Should have, could have, might have: eftirsjá og ásökun á ensku
Should Have, Could Have, Might Have
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu talað um eftirsjá og mistök í fortíðinni (I should have left earlier), glötuð tækifæri (We could have won), ásakað aðra (You could have told me!) og sagt hvað þú hefðir verið til í að gera (I would have helped, but…).
Aðalatriðið
Eftir fótboltaleik horfa leikmennirnir á upptöku. Þeir stöðva myndbandið og segja: „Hér hefði ég átt að gefa boltann.“ „Hér hefðum við getað skorað.“ Leiknum er lokið. Engu er hægt að breyta. En þeir bera saman það sem gerðist við það sem var rétt eða mögulegt.
Einmitt það gerir mynstrið háttarsögn + have + lýsingarháttur þátíðar. Það horfir á fortíðina og ber hana saman við aðra útgáfu – yfirleitt útgáfu sem varð ekki:
- You should have called. → Það var rétt að hringja. Þú hringdir ekki.
- You could have called. → Það var hægt að hringja. Þú hringdir ekki.
- I would have called, but… → Ég var til í að hringja. Eitthvað kom í veg fyrir það.
Formið er alltaf eins. Háttarsögnin segir hvaða mat þú leggur á þetta: það rétta, það mögulega eða það sem þú varst til í að gera. Þegar frumlagið er I lýsa setningarnar oft eftirsjá. Þegar frumlagið er you eru þær oft ásökun.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan á sambærileg form. „Ég hefði átt að hlaða símann“ er I should have charged my phone, „Þú hefðir getað sagt mér það“ er You could have told me, „Ég hefði hjálpað þér, en…“ er I would have helped you, but…. Merkingin passar vel.
Munurinn er í forminu. Á íslensku er fortíðin í hjálparsögninni („hefði átt“), og á eftir kemur „að“ + nafnháttur. Á ensku breytist háttarsögnin ekki; fortíðin sést á aðalsögninni: have + lýsingarháttur þátíðar (should have left). Auk þess notum við í töluðu máli oft einfalda þátíð í stað „hefði“: „Þú áttir að segja mér það!“, „Þú gast nú alveg hringt!“. Þá er freistandi að þýða „áttir að“ með had to og „gast“ með could. En You had to tell me þýðir „þú varst skyldug(ur) til að segja mér það“, og You could call me fjallar um núið. Ásökun um fortíðina er should have og could have.
Og „hefði“ eitt og sér er ekki had: „Ég hefði komið“ er I would have come.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég hefði átt að hlaða símann í gærkvöldi. | I should have charged my phone last night. | „hefði átt að“ → should have + lýsingarháttur þátíðar |
| Við hefðum ekki átt að vaka svona lengi. | We shouldn't have stayed up so late. | „hefðum ekki átt að“ → shouldn't have; það gerðist |
| Þú áttir að spyrja mig fyrst! | You should have asked me first! | ásökun → should have, ekki had to |
| Þetta hefði getað farið miklu verr. | It could have been much worse. | „hefði getað“ → could have |
| Þú gast nú alveg hringt í mig! | You could have called me! | ásökun um fortíð → could have, ekki bara could |
| Ég hefði komið í partíið þitt, en… | I would have come to your party, but… | „hefði“ eitt og sér → would have, ekki had |
| Hvað hefðum við annað getað gert? | What else could we have done? | í spurningu kemur háttarsögnin á undan frumlaginu – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: „hefði átt að“ / „áttir að“ sem ásökun er should have, „hefði getað“ / „gast“ er could have, „hefði gert“ er would have – og aðalsögnin er alltaf lýsingarháttur þátíðar.
