Málsnið á ensku: formleg og óformleg málfræði – who eða whom, between you and me
Register: Formal and Informal Grammar
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu valið málfræði sem hæfir því hversu formlegar aðstæðurnar eru, umorðað sömu skilaboðin á þremur málsniðum, haldið öllum textanum í einu málsniði og forðast „of réttar“ villur sem margir lengra komnir gera.
Aðalatriðið
Málsnið (register) er hversu formlegt málið er. Nemendur halda oft að málsnið snúist aðeins um orðaforða – get eða obtain. En málfræðin ber líka málsnið: styttur ritháttur, staða forsetningar, who eða whom, germynd eða þolmynd, sögn eða nafnorð.
Hugsaðu um málsnið eins og fatnað sem þú velur eftir tilefni. Manneskjan undir fötunum – skilaboðin – er sú sama. Can't come, sorry! og Unfortunately, I will be unable to attend segja það sama, í stuttermabol og í jakkafötum. Hvorugt er „betri enska“. Jakkaföt á ströndinni eru jafn skrýtin og stuttermabolur í jarðarför – og jakkafatajakki við sundskýlu er skrýtnastur af öllu: að blanda saman málsniðum í einum texta er raunveruleg villa.
Formleg málfræði er yfirleitt ópersónuleg, fullkomin og þétt. Óformleg málfræði er persónuleg, stytt og bein. Mest af daglegri ensku er hlutlaust, og hlutlaust er öruggt sjálfgefið val. Á stigi C2 er síðasta gildran að klæða sig of fínt: myndir eins og between you and I hljóma „réttar“ en eru það ekki.
Íslenska og enska
Íslenskan á líka formlegt og óformlegt mál, en málfræðiverkfærin eru að hluta önnur. Í íslensku ritmáli er enginn styttur ritháttur eins og can't eða it's, svo það gerir íslenskan texta ekki formlegan að sleppa honum – en það gerir enskan texta formlegan. Formlegur íslenskur texti felur gerandann með ópersónulegri setningu eða þolmynd: „Óheimilt er að leggja…“, „Ákveðið hefur verið…“. Á ensku gera þolmynd, it + þolmynd og óhlutstætt frumlag sama gagn. Góðu fréttirnar: nafnorðastíll („gert er ráð fyrir frekari hækkunum“) er formlegur á báðum málum, viðtengingarháttur í formlegum tillögum („mælir með því að tillögunni verði hafnað“) samsvarar enska be rejected, og „gögn“ er fleirtöluorð eins og data í fræðitexta.
Nokkrar íslenskar venjur virka þó ekki á ensku. Á íslensku má sá sem talar nefna sjálfan sig fyrst („Ég og samstarfsmaður minn viljum…“); á ensku er kurteis venja að setja I aftast: My colleague and I. „Maður“ er hversdagslegt á íslensku („maður á alltaf að lesa smáa letrið“), en enska one er formlegt og gamaldags; hlutlaust er you. „Það er bannað að…“ verður ekki It is not allowed to… – í formlegri tilkynningu segir enskan … is not permitted. Og „ég vil“ er kurteisara á íslensku en I want á ensku.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Við hvern talaðirðu? | Who did you speak to? / To whom did you speak? | íslenska spurningin er hlutlaus; enskan velur eftir málsniði |
| Óheimilt er að leggja bílum eftir miðnætti. | Parking is not permitted after midnight. | ópersónuleg setning → þolmynd |
| Ákveðið hefur verið að skrifstofan loki fyrr á föstudögum. | It has been decided that the office will close early on Fridays. | → it + þolmynd – hér er þetta eins |
| Maður ætti alltaf að lesa smáa letrið. | One should always read the small print. | „maður“ er hversdagslegt; one er formlegt |
| Kemst ekki í kvöld, því miður! | Can't make it tonight — sorry! | frumlagi sleppt í skilaboðum – hér er þetta eins |
| Gert er ráð fyrir frekari verðhækkunum. | A further increase in prices is anticipated. | nafnorðastíll – hér er þetta eins |
| Ég og samstarfsmaður minn viljum óska eftir fundi. | My colleague and I would like to request a meeting. | á ensku er I aftast |
| Okkar á milli held ég að áætlunin gangi ekki upp. | Between you and me, I don't think the plan will work. | á eftir forsetningu: me |
| Gögnin eru geymd á öruggum netþjóni. | The data are stored on a secure server. | fleirtala – hér er þetta eins (í fræðitexta) |
Í stuttu máli: íslenska ópersónulega setningin („óheimilt er“, „ákveðið hefur verið“) er í formlegri ensku þolmynd eða it + þolmynd; styttur ritháttur gerir enskan texta óformlegan; I fer aftast í upptalningu og á eftir forsetningu kemur me, ekki I.
