Must be, can't be, might be: ályktanir um nútíðina á ensku
Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu dregið rökréttar ályktanir um nútíðina út frá vísbendingum – She must be at work, That can't be right, He might be asleep – og sýnt hversu viss þú ert.
Aðalatriðið
Oft veistu ekkert fyrir víst, en þú hefur vísbendingar. Eins og rannsóknarlögreglumaður skoðarðu sönnunargögnin og kemst að niðurstöðu. Enskan sýnir með háttarsögnum hversu sterk sú niðurstaða er.
Hugsaðu þér minnisbók rannsóknarlögreglumanns með þremur mögulegum niðurstöðum. must = „Þetta er eina skýringin sem gengur upp“: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = „Þetta er útilokað“: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = „Þetta er ein möguleg skýring“: He might be in a meeting.
Þetta must fjallar ekki um reglur A2-20. Það fjallar um rökhugsun. Í þessari merkingu er andstæða must yfirleitt can't, ekki mustn't.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan hefur sérstaka sögn fyrir rökrétta ályktun. „Þú hlýtur að vera þreyttur“ er nákvæmlega You must be tired, og „Þetta getur ekki verið satt“ er That can't be true. Og af því að „hljóta“ er notað um ályktanir en „verða að“ um skyldu ruglarðu síður saman tveimur merkingum must (You must be hungry og You must wear a seatbelt). „Gæti verið“ samsvarar might / could be. Íslenska „vera að“ hjálpar líka: „Hann hlýtur að vera að tala við einhvern“ = He must be talking to someone – sama bygging.
Munurinn er þrenns konar. Í fyrsta lagi segjum við oft „Það þarf ekki að vera rétt“ þegar við meinum „kannski er það ekki rétt“. Í orðabók er „þurfa ekki að“ don't have to, en það fjallar fyrst og fremst um skyldu. Kannski-ekki er might not / may not. Í öðru lagi eru ályktanir á íslensku oft sagðar með atviksorði: „Hún er örugglega í vinnunni.“ Enska surely er ekki sama orðið – ályktunin er must be. Í þriðja lagi er „má ekki“ venjulega mustn't, en í „Það má ekki vera!“ er það vantrú, og þar segir enskan can't be.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Þú hlýtur að vera þreyttur. | You must be tired. | ályktun → must – hér er þetta eins |
| Hún getur ekki verið átján ára. | She can't be eighteen. | „getur ekki verið“ = can't be – hér er þetta eins |
| Hún gæti verið á bókasafninu. | She might be in the library. | ágiskun núna → might / may / could |
| Hann hlýtur að vera að tala við einhvern. | He must be talking to someone. | „vera að“ → be + -ing – hér er þetta eins |
| Búðin þarf ekki að vera opin á sunnudegi. | The shop may not be open on a Sunday. | kannski ekki → may not / might not |
| Hún er örugglega í vinnunni. | She must be at work. | atviksorð á íslensku, háttarsögn á ensku |
| Það má ekki vera satt! | That can't be true! | vantrú → can't, ekki mustn't |
Í stuttu máli: „hlýtur að vera“ = must be, „getur ekki verið“ = can't be, „gæti verið“ = might / may / could be; kannski-ekki er might not / may not, og um það sem er að gerast núna must be + -ing.
Form
Háttarsögn + grunnmynd (mjög oft be)
| Hversu viss? | Háttarsögn | Dæmi |
|---|---|---|
| næstum viss um að þetta sé satt | must | She must be exhausted. |
| mögulegt | might / may / could | He might be at the gym. |
| kannski ekki satt | might not / may not | They may not be home yet. |
| næstum viss um að þetta sé ekki satt | can't / couldn't | That can't be Tom — he's in Paris. |
Háttarsögn + be + -ing – ágiskun um það sem er að gerast núna
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| must be + -ing | She must be working late. |
| might / may / could be + -ing | They might be having dinner. |
| can't be + -ing | You can't be leaving already! |
Háttarsögn + önnur sögn – aðallega ástandssagnir (know, have, live, mean, like, want)
| Dæmi | Merking |
|---|---|
| You must know Ana — she works in your office. | Ég er viss um að þú þekkir hana. |
| He can't live here — his name isn't on the door. | Ég er viss um að hann býr ekki hér. |
| They may have a spare key. | Kannski eiga þau aukalykil. |
Spurningar – notaðu could eða might, eða Do you think…? Í spurningum er can líka mögulegt: Who can that be?
