Present Simple á ensku: don't, doesn't, do, does – neitun og spurningar
Present Simple: Don't, Doesn't, Do, Does
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu myndað neitun og spurningar í Present Simple (einfaldri nútíð): I don't eat meat, Do you speak English?, Where does she work? Þú getur líka svarað stutt og eðlilega: Yes, I do. No, she doesn't.
Aðalatriðið
Í A1-03 sástu að be er sterk sögn: hún myndar neitun og spurningu sjálf (She isn't here. Is she here?). Flestar aðrar sagnir eru ekki þannig. Work, live og like geta ekki tekið not á eftir sér og geta ekki færst fremst í setninguna. Þær þurfa aðstoð.
Aðstoðin heitir do – hjálparsögn sem ber málfræðina fyrir aðalsögnina. Í neitun ber do orðið not: I don't work. Í spurningu færist do fremst: Do you work?
Hugsaðu þér að do sé burðarmaður á hóteli. Hann ber þungu töskurnar – not, spurninguna og, með he / she / it, líka endinguna -s – svo aðalsögnin getur ferðast létt, í grunnmynd. She works → She doesn't work → Does she work? Endingin -s færist frá aðalsögninni yfir á burðarmanninn. Í setningunni er -s bara á einum stað.
Íslenska og enska
Á íslensku þurfum við enga hjálparsögn. Í neitun setjum við „ekki“ á eftir sögninni („Ég tala ekki frönsku“) og í spurningu færum við sögnina sjálfa fremst („Talar þú frönsku?“, „Hvar býrðu?“). Ef þú gerir það sama á ensku verða til setningar eins og I speak not French og Speak you French? Þær eru rangar: á ensku færist aðeins hjálparsögnin, do / does, og aðalsögnin stendur kyrr í grunnmynd á eftir frumlaginu.
Annað sem er ólíkt: „ekki“ er eins í öllum persónum, en enska neitunin breytist eftir frumlaginu: don't eða doesn't. Í stuttu svari segjum við oft bara „Já“ eða „Já, það geri ég“; á ensku er stutta svarið frumlag + hjálparsögn: Yes, I do. Góðu fréttirnar: með be virkar þetta eins og á íslensku („Ertu svangur?“ = Are you hungry?), og íslenskan þekkir líka sögnina „gera“ í stuttum svörum („Já, það geri ég“), sem minnir á do.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hún vinnur ekki. | She doesn't work. | „ekki“ kemur á eftir sögninni; á ensku doesn't á undan grunnmyndinni |
| Ég vinn ekki. / Hún vinnur ekki. | I don't work. / She doesn't work. | „ekki“ er alltaf eins; á ensku don't eða doesn't |
| Vinnur þú hérna? | Do you work here? | á íslensku fer aðalsögnin fremst; á ensku Do / Does + frumlag + grunnmynd |
| Hvar vinnurðu? | Where do you work? | spurnarorð + do + frumlag + sögn |
| Hvenær lokar búðin? | What time does the shop close? | á íslensku kemur sögnin á undan frumlaginu; á ensku does á undan því |
| „Drekkurðu kaffi?“ „Já.“ | "Do you drink coffee?" "Yes, I do." | stutt svar: frumlag + hjálparsögn |
| Ertu svangur? | Are you hungry? | be þarf ekkert do – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: í neitun og spurningu kemur do / does til hjálpar. Endingin -s og not fara á hjálparsögnina og aðalsögnin stendur í grunnmynd. Aðalsögnin færist ekki fremst eins og á íslensku – það gerir bara do / does.
Form
Neitandi setning
| Frumlag | Hjálparsögn + not | Grunnmynd | Dæmi |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | do not → don't | work | I don't work on Sundays. |
| he / she / it | does not → doesn't | work | She doesn't work on Sundays. |
Já/nei-spurningar og stutt svör
| Hjálparsögn | Frumlag | Grunnmynd | Já | Nei |
|---|---|---|---|---|
| Do | I / you / we / they | like it? | Yes, I do. | No, I don't. |
| Does | he / she / it | like it? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
Í játandi stuttu svari er do / does borið fram skýrt og með áherslu: Yes, I do.
