Subject-Verb Agreement azərbaycanca: news is, police are – mübtəda ilə feilin uzlaşması
Subject-Verb Agreement: Tricky Nouns
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz çətin mübtədalardan sonra feilin tək, yoxsa cəm formasını seçməyi biləcəksiniz: news və advice kimi sayılmayan isimlər, police və clothes kimi cəm isimlər, team kimi kollektiv isimlər, everyone və each kimi sözlər, neither… nor, one of the… və ten dollars kimi miqdarlar.
Əsas fikir
Əsas qayda sadədir: tək mübtədadan sonra feil tək formada (The car is), cəm mübtədadan sonra isə cəm formada gəlir (The cars are). Problem ondadır ki, ismin görünüşünə həmişə inanmaq olmur.
News sözü -s ilə bitir, amma təkdir. Police sözündə -s yoxdur, amma cəmdir. Ten kilometres cəm kimi görünür, amma biz onu bir məsafə kimi düşünürük.
Təsəvvür edin ki, feil baş sayır. O, mübtədanın necə yazıldığına baxmır. Yalnız bir sual verir: ingilis dili bunu bir şey, yoxsa çox şey kimi görür? Bu dərsdəki qrupları öyrənsəniz, cavabı biləcəksiniz. İşlənmənin fərqli olduğu yerlərdə, məsələn, Britaniya və Amerika ingiliscəsində kollektiv isimlərlə, hər iki variantı öyrənəcəksiniz.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində feilin cəm şəkilçisi üçüncü şəxsdə çox vaxt buraxılır: «Uşaqlar bağçada oynayır», «Kitablar stolun üstündədir». İngilis dilində isə seçim məcburidir: is və ya are, has və ya have, lives və ya live. Üstəlik, bəzi isimlər iki dildə fərqli «sayılır». Bizdə xəbər, məlumat, məsləhət, tədqiqat, avadanlıq sayılır və -lar / -lər alır («xəbərlər», «məlumatlar»), ingiliscədə isə news, information, advice, research, equipment sayılmayan isimlərdir: -s almır, feil tək formada gəlir. Əksinə, bizim tək isimlərimiz olan polis, şalvar, eynək, qayçı, mal-qara ingiliscədə cəmdir: the police are, my trousers are. Yaxşı xəbər də var: hamı / hər kəs və hər + isim bizdə də tək feillə gəlir («Hər otağın öz hamamı var»), dostlarımdan biri quruluşu da one of my friends kimi qurulur: cəm isim, sonra tək feil. Miqdarlarda isə fərqə diqqət edin: azərbaycancada ədəddən sonra isim tək qalır («on dollar»), ingiliscədə isə cəmdir (ten dollars), amma bir məbləğ kimi düşünüldüyü üçün feil tək olur: Ten dollars is enough.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Xəbərlər saat altıda başlayır. | bizdə cəm, ingiliscədə sayılmayan | The news is on at six. |
| Saytdakı məlumatlar köhnəlib. | bizdə cəm, ingiliscədə sayılmayan | The information on the website is out of date. |
| Polis iki nəfəri axtarır. | bizdə tək, ingiliscədə həmişə cəm | The police are looking for two men. |
| Eynəyin masanın üstündədir. | bir əşya, ingiliscədə cəm | Your glasses are on the kitchen table. |
| Ailəm kiçik şəhərdə yaşayır. | bir bütöv | My family lives in a small town. (UK: live da olar) |
| Hər otağın öz hamamı var. | eyni məntiq: tək | Each room has its own bathroom. |
| İş yoldaşlarımdan biri beş dil bilir. | eyni məntiq: cəm isim + tək feil | One of my colleagues speaks five languages. |
| On dollar çoxdur. | ədəddən sonra tək isim | Ten dollars is a lot. |
Quruluş
| Mübtədanın növü | Feil | Nümunələr |
|---|---|---|
| sayılmayan isimlər (-s ilə bitsə də, sayılan kimi görünsə də) | tək | news, information, advice, furniture, luggage, equipment, research, homework, progress |
| həmişə cəm olan isimlər | cəm | police, cattle, clothes, goods, belongings, trousers, scissors, glasses (= eynək), surroundings |
| kollektiv isimlər (qrup) | tək (UK və US) və ya cəm (əsasən UK) | family, team, government, staff, company, audience, committee, class |
| everyone, everybody, someone, nobody, each, every + isim | tək | Everyone is… Each student has… |
| neither… nor / either… or | yaxın olan mübtədaya uyğun | Neither the manager nor the workers are… |
| one of the + cəm isim | tək (feil one sözünə uyğunlaşır) | One of my friends lives in Rome. |
| bir bütöv kimi düşünülən pul, vaxt, məsafə və ya çəki | tək | Ten dollars is enough. Two hours is a long time. |
Tək mənada they (singular they)
| Mübtəda | Əvəzlik | Feil |
|---|---|---|
| everyone, someone, nobody; cinsi bilinməyən və ya vacib olmayan bir nəfər | they / their / them | they ilə feil cəm formadadır: Someone left their umbrella. Tell them they're welcome. |
İstifadə
1Sayılmayan isimlər: tək feil
Bəzi isimlər -s ilə bitir və ya sayılan əşya kimi görünür, amma ingiliscədə sayılmayan isimlərdir A1-24. Onlardan sonra feil tək olur, əvvəllərində a / an gəlmir və cəm formaları yoxdur. Onları saymaq üçün a piece of / an item of işlədin. -ics ilə bitən elm sahələri də təkdir: Physics was my favourite subject. Maths (UK) / math (US) da təkdir.
