SlowingoMálfræði
B1 17 / 39

Must be, can't be, might be: ályktanir um nútíðina á ensku

Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu dregið rökréttar ályktanir um nútíðina út frá vísbendingum – She must be at work, That can't be right, He might be asleep – og sýnt hversu viss þú ert.

Aðalatriðið

Oft veistu ekkert fyrir víst, en þú hefur vísbendingar. Eins og rannsóknarlögreglumaður skoðarðu sönnunargögnin og kemst að niðurstöðu. Enskan sýnir með háttarsögnum hversu sterk sú niðurstaða er.

Hugsaðu þér minnisbók rannsóknarlögreglumanns með þremur mögulegum niðurstöðum. must = „Þetta er eina skýringin sem gengur upp“: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = „Þetta er útilokað“: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = „Þetta er ein möguleg skýring“: He might be in a meeting.

Þetta must fjallar ekki um reglur A2-20. Það fjallar um rökhugsun. Í þessari merkingu er andstæða must yfirleitt can't, ekki mustn't.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: íslenskan hefur sérstaka sögn fyrir rökrétta ályktun. „Þú hlýtur að vera þreyttur“ er nákvæmlega You must be tired, og „Þetta getur ekki verið satt“ er That can't be true. Og af því að „hljóta“ er notað um ályktanir en „verða að“ um skyldu ruglarðu síður saman tveimur merkingum must (You must be hungry og You must wear a seatbelt). „Gæti verið“ samsvarar might / could be. Íslenska „vera að“ hjálpar líka: „Hann hlýtur að vera að tala við einhvern“ = He must be talking to someone – sama bygging.

Munurinn er þrenns konar. Í fyrsta lagi segjum við oft „Það þarf ekki að vera rétt“ þegar við meinum „kannski er það ekki rétt“. Í orðabók er „þurfa ekki að“ don't have to, en það fjallar fyrst og fremst um skyldu. Kannski-ekki er might not / may not. Í öðru lagi eru ályktanir á íslensku oft sagðar með atviksorði: „Hún er örugglega í vinnunni.“ Enska surely er ekki sama orðið – ályktunin er must be. Í þriðja lagi er „má ekki“ venjulega mustn't, en í „Það má ekki vera!“ er það vantrú, og þar segir enskan can't be.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Þú hlýtur að vera þreyttur.You must be tired.ályktun → must – hér er þetta eins
Hún getur ekki verið átján ára.She can't be eighteen.„getur ekki verið“ = can't be – hér er þetta eins
Hún gæti verið á bókasafninu.She might be in the library.ágiskun núna → might / may / could
Hann hlýtur að vera að tala við einhvern.He must be talking to someone.„vera að“ → be + -ing – hér er þetta eins
Búðin þarf ekki að vera opin á sunnudegi.The shop may not be open on a Sunday.kannski ekki → may not / might not
Hún er örugglega í vinnunni.She must be at work.atviksorð á íslensku, háttarsögn á ensku
Það má ekki vera satt!That can't be true!vantrú → can't, ekki mustn't

Í stuttu máli: „hlýtur að vera“ = must be, „getur ekki verið“ = can't be, „gæti verið“ = might / may / could be; kannski-ekki er might not / may not, og um það sem er að gerast núna must be + -ing.

Form

Háttarsögn + grunnmynd (mjög oft be)

Hversu viss?HáttarsögnDæmi
næstum viss um að þetta sé sattmustShe must be exhausted.
mögulegtmight / may / couldHe might be at the gym.
kannski ekki sattmight not / may notThey may not be home yet.
næstum viss um að þetta sé ekki sattcan't / couldn'tThat can't be Tom — he's in Paris.

Háttarsögn + be + -ing – ágiskun um það sem er að gerast núna

MynsturDæmi
must be + -ingShe must be working late.
might / may / could be + -ingThey might be having dinner.
can't be + -ingYou can't be leaving already!

Háttarsögn + önnur sögn – aðallega ástandssagnir (know, have, live, mean, like, want)

DæmiMerking
You must know Ana — she works in your office.Ég er viss um að þú þekkir hana.
He can't live here — his name isn't on the door.Ég er viss um að hann býr ekki hér.
They may have a spare key.Kannski eiga þau aukalykil.

Spurningar – notaðu could eða might, eða Do you think…? Í spurningum er can líka mögulegt: Who can that be?

SpurningDæmi
Could… ?Could that be our taxi?
Who might… ?Who might that be at the door?
Who can… ?Who can that be at this time of night?
Do you think… ?Do you think she's ill?

Notkun

1must – næstum örugglega satt

Notaðu must þegar vísbendingarnar benda aðeins á eina skynsamlega niðurstöðu. Á íslensku: „hlýtur að vera“.

