SlowingoMálfræði
B1 9 / 39

Should have, could have, might have: eftirsjá og ásökun á ensku

Should Have, Could Have, Might Have

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu talað um eftirsjá og mistök í fortíðinni (I should have left earlier), glötuð tækifæri (We could have won), ásakað aðra (You could have told me!) og sagt hvað þú hefðir verið til í að gera (I would have helped, but…).

Aðalatriðið

Eftir fótboltaleik horfa leikmennirnir á upptöku. Þeir stöðva myndbandið og segja: „Hér hefði ég átt að gefa boltann.“ „Hér hefðum við getað skorað.“ Leiknum er lokið. Engu er hægt að breyta. En þeir bera saman það sem gerðist við það sem var rétt eða mögulegt.

Einmitt það gerir mynstrið háttarsögn + have + lýsingarháttur þátíðar. Það horfir á fortíðina og ber hana saman við aðra útgáfu – yfirleitt útgáfu sem varð ekki:

  • You should have called. → Það var rétt að hringja. Þú hringdir ekki.
  • You could have called. → Það var hægt að hringja. Þú hringdir ekki.
  • I would have called, but… → Ég var til í að hringja. Eitthvað kom í veg fyrir það.

Formið er alltaf eins. Háttarsögnin segir hvaða mat þú leggur á þetta: það rétta, það mögulega eða það sem þú varst til í að gera. Þegar frumlagið er I lýsa setningarnar oft eftirsjá. Þegar frumlagið er you eru þær oft ásökun.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: íslenskan á sambærileg form. „Ég hefði átt að hlaða símann“ er I should have charged my phone, „Þú hefðir getað sagt mér það“ er You could have told me, „Ég hefði hjálpað þér, en…“ er I would have helped you, but…. Merkingin passar vel.

Munurinn er í forminu. Á íslensku er fortíðin í hjálparsögninni („hefði átt“), og á eftir kemur „að“ + nafnháttur. Á ensku breytist háttarsögnin ekki; fortíðin sést á aðalsögninni: have + lýsingarháttur þátíðar (should have left). Auk þess notum við í töluðu máli oft einfalda þátíð í stað „hefði“: „Þú áttir að segja mér það!“, „Þú gast nú alveg hringt!“. Þá er freistandi að þýða „áttir að“ með had to og „gast“ með could. En You had to tell me þýðir „þú varst skyldug(ur) til að segja mér það“, og You could call me fjallar um núið. Ásökun um fortíðina er should have og could have.

Og „hefði“ eitt og sér er ekki had: „Ég hefði komið“ er I would have come.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég hefði átt að hlaða símann í gærkvöldi.I should have charged my phone last night.„hefði átt að“ → should have + lýsingarháttur þátíðar
Við hefðum ekki átt að vaka svona lengi.We shouldn't have stayed up so late.„hefðum ekki átt að“ → shouldn't have; það gerðist
Þú áttir að spyrja mig fyrst!You should have asked me first!ásökun → should have, ekki had to
Þetta hefði getað farið miklu verr.It could have been much worse.„hefði getað“ → could have
Þú gast nú alveg hringt í mig!You could have called me!ásökun um fortíð → could have, ekki bara could
Ég hefði komið í partíið þitt, en…I would have come to your party, but…„hefði“ eitt og sér → would have, ekki had
Hvað hefðum við annað getað gert?What else could we have done?í spurningu kemur háttarsögnin á undan frumlaginu – hér er þetta eins

Í stuttu máli: „hefði átt að“ / „áttir að“ sem ásökun er should have, „hefði getað“ / „gast“ er could have, „hefði gert“ er would have – og aðalsögnin er alltaf lýsingarháttur þátíðar.

Form

háttarsögn + have + lýsingarháttur þátíðar

MyndMerkingÞað sem gerðist í raunDæmi
should have / ought to haveþað var rétt („hefði átt að“)yfirleitt: það gerðist ekkiYou should have warned me.
shouldn't have / ought not to haveþað var rangt („hefði ekki átt að“)það gerðistI shouldn't have eaten so much.
could haveþað var hægt („hefði getað“)yfirleitt: það gerðist ekkiWe could have won.
might have (ásökun)það hefði verið fallegt / kurteislegtþað gerðist ekkiYou might have said thank you!
would haveég var til í það („hefði gert“)það gerðist ekkiI would have helped, but I was away.

Neitun og spurningar

MyndDæmi
Neitandi setningYou shouldn't have said that. / We couldn't have done more.
SpurningShould I have told her? / What could we have done?
Stutt svörShould I have called? — Yes, you should (have). / No, you shouldn't (have).

