SlowingoQrammatika
B1 17 / 39

Must Be, Can't Be, Might Be azərbaycanca: «yəqin ki», «ola bilməz», «ola bilər»

Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz sübutlara əsaslanıb indi haqqında məntiqi nəticə çıxara (She must be at work, That can't be right, He might be asleep) və nə qədər əmin olduğunuzu göstərə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Çox vaxt nəyisə dəqiq bilmirik, amma əlimizdə ipucları var. Detektiv kimi sübutlara baxırıq və nəticəyə gəlirik. İngilis dili bu nəticənin nə qədər güclü olduğunu modal feillərlə göstərir.

Detektivin dəftərçəsini və orada üç mümkün hökmü təsəvvür edin. must = «məntiqli yeganə izah budur»: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = «bu, mümkün deyil»: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = «bu, mümkün izahlardan biridir»: He might be in a meeting.

Bu must qayda haqqında deyil A2-20. O, məntiq haqqındadır. Bu must sözünün əksi də adətən mustn't yox, can't olur.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycancada da nəticəni çox vaxt -malı ilə veririk: «Yorğun olmalısan» «yəqin ki, yorğunsan» mənasında da işlənə bilər. Bu, ingilis must sözünə çox oxşayır: həm qayda, həm də məntiqi nəticə. Mümkün olmayanı ola bilməz ilə deyirik, bu da can't be ilə eynidir. Ehtimal üçün ola bilər, bəlkə deyirik. Burada diqqət: «ola bilər» sözündəki «bilmək» feili can kimi səslənsə də, bir konkret vəziyyət haqqında təxmin üçün ingiliscədə can yox, might / may / could işlənir.

«Olmaya bilər» (bəlkə də deyil) ingiliscə might not / may not deməkdir, can't yox. İndi davam edən iş haqqında təxmin üçün isə ingiliscədə must be + -ing lazımdır: «Yəqin ki, kiminləsə danışır» → He must be talking to someone.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Yorğun olmalısan. / Yəqin ki, yorğunsan.əminəm ki, doğrudurYou must be tired.
O, on səkkiz yaşında ola bilməz.əminəm ki, doğru deyilShe can't be eighteen.
O, kitabxanada ola bilər. / Bəlkə kitabxanadadır.mümkündürShe might be in the library.
Onun iclasdan xəbəri olmaya bilər.bəlkə də yoxHe might not know about the meeting.
Yəqin ki, kiminləsə danışır.indi davam edən işHe must be talking to someone.
Kəməri taxmalısan.qaydaYou must wear a seatbelt.

Quruluş

Modal feil + feilin əsas forması (çox vaxt be)

Nə qədər əminsiniz?Modal feilNümunə
demək olar ki, əminəm: doğrudurmustShe must be exhausted.
mümkündürmight / may / couldHe might be at the gym.
bəlkə də doğru deyilmight not / may notThey may not be home yet.
demək olar ki, əminəm: doğru deyilcan't / couldn'tThat can't be Tom — he's in Paris.

Modal feil + be + -ing — indi davam edən iş haqqında təxmin

QəlibNümunə
must be + -ingShe must be working late.
might / may / could be + -ingThey might be having dinner.
can't be + -ingYou can't be leaving already!

Modal feil + başqa feillər — əsasən vəziyyət feilləri (know, have, live, mean, like, want)

NümunəMənası
You must know Ana — she works in your office.Əminəm ki, onu tanıyırsınız.
He can't live here — his name isn't on the door.Əminəm ki, o burada yaşamır.
They may have a spare key.Bəlkə onlarda ehtiyat açar var.

Suallar — could və ya might, yaxud Do you think…? işlədin. Sualda can də mümkündür: Who can that be?

SualNümunə
Could… ?Could that be our taxi?
Who might… ?Who might that be at the door?
Who can… ?Who can that be at this time of night?
Do you think… ?Do you think she's ill?

İstifadə

1must: demək olar ki, mütləq doğrudur

Sübutlar yalnız bir məntiqli nəticəyə aparanda must işlədin.

