SlowingoMálfræði
A2 22 / 38

Must, have to, mustn't og don't have to: skylda og bann á ensku

Must, Have To, Mustn't, Don't Have To

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu talað um reglur og skyldur, sagt hvað er bannað og sagt hvað er ekki nauðsynlegt. Til þess þarftu orðin must, have to, mustn't, can't og don't have to – í nútíð, þátíð og framtíð.

Aðalatriðið

Must og have to segja bæði: þetta er nauðsynlegt. Munurinn liggur oft í því hvaðan þrýstingurinn kemur. Með must kemur hann yfirleitt frá þeim sem talar: I must call my mum – mér finnst það mikilvægt. Með have to kemur hann utan frá: frá yfirmanninum, lögunum, tímatöflunni. I have to wear a uniform – vinnan mín krefst þess.

Neitandi myndirnar eru hins vegar gjörólíkar, og það er mikilvægasti hluti kennslustundarinnar. Hugsaðu þér tvennt. Mustn't er rauði kaðallinn á safni: yfir hann má ekki fara, það er bannað. Don't have to er matseðill: þú velur sjálfur. You mustn't park here (hér er bannað að leggja). You don't have to pay (þú þarft ekki að borga – en mátt það ef þú vilt).

Og loks: must er háttarsögn eins og can. Hún breytist aldrei og hefur enga þátíð. Have to er venjuleg sögn og því má nota hana í öllum tíðum: had to, will have to.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: í neitun gerir íslenskan nákvæmlega sama greinarmun og enskan. „Mátt ekki“ er bann – mustn't eða can't. „Þarft ekki að“ þýðir að það er óþarfi – don't have to. Ef þú hugsar um þessi tvö íslensku orðasambönd velurðu oftast rétt.

Í játandi setningu segjum við bæði „verð að“ og „þarf að“, og hvort tveggja getur verið must eða have to. Á ensku þarftu að velja: eigin tilfinning eða skrifuð regla → must, skylda utan frá → have to. Oft passa bæði. Í skrifuðum reglum notum við á íslensku líka „skal“ og „ber að“ („Farþegar skulu sýna miða“) – það er must.

Varastu tvennt. Í fyrsta lagi beinu þýðinguna „verða“ → must. „Þú verður ekki að koma“ þýðir á íslensku að það sé óþarfi, en you mustn't come er bann. Í öðru lagi þátíð og framtíð: „varð að“ og „þurfti að“ eru had to, því must hefur enga þátíð. Og um framtíðina notum við oft nútíð („Á morgun þarftu að taka leigubíl“), en á ensku er það will have to (eða have to með tímaorði).

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég verð að hringja í ömmu.I must call my grandmother.eigin tilfinning → must; á eftir must kemur ekkert to
Ég þarf að vera í jakkafötum í vinnunni.I have to wear a suit at work.skylda utan frá → have to; to er hluti af forminu
Farþegar skulu sýna vagnstjóra miðann.Passengers must show their tickets to the driver.skrifuð regla → must
Þú mátt ekki snerta þessa snúru.You mustn't touch that wire.bann – hér er þetta eins
Þú þarft ekki að borga.You don't have to pay.óþarfi – hér er þetta eins
Hér má ekki leggja.You can't park here.íslenskan getur sleppt frumlaginu; á ensku þarf you
Ég þurfti að vinna fram eftir í gær.I had to work late yesterday.must hefur enga þátíð → had to
Þú þarft að taka leigubíl. (á morgun)You'll have to take a taxi.á íslensku nútíð, á ensku will have to
Þarftu að vinna á laugardögum?Do you have to work on Saturdays?á íslensku fer sögnin fremst; á ensku do / does / did

Í stuttu máli: „verð að / þarf að“ er must eða have to, „mátt ekki“ er mustn't / can't, „þarft ekki að“ (eða „verður ekki að“) er don't have to, „varð að / þurfti að“ er had to. Mustn't er aldrei „þarft ekki að“.

Form

Must er háttarsögn: hún er eins með öllum frumlögum og á eftir henni kemur grunnmynd sagnarinnar (án to).

