SlowingoMálfræði
A1 14 / 32

Present Simple á ensku: don't, doesn't, do, does – neitun og spurningar

Present Simple: Don't, Doesn't, Do, Does

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu myndað neitun og spurningar í Present Simple (einfaldri nútíð): I don't eat meat, Do you speak English?, Where does she work? Þú getur líka svarað stutt og eðlilega: Yes, I do. No, she doesn't.

Aðalatriðið

Í A1-03 sástu að be er sterk sögn: hún myndar neitun og spurningu sjálf (She isn't here. Is she here?). Flestar aðrar sagnir eru ekki þannig. Work, live og like geta ekki tekið not á eftir sér og geta ekki færst fremst í setninguna. Þær þurfa aðstoð.

Aðstoðin heitir do – hjálparsögn sem ber málfræðina fyrir aðalsögnina. Í neitun ber do orðið not: I don't work. Í spurningu færist do fremst: Do you work?

Hugsaðu þér að do sé burðarmaður á hóteli. Hann ber þungu töskurnar – not, spurninguna og, með he / she / it, líka endinguna -s – svo aðalsögnin getur ferðast létt, í grunnmynd. She works → She doesn't work → Does she work? Endingin -s færist frá aðalsögninni yfir á burðarmanninn. Í setningunni er -s bara á einum stað.

Íslenska og enska

Á íslensku þurfum við enga hjálparsögn. Í neitun setjum við „ekki“ á eftir sögninni („Ég tala ekki frönsku“) og í spurningu færum við sögnina sjálfa fremst („Talar þú frönsku?“, „Hvar býrðu?“). Ef þú gerir það sama á ensku verða til setningar eins og I speak not French og Speak you French? Þær eru rangar: á ensku færist aðeins hjálparsögnin, do / does, og aðalsögnin stendur kyrr í grunnmynd á eftir frumlaginu.

Annað sem er ólíkt: „ekki“ er eins í öllum persónum, en enska neitunin breytist eftir frumlaginu: don't eða doesn't. Í stuttu svari segjum við oft bara „Já“ eða „Já, það geri ég“; á ensku er stutta svarið frumlag + hjálparsögn: Yes, I do. Góðu fréttirnar: með be virkar þetta eins og á íslensku („Ertu svangur?“ = Are you hungry?), og íslenskan þekkir líka sögnina „gera“ í stuttum svörum („Já, það geri ég“), sem minnir á do.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Hún vinnur ekki.She doesn't work.„ekki“ kemur á eftir sögninni; á ensku doesn't á undan grunnmyndinni
Ég vinn ekki. / Hún vinnur ekki.I don't work. / She doesn't work.„ekki“ er alltaf eins; á ensku don't eða doesn't
Vinnur þú hérna?Do you work here?á íslensku fer aðalsögnin fremst; á ensku Do / Does + frumlag + grunnmynd
Hvar vinnurðu?Where do you work?spurnarorð + do + frumlag + sögn
Hvenær lokar búðin?What time does the shop close?á íslensku kemur sögnin á undan frumlaginu; á ensku does á undan því
„Drekkurðu kaffi?“ „Já.“"Do you drink coffee?" "Yes, I do."stutt svar: frumlag + hjálparsögn
Ertu svangur?Are you hungry?be þarf ekkert do – hér er þetta eins

Í stuttu máli: í neitun og spurningu kemur do / does til hjálpar. Endingin -s og not fara á hjálparsögnina og aðalsögnin stendur í grunnmynd. Aðalsögnin færist ekki fremst eins og á íslensku – það gerir bara do / does.

Form

Neitandi setning

FrumlagHjálparsögn + notGrunnmyndDæmi
I / you / we / theydo not → don'tworkI don't work on Sundays.
he / she / itdoes not → doesn'tworkShe doesn't work on Sundays.

Já/nei-spurningar og stutt svör

HjálparsögnFrumlagGrunnmyndJáNei
DoI / you / we / theylike it?Yes, I do.No, I don't.
Doeshe / she / itlike it?Yes, she does.No, she doesn't.

Í játandi stuttu svari er do / does borið fram skýrt og með áherslu: Yes, I do.

Spurningar með spurnarorði

SpurnarorðHjálparsögnFrumlagGrunnmyndAfgangurinn
Wheredoyoulive?
Whatdoesshedo?(= við hvað vinnur hún?)
What timedoesthe filmstart?
Howdoyougetto work?