You've been travelling all day. You must be tired.
Bütün günü yoldasan. Yəqin ki, yorulmusan.
«yəqin ki», «-malı» → must
The restaurant is always full. The food must be good.
Restoran həmişə doludur. Deməli, yeməkləri yaxşıdır.
Her phone goes straight to voicemail. It must be switched off.
Ona zəng edəndə dərhal səsli poçt açılır. Yəqin ki, telefonu söndürülüb.
He's wearing a football shirt. He must be a fan.
Əynində futbol forması var. Yəqin ki, azarkeşdir.

2can't / couldn't: demək olar ki, mütləq doğru deyil

Sübutlar nəyinsə mümkün olmadığını göstərəndə can't işlədin. Couldn't da mümkündür və bir az yumşaq səslənir.

That can't be the right address — this building is empty.
Bu, düzgün ünvan ola bilməz, bina boşdur.
«ola bilməz» → can't be
She can't be eighteen. She looks about twelve!
O, on səkkiz yaşında ola bilməz. On iki yaşında görünür!
«yaşında» → be eighteen
That noise couldn't be the cat — she's outside.
O səs pişikdən ola bilməz, pişik bayırdadır.
You can't be serious!
Ola bilməz, ciddi deyirsən?!
sabit ifadə: təəccüb, «buna inana bilmirəm»

3might / may / could: mümkündür

Nəsə mümkündür, amma əmin olmaq üçün kifayət qədər sübut yoxdursa, bunları işlədin. Nəticə çıxaranda onların mənası demək olar ki, eynidir; may bir az daha rəsmidir. «Bəlkə də yox» üçün couldn't yox, might not və ya may not işlədin A2-22.

I don't know where Lucy is. She might be in the library.
Lusinin harada olduğunu bilmirəm. Bəlkə kitabxanadadır.
«bəlkə», «ola bilər» → might
Don't call now — they may be asleep.
İndi zəng etmə, ola bilər ki, yatıblar.
That noise could be the washing machine.
O səs paltaryuyan maşından ola bilər.
He might not know about the meeting.
Onun iclasdan xəbəri olmaya bilər.
«olmaya bilər» → might not
The shop may not be open on a Sunday.
Bazar günü mağaza açıq olmaya bilər.

4Davam edən iş haqqında təxmin: modal feil + be + -ing

İndi baş verən bir şey haqqında təxmin üçün modal feil + be + -ing işlədin. Vəziyyət feilləri sadə formada qalır: He must know, He must be knowing yox.

The line's busy. He must be talking to someone.
Xətt məşğuldur. Yəqin ki, kiminləsə danışır.
«danışır» indi → must be talking
Listen! Someone might be trying to get in.
Qulaq as! Bəlkə kimsə içəri girməyə çalışır.
She can't be working at this time — the office closes at six.
Bu saatda onun işləməsi mümkün deyil, ofis saat altıda bağlanır.
You must be joking!
Zarafat edirsən!
sabit ifadə: «sən bunu ciddi demirsən»

5Sübutdan nəticəyə

Nəticə adətən səbəbi ilə birlikdə gəlir. Əvvəl sübutu, sonra nəticəni deyin (çox vaxt so ilə), ya da əvvəl nəticəni deyib because əlavə edin. Kiminsə fikrini soruşmaq üçün could, might və ya Do you think…? işlədin.

There are no lights on, so they must be away.
İşıqlar yanmır, deməli, harasa gediblər.
«deməli» → so … must
Everyone's wearing coats. It must be cold outside.
Hamı palto geyinib. Deməli, bayırda soyuqdur.
It can't be very far, because the sign says 2 km.
Çox uzaq ola bilməz, çünki lövhədə 2 km yazılıb.
Could that be our taxi?
Bəlkə o, bizim taksidir?
"Who might that be at the door?" "It might be the plumber."
«Qapıdakı kim ola bilər?» «Bəlkə santexnikdir.»

6Nəticə mənasında must not: mümkündür, amma nadirdir

Must not (= əminəm ki, doğru deyil) nəticə mənasında mümkündür, əsasən Amerika ingiliscəsində və adətən tam formada. Britaniya ingiliscəsində mustn't əsasən qadağa kimi qəbul olunur A2-20. Can't hər yerdə təhlükəsiz seçimdir.

