Have, Can't Have, Might Have: Past Deduction
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та өнгөрсөнд юу болсон тухай логик таамаг дэвшүүлж чадна: must have (бараг итгэлтэй), can't / couldn't have (бараг итгэлтэй: болоогүй), might / may / could have (боломжтой), might not / may not have (болоогүй байж магадгүй), мөн үргэлжилсэн хэлбэр must have been doing.
Гол санаа
Та өглөө хаалгаа нээгээд шинэ цасан дээр мөр харлаа. Мөр хашааны хаалганаас таны үүд хүртэл ирээд буцсан байна. Та хэнийг ч хараагүй, гэхдээ ойлгож болно: Someone must have come to the door during the night.
Өнгөрсний тухай таамаглал бол таны хараагүй өнгөрсөн үйл явдлын тухай баримт дээр тулгуурлан одоо хэр итгэлтэй байгаа тухай. B1-16 хичээлд та одоогийн тухай таамагласан: She must be at home. Таамгаа өнгөрсөн рүү шилжүүлэхийн тулд модаль үйл үгээ хэвээр үлдээгээд have + past participle нэмнэ.
Хоёр хэсэг хоёр өөр үүрэгтэй. Модаль үйл үг «Би одоо хэр итгэлтэй вэ?» гэдэгт хариулна. Have + past participle нь «Хэзээ?» гэдэгт хариулна – одооноос өмнө. Ингээд өнгөрсний итгэлийн шатлал гарна:
must have (бараг итгэлтэй: тийм) → might / may / could have (магадгүй) → might not / may not have (магадгүй үгүй) → can't / couldn't have (бараг итгэлтэй: үгүй).
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор өнгөрсний таамгийг «-сан байх», «-сан байх ёстой», «-сан байж магадгүй», «-сан байх аргагүй» гэж хэлдэг. Өнгөрсөн цаг үндсэн үйл үг дээр («явсан»), итгэлийн зэрэг нь төгсгөлд («байх ёстой», «байж магадгүй») ирнэ. Англиар дараалал эсрэгээрээ: эхлээд итгэлийн зэрэг (must, might, can't), дараа нь have + past participle. Модаль үйл үг хэзээ ч өнгөрсөн хэлбэр авдаггүй: өнгөрсөн цагийг have + гурав дахь хэлбэр харуулна.
Мөн «-х ёстой» англиар хоёр утгатай: «Тэр орой ажилласан байх ёстой» (таамаг → must have worked) ба «Тэр орой ажиллах ёстой байсан» (үүрэг → had to work эсвэл should have worked). Монгол үгийн дарааллыг анхааралтай хараарай.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Гэрэл нь унтарсан байна. Тэд унтсан байх. | They must have gone to bed. | «-сан байх» → must have + V3 |
| Түрийвчээ таксинд мартсан байх ёстой. | I must have left it in the taxi. | өнгөрсөн цаг: монголоор «-сан», англиар have + V3 |
| Тэр мөнгийг хулгайлсан байх аргагүй. | He can't have stolen the money. | «-сан байх аргагүй» → can't have |
| Имэйл спам хавтас руу орсон байж магадгүй. | The email may have gone into your spam folder. | «байж магадгүй» → may / might have |
| Нүд чинь улаан байна. Уйлж байсан байх. | You must have been crying. | энд адилхан: «-ж байсан» = have been + -ing |
| Тэр орой ажиллах ёстой байсан. | She had to work late. | таамаг биш, үүрэг → had to |
Товчхондоо: «-сан байх (ёстой)» = must have + V3; «-сан байж магадгүй» = might / may have + V3; «-сан байх аргагүй» = can't have + V3. Англиар итгэлийн үг эхэнд, өнгөрсөн цаг нь have + гурав дахь хэлбэрт.
Бүтэц
Үндсэн загвар
| Өгүүлэгдэхүүн | Модаль | have | Past participle | |
|---|---|---|---|---|
| She | must | have | forgotten | our meeting. |
| They | can't | have | seen | us. |
| He | might | have | missed | the bus. |
Have хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй: модаль үйл үгийн дараа ирдэг тул үргэлж have, хэзээ ч has, had биш.
Итгэлийн шатлал
| Итгэл | Хэлбэр | Жишээ |
|---|---|---|
| бараг итгэлтэй: тийм | must have + past participle | He must have left early. |
| боломжтой: тийм | might / may / could have + past participle | He might have left early. |
| боломжтой: үгүй | might not / may not have + past participle | He might not have heard the phone. |
| бараг итгэлтэй: үгүй | can't / couldn't have + past participle | He can't have left — his coat is here. |
Үргэлжилсэн ба үйлдэгдэхүүн хэв
| Хэлбэр | Загвар | Жишээ |
|---|---|---|
| үргэлжилсэн | модаль + have been + -ing | She must have been sleeping. |
| үйлдэгдэхүүн хэв | модаль + have been + past participle | The window might have been broken by the wind. |
Асуулт – could эсвэл might, эсвэл do you think-тэй хэллэг хэрэглэнэ:
- Could they have got lost? (US мөн: gotten)
- Where do you think she might have gone?