| Spurning | Dæmi |
|---|---|
| Could… ? | Could that be our taxi? |
| Who might… ? | Who might that be at the door? |
| Who can… ? | Who can that be at this time of night? |
| Do you think… ? | Do you think she's ill? |
Notkun
1must – næstum örugglega satt
Notaðu must þegar vísbendingarnar benda aðeins á eina skynsamlega niðurstöðu. Á íslensku: „hlýtur að vera“.
2can't / couldn't – næstum örugglega ósatt
Notaðu can't þegar vísbendingarnar sýna að eitthvað sé útilokað. Couldn't er líka mögulegt og hljómar aðeins mildara. Á íslensku: „getur ekki verið“.
3might / may / could – mögulegt
Notaðu þessi orð þegar eitthvað er mögulegt en vísbendingarnar duga ekki til að vera viss. Í ályktunum þýða þau næstum það sama; may er aðeins formlegra. Á íslensku: „gæti verið“, „kannski“, „getur verið að“. Um „kannski ekki“ notarðu might not eða may not – ekki couldn't A2-22.
4Ágiskun um það sem er að gerast: háttarsögn + be + -ing
Um eitthvað sem er að gerast einmitt núna notarðu háttarsögn + be + -ing. Á íslensku er það „hlýtur að vera að…“ – sama bygging. Ástandssagnir eru í einfaldri mynd: He must know, ekki He must be knowing.
5Ályktanir út frá vísbendingum
Ályktun fylgir yfirleitt ástæða. Segðu fyrst vísbendinguna og svo niðurstöðuna (oft með so), eða niðurstöðuna og bættu við because. Til að spyrja um ályktun annarra notarðu could, might eða Do you think…?
6must not í ályktunum – mögulegt en sjaldgæft
Must not (= ég er viss um að þetta sé ekki satt) er mögulegt í ályktunum, aðallega í amerískri ensku og yfirleitt án styttingar. Í breskri ensku skilst mustn't fyrst og fremst sem bann A2-20. Can't er öruggt val alls staðar.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hann er örugglega…“ → He is surely…. Á íslensku drögum við ályktanir oft með atviksorðinu „örugglega“: „Þau eru örugglega föst á Hellisheiðinni.“ „Surely“ virðist vera sama orðið, en það er það ekki. Í fullyrðingu hljómar surely eins og þú sért að reyna að sannfæra sjálfan þig eða aðra (Surely they're stuck? = „Þau eru nú varla annað en föst?“). Rökrétt ályktun er must be.
2. „Þetta þarf ekki að vera rétt“ → doesn't have to be. Á íslensku segjum við „Það þarf ekki að vera að hún sé farin“ eða „Hann þarf ekki að vera sofnaður“ og meinum: kannski ekki. Bein þýðing gefur doesn't have to be, sem fyrst og fremst lýsir því að eitthvað sé óþarfi. Um möguleika notarðu might not eða may not.
3. „Það má ekki vera!“ → It mustn't be true! Á íslensku tjáum við vantrú og von með „Það má ekki vera að…“: „Það má ekki vera að sundlaugin sé lokuð í dag!“ Af því að „má ekki“ er venjulega mustn't virðist þýðingin augljós. En mustn't er á ensku fyrst og fremst bann. Þegar þú ert viss um að eitthvað sé ekki satt – eða vonar það heitt – segirðu can't be.