Form
Málfræðileg einkenni málsniðs
| Einkenni | Óformlegt | Hlutlaust | Formlegt |
|---|---|---|---|
| Styttur ritháttur | algengur (can't, it's, we'd) | algengur | forðast (cannot, it is) |
| Andlag who / whom | who eða ekkert tilvísunarorð | who / that eða ekkert | whom |
| Forsetning | aftast (Who to?) | aftast | á undan whom / which (To whom…?) |
| Frumlag | má sleppa (Can't come.) | til staðar | til staðar |
| Gerandi | you, we, they | you, we | þolmynd, it + þolmynd, one |
| Þolmynd | get- eða be-þolmynd | be-þolmynd | be-þolmynd |
| Hugmyndir | sagnir (we decided) | blanda | nafnorð (the decision) |
| Sagnir | orðasagnir eða stuttar (find out, get) | blanda | eitt lengra orð (discover, obtain) |
Stutt sögn / orðasögn → formleg sögn
| Óformlegt / hlutlaust | Formlegt |
|---|---|
| get | obtain, receive |
| find out | discover, ascertain |
| put off | postpone |
| ask for | request |
| look into | investigate |
| go up | increase, rise |
| need | require |
Ofvöndun: of formlegt til að vera rétt
| Ofvandað | Staðlað | Af hverju |
|---|---|---|
| between you and I | between you and me | andlag á eftir forsetningu |
| the man whom I think is guilty | the man who I think is guilty | who er frumlag is |
| Please contact myself. | Please contact me. | ekkert I á undan sem myself vísar til |
Notkun
1Who og whom og staða forsetningar
Whom er andlagsmynd who. Í daglegri ensku er who notað bæði sem frumlag og andlag og forsetningin fer aftast. Í formlegum texta birtist whom, sérstaklega beint á eftir forsetningu; þar notar vandað mál whom (to who heyrist aðeins í lauslegu tali). Forsetning aftast er ekki villa, ekki einu sinni í formlegum texta – oft er hún eðlilegasta valið. Sjá C1-15. Í íslenskum spurningum stendur forsetningin oft fremst („Við hvern…?“) án þess að það sé formlegt – á ensku er sú röð formleg.
2Styttur ritháttur, þolmynd og ópersónulegar setningar
Styttur ritháttur er algengur í tali, í tölvupóstum til samstarfsfólks og í flestum óformlegum textum; formlegar skýrslur, lagatextar og fræðitextar forðast hann. Formlegur texti felur líka manneskjuna: hann kýs þolmynd (B1-10), ópersónulegu myndina it + þolmynd (B2-12) og óhlutstæð frumlög. Í mjög formlegum eða gamaldags stíl er one notað í stað almenns you; lagatextar nota shall um skyldu. Á íslensku vinna ópersónulegar setningar og þolmynd sama verk.
3Óformleg málfræði
Óformleg enska notar einkenni sem formlegar stílreglur forðast: like sem samtengingu, frumlögum og hjálparsögnum sleppt, og get-þolmynd (B2-13). Eintölu-they um óþekkta eða ótilgreinda manneskju er annað mál: það er nú staðlað í öllum málsniðum. Á íslensku leysum við þetta oft með „viðkomandi“.
4Formleg málfræði
Formlegur texti notar formgerðir úr fyrri kennslustundum: umsnúna orðaröð (C1-01, C1-03), viðtengingarhátt (C1-09), nafnorðavæðingu (C1-11) og formlegar stakar sagnir. Notaðu þær í skýrslum, formlegum bréfum og fræðitextum – sjaldan í samtölum.
5Sömu skilaboð á þremur málsniðum
Haltu skilaboðunum og breyttu málfræðinni. Taktu eftir: formlega útgáfan er ekki bara „lengri“ – hún breytir frumlaginu, skiptir sögnum út fyrir nafnorð og fjarlægir tilfinningar þess sem talar.
6Að halda sig við eitt málsnið – og klæða sig ekki of fínt
Texti á að halda sig við eitt málsnið. Skyndilegt óformlegt orðalag í formlegum tölvupósti eða stirt formlegt orðalag í vinalegum skilaboðum hljómar kæruleysislegt, kalt eða kaldhæðið. Önnur gildra á stigi C2 er ofvöndun: að nota mynd sem „hljómar formlega“ þar sem stöðluð málfræði þarf venjulegu myndina. Sum umdeild atriði eru val á málsniði, ekki villur: less með fleirtölu (less people) og data með eintölusögn eru algeng í tali, en vandaður texti kýs fewer people og fræðitextar fara oft með data sem fleirtölu.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Kær kveðja“ → Dear regards. Íslenskir tölvupóstar enda oft á „Kær kveðja“ eða „Bestu kveðjur“. Orð fyrir orð verður til Dear regards eða Dear greetings, sem eru ekki til sem kveðjuorð á ensku. Dear á aðeins heima í ávarpinu fremst (Dear Ms Hall). Í lokin skrifarðu Kind regards eða Best regards (hlutlaust) og Yours sincerely (formlegt).