Styttur ritháttur og veikar myndir (í tali)

Í rituðu máliHvernig það hljómar oft
should have / should've/ˈʃʊdəv/
could have / could've/ˈkʊdəv/
would have / would've/ˈwʊdəv/
shouldn't have/ˈʃʊdntəv/

Notkun

1Should have – eftirsjá og ásökun

Notaðu should have um það rétta sem gerðist ekki og shouldn't have um það ranga sem gerðist. Með I eða we lýsir það eftirsjá, með you eða öðrum ásökun. Ought to have þýðir það sama, en er sjaldgæfara og formlegra.

I should have charged my phone last night.
Ég hefði átt að hlaða símann í gærkvöldi.
ég gerði það ekki; „hefði átt að“ → should have
You should have asked me before you took my car.
Þú hefðir átt að spyrja mig áður en þú tókst bílinn minn.
ásökun
We shouldn't have stayed up so late before the exam.
Við hefðum ekki átt að vaka svona lengi fyrir prófið.
við gerðum það
He shouldn't have shouted at the waiter.
Hann hefði ekki átt að öskra á þjóninn.
The council ought to have repaired the road years ago.
Bærinn hefði átt að gera við veginn fyrir mörgum árum.
ought to have: formlegra

2Could have – glatað tækifæri

Notaðu could have um það sem var mögulegt en gerðist ekki: glatað tækifæri eða hætta sem varð ekki að veruleika.

We could have taken the motorway, but we chose the coast road.
Við hefðum getað farið hraðbrautina, en við völdum strandveginn.
sá möguleiki var til
She could have been a professional tennis player.
Hún hefði getað orðið atvinnumaður í tennis.
It could have been much worse — at least nobody was hurt.
Þetta hefði getað farið miklu verr. Að minnsta kosti slasaðist enginn.
hætta sem varð ekki
I couldn't have done it without your help.
Ég hefði ekki getað gert þetta án þinnar hjálpar.
couldn't have = það var ekki hægt

3Could have og might have – pirruð ásökun

Með you þýðir could have oft „þú hafðir tækifæri, en notaðir það ekki“. Might have þýðir það sama, sérstaklega í breskri ensku, þegar einhver sleppti einhverju kurteislegu eða fallegu. Leggðu áherslu á háttarsögnina.

You could have called me!
Þú hefðir nú getað hringt í mig!
ásökun; á íslensku oft líka „Þú gast nú alveg hringt!“
They could have cleaned the kitchen before they left.
Þau hefðu getað þrifið eldhúsið áður en þau fóru.
You might have warned me about the dog!
Þú hefðir nú mátt vara mig við hundinum!
might have: sérstaklega í breskri ensku
He might have said thank you, at least.
Hann hefði að minnsta kosti getað þakkað fyrir sig.

4Would have – til í það, en eitthvað kom í veg fyrir það

Notaðu would have til að segja að þú hafir verið til í eitthvað eða ætlað þér það, en eitthvað kom í veg fyrir það. Oft fylgir but eða if-hluti B1-07.

I would have come to your party, but I was stuck at work.
Ég hefði komið í partíið þitt, en ég var fastur í vinnunni.
„hefði komið“ → would have come
She would have lent you the money — why didn't you ask her?
Hún hefði lánað þér peningana. Af hverju spurðirðu hana ekki?
We would have stayed longer, but the hotel was full.
Við hefðum verið lengur, en hótelið var fullt.
I'd have called you if I'd had your number.
Ég hefði hringt í þig ef ég hefði haft númerið þitt.
I'd have = I would have; if I'd had = if I had had

5Spurningar um val í fortíðinni

Notaðu Should I have…? og What could I have…? til að spyrja um rétta valið eða aðra möguleika. Í spurningu kemur háttarsögnin á undan frumlaginu.

Should I have told her the truth?
Hefði ég átt að segja henni sannleikann?
should á undan I
What else could we have done?
Hvað hefðum við annað getað gert?
Do you think I should have accepted the offer?
Heldurðu að ég hefði átt að taka tilboðinu?