Ekki rugla saman
must sem ályktun og must sem skylda – Sama orð, ólíkt hlutverk: ályktun = rökhugsun; skylda = regla A2-20. Á íslensku eru þetta tvær sagnir: „hlýtur að“ og „verður að“.
can't (útilokað) og mustn't (bannað)
might not og can't – might not skilur dyrnar eftir opnar; can't lokar þeim.
Ályktun um nútíð og fortíð – Um ágiskanir um fortíðina notarðu must have / can't have / might have + lýsingarhátt þátíðar. Það er efni B2-06.
Stafsetning og framburður
- must er yfirleitt veikt í ályktunum: /məst/, eða á undan samhljóði /məs/ – She must be…. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt u.
- can't er sterkt og með áherslu: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Lokahljóðið /t/ heyrist oft illa, svo neitunin heyrist á langa sérhljóðinu (UK) eða áherslunni (US). Ameríska /æ/ er ekki íslenskt æ ([ai]): eitt opið sérhljóð, engin hreyfing. Styttu ekki breska /ɑː/, annars hljómar can't eins og can.
- might fær oft áherslu þegar þú vilt sýna efa: It might be true… but I doubt it.
- You must be joking! og You can't be serious! eru föst viðbrögð; leggðu sterka áherslu á joking og serious. Í serious er áherslan á fyrsta atkvæði, eins og á íslensku, en /ɪə/ (UK) er tvíhljóð.
Gullna reglan
Vísbending → niðurstaða. must = ég er viss um að þetta sé satt („hlýtur að vera“); might / may / could = mögulegt („gæti verið“); can't = ég er viss um að þetta sé ekki satt („getur ekki verið“). Kannski-ekki er might not / may not, ekki doesn't have to; og „örugglega“ sem ályktun er must be, ekki surely.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd.
-
She's been running for an hour. She (be) tired. (I'm sure.)
-
That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (I'm sure it isn't.)on holiday (UK) = on vacation (US)
-
I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
-
He isn't answering. He (sleep). (I'm sure.)
-
Breyttu setningunni þannig að hún þýði „kannski ekki“: She may be at home.
-
Búðu til spurningu með could: That is our taxi.
-
They (live) here — the name on the door is different. (I'm sure they don't.)
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: You … be hungry — you've just had a big lunch.
-
Veldu rétta svarið: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
-
Hvað þýðir þetta? "She might not be at work."
-
Síminn hringir. Mamma hringir oft á þessum tíma, en yfirmaðurinn líka. Veldu rétta svarið: … Mum.
-
Í setningunni "You must be tired" fjallar must um ….
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
They must to be at the cinema.
-
He might be study at the moment.
-
"Where's Ella?" "She can be in the garden."
-
You must be knowing my sister.
-
That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Líttu í kringum þig. Skrifaðu tvær ályktanir, aðra með must og hina með can't, og nefndu vísbendinguna.
-
Vinur þinn eða vinkona svarar ekki í símann. Skrifaðu þrjár mögulegar skýringar með might, may og could.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-20 Must, have to, mustn't og don't have to: skylda og bann á ensku You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
-
A2-22 May, might og could: hvernig á að segja „kannski“ á ensku … it will rain later.
-
B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…? Do you know where ___? …
Svör
A. Form
- must be
- can't be / couldn't be
- might be / may be / could be
- must be sleeping
- She may not be at home. / She might not be at home.
- Could that be our taxi?
- can't live / couldn't live
B. Merking
- can't
- must
- Perhaps she isn't.
- It might be
- logic
C. Finndu villuna
- They must be at the cinema.
- He might be studying at the moment.
- She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
- You must know my sister.
- ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Í samhengi
- can't / couldn't
- might / may / could
- must
- must be feeling / must feel
- might be having / may be having / could be having
E. Spreyttu þig
- My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
- She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.
F. Blönduð upprifjun
- must
- Maybe
- the station is