MyndDæmi
Játandi setningI / you / she / we / they must go.
Neitandi setningI / you / she / we / they mustn't (must not) go.
Spurning (sjaldgæf, frekar formleg)Must I go?

Have to er venjuleg sögn: hún breytist eftir frumlagi og notar do / does / did í neitun og spurningum.

MyndI / you / we / theyhe / she / it
Játandi setningI have to work.She has to work.
Neitandi setningI don't have to work.She doesn't have to work.
SpurningDo you have to work?Does she have to work?
Stutt svörYes, I do. / No, I don't.Yes, she does. / No, she doesn't.

Þátíð og framtíð – must hefur enga þátíð og getur ekki staðið á eftir will, svo þú notar have to.

TímiMyndDæmi
Þátíðhad to / didn't have toWe had to wait an hour.
Spurning í þátíðDid you have to…?Did you have to pay?
Framtíðwill have to / won't have toYou'll have to book early.

Merkingarkort

OrðasambandMerking
must / have toÞetta er nauðsynlegt. („verð að“, „þarf að“)
mustn't / can'tÞetta er bannað. Ekki gera þetta! („mátt ekki“)
don't have toÞetta er ekki nauðsynlegt. Þú velur. („þarft ekki að“)

Notkun

1Must – eigin skyldutilfinning

Notaðu must þegar þér sjálfum eða sjálfri finnst eitthvað nauðsynlegt eða mikilvægt. Það er líka algengt í ákafri, persónulegri ábendingu.

I must call my grandmother this weekend.
Ég verð að hringja í ömmu um helgina.
mín eigin hugsun → must
We must get a new sofa. This one is terrible.
Við verðum að fá okkur nýjan sófa. Þessi er hræðilegur.
okkar eigin ákvörðun
You must try the cheesecake here. It's amazing!
Þú verður að smakka ostakökuna hérna. Hún er æðisleg!
áköf meðmæli, ekki regla
I really must go now. It's late.
Ég verð eiginlega að fara núna. Það er orðið framorðið.
á eftir must kemur ekkert to

2Must – skrifaðar reglur og skilti

Must er mjög algengt í skrifuðum reglum, á skiltum, eyðublöðum og í leiðbeiningum. Í slíkum textum notum við á íslensku oft „skal“, „ber að“ eða „skylt er að“.

Passengers must show their tickets to the driver.
Farþegar skulu sýna vagnstjóra miðann.
regla á skilti
All visitors must sign in at reception.
Allir gestir skulu skrá sig í móttökunni.
formleg krafa
Answers must be in black ink.
Svör skal skrifa með svörtu bleki.
íslenska setningin hefur ekkert frumlag; á ensku er answers frumlagið

3Have to – skylda utan frá

Notaðu have to þegar skyldan kemur frá reglu, yfirmanni, lögum eða aðstæðum. Það er venjulega valið um daglegar skyldur og það sem er ákveðið. Í óformlegri breskri ensku er have got to ('ve got to) líka algengt í sömu merkingu: I've got to go.

I have to wear a suit at work.
Ég þarf að vera í jakkafötum í vinnunni.
regla fyrirtækisins
She has to take this medicine twice a day.
Hún þarf að taka þetta lyf tvisvar á dag.
læknirinn sagði það; he / she → has to
We have to be at the airport by six.
Við þurfum að vera komin út á flugvöll fyrir klukkan sex.
brottfarartíminn
My son has to do an hour of homework every evening.
Sonur minn þarf að læra heima í klukkutíma á hverju kvöldi.
homework er óteljanlegt
Do you have to work on Saturdays?
Þarftu að vinna á laugardögum?
á íslensku fer sögnin fremst; á ensku spurning með do

4Mustn't og can't – bann

Notaðu mustn't þegar eitthvað er bannað eða mjög slæm hugmynd. Í daglegu tali er can't líka mjög algengt um reglur. Mustn't er aðallega breskt; í bandarískri ensku er yfirleitt sagt can't eða don't. Á íslensku er þetta „mátt ekki“ eða „má ekki“.