Endingin -s færist yfir á hjálparsögnina

JátandiNeitandiSpurning
He plays tennis.He doesn't play tennis.Does he play tennis?
She has a car.She doesn't have a car.Does she have a car?

Be notar ekki do í neitun og spurningu

Með beMeð öðrum sögnum
Are you tired?Do you work here?
She isn't at home.She doesn't live here.

Notkun

1Neitandi setningar

Notaðu don't / doesn't + grunnmynd. Stytti rithátturinn er venjulegur í töluðu máli og óformlegum texta; do not / does not er formlegra eða með meiri áherslu. Á íslensku kemur „ekki“ á eftir sögninni, en á ensku kemur don't / doesn't á undan henni.

I don't eat meat.
Ég borða ekki kjöt.
„borða ekki“ → don't eat: neitunin á undan sögninni
My boyfriend doesn't like horror films.
Kærastanum mínum líkar ekki við hryllingsmyndir.
á íslensku „kærastanum líkar“; á ensku frumlagið my boyfriend + doesn't like
She doesn't work on Sundays.
Hún vinnur ekki á sunnudögum.
-s fer af sögninni yfir á does: doesn't work
We don't have a car.
Við eigum ekki bíl.
„eiga“ → have
It doesn't matter.
Það skiptir ekki máli.
fast orðasamband með it
They don't live here any more.
Þau búa ekki hérna lengur.
any more (UK); anymore (US)

2Já/nei-spurningar

Settu Do eða Does á undan frumlaginu og síðan grunnmynd. Á íslensku færum við aðalsögnina sjálfa fremst; á ensku stendur hún kyrr á eftir frumlaginu.

Do you speak English?
Talarðu ensku?
„Talarðu…?“: sögnin fremst; á ensku Do + you + speak
Does this bus go to the airport?
Fer þessi strætó út á flugvöll?
this bus = it → Does
Do your kids like school?
Finnst krökkunum þínum gaman í skólanum?
á ensku er frumlagið your kids
Does your phone take good photos?
Tekur síminn þinn góðar myndir?
Do you know a good dentist?
Þekkirðu góðan tannlækni?

3Stutt svör

Svaraðu með Yes / No + fornafn + do / does / don't / doesn't. Endurtaktu ekki aðalsögnina. Á íslensku segjum við oft bara „Já“ eða „Nei“, eða „Já, það geri ég“. Á ensku hljómar bara Yes. oft snubbótt; stutta svarið með do er kurteisara.

"Do you drink coffee?" "Yes, I do."
„Drekkurðu kaffi?“ „Já, það geri ég.“
á ensku endurtökum við hjálparsögnina do, ekki drink
Does she work here?
Vinnur hún hérna?
No, she doesn't.
Nei, það gerir hún ekki.
svar við spurningunni á undan: she + doesn't
"Do your parents live near you?" "Yes, they do."
„Búa foreldrar þínir nálægt þér?“ „Já, það gera þau.“
"Does the hotel have parking?" "No, it doesn't."
„Eru bílastæði við hótelið?“ „Nei.“
á ensku er frumlagið the hotel, og í svarinu it

4Spurningar með spurnarorði

Fyrst spurnarorðið, svo do / does, frumlagið og grunnmyndin. Öll spurnarorðin eru í A1-16.

Where do you work?
Hvar vinnurðu?
spurnarorð + do + frumlag + sögn
What does your sister do?
Við hvað vinnur systir þín?
spurt um starf
What time does the shop close?
Hvenær lokar búðin?
á íslensku kemur sögnin á undan „búðin“; á ensku does + the shop + close
How do you say this word in English?
Hvernig segir maður þetta orð á ensku?
„maður“ → you
What does this word mean?
Hvað þýðir þetta orð?
what + does + this word + mean

5Do sem aðalsögn

Do getur líka verið aðalsögn (do homework, do the shopping, do yoga). Þá sérðu það tvisvar í neitun og spurningu: fyrst hjálparsögnina, svo aðalsögnina.

"What do you do?" "I'm a nurse."
„Við hvað starfarðu?“ „Ég er hjúkrunarfræðingur.“
= What is your job?
I don't do much sport.
Ég stunda ekki miklar íþróttir.
sport (UK), sports (US)
Does he do the cooking at home?
Sér hann um eldamennskuna heima?
does = hjálparsögn, do = aðalsögn

6Be notar ekki do

Be myndar neitun og spurningu sjálf (sjá A1-03). Settu aldrei do / does með am / is / are. (Í boðhætti er þetta öðruvísi: Don't be late! – sjá A1-18.) Hér er þetta eins og á íslensku: „Ertu…?“, „Hún er ekki…“.

