SlowingoQrammatika
B2 7 / 30

Need, Needn't Have, Be Supposed To azərbaycanca: öhdəlik və zərurət ətraflı

Need, Needn't Have, Be Supposed To: Obligation in Depth

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz nəyin lazım olduğunu və ya olmadığını deyə (need to, don't need to, needn't), keçmişdəki bir işin lazımsız olduğunu bildirə (needn't have done və didn't need to do), insanların tez-tez pozduğu gözləntilər və qaydalar haqqında danışa (be supposed to), rəsmi öhdəlik ifadələrini işlədə (be required to, be obliged to) və should, need to, have to, must arasında seçim edə biləcəksiniz.

Əsas fikir

A2-20 dərsində must, have to, mustn't və don't have to öyrəndiniz. Real öhdəliklərin isə çoxlu çaları var, ona görə iki sual verin:

  1. Nə qədər güclüdür? Məsləhət, zərurət, yoxsa pozulanda nəticəsi olan qayda?
  2. Haradan gəlir? Sizdən, qaydadan və ya qanundan, yoxsa sadəcə insanların gözləntisindən?

Bir termometr təsəvvür edin. Ən aşağıda should var: tövsiyə. Bir az yuxarıda need to: nəticə üçün lazımdır. Sonra have to və must: əsl öhdəlik. Ən yuxarıda be required to və be obliged to: qaydalar, qanunlar və müqavilələr.

Termometrin yanında xüsusi bir lövhə var: be supposed to. O, nəyin gözlənildiyini deyir və çox vaxt insanların bunu etmədiyinə işarə edir.

Nəhayət, need sözünün keçmişdə bir hiyləsi var. I needn't have taken a taxi o deməkdir ki, taksi tutmuşam və bu, artıq xərc idi. I didn't need to take a taxi isə adətən o deməkdir ki, taksi tutmamışam.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində zərurəti çox vaxt lazımdır və -malı / -məli ilə, zərurətin olmamasını isə ehtiyac yoxdur, lazım deyil, -malı deyil ilə deyirik. Bu, need to və don't need to / needn't sözlərinə yaxşı uyğun gəlir. Amma «lazımdır» çox vaxt şəxssiz işlənir, ingiliscədə isə mübtəda lazımdır: «Pasportu yeniləmək lazımdır» → You need to renew your passport.

Keçmişdə azərbaycan dili iki halı çox vaxt sözlərlə ayırır: nahaq yerə … -mışam («Nahaq yerə taksi tutmuşam») = needn't have taken; -mağa ehtiyac olmadı («Taksi tutmağa ehtiyac olmadı») = didn't need to take. «Ehtiyac yox idi» isə hər iki mənada işlənə bilər, ingiliscədə isə forma seçməlisiniz.

Be supposed to üçün çox yaxşı bir uyğunluq var: -malı idi («Bağlama dünən gəlməli idi») gözlənilən, amma baş verməyən işi bildirir, eynilə was supposed to kimi. İndiki zamanda isə bəzən guya sözü bu çaları verir: «Guya pəhriz saxlayıram». Rəsmi öhdəliyi azərbaycancada çox vaxt məchul növlə deyirik: «Sərnişinlərdən bilet tələb olunur». İngiliscədə isə insanlar mübtəda olur: Passengers are required to show a ticket. «Qorumağa borcludur» ifadəsi be obliged to deməkdir.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Hesabatı cümədən əvvəl bitirməyim lazımdır.zərurətI need to finish this report before Friday.
Ayaqqabılarınızı çıxarmağa ehtiyac yoxdur.lazım deyilYou don't need to take your shoes off.
Nahaq yerə bu qədər yemək bişirmişəm.edilib, amma lazımsız idiI needn't have cooked so much.
Yer sifariş etməyə ehtiyac olmadı.lazım deyildi, edilmədiWe didn't need to book.
Bağlama dünən gəlməli idi.gözlənti, baş vermədiThe parcel was supposed to arrive yesterday.
Guya pəhriz saxlayıram.gözlənti, əməl edilmirI'm supposed to be on a diet.
Sərnişinlərdən bilet tələb olunur.rəsmi qaydaPassengers are required to show a ticket.
Şirkətlər məlumatları qorumağa borcludur.qanuni borcCompanies are obliged to protect data.