Spurningar með spurnarorði
| Spurnarorð | Hjálparsögn | Frumlag | Grunnmynd | Afgangurinn |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live? | |
| What | does | she | do? | (= við hvað vinnur hún?) |
| What time | does | the film | start? | |
| How | do | you | get | to work? |
Endingin -s færist yfir á hjálparsögnina
| Játandi | Neitandi | Spurning |
|---|---|---|
| He plays tennis. | He doesn't play tennis. | Does he play tennis? |
| She has a car. | She doesn't have a car. | Does she have a car? |
Be notar ekki do í neitun og spurningu
| Með be | Með öðrum sögnum |
|---|---|
| Are you tired? | Do you work here? |
| She isn't at home. | She doesn't live here. |
Notkun
1Neitandi setningar
Notaðu don't / doesn't + grunnmynd. Stytti rithátturinn er venjulegur í töluðu máli og óformlegum texta; do not / does not er formlegra eða með meiri áherslu. Á íslensku kemur „ekki“ á eftir sögninni, en á ensku kemur don't / doesn't á undan henni.
2Já/nei-spurningar
Settu Do eða Does á undan frumlaginu og síðan grunnmynd. Á íslensku færum við aðalsögnina sjálfa fremst; á ensku stendur hún kyrr á eftir frumlaginu.
3Stutt svör
Svaraðu með Yes / No + fornafn + do / does / don't / doesn't. Endurtaktu ekki aðalsögnina. Á íslensku segjum við oft bara „Já“ eða „Nei“, eða „Já, það geri ég“. Á ensku hljómar bara Yes. oft snubbótt; stutta svarið með do er kurteisara.
4Spurningar með spurnarorði
Fyrst spurnarorðið, svo do / does, frumlagið og grunnmyndin. Öll spurnarorðin eru í A1-16.
5Do sem aðalsögn
Do getur líka verið aðalsögn (do homework, do the shopping, do yoga). Þá sérðu það tvisvar í neitun og spurningu: fyrst hjálparsögnina, svo aðalsögnina.
6Be notar ekki do
Be myndar neitun og spurningu sjálf (sjá A1-03). Settu aldrei do / does með am / is / are. (Í boðhætti er þetta öðruvísi: Don't be late! – sjá A1-18.) Hér er þetta eins og á íslensku: „Ertu…?“, „Hún er ekki…“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Talar þú…?“, „Fara þau…?“ → spurning þar sem aðalsögnin fer fremst. Á íslensku myndum við já/nei-spurningu með því að setja sögnina fremst: „Talar amma þín ensku?“, „Keyrið þið norður um páskana?“. Á ensku færist aðalsögnin aldrei fremst; þar kemur Do / Does fremst og aðalsögnin stendur í grunnmynd á eftir frumlaginu.
2. „Af hverju fer bróðir þinn í stuttbuxum…?“ → Why wears your brother…? Á íslensku kemur sögnin strax á eftir spurnarorðinu og frumlagið á eftir henni: „Af hverju fer bróðir þinn í stuttbuxum í skólann?“, „Hvar býr frænka þín?“. Á ensku kemur do / does á eftir spurnarorðinu, svo frumlagið og loks grunnmyndin.
3. „Hann vinnur ekki…“ → he works not. Á íslensku kemur „ekki“ einfaldlega á eftir sögninni: „Frændi minn vinnur ekki á sunnudögum“, „Við förum ekki í sund á mánudögum“. Á ensku getur not ekki staðið eitt og sér á eftir venjulegri sögn. Það þarf don't / doesn't á undan grunnmyndinni.
4. „ekki“ í öllum persónum → he don't. Íslenska „ekki“ breytist aldrei: „ég vinn ekki“, „hann vinnur ekki“. Á ensku ber neitunin persónuna: með he / she / it og nafnorði í eintölu er það doesn't, ekki don't.