You've been travelling all day. You must be tired.
Þú ert búinn að vera á ferðinni í allan dag. Þú hlýtur að vera þreyttur.
„hlýtur að vera“ → must be
The restaurant is always full. The food must be good.
Staðurinn er alltaf fullur. Maturinn hlýtur að vera góður.
Her phone goes straight to voicemail. It must be switched off.
Síminn hennar fer beint í talhólfið. Það hlýtur að vera slökkt á honum.
síminn er „hann“ á íslensku, á ensku it
He's wearing a football shirt. He must be a fan.
Hann er í fótboltatreyju. Hann hlýtur að vera aðdáandi.

2can't / couldn't – næstum örugglega ósatt

Notaðu can't þegar vísbendingarnar sýna að eitthvað sé útilokað. Couldn't er líka mögulegt og hljómar aðeins mildara. Á íslensku: „getur ekki verið“.

That can't be the right address — this building is empty.
Þetta getur ekki verið rétt heimilisfang, húsið er tómt.
„getur ekki verið“ → can't be
She can't be eighteen. She looks about twelve!
Hún getur ekki verið átján ára. Hún lítur út fyrir að vera svona tólf!
That noise couldn't be the cat — she's outside.
Þetta hljóð getur varla verið kisa, hún er úti.
couldn't er aðeins mildara
You can't be serious!
Þér getur ekki verið alvara!
fast orðasamband: undrun

3might / may / could – mögulegt

Notaðu þessi orð þegar eitthvað er mögulegt en vísbendingarnar duga ekki til að vera viss. Í ályktunum þýða þau næstum það sama; may er aðeins formlegra. Á íslensku: „gæti verið“, „kannski“, „getur verið að“. Um „kannski ekki“ notarðu might not eða may not – ekki couldn't A2-22.

I don't know where Lucy is. She might be in the library.
Ég veit ekki hvar Lucy er. Hún gæti verið á bókasafninu.
ágiskun núna → might, ekki can
Don't call now — they may be asleep.
Ekki hringja núna, þau gætu verið sofandi.
That noise could be the washing machine.
Þetta hljóð gæti verið þvottavélin.
could = mögulegt
He might not know about the meeting.
Það getur verið að hann viti ekki af fundinum.
kannski ekki → might not
The shop may not be open on a Sunday.
Búðin er kannski ekki opin á sunnudegi.
kannski ekki → may not, ekki doesn't have to

4Ágiskun um það sem er að gerast: háttarsögn + be + -ing

Um eitthvað sem er að gerast einmitt núna notarðu háttarsögn + be + -ing. Á íslensku er það „hlýtur að vera að…“ – sama bygging. Ástandssagnir eru í einfaldri mynd: He must know, ekki He must be knowing.

The line's busy. He must be talking to someone.
Það er á tali. Hann hlýtur að vera að tala við einhvern.
„hlýtur að vera að tala“ → must be talking
Listen! Someone might be trying to get in.
Heyrðu! Það gæti einhver verið að reyna að komast inn.
might = mögulegt, ekki víst
She can't be working at this time — the office closes at six.
Hún getur ekki verið að vinna á þessum tíma, skrifstofunni er lokað klukkan sex.
can't be + -ing
You must be joking!
Þú hlýtur að vera að grínast!
fast orðasamband: „þér getur ekki verið alvara“

5Ályktanir út frá vísbendingum

Ályktun fylgir yfirleitt ástæða. Segðu fyrst vísbendinguna og svo niðurstöðuna (oft með so), eða niðurstöðuna og bættu við because. Til að spyrja um ályktun annarra notarðu could, might eða Do you think…?

There are no lights on, so they must be away.
Það eru engin ljós kveikt, svo þau hljóta að vera að heiman.
vísbending + so + niðurstaða
Everyone's wearing coats. It must be cold outside.
Allir eru í úlpum. Það hlýtur að vera kalt úti.
„það“ → it
It can't be very far, because the sign says 2 km.
Þetta getur ekki verið mjög langt, því að á skiltinu stendur 2 km.
Could that be our taxi?
Gæti þetta verið leigubíllinn okkar?
"Who might that be at the door?" "It might be the plumber."
„Hver ætli þetta sé við dyrnar?“ „Kannski er það píparinn.“

6must not í ályktunum – mögulegt en sjaldgæft

Must not (= ég er viss um að þetta sé ekki satt) er mögulegt í ályktunum, aðallega í amerískri ensku og yfirleitt án styttingar. Í breskri ensku skilst mustn't fyrst og fremst sem bann A2-20. Can't er öruggt val alls staðar.