Are you hungry?
Ertu svangur?
be: ekkert do
Is your brother a student?
Er bróðir þinn í námi?
She isn't at home today.
Hún er ekki heima í dag.

Algengar villur

❌She don't like fish.
✅She doesn't like fish.
He / she / it → doesn't.
❌He doesn't works here.
✅He doesn't work here.
-s fer á does; aðalsögnin fær ekkert -s.
❌Does she lives in Paris?
✅Does she live in Paris?
Bara eitt -s: á does.
❌Where you live?
✅Where do you live?
Spurning með spurnarorði þarf líka hjálparsögn.
❌I not like it.
✅I don't like it.
Not þarf hjálparsögnina do.
❌Do you be hungry?
✅Are you hungry?
Spurning með be notar ekki do.
❌"Do you like jazz?" "Yes, I like."
✅"Yes, I do."
Í stuttu svari er hjálparsögnin.
❌What does mean this word?
✅What does this word mean?
Hjálparsögn + frumlag + grunnmynd.
⚠️You like pizza?
✅Do you like pizza?
Í óformlegu tali getur játandi setning með rísandi tóni lýst undrun eða staðfestingu, en venjuleg spurning notar do.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Talar þú…?“, „Fara þau…?“ → spurning þar sem aðalsögnin fer fremst. Á íslensku myndum við já/nei-spurningu með því að setja sögnina fremst: „Talar amma þín ensku?“, „Keyrið þið norður um páskana?“. Á ensku færist aðalsögnin aldrei fremst; þar kemur Do / Does fremst og aðalsögnin stendur í grunnmynd á eftir frumlaginu.

❌Drive you north to Akureyri at Easter, or do you take the plane this year?
✅Do you drive north to Akureyri at Easter, or do you take the plane this year?
Do + you + drive
❌Your little sister is so good at the piano – practises she every day after school?
✅Your little sister is so good at the piano – does she practise every day after school?
does + she + practise (US: practice)

2. „Af hverju fer bróðir þinn í stuttbuxum…?“ → Why wears your brother…? Á íslensku kemur sögnin strax á eftir spurnarorðinu og frumlagið á eftir henni: „Af hverju fer bróðir þinn í stuttbuxum í skólann?“, „Hvar býr frænka þín?“. Á ensku kemur do / does á eftir spurnarorðinu, svo frumlagið og loks grunnmyndin.

❌Why wears your little brother shorts to school in January, even when it snows in Akureyri?
✅Why does your little brother wear shorts to school in January, even when it snows in Akureyri?
why + does + frumlag + wear
❌Where buys your mother that delicious rye bread – in Hveragerdi or in Reykjavik?
✅Where does your mother buy that delicious rye bread – in Hveragerdi or in Reykjavik?
where + does + your mother + buy

3. „Hann vinnur ekki…“ → he works not. Á íslensku kemur „ekki“ einfaldlega á eftir sögninni: „Frændi minn vinnur ekki á sunnudögum“, „Við förum ekki í sund á mánudögum“. Á ensku getur not ekki staðið eitt og sér á eftir venjulegri sögn. Það þarf don't / doesn't á undan grunnmyndinni.

❌My uncle in Stykkisholmur works not on Sundays in winter, so he often drives down to Reykjavik and visits us.
✅My uncle in Stykkisholmur doesn't work on Sundays in winter, so he often drives down to Reykjavik and visits us.
doesn't + grunnmynd
❌We go not to the swimming pool on Mondays because the hot tubs are closed for cleaning.
✅We don't go to the swimming pool on Mondays because the hot tubs are closed for cleaning.
don't + go

4. „ekki“ í öllum persónum → he don't. Íslenska „ekki“ breytist aldrei: „ég vinn ekki“, „hann vinnur ekki“. Á ensku ber neitunin persónuna: með he / she / it og nafnorði í eintölu er það doesn't, ekki don't.

❌Our neighbour's teenage son don't say hello when we meet him in the stairwell, but he always helps with the snow.
✅Our neighbour's teenage son doesn't say hello when we meet him in the stairwell, but he always helps with the snow.
son = he → doesn't

Ekki rugla saman

Spurningar með be og með öðrum sögnum – Be færist sjálf; aðrar sagnir þurfa do / does. Sjá A1-03.

Is she a teacher?
Er hún kennari?
be
Does she teach?
Kennir hún?
önnur sögn: does

do sem hjálparsögn og do sem aðalsögn – Hjálparsögnin ber aðeins málfræðina; aðalsögnin do þýðir „gera“ eða „stunda“.