Ekki rugla saman
Spurningar með be og með öðrum sögnum – Be færist sjálf; aðrar sagnir þurfa do / does. Sjá A1-03.
do sem hjálparsögn og do sem aðalsögn – Hjálparsögnin ber aðeins málfræðina; aðalsögnin do þýðir „gera“ eða „stunda“.
who sem andlag og who sem frumlag – Ef who eða what er frumlag spurningarinnar er ekkert do / does (Who lives here?). Það lærirðu í A2-33.
Stafsetning og framburður
- does er sterkt /dʌz/ í stuttu svari, en oft veikt /dəz/ fremst í spurningu: Does she…? /ʌ/ er stutt, slakt hljóð, munnurinn hálfopinn og varirnar ekki kringdar; segðu það ekki eins og íslenskt u eða ú.
- doesn't /ˈdʌznt/: /z/ er raddað – láttu hljóðið suða eins og býfluga, því íslenskan hefur ekkert z-hljóð – og n kemur strax á eftir, án sérhljóðs.
- don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) rímar við won't, ekki við want. Góðu fréttirnar: bandaríska hljóðið er nálægt íslensku „ó“.
- Í hröðu tali verður do you oft /djə/ eða /dʒə/: Where d'you live? Gott er að þekkja það, þótt þú segir það sjálfur fullum fetum.
- Í neitun eru don't og doesn't oftast með áherslu: I don't know. Í stuttu svari er hjálparsögnin sterk: Yes, I do.
- Úrfellingarmerkið í don't / doesn't kemur í stað stafsins o í not.
Gullna reglan
Með öðrum sögnum en be (og seinna háttarsögnum eins og can) notarðu do / does í neitun og spurningu. Not, spurningin og endingin -s fara á hjálparsögnina; aðalsögnin stendur í grunnmynd á eftir frumlaginu. Á ensku færirðu aldrei aðalsögnina fremst og setur aldrei not beint á eftir henni.
Æfingar
A. Form
Búðu til neitun og spurningar eða fylltu í eyðurnar.
-
Búðu til neitun: I like tea.
-
Búðu til neitun: He plays football.
-
Búðu til spurningu: You cook every day.
-
Búðu til spurningu: She works on Saturdays.
-
Where your parents live?
-
What time the film start?
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: … you tired?
-
Veldu rétta svarið: … your brother speak French?
-
Veldu svarið við "Does your flat have a balcony?": …flat (UK), apartment (US)
-
Um hvað spyr "What do you do?" …
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
She doesn't goes to school.
-
Do you are happy?
-
Where you work?
-
Does your sister live in Rome?
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Ella: Hi! 15 you live in this building?
Sam: Yes, I 16. I'm in flat 4. And you?
Ella: Flat 9. Where 17 you work?
Sam: In a hotel near the station. My wife 18 work — she's a student. What 19 you do?
Ella: I'm a teacher. But I 20 work on Fridays!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um þig og nýjan skólafélaga.
-
Skrifaðu tvennt sem þú gerir ekki um helgar.
-
Skrifaðu þrjár spurningar til nýs skólafélaga (eina með Where, eina með What og eina já/nei-spurningu).
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-12 Present Simple á ensku: I work, she works – útskýringar og æfingar My father (watch) the news every evening.
-
A1-03 To be í neitun og spurningum: isn't, aren't, Are you…? og stutt svör your brother at home now?
-
A1-08 Eignarfornöfn og 's á ensku: my, your, his, her, its og Tom's "What's (she) name?" "Lucy."
Svör
A. Form
- I don't like tea. / I do not like tea.
- He doesn't play football. / He does not play football.
- Do you cook every day?
- Does she work on Saturdays?
- do
- does
B. Merking
- Are
- Does
- Yes, it does.
- your job
C. Finndu villuna
- She doesn't go to school.
- Are you happy?
- Where do you work?
- ✓ Does your sister live in Rome?
D. Í samhengi
- Do
- do
- do
- doesn't / does not
- do
- don't / do not
E. Spreyttu þig
- I don't get up early. I don't work.
- Where do you live? What do you do? Do you like music?
F. Blönduð upprifjun
- watches
- Is
- her