Form
háttarsögn + have + lýsingarháttur þátíðar
| Mynd | Merking | Það sem gerðist í raun | Dæmi |
|---|---|---|---|
| should have / ought to have | það var rétt („hefði átt að“) | yfirleitt: það gerðist ekki | You should have warned me. |
| shouldn't have / ought not to have | það var rangt („hefði ekki átt að“) | það gerðist | I shouldn't have eaten so much. |
| could have | það var hægt („hefði getað“) | yfirleitt: það gerðist ekki | We could have won. |
| might have (ásökun) | það hefði verið fallegt / kurteislegt | það gerðist ekki | You might have said thank you! |
| would have | ég var til í það („hefði gert“) | það gerðist ekki | I would have helped, but I was away. |
Neitun og spurningar
| Mynd | Dæmi |
|---|---|
| Neitandi setning | You shouldn't have said that. / We couldn't have done more. |
| Spurning | Should I have told her? / What could we have done? |
| Stutt svör | Should I have called? — Yes, you should (have). / No, you shouldn't (have). |
Styttur ritháttur og veikar myndir (í tali)
| Í rituðu máli | Hvernig það hljómar oft |
|---|---|
| should have / should've | /ˈʃʊdəv/ |
| could have / could've | /ˈkʊdəv/ |
| would have / would've | /ˈwʊdəv/ |
| shouldn't have | /ˈʃʊdntəv/ |
Notkun
1Should have – eftirsjá og ásökun
Notaðu should have um það rétta sem gerðist ekki og shouldn't have um það ranga sem gerðist. Með I eða we lýsir það eftirsjá, með you eða öðrum ásökun. Ought to have þýðir það sama, en er sjaldgæfara og formlegra.
2Could have – glatað tækifæri
Notaðu could have um það sem var mögulegt en gerðist ekki: glatað tækifæri eða hætta sem varð ekki að veruleika.
3Could have og might have – pirruð ásökun
Með you þýðir could have oft „þú hafðir tækifæri, en notaðir það ekki“. Might have þýðir það sama, sérstaklega í breskri ensku, þegar einhver sleppti einhverju kurteislegu eða fallegu. Leggðu áherslu á háttarsögnina.
4Would have – til í það, en eitthvað kom í veg fyrir það
Notaðu would have til að segja að þú hafir verið til í eitthvað eða ætlað þér það, en eitthvað kom í veg fyrir það. Oft fylgir but eða if-hluti B1-07.
5Spurningar um val í fortíðinni
Notaðu Should I have…? og What could I have…? til að spyrja um rétta valið eða aðra möguleika. Í spurningu kemur háttarsögnin á undan frumlaginu.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Þú áttir að láta mig vita!“ → You had to tell me. Í töluðu máli ásökum við oft með einfaldri þátíð af „eiga að“: „Þú áttir að minna mig á afmælið hennar mömmu!“ „Átti“ lítur út eins og had to, en had to þýðir að þetta hafi verið skylda – ekki að það hafi verið rétt og ekki gert. Eftirsjá og ásökun um fortíðina er should have + lýsingarháttur þátíðar.
2. „Þú gast nú alveg hringt!“ → You could call. Á íslensku ásökum við líka með „gat“: „Hann gat nú alveg hlaðið tölvuna áður en hann skilaði henni!“ Þar sem could er líka þátíð af can virðist það duga. En could + grunnmynd fjallar um núið eða framtíðina. Tækifæri sem var ekki notað í fortíðinni er could have + lýsingarháttur þátíðar.
3. „Við hefðum verið lengur, en…“ → We had stayed. „Hefði“ í „Ég hefði komið“ eða „Við hefðum verið lengur“ líkist had, og þá verður til We had stayed – sem þýðir „við höfðum verið“ (Past Perfect). Það sem þú varst til í að gera en gerðir ekki er would have + lýsingarháttur þátíðar. (Í frásögn af því sem hafði gerst áður getur „hefði“ hins vegar verið had: sjá B1-03.)
Ekki rugla saman
should have og should – should + grunnmynd er ráð um nútíð eða framtíð A2-21; should have + lýsingarháttur þátíðar horfir aftur. Á íslensku: „ættir að“ og „hefðir átt að“.
should have sem ásökun og should have sem væntingar – Should have getur líka þýtt „það mátti búast við þessu og það hefur líklega gerst (eða ég er hissa ef það hefur ekki gerst)“. Samhengið ræður.
could have (glatað tækifæri) og could have (ágiskun um fortíðina) – could have og might have geta líka giskað á hvað gerðist. Þá notkun lærirðu í B2-06.
I should have… og I wish I had… – Hvort tveggja lýsir eftirsjá. I wish I had… er í B2-04.