You mustn't touch that wire. It's dangerous.
Þú mátt ekki snerta þessa snúru. Hún er hættuleg.
„mátt ekki“ → mustn't
We mustn't forget Dad's birthday this year.
Við megum ekki gleyma afmælinu hans pabba í ár.
mjög slæm hugmynd
You can't park here. It's for buses only.
Hér má ekki leggja. Stæðið er bara fyrir strætó.
can't = má ekki; á ensku þarf frumlagið you
Students can't use their phones during the exam.
Nemendur mega ekki nota símann í prófinu.
regla

5Don't have to – engin skylda

Notaðu don't / doesn't have to þegar eitthvað er ekki nauðsynlegt. Þú mátt gera það, en þarft þess ekki. Á íslensku er þetta „þarft ekki að“ eða „það er óþarfi að“.

You don't have to bring anything. We've got lots of food.
Þú þarft ekki að koma með neitt. Við eigum nóg af mat.
„þarft ekki að“ → don't have to
He doesn't have to get up early on Sundays.
Hann þarf ekki að vakna snemma á sunnudögum.
he → doesn't have to
It's free. You don't have to pay.
Það er ókeypis. Þú þarft ekki að borga.
þú velur
We don't have to decide today.
Við þurfum ekki að ákveða þetta í dag.
við getum ákveðið það seinna

6Had to og will have to – þátíð og framtíð

Must hefur enga þátíð. Um skyldu í fortíðinni notarðu had to og um framtíðina will have to. (Must getur átt við nánustu framtíð þegar þú talar um eigin áform, t.d. I must call her tomorrow, en það kemur aldrei á eftir will.) Á íslensku segjum við „þurfti að“ eða „varð að“ í þátíð, en um framtíðina oft bara „þarf að“.

I had to work late yesterday.
Ég þurfti að vinna fram eftir í gær.
„þurfti að / varð að“ → had to
We didn't have to show our passports at the border.
Við þurftum ekki að sýna vegabréfin á landamærunum.
„þurftum ekki að“ → didn't have to
Did you have to wait long at the doctor's?
Þurftirðu að bíða lengi hjá lækninum?
spurning með did
You'll have to take a taxi. There are no buses after midnight.
Þú þarft að taka leigubíl. Það ganga engir strætóar eftir miðnætti.
á íslensku nútíð, á ensku will have to
They won't have to change trains. It's a direct service.
Þau þurfa ekki að skipta um lest. Lestin fer beint.
won't have to = verður ekki nauðsynlegt

Algengar villur

⚠️You don't have to smoke in the hospital.
✅You mustn't smoke in the hospital.
Málfræðilega rétt, en merkingin er röng: don't have to = óþarfi. Um reglu notarðu mustn't (eða can't).
❌I musted leave early yesterday.
✅I had to leave early yesterday.
Must hefur enga þátíð.
❌She must to study tonight.
✅She must study tonight.
Á eftir must kemur ekkert to.
❌He have to wear a uniform.
✅He has to wear a uniform.
he / she / it → has to.
❌Do you must work tomorrow?
✅Do you have to work tomorrow?
Must notar ekki do; notaðu have to.
❌She doesn't has to come.
✅She doesn't have to come.
Á eftir doesn't kemur have.
❌I will must go.
✅I will have to go.
Tvær háttarsagnir geta ekki staðið saman: will have to.
❌He musts finish today.
✅He must finish today.
Must fær aldrei endinguna -s.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „verða að fara“ → must to go. Á eftir „verða“ og „þurfa“ kemur alltaf „að“ + nafnháttur („verð að fara“, „þurfum að skrá okkur“), og þetta „að“ fylgir auðveldlega með yfir á ensku sem to. Á eftir must kemur aðeins grunnmynd sagnarinnar. Með have er það öfugt: þar er to hluti af forminu.