Do you like it?
Líkar þér þetta?
bara hjálparsögn
Do you do yoga?
Stundarðu jóga?
hjálparsögn + aðalsögn

who sem andlag og who sem frumlag – Ef who eða what er frumlag spurningarinnar er ekkert do / does (Who lives here?). Það lærirðu í A2-33.

Who do you live with?
Með hverjum býrðu?
þú býrð með einhverjum: do
Who lives in that house?
Hver býr í þessu húsi?
einhver býr þar: ekkert do

Stafsetning og framburður

  • does er sterkt /dʌz/ í stuttu svari, en oft veikt /dəz/ fremst í spurningu: Does she…? /ʌ/ er stutt, slakt hljóð, munnurinn hálfopinn og varirnar ekki kringdar; segðu það ekki eins og íslenskt u eða ú.
  • doesn't /ˈdʌznt/: /z/ er raddað – láttu hljóðið suða eins og býfluga, því íslenskan hefur ekkert z-hljóð – og n kemur strax á eftir, án sérhljóðs.
  • don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) rímar við won't, ekki við want. Góðu fréttirnar: bandaríska hljóðið er nálægt íslensku „ó“.
  • Í hröðu tali verður do you oft /djə/ eða /dʒə/: Where d'you live? Gott er að þekkja það, þótt þú segir það sjálfur fullum fetum.
  • Í neitun eru don't og doesn't oftast með áherslu: I don't know. Í stuttu svari er hjálparsögnin sterk: Yes, I do.
  • Úrfellingarmerkið í don't / doesn't kemur í stað stafsins o í not.

Gullna reglan

Með öðrum sögnum en be (og seinna háttarsögnum eins og can) notarðu do / does í neitun og spurningu. Not, spurningin og endingin -s fara á hjálparsögnina; aðalsögnin stendur í grunnmynd á eftir frumlaginu. Á ensku færirðu aldrei aðalsögnina fremst og setur aldrei not beint á eftir henni.

Æfingar

A. Form

Búðu til neitun og spurningar eða fylltu í eyðurnar.

  1. Búðu til neitun: I like tea.
  2. Búðu til neitun: He plays football.
  3. Búðu til spurningu: You cook every day.
  4. Búðu til spurningu: She works on Saturdays.
  5. Where your parents live?
  6. What time the film start?

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: … you tired?
  2. Veldu rétta svarið: … your brother speak French?
  3. Veldu svarið við "Does your flat have a balcony?": …
  4. Um hvað spyr "What do you do?" …

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. She doesn't goes to school.
  2. Do you are happy?
  3. Where you work?
  4. Does your sister live in Rome?

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

A new neighbour
Ella: Hi! 15 you live in this building?
Sam: Yes, I 16. I'm in flat 4. And you?
Ella: Flat 9. Where 17 you work?
Sam: In a hotel near the station. My wife 18 work — she's a student. What 19 you do?
Ella: I'm a teacher. But I 20 work on Fridays!

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um þig og nýjan skólafélaga.

  1. Skrifaðu tvennt sem þú gerir ekki um helgar.
  2. Skrifaðu þrjár spurningar til nýs skólafélaga (eina með Where, eina með What og eina já/nei-spurningu).

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A1-12 Present Simple á ensku: I work, she works – útskýringar og æfingar
    My father (watch) the news every evening.
  2. A1-03 To be í neitun og spurningum: isn't, aren't, Are you…? og stutt svör
    your brother at home now?
  3. A1-08 Eignarfornöfn og 's á ensku: my, your, his, her, its og Tom's
    "What's (she) name?" "Lucy."
Svör

A. Form

  1. I don't like tea. / I do not like tea.
  2. He doesn't play football. / He does not play football.
  3. Do you cook every day?
  4. Does she work on Saturdays?
  5. do
  6. does

B. Merking

  1. Are
  2. Does
  3. Yes, it does.
  4. your job

C. Finndu villuna

  1. She doesn't go to school.
  2. Are you happy?
  3. Where do you work?
  4. ✓ Does your sister live in Rome?

D. Í samhengi

  1. Do
  2. do
  3. do
  4. doesn't / does not
  5. do
  6. don't / do not

E. Spreyttu þig

  1. I don't get up early. I don't work.
  2. Where do you live? What do you do? Do you like music?

F. Blönduð upprifjun

  1. watches
  2. Is
  3. her
Android appLærðu á ferðinni Google Play