Algengar villur

❌You should called me.
✅You should have called me.
Fortíð: should + have + lýsingarháttur þátíðar.
❌I should have went to bed earlier.
✅I should have gone to bed earlier.
Lýsingarháttur þátíðar (gone), ekki Past Simple (went).
❌I should of known.
✅I should have known.
should've hljómar eins og „should of“, en orðið er have.
❌You shouldn't have tell him.
✅You shouldn't have told him.
have + lýsingarháttur þátíðar.
❌We could to have won.
✅We could have won.
could + have + lýsingarháttur þátíðar, án to.
⚠️You could tell me! (about a past situation)
✅You could have told me!
Málfræðilega rétt, en „You could tell me“ þýðir „þú mátt segja mér það (núna)“. Um glatað tækifæri í fortíðinni → could have.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Þú áttir að láta mig vita!“ → You had to tell me. Í töluðu máli ásökum við oft með einfaldri þátíð af „eiga að“: „Þú áttir að minna mig á afmælið hennar mömmu!“ „Átti“ lítur út eins og had to, en had to þýðir að þetta hafi verið skylda – ekki að það hafi verið rétt og ekki gert. Eftirsjá og ásökun um fortíðina er should have + lýsingarháttur þátíðar.

⚠️Elin, you had to remind me about Mum's birthday – now the flower shop in Kringlan is closed and I've got nothing for her!
✅Elin, you should have reminded me about Mum's birthday – now the flower shop in Kringlan is closed and I've got nothing for her!
Málfræðilega rétt, en had to þýðir „varst skyldug“; ásökun → should have reminded
⚠️We had to take warmer sleeping bags to Thorsmork – none of us slept more than two hours in that cold.
✅We should have taken warmer sleeping bags to Thorsmork – none of us slept more than two hours in that cold.
Málfræðilega rétt, en had to lýsir skyldu; eftirsjá → should have taken

2. „Þú gast nú alveg hringt!“ → You could call. Á íslensku ásökum við líka með „gat“: „Hann gat nú alveg hlaðið tölvuna áður en hann skilaði henni!“ Þar sem could er líka þátíð af can virðist það duga. En could + grunnmynd fjallar um núið eða framtíðina. Tækifæri sem var ekki notað í fortíðinni er could have + lýsingarháttur þátíðar.

⚠️Siggi borrowed my laptop for his exam at the University of Akureyri and brought it back with a completely empty battery; he could charge it first, at least!
✅Siggi borrowed my laptop for his exam at the University of Akureyri and brought it back with a completely empty battery; he could have charged it first, at least!
Málfræðilega rétt, en could charge fjallar um núið; ásökun um fortíð → could have charged

3. „Við hefðum verið lengur, en…“ → We had stayed. „Hefði“ í „Ég hefði komið“ eða „Við hefðum verið lengur“ líkist had, og þá verður til We had stayed – sem þýðir „við höfðum verið“ (Past Perfect). Það sem þú varst til í að gera en gerðir ekki er would have + lýsingarháttur þátíðar. (Í frásögn af því sem hafði gerst áður getur „hefði“ hins vegar verið had: sjá B1-03.)

⚠️We had stayed for the New Year's fireworks over the city, but our little daughter fell asleep in the car at ten.
✅We would have stayed for the New Year's fireworks over the city, but our little daughter fell asleep in the car at ten. eða We'd have stayed for the New Year's fireworks over the city, but our little daughter fell asleep in the car at ten.
Málfræðilega rétt, en had stayed segir að við höfðum verið þar; „hefðum verið“ → would have stayed

Ekki rugla saman

should have og should – should + grunnmynd er ráð um nútíð eða framtíð A2-21; should have + lýsingarháttur þátíðar horfir aftur. Á íslensku: „ættir að“ og „hefðir átt að“.

You should call her.
Þú ættir að hringja í hana.
ráð núna
You should have called her.
Þú hefðir átt að hringja í hana.
of seint: þú hringdir ekki

should have sem ásökun og should have sem væntingar – Should have getur líka þýtt „það mátti búast við þessu og það hefur líklega gerst (eða ég er hissa ef það hefur ekki gerst)“. Samhengið ræður.

You should have checked the dates.
Þú hefðir átt að athuga dagsetningarnar.
ásökun: þú athugaðir þær ekki
The parcel should have arrived by now.
Pakkinn ætti að vera kominn núna.
væntingar: ég held að hann sé kominn, eða er hissa ef hann er það ekki

could have (glatað tækifæri) og could have (ágiskun um fortíðina) – could have og might have geta líka giskað á hvað gerðist. Þá notkun lærirðu í B2-06.

You could have died!
Þú hefðir getað dáið!
það var mögulegt en gerðist ekki
He could have taken the bus — I don't know how he got here.
Kannski tók hann strætó, ég veit ekki hvernig hann komst hingað.
ágiskun: sjá B2-06

I should have… og I wish I had… – Hvort tveggja lýsir eftirsjá. I wish I had… er í B2-04.