Quruluş

Need (indiki zaman)

FormaNövNümunə
need to + feilin əsas formasıadi feil (bütün zamanlarda)You need to renew your passport.
don't / doesn't need to + feilin əsas formasıadi feil, inkarYou don't need to bring anything.
needn't + feilin əsas forması (to və -s olmadan)modal feil; əsasən UK, bir az rəsmiYou needn't bring anything.
Do I need to…?sualDo I need to book?

Lazımsız keçmiş hərəkətlər: iki qəlib

QəlibBaş verib?Nümunə
needn't have + üçüncü formaHə, amma lazımsız idi.I needn't have taken a taxi. (I took one.)
didn't need to + feilin əsas formasıAdətən yox: lazım deyildi, ona görə etmədim.I didn't need to take a taxi. (Usually: I didn't.)

Needn't have əsasən Britaniya ingiliscəsində işlənir. Amerika ingiliscəsində hər iki halda adətən didn't need to və ya didn't have to deyilir və mənanı kontekst göstərir. Didn't need to kontekst aydın olanda baş vermiş hərəkəti də bildirə bilər.

Be supposed to

Nümunə
indiki zaman +We're supposed to check in by three.
indiki zaman −You're not supposed to park here.
indiki zaman ?What are we supposed to do with these forms?
keçmiş +He was supposed to call me. (He didn't.)
keçmiş −You weren't supposed to open it! (You did.)

Rəsmi öhdəlik

FormaNümunə
be required to + feilin əsas formasıStaff are required to wear ID badges.
be obliged to + feilin əsas formasıLandlords are obliged to carry out repairs.

Güc şkalası

Zəif → güclüMənasıNümunə
should / ought toməsləhət, düzgün işYou should back up your files.
need tonəticə üçün lazımdırYou need to back up your files before the update.
have tokənar qayda və ya vəziyyətWe have to back up all files on Fridays — it's company policy.
mustgüclü; danışanın öz hissi və ya yazılı qaydaAll files must be backed up daily.
be required to / be obliged torəsmiEmployees are required to back up all files.

İstifadə

1Need to, don't need to, needn't

Need to zərurəti bildirir: nəticə əldə etmək üçün nə lazımdır. Don't need to və needn't hərəkətin lazım olmadığını deyir (istəsəniz, edə bilərsiniz). Needn't modal feildir: to və -s olmadan. Əsasən Britaniya ingiliscəsində işlənir və bir az rəsmidir; don't need to isə hər yerdə çox işlənir.

I need to finish this report before Friday.
Bu hesabatı cümədən əvvəl bitirməyim lazımdır.
«lazımdır» → need to; ingiliscədə mübtəda: I
You don't need to take your shoes off.
Ayaqqabılarınızı çıxarmağa ehtiyac yoxdur.
«ehtiyac yoxdur» → don't need to
You needn't worry — everything's under control.
Narahat olmağınıza ehtiyac yoxdur. Hər şey nəzarət altındadır.
əsasən UK, bir az rəsmi
Does she need to bring her passport?
O, pasportunu gətirməlidirmi?
«o» burada qadındır → she
We'll need to leave early to avoid the traffic.
Tıxaca düşməmək üçün tez çıxmalı olacağıq.
need to bütün zamanlarda işlənir: will need to

2Needn't have və didn't need to: lazımsız keçmiş hərəkətlər

Needn't have + üçüncü forma: işi görmüsünüz, sonra lazım olmadığı məlum olub, yəni zəhmət hədər gedib. Azərbaycancada bu, «nahaq yerə … -mışam» deməkdir. Didn't need to + feilin əsas forması: lazım deyildi və adətən etməmisiniz.