He can't be home — his car isn't here.
Hann getur ekki verið heima, bíllinn hans er ekki hér.
besti kosturinn alls staðar
He must not be home — his car isn't here.
Hann er örugglega ekki heima, bíllinn hans er ekki hér.
(US) mögulegt
They must not have any money left.
Þau hljóta að vera orðin peningalaus.
(US) = ég er viss um að þau eiga enga peninga eftir

Algengar villur

❌He must to be tired.
✅He must be tired.
háttarsögn + grunnmynd, án to
❌They must are on holiday.
✅They must be on holiday.
á eftir háttarsögn kemur be, ekki am / is / are
❌It mights be true.
✅It might be true.
háttarsögn fær aldrei endinguna -s
❌She must be work now.
✅She must be working now.
ágiskun um það sem er að gerast: be + -ing
❌You must be knowing my sister.
✅You must know my sister.
know er ástandssögn: engin -ing mynd A1-23
❌"Where's Tom?" "He can be in the kitchen."
✅He could be in the kitchen. eða He might be in the kitchen.
í játandi setningu lýsir can almennum möguleika (It can be cold here in winter), ekki ágiskun um eina ákveðna stöðu núna; í spurningum gengur það: Who can that be?
⚠️She mustn't be at home — her car's gone.
✅She can't be at home — her car's gone.
mögulegt (aðallega US, sem must not), en can't er öruggt og algengt
⚠️He couldn't be at home. (when you mean "maybe he isn't")
✅He might not be at home.
couldn't þýðir „útilokað“; might not þýðir „kannski ekki“

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Hann er örugglega…“ → He is surely…. Á íslensku drögum við ályktanir oft með atviksorðinu „örugglega“: „Þau eru örugglega föst á Hellisheiðinni.“ „Surely“ virðist vera sama orðið, en það er það ekki. Í fullyrðingu hljómar surely eins og þú sért að reyna að sannfæra sjálfan þig eða aðra (Surely they're stuck? = „Þau eru nú varla annað en föst?“). Rökrétt ályktun er must be.

⚠️The snow has been falling since lunch and Arnar still isn't here, so he is surely stuck on Hellisheidi with all the other cars.
✅The snow has been falling since lunch and Arnar still isn't here, so he must be stuck on Hellisheidi with all the other cars.
Málfræðilega rétt, en surely hljómar ekki eins og ályktun; must be er eðlilegt.
⚠️Look at all the cars outside the community centre in Hella – there is surely a dance or a big birthday party there tonight.
✅Look at all the cars outside the community centre in Hella – there must be a dance or a big birthday party there tonight.
Málfræðilega rétt, en hljómar ekki sem ályktun; there must be er eðlilegt.

2. „Þetta þarf ekki að vera rétt“ → doesn't have to be. Á íslensku segjum við „Það þarf ekki að vera að hún sé farin“ eða „Hann þarf ekki að vera sofnaður“ og meinum: kannski ekki. Bein þýðing gefur doesn't have to be, sem fyrst og fremst lýsir því að eitthvað sé óþarfi. Um möguleika notarðu might not eða may not.

⚠️Keep knocking, Helga. Einar doesn't have to be asleep yet – he often watches football in his room at the student flats in Bifrost until after midnight.
✅Keep knocking, Helga. Einar might not be asleep yet – he often watches football in his room at the student flats in Bifrost until after midnight. eða Keep knocking, Helga. Einar may not be asleep yet – he often watches football in his room at the student flats in Bifrost until after midnight.
Málfræðilega rétt, en doesn't have to hljómar eins og „er óþarfi“; kannski ekki → might not / may not

3. „Það má ekki vera!“ → It mustn't be true! Á íslensku tjáum við vantrú og von með „Það má ekki vera að…“: „Það má ekki vera að sundlaugin sé lokuð í dag!“ Af því að „má ekki“ er venjulega mustn't virðist þýðingin augljós. En mustn't er á ensku fyrst og fremst bann. Þegar þú ert viss um að eitthvað sé ekki satt – eða vonar það heitt – segirðu can't be.

⚠️We drove all the way from Reykjavik to Hofsos for a swim, and the sign says the pool is closed for repairs. It mustn't be true!
✅We drove all the way from Reykjavik to Hofsos for a swim, and the sign says the pool is closed for repairs. It can't be true!
Málfræðilega rétt, en mustn't skilst sem bann; vantrú → can't be

Ekki rugla saman

must sem ályktun og must sem skylda – Sama orð, ólíkt hlutverk: ályktun = rökhugsun; skylda = regla A2-20. Á íslensku eru þetta tvær sagnir: „hlýtur að“ og „verður að“.