I should have saved more money.
Ég hefði átt að leggja meira fyrir.
það var það rétta
I wish I had saved more money.
Ég vildi að ég hefði lagt meira fyrir.
eftirsjá: sjá B2-04

Stafsetning og framburður

  • have er yfirleitt veikt í öllum þessum myndum: should have /ˈʃʊdəv/, could have /ˈkʊdəv/, would have /ˈwʊdəv/, might have /ˈmaɪtəv/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt a eða e.
  • Í should, could og would er l ekki borið fram. Láttu /d/ í lokin vera raddað – íslenskt d er óraddað, og þá hljómar should've eins og [ʃʊtəv].
  • shouldn't have /ˈʃʊdntəv/ – í hröðu tali heyrist t oft ekki greinilega.
  • Skrifaðu aldrei should of, could of, would of, might of. Skrifaðu should have eða should've.
  • Í ásökun leggurðu áherslu á háttarsögnina: You COULD have told me! You SHOULD have asked.

Gullna reglan

should / could / might / would + have + lýsingarháttur þátíðar horfir aftur og ber raunverulegu fortíðina saman við aðra útgáfu: það rétta (should), það mögulega (could), það kurteislega (might) eða það sem þú varst til í (would). Yfirleitt varð sú útgáfa ekki; með shouldn't have gerðist það ranga. „Áttir að“ sem ásökun er should have, ekki had to, og „hefði“ eitt og sér er would have, ekki had.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttri mynd orðanna í svigunum.

  1. I failed the test. I (should / study) more.
  2. You (could / tell) me the meeting was cancelled!
  3. I (would / help) you, but I was abroad.
  4. My head hurts. I (shouldn't / drink) so much coffee.
  5. Umorðaðu með shouldn't have: It was a mistake to eat that third piece of cake.
  6. Umorðaðu með should have: It was a mistake not to bring a coat.

B. Merking

Svaraðu spurningunum eða veldu rétta svarið.

  1. "We could have won." Unnu þau?
  2. "I shouldn't have said that." Sagði sá sem talar þetta?
  3. Þig langaði mikið að mæta. Veldu rétta svarið: I … come to your wedding, but I was in hospital.
  4. Veldu rétta svarið: You … see a doctor about that cough — go today.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. You should have went to the meeting.
  2. She should of asked for directions.
  3. It could have been much worse.
  4. I would have call you, but my phone was dead.

D. Í samhengi

Fylltu í samtalið með réttum myndum orðanna í svigunum.

After the party
Jo: The party was a disaster. I 15 (shouldn't / invite) so many people. The flat was too small.
Max: Yes, and you 16 (should / buy) more food. It finished in an hour!
Jo: I know. And Tim was so rude. He 17 (might / say) thank you, at least.
Max: True. And you 18 (could / ask) me for help! I 19 (would / come) early.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um fortíð þína.

  1. Skrifaðu um eitt sem þú sérð eftir frá síðustu viku með should have eða shouldn't have.
  2. Vinur þinn eða vinkona þín sagði þér ekki frá frábærum tónleikum. Skrifaðu ásökun með could have.
  3. Skrifaðu setningu um eitthvað sem þú varst til í að gera en gast ekki.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. B1-07 Third conditional: If I had known… útskýrt á íslensku
    If I (know) about the traffic, I would have taken the train.
  2. A2-21 Should og ought to: hvernig á að gefa ráð á ensku
    I think you ___ talk to your boss about it. …
  3. A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu
    Have you ever (break) a bone?
  4. B1-08 I wish og if only: óskir um nútíðina á ensku
    I wish I (can) speak Japanese.
Svör

A. Form

  1. should have studied / should've studied
  2. could have told / could've told
  3. would have helped / 'd have helped / would've helped
  4. shouldn't have drunk / should not have drunk
  5. I shouldn't have eaten that third piece of cake.
  6. I should have brought a coat. / We should have brought a coat.

B. Merking

  1. No
  2. Yes
  3. would have
  4. should

C. Finndu villuna

  1. You should have gone to the meeting.
  2. She should have asked for directions. / She should've asked for directions.
  3. ✓ It could have been much worse.
  4. I would have called you, but my phone was dead. / I'd have called you, but my phone was dead.

D. Í samhengi

  1. shouldn't have invited
  2. should have bought / should've bought
  3. might have said / might've said
  4. could have asked / could've asked
  5. would have come / 'd have come / would've come

E. Spreyttu þig

  1. I shouldn't have stayed up so late on Sunday. I should have gone to bed at ten.
  2. You could have told me about the concert! I would have loved to go.
  3. I would have helped you move, but I was working all weekend.

F. Blönduð upprifjun

  1. had known / 'd known
  2. should
  3. broken
  4. could
Android appLærðu á ferðinni Google Play