2Həmişə cəm olan isimlər
Bəzi isimlər həmişə cəmdir. Police və cattle sözlərində -s yoxdur, amma feil cəm olur. Clothes, goods, belongings, həmçinin iki hissədən ibarət əşyalar, məsələn, trousers, scissors və glasses (= eynək) da cəmdir (amma a pair of glasses is). People sadəcə person sözünün qaydasız cəmidir, ona görə ondan sonra da feil cəm olur.
3Kollektiv isimlər: tək və ya cəm
Kollektiv isim bir qrupu adlandırır. Amerika ingiliscəsində ondan sonra feil adətən tək olur. Britaniya ingiliscəsində feil tək (qrup bir bütöv kimi) və ya cəm (üzvlər ayrı-ayrı insanlar kimi) ola bilər. Bir cümlə daxilində ardıcıl olun (The team is proud of its… / The team are proud of their…). Azərbaycancada bu isimlərlə feil adətən tək olur, ona görə cəm variant sizin üçün yeni olacaq.
4Everyone, each, every: tək feil; tək mənada they
Everyone, everybody, someone, nobody, each və every + isim çox adamdan danışsa da, feil tək olur. Onlara geri işarə edən əvəzlik isə adətən they / their / them olur (singular they). They həmişə cəm feillə gəlir (they are), bir nəfər demək olsa belə. Azərbaycancada «o» və «öz» sözləri cinsi göstərmir, ingiliscədə isə seçim etmək lazımdır: cinsi bilinmirsə, ən təbii seçim their sözüdür (his or her daha rəsmi səslənir). Each cəm mübtədadan sonra gələndə feil cəm olur: They each have a key.
5Neither… nor / either… or; one of the…
Neither… nor və either… or ilə feil özünə daha yaxın olan mübtədaya uyğunlaşır. (Qeyri-rəsmi danışıqda hər iki mübtəda tək olanda da cəm feil çox deyilir: Neither Anna nor Leo are coming.) One of the + cəm isim quruluşunda feil one sözünə uyğunlaşır, ona görə tək olur. Azərbaycancada da belədir: «dostlarımdan biri yaşayır».
6Bir bütöv kimi miqdarlar
Pul, vaxt, məsafə və ya çəki bir ümumi miqdar kimi düşünüləndə feil tək olur. İsim isə ingiliscədə cəm qalır: ten dollars, three weeks.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Xəbərlər» → news are, a news. Azərbaycancada xəbəri sayırıq: «bir xəbər», «iki xəbər», televiziyada da «Xəbərlər» verilişi var. İngiliscədə news sayılmayan isimdir: a news və two news olmur, feil də tək gəlir. Bir xəbərdən danışanda a piece of news deyin.
2. «-lar / -lər» sayılmayan isimlərdə. «Avadanlıqlar», «baqajlar», «ev tapşırıqları» sözlərini olduğu kimi çevirəndə equipments, luggages, homeworks alınır. Bu isimlər ingiliscədə -s qəbul etmir və feil tək olur.
3. Bizdə tək olan, ingiliscədə cəm olan isimlər. «Şalvar», «eynək», «qayçı», «polis» azərbaycancada təkdir: «Qayçım haradadır?», «Eynəyimi görmüsən? Onu harada qoymuşam?». İngiliscədə scissors, glasses, trousers, police cəmdir: feil cəm olur, onlara it ilə yox, them ilə işarə edilir. Bir əşyanı saymaq lazımdırsa, a pair of deyin.
4. Ədəddən sonra tək isim. Azərbaycancada ədəddən sonra isim tək qalır: «dörd yüz kilometr», «əlli dollar». İngiliscədə isim cəmdə olmalıdır. Feil isə tək qalır, çünki bu, bir məsafə və ya bir məbləğdir.