❌Before the first rehearsal of the school play in Selfoss, every actor must to learn the whole first scene by heart, because the director doesn't allow scripts on stage.
✅Before the first rehearsal of the school play in Selfoss, every actor must learn the whole first scene by heart, because the director doesn't allow scripts on stage. eða Before the first rehearsal of the school play in Selfoss, every actor has to learn the whole first scene by heart, because the director doesn't allow scripts on stage.
Á eftir must kemur ekkert to.

2. „Nei, þú verður ekki að…“ → No, you mustn't. Á íslensku þýðir „Þú verður ekki að koma“ að það sé óþarfi – sama og „þú þarft ekki að koma“. Þetta gerist sérstaklega í stuttu svari: „Nei, þú verður ekki að“ verður No, you mustn't. Af því að must er oft þýtt „verða að“ virðist must not vera „verður ekki að“. En mustn't er alltaf bann: „mátt ekki“. Um það sem er óþarfi notarðu don't have to.

⚠️"Do I need to bring my own skis on the school trip to Hlidarfjall?" "No, you mustn't. The school rents skis for everyone at the bottom of the slope."
✅"Do I need to bring my own skis on the school trip to Hlidarfjall?" "No, you don't have to. The school rents skis for everyone at the bottom of the slope."
Málfræðilega rétt, en svarið bannar að taka skíðin með. Óþarfi → No, you don't have to.

3. „Ég varð að klára verkefnið hjá frænku minni“ → must í frásögn úr fortíð. Á íslensku hefur „verða“ þátíð („varð“, „urðum“), og „þurfa“ líka („þurfti“). Þess vegna læðist must auðveldlega inn í sögu úr fortíðinni. Must hefur enga þátíð: notaðu had to.

❌On our first weekend in the new flat in Hafnarfjordur the internet wasn't connected yet, so I must finish my school project at my aunt's house in the next street.
✅On our first weekend in the new flat in Hafnarfjordur the internet wasn't connected yet, so I had to finish my school project at my aunt's house in the next street.
„varð að klára“ → had to

4. „Það má ekki synda hér“ → It is not allowed to…. Á íslensku eru bönn oft ópersónuleg: „Það má ekki synda í lóninu“, „Hér má ekki tjalda“. Bein þýðing gefur It is not allowed to swim, sem hljómar eins og þýðing. Á ensku er bann sagt með frumlagi: You mustn't…, You can't… eða You're not allowed to… – á skilti oft No swimming.

⚠️It is not allowed to swim in the lagoon at Jokulsarlon, because the icebergs can turn over at any moment.
✅You mustn't swim in the lagoon at Jokulsarlon, because the icebergs can turn over at any moment. eða You can't swim in the lagoon at Jokulsarlon, because the icebergs can turn over at any moment. eða You're not allowed to swim in the lagoon at Jokulsarlon, because the icebergs can turn over at any moment.
Málfræðilega rétt, en hljómar eins og þýðing; á ensku þarf persónulegt frumlag: you mustn't / you can't.

Ekki rugla saman

mustn't og don't have to – Mustn't er kaðallinn: ekki gera þetta. Don't have to er matseðillinn: þú velur. Á íslensku: „mátt ekki“ og „þarft ekki að“.

You mustn't wear shoes in the temple.
Þú mátt ekki vera í skóm í hofinu.
bannað
You don't have to wear a tie to the party.
Þú þarft ekki að vera með bindi í veislunni.
óþarfi, en þér er það frjálst

must og have to (játandi setning) – Oft passa bæði. Must hljómar persónulegra, have to vísar á reglu eða aðstæður utan frá. Í bandarískri ensku er have to miklu algengara í tali. Á íslensku er hvort tveggja „verð að“ eða „þarf að“.

I must eat less chocolate.
Ég verð að borða minna súkkulaði.
mín eigin ákvörðun
I have to stop at the bank. They close at four.
Ég þarf að koma við í bankanum. Hann lokar klukkan fjögur.
aðstæður; á ensku they um bankann

can't (má ekki) og can't (kann ekki / get ekki) – Formið er það sama og samhengið sýnir merkinguna. Um getu er fjallað í A1-17.