Stafsetning og framburður
- have er yfirleitt veikt í öllum þessum myndum: should have /ˈʃʊdəv/, could have /ˈkʊdəv/, would have /ˈwʊdəv/, might have /ˈmaɪtəv/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt a eða e.
- Í should, could og would er l ekki borið fram. Láttu /d/ í lokin vera raddað – íslenskt d er óraddað, og þá hljómar should've eins og [ʃʊtəv].
- shouldn't have /ˈʃʊdntəv/ – í hröðu tali heyrist t oft ekki greinilega.
- Skrifaðu aldrei should of, could of, would of, might of. Skrifaðu should have eða should've.
- Í ásökun leggurðu áherslu á háttarsögnina: You COULD have told me! You SHOULD have asked.
Gullna reglan
should / could / might / would + have + lýsingarháttur þátíðar horfir aftur og ber raunverulegu fortíðina saman við aðra útgáfu: það rétta (should), það mögulega (could), það kurteislega (might) eða það sem þú varst til í (would). Yfirleitt varð sú útgáfa ekki; með shouldn't have gerðist það ranga. „Áttir að“ sem ásökun er should have, ekki had to, og „hefði“ eitt og sér er would have, ekki had.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd orðanna í svigunum.
-
I failed the test. I (should / study) more.
-
You (could / tell) me the meeting was cancelled!
-
I (would / help) you, but I was abroad.
-
My head hurts. I (shouldn't / drink) so much coffee.
-
Umorðaðu með shouldn't have: It was a mistake to eat that third piece of cake.
-
Umorðaðu með should have: It was a mistake not to bring a coat.
B. Merking
Svaraðu spurningunum eða veldu rétta svarið.
-
"We could have won." Unnu þau?
-
"I shouldn't have said that." Sagði sá sem talar þetta?
-
Þig langaði mikið að mæta. Veldu rétta svarið: I … come to your wedding, but I was in hospital.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
Veldu rétta svarið: You … see a doctor about that cough — go today.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
You should have went to the meeting.
-
She should of asked for directions.
-
It could have been much worse.
-
I would have call you, but my phone was dead.
D. Í samhengi
Fylltu í samtalið með réttum myndum orðanna í svigunum.
Jo: The party was a disaster. I 15 (shouldn't / invite) so many people. The flat was too small.
Max: Yes, and you 16 (should / buy) more food. It finished in an hour!
Jo: I know. And Tim was so rude. He 17 (might / say) thank you, at least.
Max: True. And you 18 (could / ask) me for help! I 19 (would / come) early.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um fortíð þína.
-
Skrifaðu um eitt sem þú sérð eftir frá síðustu viku með should have eða shouldn't have.
-
Vinur þinn eða vinkona þín sagði þér ekki frá frábærum tónleikum. Skrifaðu ásökun með could have.
-
Skrifaðu setningu um eitthvað sem þú varst til í að gera en gast ekki.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-07 Third conditional: If I had known… útskýrt á íslensku If I (know) about the traffic, I would have taken the train.
-
A2-21 Should og ought to: hvernig á að gefa ráð á ensku I think you ___ talk to your boss about it. …
-
A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu Have you ever (break) a bone?
-
B1-08 I wish og if only: óskir um nútíðina á ensku I wish I (can) speak Japanese.
Svör
A. Form
- should have studied / should've studied
- could have told / could've told
- would have helped / 'd have helped / would've helped
- shouldn't have drunk / should not have drunk
- I shouldn't have eaten that third piece of cake.
- I should have brought a coat. / We should have brought a coat.
B. Merking
- No
- Yes
- would have
- should
C. Finndu villuna
- You should have gone to the meeting.
- She should have asked for directions. / She should've asked for directions.
- ✓ It could have been much worse.
- I would have called you, but my phone was dead. / I'd have called you, but my phone was dead.
D. Í samhengi
- shouldn't have invited
- should have bought / should've bought
- might have said / might've said
- could have asked / could've asked
- would have come / 'd have come / would've come
E. Spreyttu þig
- I shouldn't have stayed up so late on Sunday. I should have gone to bed at ten.
- You could have told me about the concert! I would have loved to go.
- I would have helped you move, but I was working all weekend.
F. Blönduð upprifjun
- had known / 'd known
- should
- broken
- could