I needn't have cooked so much — half the guests didn't come.
Nahaq yerə bu qədər yemək bişirmişəm, qonaqların yarısı gəlmədi.
bişirmişəm → needn't have cooked
You needn't have bought me a present!
Mənə hədiyyə almağa ehtiyac yox idi!
hədiyyə alınıb; təşəkkür kimi səslənir
We didn't need to book; the restaurant was almost empty.
Yer sifariş etməyə ehtiyac olmadı, restoran demək olar ki, boş idi.
sifariş etmədik → didn't need to
I didn't need to wake up early, so I slept until ten.
Tez durmağa ehtiyac yox idi, ona görə saat ona qədər yatdım.
I didn't need to take the exam again, but I took it anyway to improve my grade.
İmtahanı təkrar verməyim lazım deyildi, amma qiymətimi yaxşılaşdırmaq üçün yenə verdim.
kontekst göstərir ki, imtahanı vermişəm

3Be supposed to: gözləntilər və qaydalar (tez-tez pozulan)

Be supposed to qayda, razılaşma və ya adət üzündən kimdən nəyin gözlənildiyini deyir. Çox vaxt həmin gözləntinin yerinə yetirilmədiyinə işarə edir. Not supposed to = qaydaya ziddir, olmaz. Keçmişdə was / were supposed to baş verməyən plan və ya gözləntini bildirir, azərbaycancadakı «-malı idi» kimi.

I'm supposed to be on a diet, but I couldn't say no to cake.
Guya pəhriz saxlayıram, amma tortdan imtina edə bilmədim.
«guya»: gözlənti var, amma əməl edilmir
You're not supposed to use your phone during the exam.
İmtahan vaxtı telefondan istifadə etmək olmaz.
qaydaya ziddir → not supposed to
You're supposed to take this medicine with food.
Bu dərmanı yeməklə birlikdə qəbul etmək lazımdır.
dərmanın düzgün qəbul qaydası
The parcel was supposed to arrive yesterday.
Bağlama dünən gəlməli idi.
amma gəlmədi; «-malı idi» → was supposed to
I was supposed to meet Sam at six, but I forgot.
Sam ilə saat altıda görüşməli idim, amma unutdum.
The new system was supposed to save time, but it's made everything slower.
Yeni sistem vaxta qənaət etməli idi, amma hər şeyi daha da ləngidib.

Be supposed to «deyilənə görə» mənasını da verə bilər: This café is supposed to be very good. Bu məna B2-12 dərsində öyrədilir.

4Be required to / be obliged to: rəsmi öhdəlik

Be required to və be obliged to qaydalarda, qanunlarda, müqavilələrdə və rəsmi sənədlərdə işlənir. Be obliged to çox vaxt qaça bilməyəcəyiniz hüquqi və ya mənəvi borcu bildirir. Not required to = lazım deyil (rəsmi). Azərbaycancada burada çox vaxt «tələb olunur» və «borcludur» deyirik.

Passengers are required to show a valid ticket.
Sərnişinlərdən etibarlı bilet təqdim etmək tələb olunur.
azərbaycancada «-dan tələb olunur», ingiliscədə passengers mübtədadır
Applicants are required to have at least two years' experience.
Namizədlərdən ən azı iki illik iş təcrübəsi tələb olunur.
Companies are legally obliged to protect customer data.
Şirkətlər qanunla müştəri məlumatlarını qorumağa borcludur.
«borcludur» → are obliged to
I felt obliged to help, even though I was exhausted.
Çox yorğun olsam da, kömək etməyi özümə borc bildim.
mənəvi borc
You are not required to answer every question.
Hər suala cavab verməyiniz tələb olunmur.
rəsmi: lazım deyil

5Should, need to, have to, must: şkalada seçim

Gücə və mənbəyə görə seçin. Should = məsləhət. Need to = məqsəd üçün lazımdır. Have to = kənardan gələn öhdəlik (qaydalar, başqa insanlar, vəziyyət). Must = güclü öhdəlik, çox vaxt danışanın öz hissi, ya da yazılı qaydalar və elanlar. Azərbaycancada bunların çoxu üçün «-malı» deyə bilərik, ona görə seçimi məna edir.