Qarışdırmayın
a number of və the number of — cəm feil və tək feil. B2-19 dərsinə baxın.
people, persons və peoples — People adi cəm formadır: person sözünün cəmi. Persons çox rəsmi və ya hüquqi sözdür. A people / peoples isə «xalq / xalqlar» deməkdir.
both… and və neither… nor — Both… and ilə feil həmişə cəm olur; neither… nor ilə feil yaxın olan mübtədaya uyğunlaşır. Azərbaycancadakı kimi, neither… nor ilə də feil təsdiqdə qalır. B1-30 dərsinə baxın.
none of + cəm isim — tək və ya cəm feil işlənə bilər; B1-30 dərsinə baxın. The majority, one in five və a total of ilə uzlaşma üçün C2-07 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- news /njuːz/ (UK), /nuːz/ (US): sondakı səs /z/ səsidir, amma bu, cəm şəkilçisi deyil. Azərbaycan dilində söz sonunda samit tez-tez karlaşır, ona görə «nyus» deməyin: /z/ səsini sona qədər cingiltili saxlayın.
- clothes /kləʊðz/ (UK), /kloʊðz/ (US): ortadakı /ð/ səsi üçün dilin ucunu dişlərin arasına qoyun və səsi cingiltili deyin. Tez danışıqda söz çox vaxt close /kləʊz/ kimi səslənir; bu da normaldır. Bu səsi /d/ və ya /z/ ilə əvəz etməyin.
- police /pəˈliːs/: vurğu ikinci hecaya düşür, «puh-LEECE». Bu, azərbaycancadakı son heca vurğusuna uyğundur, amma iki fərq var: birinci heca çox zəifdir (/ə/), ikinci hecadakı /iː/ isə uzundur.
- glasses, scissors, trousers sözlərinin sonu /ɪz/ və /əz/ kimi səslənir: bu, cəm formasının əlamətidir. scissors /ˈsɪzəz/ sözündə vurğu birinci hecadadır.
Qızıl qayda
Feil yazılışa yox, mənaya baxır: bir şey → tək feil, çox şey → cəm feil. Çətin qrupları öyrənin: news / advice (tək), police / clothes (cəm), team / family (tək, Britaniya ingiliscəsində cəm də ola bilər), everyone / each (tək), bir bütöv kimi miqdarlar (tək).
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki variantlardan birini seçin, feilin düzgün formasını yazın və ya düzgün sözü qoyun.
-
The information you sent ___ … very useful.
-
The police ___ … closed the road.
-
Everybody (know) the answer.
-
One of the windows (be) broken.
-
Two hours (be) too long to wait.
-
Someone has left coat in the hall. (kim olduğunu bilmirik)
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: Neither the teacher nor the students … ready.
-
Düzgün cavabı seçin: Either my parents or my aunt … coming to the concert.
-
Hansı cümlə komandaya ayrı-ayrı oyunçular kimi baxır (Britaniya ingiliscəsi)?
-
Düzgün cavabı seçin: Economics … my favourite subject.
-
Düzgün cavabı seçin: Each of the rooms … a balcony.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
We bought some new furnitures for the flat.flat (UK) = apartment (US)
-
My trousers is too short.
-
The news were shocking.
-
My family lives in a small town.
D. Mətndə
Mötərizədəki feilin düzgün formasını yazın.
Hi Sam, moving day was chaos! All our furniture 16 (be) still in boxes, and our luggage 17 (not / arrive) yet. The neighbours 18 (be) friendly, though — everyone 19 (have) offered to help. One of them 20 (work) as a builder! The bad news 21 (be) that the internet doesn't work. Neither the router nor the cables 22 (seem) to be the problem.
E. Sizin növbəniz
Özünüz haqqında ingiliscə yazın.
-
Ailəniz və ya tanıdığınız bir komanda haqqında iki cümlə yazın: birində feil tək, o birində cəm olsun.
-
Bir məbləğ və ya müddət haqqında tək feillə bir cümlə yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B2-19 Few, yoxsa a few? Little, yoxsa a little? Fərqi sadə dillə A number of students ___ … complained.
-
B1-30 Both, either, neither, all, none, each, every azərbaycanca: «hər ikisi», «heç biri», «hər», «bütün» Both Anna and Leo ___ … coming.
-
A1-24 Sayılan və sayılmayan isimlər azərbaycanca: some, any, how much və how many Can you give me some ___ … about the course?
Cavablar
A. Quruluş
- was
- have
- knows
- is / was
- is
- their / his or her
B. Məna
- were
- is
- The team are arguing about who should be captain.
- is
- has
C. Səhvi tapın
- We bought some new furniture for the flat. / We bought some new pieces of furniture for the flat.
- My trousers are too short.
- The news was shocking.
- ✓ My family lives in a small town.
D. Mətndə
- is / was
- hasn't arrived / has not arrived / hadn't arrived / had not arrived
- are / were
- has / had
- works / worked
- is / was
- seem / seemed
E. Sizin növbəniz
- My family lives in the north. My family are all very tall.
- Twenty minutes is enough for a quick lunch.
F. Qarışıq təkrar
- have
- are
- information