Хэрэглээ
1Must have – бараг итгэлтэй: болсон
Баримт таныг ямар нэг зүйл болсон гэдэгт бараг итгүүлж байвал must have хэрэглэнэ.
2Can't have / couldn't have – бараг итгэлтэй: болоогүй
Баримт ямар нэг зүйлийг боломжгүй мэт харагдуулж байвал can't have эсвэл couldn't have хэрэглэнэ. Хоёулаа түгээмэл; бүх түүх өнгөрсөнд өрнөж байвал couldn't have илүү элбэг.
3Might / may / could have – болсон байж магадгүй
Ямар нэг зүйл боломжтой ч та итгэлтэй биш бол might have, may have, could have хэрэглэнэ. May арай албан. Үгүйсгэлд might not have эсвэл may not have (couldn't have биш, энэ нь «боломжгүй» гэсэн утгатай).
4Үргэлжилсэн хэлбэр – must have been doing
Өнгөрсөн нэг агшинд үргэлжилж байсан үйлдлийн тухай, эсвэл одоо харж буй зүйлийг тайлбарлах удаан үйл ажиллагааны тухай таамагт модаль + have been + -ing хэрэглэнэ. Монголоор «-ж байсан байх» – энд адилхан.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «-сан байх ёстой» → must + Past Simple. Монголоор өнгөрсөн цаг үндсэн үйл үг дээр («явсан байх ёстой») байдаг тул англиар ч өнгөрсөн хэлбэрийг үйл үг дээр тавиад have-ийг орхих нь элбэг: «Гаражид машин алга. Аав машинаа ажилдаа унаад явсан байх ёстой». Англиар өнгөрсөн цагийг have + past participle харуулна.
2. «байх ёстой» → should have. «-х ёстой» нь монголоор must, should хоёулаа болдог тул таамгийг should have-ээр хэлэх нь бий: «Замын цас бүгд арилчихсан байна. Хотынхон шөнөжин цэвэрлэсэн байх ёстой». Англи should have «хийх ёстой байсан (гэвч хийгээгүй байж магадгүй)» эсвэл «хүлээлт» гэсэн утгатай; баримтад тулгуурласан таамаг бол must have.
3. «байсан байх» → must be + өнгөрсөн цагийн үг. «Гэрэл өнгөрсөн ням гарагт марафоноо дуусгахдаа их ядарсан байх» гэдгийг must be («байх ёстой»)-ээр шууд орчуулж, last Sunday нэмэхэд л хангалттай гэж бодох нь бий. Цагийн үг англи хэлбэрийг солихгүй: өнгөрсний тухай бол must have been.
4. «Яаж орсон байж болох вэ?» → асуултын үгийн дараалал. Монголоор асуулт төгсгөлийн сул үгээр (вэ, бэ) илэрдэг, үгийн дараалал өөрчлөгддөггүй: «Хулгайч нар байр руу яаж орсон байж болох вэ?». Англиар модаль үйл үг өгүүлэгдэхүүний өмнө ирнэ: How could they have…? Эсвэл do you think-тэй.
Бүү андуураарай
must have done эсвэл had to do – must have бол өнгөрсний тухай таамаг; had to бол өнгөрсөн үүрэг. A2-20-ийг үзнэ үү. Монголоор «-сан байх ёстой» ба «-х ёстой байсан» – үгийн дарааллыг хараарай.
might not have эсвэл can't have – хүч нь чухал.
could have: таамаг эсвэл болоогүй зүйл – could have, might have нь бидний мэдэж байгаа, болоогүй боломжийг эсвэл шүүмжлэлийг ч хэлж болно. B1-09-ийг үзнэ үү.
одоогийн эсвэл өнгөрсний таамаг – одоо: модаль + үндсэн хэлбэр (B1-16); өнгөрсөн: модаль + have + past participle.
Зөв бичих ба дуудлага
- Эдгээр бүтцэд have сул дуудагдана: /əv/. must have → /ˈmʌstəv/; might have → /ˈmaɪtəv/; could have → /ˈkʊdəv/; can't have → /ˈkɑːntəv/ (UK), /ˈkæntəv/ (US). Сул эгшиг /ə/-г тод «а» эсвэл «э» болгохгүй, богино, тайван хэлээрэй.
- must дэх /ʌ/ шинэ эгшиг: амаа дунд зэрэг ангайж, уруулаа дугуйлахгүй – монгол «а»-аас богино, хэл нь арай дээш, амны төвд байна.
- Хурдан ярианд must've дэх t ихэвчлэн алга болно: /ˈmʌsəv/.