You can't take photos in the museum.
Það má ekki taka myndir á safninu.
regla
I can't swim.
Ég kann ekki að synda.
kunnátta

must um reglu og must um ályktun – She must be tired er ekki regla. Það þýðir „ég er viss um að hún er þreytt“ – á íslensku „Hún hlýtur að vera þreytt“. Um það er fjallað í B1-16. Need to og needn't eru í B2-07.

Stafsetning og framburður

  • mustn't /ˈmʌsnt/: fyrra t heyrist ekki – „MUS-nt“, ekki „must-nt“. Sérhljóðið /ʌ/ er stutt og varirnar slakar, ekki kringdar. Það líkist stuttu íslensku a, en munnurinn er aðeins minna opinn. Lestu það ekki eins og íslenskt u.
  • Í setningu er must oft veikt: /məst/ eða /məs/. I must go hljómar næstum eins og /aɪ məs ɡəʊ/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt.
  • have to /ˈhæftə/, has to /ˈhæstə/, had to /ˈhætə/. Sérhljóðið /æ/ er nýtt: munnurinn er vel opinn og tungan frammi og niðri. Það er ekki íslenska æ (sem er [ai]). Í have to hljómar v eins og /f/ af því að /t/ kemur á eftir; í had to rennur /d/ saman við /t/. Skrifaðu samt alltaf fullt form, aldrei „hafta“.
  • h í byrjun orðs er eins og íslenskt h: have, has, had. Slepptu því ekki.
  • Í have to er have ekki stytt: segðu I have to go (eða óformlega I've got to go).

Gullna reglan

Mustn't = ekki gera þetta, það er bannað („mátt ekki“). Don't have to = það er ekki nauðsynlegt, þú velur („þarft ekki að“). Must hefur enga þátíð: í fortíðinni notarðu had to og á eftir will will have to. Og á eftir must kemur aldrei to.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttri mynd af have to eða breyttu setningunni eins og beðið er um.

  1. My sister (have to) work every Saturday.
  2. Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
  3. you have to wear a uniform at your school?
  4. Breyttu í neitandi setningu: He has to pay.
  5. Breyttu í framtíð: I have to take a taxi. (tomorrow)
  6. Búðu til spurningu í þátíð: you / have to / wait / long?

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: You … cross the road when the light is red.
  2. Veldu rétta svarið: It's Sunday, so I … get up early.
  3. Veldu rétta svarið: Entry is free. You … pay.
  4. Veldu rétta svarið: It's a secret. You … tell anyone!
  5. Veldu rétta svarið: Á safninu: "Sorry, you … take photos here."

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. She must to finish the report today.
  2. I musted call the bank yesterday.
  3. He don't have to pay.
  4. We'll have to leave early tomorrow.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu. Notaðu must, mustn't, can't eða rétta mynd af have to.

First day at work
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um vikuna þína og reglurnar sem þú þekkir.

  1. Skrifaðu tvennt sem þú þarft að gera í þessari viku og eitt sem þú þarft ekki að gera.
  2. Skrifaðu tvær reglur fyrir heimilið þitt, skólann eða vinnustaðinn með mustn't eða can't.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A1-17 Can og can't á ensku: að geta, kunna og mega – útskýringar og æfingar
    Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
  2. A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku
    I (work) late three times this week.
  3. A2-04 Will og shall: ákvarðanir, loforð og spár á ensku
    It's late. I think I (take) a taxi.
Svör

A. Form

  1. has to
  2. had to
  3. Do
  4. He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
  5. I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
  6. Did you have to wait long?

B. Merking

  1. mustn't
  2. don't have to
  3. don't have to
  4. mustn't
  5. can't

C. Finndu villuna

  1. She must finish the report today.
  2. I had to call the bank yesterday.
  3. He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
  4. ✓ We'll have to leave early tomorrow.

D. Í samhengi

  1. don't have to / do not have to
  2. have to / must
  3. mustn't / must not / can't / cannot
  4. have to
  5. had to

E. Spreyttu þig

  1. I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
  2. You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.

F. Blönduð upprifjun

  1. can't / cannot
  2. 've worked / have worked
  3. 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
Android appLærðu á ferðinni Google Play