He can't be home — his car isn't here.
O, evdə ola bilməz, maşını burada deyil.
hər variantda ən yaxşı seçim
He must not be home — his car isn't here.
Yəqin ki, evdə deyil, maşını burada deyil.
(US) mümkündür
They must not have any money left.
Yəqin ki, heç pulları qalmayıb.
(US) = I'm sure they don't have any

Tez-tez edilən səhvlər

❌He must to be tired.
✅He must be tired.
modal feil + feilin əsas forması, to olmadan
❌They must are on holiday.
✅They must be on holiday.
modal feildən sonra am / is / are yox, be işlənir
❌It mights be true.
✅It might be true.
modal feillərə heç vaxt -s artırılmır
❌She must be work now.
✅She must be working now.
davam edən iş haqqında təxmin: be + -ing
❌You must be knowing my sister.
✅You must know my sister.
know vəziyyət feilidir: -ing olmur A1-23
❌"Where's Tom?" "He can be in the kitchen."
✅He could be in the kitchen. və ya He might be in the kitchen.
təsdiq cümləsində can ümumi imkan üçündür (It can be cold here in winter), indiki bir vəziyyət haqqında təxmin üçün yox; sualda isə olar: Who can that be?
⚠️She mustn't be at home — her car's gone.
✅She can't be at home — her car's gone.
mümkündür (əsasən US, must not kimi), amma can't təhlükəsiz və normal seçimdir
⚠️He couldn't be at home. (when you mean "maybe he isn't")
✅He might not be at home.
couldn't «mümkün deyil» deməkdir; might not isə «bəlkə də deyil»

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Ola bilər» → can be. Azərbaycancada «Bu, Leylanın paltosu ola bilər» deyirik və «bilmək» feili can kimi görünür. Amma ingiliscədə təsdiq cümləsində can ümumi imkan üçündür (It can be cold here in winter). Bir konkret vəziyyət haqqında təxmin üçün might / may / could işlədin.

❌That can be Leyla's coat — it's the same colour.
✅That could be Leyla's coat — it's the same colour.
və ya: That might be / That may be

2. «Olmaya bilər» → cannot be. «Tural indi evdə olmaya bilər» «bəlkə də evdə deyil» deməkdir. Bəzən öyrənən bunu cannot be ilə çevirir, amma bu, «mümkün deyil» mənasıdır. «Bəlkə də yox» üçün might not / may not işlədin.

⚠️(Bəlkə də evdə deyil.) Tural cannot be at home now.
✅Tural might not be at home now.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma cannot be «əminəm ki, evdə deyil» deməkdir.

3. «Yəqin ki, maşın sürür» → must drive. Azərbaycancada «-ır» forması həm vərdişi, həm də indi baş verəni bildirir. İngiliscədə indi davam edən iş haqqında təxmin üçün must be + -ing lazımdır. Must + feilin əsas forması isə burada öhdəlik kimi başa düşülür.

⚠️Nigar isn't answering. She must drive now.
✅Nigar isn't answering. She must be driving now.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma must drive «sürməyə məcburdur» kimi səslənir.

4. «İyirmi yaşı ola bilməz» → can't have twenty years. Azərbaycancada yaşı «yaşı var» və ya «yaşındadır» ilə deyirik. İngiliscədə yaş be ilə deyilir, nəticə cümləsində də: can't be twenty.

❌Kamran's daughter can't have twenty years — she's still at school.
✅Kamran's daughter can't be twenty — she's still at school.

Qarışdırmayın

Nəticə mənasında must və öhdəlik mənasında must — Söz eynidir, işi fərqlidir: nəticə = məntiq; öhdəlik = qayda A2-20. Azərbaycancadakı «-malı» da bu iki işi görür.

You must be hungry.
Yəqin ki, acsan.
nəticə: əminəm ki, acsan
You must wear a seatbelt.
Təhlükəsizlik kəmərini taxmalısan.
öhdəlik: qaydadır

can't (mümkün deyil) və mustn't (olmaz)

That can't be true.
Bu, doğru ola bilməz.
mümkün deyil
You mustn't tell anyone.
Heç kimə demək olmaz.
«olmaz»: qadağa

might not və can't — might not qapını açıq qoyur; can't isə onu bağlayır.