- must've, might've, could've-ийг зөвхөн албан бус бичвэрт бичнэ. must of, might of, could of гэж хэзээ ч бүү бичээрэй: дуудлага ижил ч буруу.
- /v/ дээр доод уруулаа дээд шүдэндээ хөнгөн хүргэж хоолойгоо дуугаргаарай – хоёр уруулаар «в» хэлэхээс өөр.
- Эдгээр бүтцэд been сул: /bɪn/ – must have been хурдан ярианд нэг бүхэл хэсэг шиг сонсогдоно.
Алтан дүрэм
Өнгөрсний тухай таамаг = модаль + have + past participle. Хэр итгэлтэй байгаагаар модаль үйл үгээ сонгоорой: must (бараг итгэлтэй: тийм), might / may / could (магадгүй), might not / may not (магадгүй үгүй), can't / couldn't (бараг итгэлтэй: үгүй). Мөн санаарай: монгол «-сан» англиар үйл үг дээр биш, have + V3 дээр очно.
Дасгал
A. Бүтэц
Хаалтанд байгаа үгсийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
-
The door's open. Someone (must forget) to lock it.
-
She (can't see) me — I was hiding behind the tree.
-
I'm not sure. He (might miss) the train.
-
You're covered in paint! You (must decorate) all day.
-
may have-ээр дахин бичнэ үү: Perhaps the meeting was cancelled.
-
couldn't have-ээр дахин бичнэ үү: It's impossible that she drove — she doesn't have a car.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: He passed the exam easily. He … have studied a lot.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: She speaks no English. She … have written this letter in perfect English.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I don't know why Leo is late. He … have overslept.
-
Кейт тэмдгийг хараагүй байж магадгүй. Зөв хариултыг сонгоно уу: Kate … have seen the sign.
-
Аль өгүүлбэр нь таамаг биш, үүргийн тухай вэ?
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
They must had a great time at the wedding.
-
Somebody might have took my seat.
-
He can have forgotten our appointment.
-
The thief must have come in through the window.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад хаалтанд байгаа үгсийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
Dad: Who ate all the cheese? It was here this morning.
Eva: Don't look at me! I 16 (can't / eat) it — I was at school all day.
Dad: Then your brother 17 (must / take) it. He came home at lunchtime.
Eva: Or the cat 18 (might / get) into the fridge again.
Dad: The cat can't open the fridge, Eva!
Eva: Well, you 19 (might not / close) it properly this morning.
Dad: Hmm. And who 20 (could / leave) these crumbs everywhere?
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө үгээр англиар бичээрэй.
-
Найз тань таны үдэшлэгт ирээгүй, залгаагүй. Хоёр таамаг бичнэ үү: нэгийг might have-тэй, нөгөөг must have-тэй.
-
Гэртээ ирэхэд гал тогооны цонх хагарсан байна. Нэг таамгийг can't have-тэй, нөгөөг must have been + -ing-тэй бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-16 Must be, can't be, might be: одоогийн талаар дүгнэлт хийх (Present Deduction) Her car isn't outside. She ___ … be at home.
-
B1-09 Should have, could have, might have: өнгөрсний харамсал, шүүмжлэлийг монголоор тайлбарлав I failed the test. I (study) harder.
-
B2-04 I Wish I Had…, If Only, Regret: өнгөрсөн үйлдэлдээ харамсахыг англиар илэрхийлэх I wish I (not eat) that last piece of cake.
-
B2-05 Would Rather, Had Better, Prefer: англиар илүүд үзэх, сэрэмжлүүлэх It's going to rain. You'd better (take) an umbrella.
Хариулт
A. Бүтэц
- must have forgotten
- can't have seen / cannot have seen
- might have missed
- must have been decorating
- The meeting may have been cancelled.
- She couldn't have driven — she doesn't have a car. / She couldn't have driven because she doesn't have a car. / She couldn't have driven; she doesn't have a car. / She couldn't have driven. She doesn't have a car. / She couldn't have driven, because she doesn't have a car.
B. Утга
- must
- can't
- might
- might not
- She had to leave early.
C. Алдааг олоорой
- They must have had a great time at the wedding.
- Somebody might have taken my seat.
- He may have forgotten our appointment. / He might have forgotten our appointment. / He could have forgotten our appointment. / He must have forgotten our appointment. / He can't have forgotten our appointment.
- ✓ The thief must have come in through the window.
D. Нөхцөл байдалд
- can't have eaten / couldn't have eaten
- must have taken
- might have got / might have gotten
- might not have closed
- could have left
E. Таны ээлж
- She might have forgotten the date. She must have been very busy at work.
- It can't have been the wind — there was no wind last night. The kids next door must have been playing football again.
F. Холимог давталт
- can't
- should have studied / ought to have studied
- hadn't eaten
- take