You must be hungry.
Þú hlýtur að vera svangur.
ályktun: ég er viss um að þú sért það
You must wear a seatbelt.
Þú verður að spenna beltið.
skylda: þetta er regla

can't (útilokað) og mustn't (bannað)

That can't be true.
Þetta getur ekki verið satt.
útilokað
You mustn't tell anyone.
Þú mátt ekki segja neinum.
bannað; „mátt ekki“ → mustn't

might not og can't – might not skilur dyrnar eftir opnar; can't lokar þeim.

She might not be at work.
Hún er kannski ekki í vinnunni.
kannski ekki
She can't be at work.
Hún getur ekki verið í vinnunni.
ég er viss um að hún sé það ekki

Ályktun um nútíð og fortíð – Um ágiskanir um fortíðina notarðu must have / can't have / might have + lýsingarhátt þátíðar. Það er efni B2-06.

She must be at home now.
Hún hlýtur að vera heima núna.
She must have been at home last night.
Hún hlýtur að hafa verið heima í gærkvöldi.
ályktun um fortíðina: sjá B2-06

Stafsetning og framburður

  • must er yfirleitt veikt í ályktunum: /məst/, eða á undan samhljóði /məs/ – She must be…. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt u.
  • can't er sterkt og með áherslu: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Lokahljóðið /t/ heyrist oft illa, svo neitunin heyrist á langa sérhljóðinu (UK) eða áherslunni (US). Ameríska /æ/ er ekki íslenskt æ ([ai]): eitt opið sérhljóð, engin hreyfing. Styttu ekki breska /ɑː/, annars hljómar can't eins og can.
  • might fær oft áherslu þegar þú vilt sýna efa: It might be true… but I doubt it.
  • You must be joking! og You can't be serious! eru föst viðbrögð; leggðu sterka áherslu á joking og serious. Í serious er áherslan á fyrsta atkvæði, eins og á íslensku, en /ɪə/ (UK) er tvíhljóð.

Gullna reglan

Vísbending → niðurstaða. must = ég er viss um að þetta sé satt („hlýtur að vera“); might / may / could = mögulegt („gæti verið“); can't = ég er viss um að þetta sé ekki satt („getur ekki verið“). Kannski-ekki er might not / may not, ekki doesn't have to; og „örugglega“ sem ályktun er must be, ekki surely.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttri mynd.

  1. She's been running for an hour. She (be) tired. (I'm sure.)
  2. That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (I'm sure it isn't.)
  3. I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
  4. He isn't answering. He (sleep). (I'm sure.)
  5. Breyttu setningunni þannig að hún þýði „kannski ekki“: She may be at home.
  6. Búðu til spurningu með could: That is our taxi.
  7. They (live) here — the name on the door is different. (I'm sure they don't.)

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: You … be hungry — you've just had a big lunch.
  2. Veldu rétta svarið: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
  3. Hvað þýðir þetta? "She might not be at work."
  4. Síminn hringir. Mamma hringir oft á þessum tíma, en yfirmaðurinn líka. Veldu rétta svarið: … Mum.
  5. Í setningunni "You must be tired" fjallar must um ….

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. They must to be at the cinema.
  2. He might be study at the moment.
  3. "Where's Ella?" "She can be in the garden."
  4. You must be knowing my sister.
  5. That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

New neighbours
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Líttu í kringum þig. Skrifaðu tvær ályktanir, aðra með must og hina með can't, og nefndu vísbendinguna.
  2. Vinur þinn eða vinkona svarar ekki í símann. Skrifaðu þrjár mögulegar skýringar með might, may og could.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-20 Must, have to, mustn't og don't have to: skylda og bann á ensku
    You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
  2. A2-22 May, might og could: hvernig á að segja „kannski“ á ensku
    … it will rain later.
  3. B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…?
    Do you know where ___? …
Svör

A. Form

  1. must be
  2. can't be / couldn't be
  3. might be / may be / could be
  4. must be sleeping
  5. She may not be at home. / She might not be at home.
  6. Could that be our taxi?
  7. can't live / couldn't live

B. Merking

  1. can't
  2. must
  3. Perhaps she isn't.
  4. It might be
  5. logic

C. Finndu villuna

  1. They must be at the cinema.
  2. He might be studying at the moment.
  3. She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
  4. You must know my sister.
  5. ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Í samhengi

  1. can't / couldn't
  2. might / may / could
  3. must
  4. must be feeling / must feel
  5. might be having / may be having / could be having

E. Spreyttu þig

  1. My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
  2. She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.

F. Blönduð upprifjun

  1. must
  2. Maybe
  3. the station is
Android appLærðu á ferðinni Google Play