You should drink more water.
Daha çox su içsən yaxşıdır.
məsləhət
You need to drink more water — you're dehydrated.
Daha çox su içməlisən, orqanizmin susuzlaşıb.
zərurətdir
I have to wear a suit at work.
İşdə kostyum geyinməliyəm.
şirkətin qaydası
I must call my mum — it's her birthday.
Anama zəng etməliyəm, bu gün onun ad günüdür.
öz borc hissim; mum (UK) = mom (US)
Seatbelts must be worn at all times.
Təhlükəsizlik kəməri hər zaman bağlı olmalıdır.
yazılı qayda

Tez-tez edilən səhvlər

❌You needn't to come.
✅You needn't come. və ya You don't need to come.
Modal needn't sözündən sonra to gəlmir.
❌She needs not come.
✅She needn't come. və ya She doesn't need to come.
Bir formanı seçin, ikisini qarışdırmayın.
❌You needn't have to bring anything.
✅You needn't have brought anything.
needn't + have + üçüncü forma.
❌I'm suppose to be at work.
✅I'm supposed to be at work.
Həmişə -d ilə: supposed.
❌We supposed to leave at six.
✅We were supposed to leave at six.
be feili lazımdır.
❌Employees are required wearing a badge.
✅Employees are required to wear a badge.
be required to + feilin əsas forması.
⚠️I needn't have gone, so I stayed at home.
✅I didn't need to go, so I stayed at home.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma cümlə özü-özünə ziddir: needn't have gone getdiyinizi bildirir.
⚠️You mustn't bring food — there's plenty here.
✅You don't need to bring food — there's plenty here.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma mustn't «qadağandır» deməkdir; «lazım deyil» üçün don't need to / needn't.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Lazımdır» → is need. «Lazımdır» azərbaycancada şəxssiz ifadədir və «lazım» sözü isim kimi görünür. Ona görə ingiliscədə it is need alınır. İngiliscədə need feildir və ona mübtəda lazımdır; şəxssiz cümlə üçün isə it is necessary deyin.

❌It is need to book a table at weekends.
✅You need to book a table at weekends. və ya It is necessary to book a table at weekends.
need feildir: mübtəda + need to.

2. «-malı deyil» → mustn't. «-malı» sözünü must kimi əzbərləyən öyrənən «almalı deyilsən» cümləsini mustn't ilə deyir: «Nigar deyir ki, heç nə gətirməli deyilik» → we mustn't bring. Amma mustn't qadağadır. «Ehtiyac yoxdur» üçün don't need to / needn't işlədin.

⚠️(Nigar sizi şam yeməyinə çağırıb və hər şeyi özü hazırlayır.) Nigar says we mustn't bring anything.
✅Nigar says we don't need to bring anything. və ya Nigar says we needn't bring anything.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma mustn't «heç nə gətirmək olmaz» deməkdir; Nigar isə sadəcə «ehtiyac yoxdur» deyir.

3. «-malı idi» → had to. «Tural dünən mənə zəng etməli idi, amma unutdu» cümləsində «-malı idi» gözləntidir: zəng olmayıb. Bunu had to ilə desəniz, «məcbur idi» mənası alınır və had to adətən işin görüldüyünü bildirir. Baş verməyən gözlənti üçün was / were supposed to işlədin.

⚠️Tural had to call me yesterday, but he forgot.
✅Tural was supposed to call me yesterday, but he forgot.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma had to məcburiyyətdir və «but he forgot» ilə yaxşı uyuşmur; gözlənti üçün was supposed to.