She might not be at work.
Ola bilər ki, işdə deyil.
bəlkə də deyil
She can't be at work.
O, işdə ola bilməz.
əminəm ki, deyil

İndi və keçmiş haqqında nəticə — Keçmiş haqqında təxmin üçün must have / can't have / might have + üçüncü forma işlədin. Bu, B2-06 dərsində öyrədilir.

She must be at home now.
O, indi yəqin ki, evdədir.
She must have been at home last night.
Dünən axşam yəqin ki, evdə olub.
keçmiş haqqında nəticə; B2-06 dərsinə baxın

Yazılış və tələffüz

  • Nəticə mənasında must adətən zəif deyilir: /məst/, samitdən əvvəl isə çox vaxt /məs/: She must be… cümləsində must qısa və vurğusuz səslənir.
  • can't güclü və vurğulu deyilir: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Sondakı /t/ çox vaxt zəif eşidilir, ona görə inkarı uzun sait (UK) və ya vurğu (US) göstərir. Təsdiq can isə cümlədə zəifdir: /kən/.
  • Şübhənizi göstərmək istəyəndə might sözünü vurğulayın: It MIGHT be true… but I doubt it. might /maɪt/ sözündəki diftonqda /a/ səsindən /ɪ/ səsinə sürüşün.
  • You must be joking! və You can't be serious! sabit reaksiyalardır; vurğunu güclü şəkildə joking və serious sözlərinə qoyun.

Qızıl qayda

Sübut → nəticə. must = əminəm ki, doğrudur; might / may / could = mümkündür; can't = əminəm ki, doğru deyil. «Bəlkə də yox» üçün might not / may not işlədin; «qətiyyən yox» üçün normal seçim can't sözüdür.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feili modal feillə düzgün formada yazın və ya tapşırığı yerinə yetirin.

  1. She's been running for an hour. She (be) tired. (Əminəm.)
  2. That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (Əminəm ki, o deyil.)
  3. I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
  4. He isn't answering. He (sleep). (Əminəm.)
  5. «Bəlkə də yox» mənasına salın: She may be at home.
  6. could ilə sual qurun: That is our taxi.
  7. They (live) here — the name on the door is different. (Əminəm ki, burada yaşamırlar.)

B. Məna

Düzgün cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: You … be hungry — you've just had a big lunch.
  2. Düzgün cavabı seçin: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
  3. Bu cümlə nə deməkdir? "She might not be at work."
  4. Telefon zəng çalır. Anam bu vaxt tez-tez zəng edir, amma müdirim də. Düzgün cavabı seçin: … Mum.
  5. "You must be tired" cümləsində must nə haqqındadır? …

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. They must to be at the cinema.
  2. He might be study at the moment.
  3. "Where's Ella?" "She can be in the garden."
  4. You must be knowing my sister.
  5. That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Mətndə

Dialoqu tamamlayın. Danışanların nə qədər əmin olduğuna diqqət edin; mötərizədə feil verilibsə, onu düzgün formada yazın.

New neighbours
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Ətrafınıza baxın. Biri must, biri can't ilə iki nəticə yazın və sübutu göstərin.
  2. Dostunuz telefona cavab vermir. might, may və could ilə üç mümkün izah yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-20 Must və Have To azərbaycanca: mustn't, yoxsa don't have to? Fərqi sadə dillə
    You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
  2. A2-22 May, Might, Could azərbaycanca: ingiliscə «ola bilər» necə deyilir?
    … it will rain later.
  3. B1-14 Indirect Questions azərbaycanca: «Could you tell me where…?» ilə nəzakətli sual
    Do you know where ___? …
Cavablar

A. Quruluş

  1. must be
  2. can't be / couldn't be
  3. might be / may be / could be
  4. must be sleeping
  5. She may not be at home. / She might not be at home.
  6. Could that be our taxi?
  7. can't live / couldn't live

B. Məna

  1. can't
  2. must
  3. Perhaps she isn't.
  4. It might be
  5. logic

C. Səhvi tapın

  1. They must be at the cinema.
  2. He might be studying at the moment.
  3. She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
  4. You must know my sister.
  5. ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Mətndə

  1. can't / couldn't
  2. might / may / could
  3. must
  4. must be feeling / must feel
  5. might be having / may be having / could be having

E. Sizin növbəniz

  1. My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
  2. She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.

F. Qarışıq təkrar

  1. must
  2. Maybe
  3. the station is
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play