4. «… -dan tələb olunur» → from … is required. Azərbaycancada rəsmi tələbi məchul növlə və çıxışlıq halla deyirik: «Bütün işçilərdən vəsiqə taxmaq tələb olunur». Sözbəsöz tərcümə ingiliscədə səhv cümlə yaradır. İngiliscədə insanlar mübtəda olur: people + are required to.

❌From all employees is required to wear an ID card.
✅All employees are required to wear an ID card.
Mübtəda insanlardır: are required to.
❌From students is required to switch off phones in the reading room.
✅Students are required to switch off their phones in the reading room.
be required to + feilin əsas forması.

Qarışdırmayın

mustn't və don't need to / needn't — Mustn't etməyin deməkdir. Don't need to isə lazım deyil deməkdir (istəsəniz, edə bilərsiniz). Azərbaycancada da fərq var: «toxunmaq olmaz» və «taxmağa ehtiyac yoxdur». A2-20 dərsinə baxın.

You mustn't touch the wires.
Naqillərə toxunmaq olmaz.
qadağa
You don't need to wear a tie.
Qalstuk taxmağa ehtiyac yoxdur.
istəsən, taxa bilərsən

needn't have done və didn't need to do — edilib, yoxsa (adətən) edilməyib.

I needn't have hurried.
Nahaq yerə tələsmişəm.
tələsdim, amma ehtiyac yox imiş
I didn't need to hurry.
Tələsməyə ehtiyac yox idi.
ona görə tələsmədim

be supposed to və should — Should danışanın öz məsləhətidir. Be supposed to başqalarının gözləntisini və ya qaydaları bildirir.

You should try the new café.
Yeni kafeyə bir baş çəksən yaxşıdır.
mənim məsləhətim
You're supposed to pay at the counter.
Burada pulu kassada ödəmək lazımdır.
buradakı qayda

needn't have və shouldn't have — needn't have = lazım deyildi; shouldn't have = düzgün deyildi. B1-09 dərsinə baxın.

You needn't have paid for me.
Mənim yerimə pul verməyə ehtiyac yox idi.
mehriban jestdir, amma lazım deyildi
You shouldn't have paid for me.
Mənim yerimə pul verməməli idin.
nəzakətli etiraz: etməməli olduğun işi etdin

Məchul mənada need + -ing (The car needs washing) B2-13 dərsində öyrədilir. Rəsmi be to (You are to report at nine) C1-16 dərsindədir.

Yazılış və tələffüz

  • supposed to belə deyilir: /səˈpəʊstə/ (UK), /səˈpoʊstə/ (US). to sözündən əvvəl -d eşidilmir, amma yazılmalıdır. Vurğulu hecadakı /əʊ/ iki saitin birləşməsidir, azərbaycanca sadə «o» deyil.
  • needn't /ˈniːdnt/: /iː/ uzun saitdir. Azərbaycan dilində saitlərin uzunluğu məna fərqi yaratmır, amma burada saiti bir az uzadın. Sondakı t çox zəif olur, ona görə inkar mənasına diqqətlə qulaq asın. needn't have /ˈniːdntəv/.
  • need sözündə sondakı /d/ cingiltilidir. Söz sonunda karlaşdırıb /t/ deməyin.
  • have to = /ˈhæftə/ və has to = /ˈhæstə/: burada v yox, f, z yox, s səsi var. İlk sait /æ/ azərbaycan dilindəki ə səsinə yaxındır.
  • obliged /əˈblaɪdʒd/ iki hecadır. Sondakı samitlər arasına sait artırmayın.

Qızıl qayda

Nə qədər güclüdür və kim qərar verir, soruşun: should (məsləhət) → need to (lazımdır) → have to / must (öhdəlik) → be required to / be obliged to (rəsmi qaydalar). Be supposed to = gözlənilən, amma çox vaxt edilməyən iş. Keçmiş üçün: needn't have done = etmisiniz, amma lazım deyildi («nahaq yerə»); didn't need to do = lazım deyildi (və adətən etməmisiniz).

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Tapşırığa uyğun formanı yazın.

  1. needn't + have ilə tamamlayın: We took sandwiches, but there was free food. We (bring) sandwiches.
  2. be supposed to ilə (keçmiş zaman) tamamlayın: The train arrive at six, but it was an hour late.
  3. Tamamlayın: Drivers are required (carry) their licence.
  4. needn't ilə yenidən yazın: It isn't necessary for you to wait for me.
  5. be obliged to ilə yenidən yazın: The law says landlords must return the deposit.
  6. İnkar formasında yazın: You need to print the tickets.

B. Məna

Vəziyyətə uyğun cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: You … pay — the museum is free on Sundays.
  2. Düzgün cavabı seçin: It was a holiday, so I to work. I stayed in bed.
  3. Düzgün cavabı seçin: I — the exam was easy, but I was nervous all week.
  4. Düzgün cavabı seçin: You're not … to eat in the library — it's against the rules.
  5. Qaydanı yox, məsləhəti seçin: … see a dentist once a year.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. You needn't to call me back.
  2. I'm suppose to start work at eight.
  3. She needs not worry about the exam.
  4. We didn't need to queue because we had booked online.

D. Mətndə

needn't have, didn't need to və ya be supposed to ifadəsini düzgün formada işlədin.

The wedding
Lena: How was the wedding?
Max: Lovely, but I made a few mistakes. First, I took a taxi from the station — and then I saw the hotel was right next to it. I 16 (take) a taxi at all!
Lena: Oh no. What about the dress code?
Max: The invitation said guests 17 (supposed / wear) something blue. I forgot.
Lena: Did you need to bring a gift?
Max: No, we 18 (not / need / bring) anything — they asked for donations to a charity instead, so I just gave money.
Lena: And the speech?
Max: I 19 (supposed / give) a short speech, but I was too nervous, so my brother did it.
Lena: Well, at least you were there!

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Sonradan lazımsız olduğu məlum olan bir işiniz haqqında needn't have ilə yazın.
  2. Məktəbinizdə və ya iş yerinizdə insanların tez-tez pozduğu bir qaydanı be supposed to ilə yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-20 Must və Have To azərbaycanca: mustn't, yoxsa don't have to? Fərqi sadə dillə
    You ___ … smoke here — it's a hospital.
  2. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have azərbaycanca: «-malı idin», «-a bilərdin» ingiliscə
    I'm so tired. I (not stay) up so late last night.
  3. B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have azərbaycanca: keçmiş haqqında məntiqi təxmin
    The ground is wet. It (must rain) in the night.
  4. B2-05 Would Rather, Had Better və Prefer azərbaycanca: üstünlük və xəbərdarlıq
    It's late. We'd better (go) home.
Cavablar

A. Quruluş

  1. needn't have brought
  2. was supposed to
  3. to carry
  4. You needn't wait for me.
  5. Landlords are obliged to return the deposit. / Landlords are legally obliged to return the deposit.
  6. You don't need to print the tickets. / You needn't print the tickets.

B. Məna

  1. don't need to
  2. didn't need to go
  3. needn't have worried / didn't need to worry
  4. supposed
  5. You should

C. Səhvi tapın

  1. You needn't call me back. / You don't need to call me back.
  2. I'm supposed to start work at eight.
  3. She needn't worry about the exam. / She doesn't need to worry about the exam.
  4. ✓ We didn't need to queue because we had booked online.

D. Mətndə

  1. needn't have taken / didn't need to take
  2. were supposed to wear
  3. didn't need to bring
  4. was supposed to give

E. Sizin növbəniz

  1. I needn't have taken an umbrella yesterday — it didn't rain at all.
  2. We're supposed to turn off our computers every evening, but most people forget.

F. Qarışıq təkrar

  1. mustn't
  2. shouldn't have stayed
  3. must have rained
  4. go
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play