2. „Sæl Margrét“ → Dear Margaret við ókunnuga. Á íslensku ávörpum við nánast alla með fornafni, líka í formlegum bréfum til fólks sem við þekkjum ekki: „Sæl Margrét“, „Sæll Jón“. Í formlegu ensku bréfi til ókunnugrar manneskju hljómar fornafnið of persónulegt. Notaðu titil og eftirnafn: Dear Ms Wilson, Dear Dr Hall, eða Dear Sir or Madam ef þú veist ekki nafnið.
3. „Ég vil…“ í formlegri beiðni → I want…. Á íslensku er „Ég vil“ eða „Ég vil biðja um“ hlutlaust og kurteist: „Ég vil fá að vita hvenær…“. Á ensku hljómar I want hins vegar krefjandi, sérstaklega í formlegum tölvupósti. Notaðu I would like to…, I would be grateful if… eða Could you please…?
Ekki rugla saman
formlegt og kurteist – Formlegheit fara eftir aðstæðum, kurteisi eftir virðingu. Óformlegt mál getur verið mjög kurteist og formlegt mál getur verið hranalegt. Sjá A2-23.
get-þolmynd og be-þolmynd – Hvort tveggja er þolmynd. Get er óformlegt og gefur oft í skyn óvænta eða óþægilega breytingu; be er hlutlaust og eina valið í formlegum texta. Sjá B2-13.
óformlegt tal og óformlegt ritmál – Frumlögum sleppt á heima í minnismiðum, skilaboðum og tali; heads, tails og óljóst orðalag eiga heima í samtölum. Sjá C2-03.
Stafsetning og framburður
- Í formlegum texta skrifarðu styttan rithátt fullum stöfum: cannot er eitt orð; will not, it is, they are. Í íslensku ritmáli er enginn styttur ritháttur með úrfellingarmerki, svo enska styttingin er skýrt merki um óformlegt mál.
- Who /huː/ og whom /huːm/ eru aðeins ólík á /m/ í lokin. h-ið fremst er létt fráblástur, eins og íslenskt h; w er ekki borið fram. Í hröðu tali er whom sjaldgæft.
- Styttar myndir eins og wanna, gonna, gotta eiga aðeins heima í mjög óformlegum skilaboðum eða skrifuðum samtölum. Sjá T-01.
- Í formlegum texta skaltu ekki byrja margar setningar á And eða But; However og In addition eru öruggari. Sjá C1-12.
- Skammstafanir eins og ASAP, FYI og pls eru óformlegar; skrifaðu þær út í formlegum texta.
- Á eftir ávarpi í formlegum tölvupósti er komma eða ekkert í breskum stíl (Dear Ms Okafor,), oft tvípunktur í bandarískum viðskiptabréfum. Í formlegu ensku bréfi notarðu titil og eftirnafn (Dear Ms Okafor, Dear Dr Hall), ekki eiginnafn eins og oft er gert á íslensku.
Gullna reglan
Haltu skilaboðunum, skiptu um föt: formleg málfræði er fullkomin, ópersónuleg og nafnorðarík; óformleg málfræði er stytt, persónuleg og sagnarík. Haltu einu málsniði í hverjum texta, veldu hlutlaust ef þú ert í vafa, og notaðu aldrei I, whom eða myself bara af því að það hljómar formlega. Og mundu: íslenska ópersónulega setningin er þolmynd í formlegri ensku, I fer aftast, og „Kær kveðja“ er Kind regards, ekki Dear regards.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu á málsniðinu sem gefið er. Skilaboðin eiga að haldast.
-
Skrifaðu formlega, með forsetninguna fremst: Who did you give the keys to?
-
Skrifaðu sem formlega tilkynningu með orðinu "permitted": You can't smoke anywhere in this building.
-
Skrifaðu formlega og skiptu báðum orðasögnunum út fyrir formlegar stakar sagnir: We need to find out why the costs went up.
-
Skrifaðu með ópersónulegu "it" + þolmynd: People think the scheme will fail.
-
Skrifaðu sem hlutlausan tölvupóst og bættu við orðunum sem var sleppt: Got your email. Will reply tomorrow.
-
Skrifaðu í formlegum ritstíl: Like I said, the meeting's been put off.
-
Umorðaðu þessa formlegu tilkynningu á hlutlausri daglegri ensku: Visitors are required to obtain a pass from reception.
B. Merking
Lestu aðstæðurnar og veldu setninguna sem passar best.
-
Formlegt kvörtunarbréf. Hvaða útgáfa hæfir málsniðinu best?object whom suits formal writing; who is fine in neutral English
-
Tölvupóstur til samstarfsmanns sem þú vinnur með daglega. Hvor passar?the formal version would sound cold
-
Formleg verkefnaskýrsla. Hvor passar?impersonal, noun-based, no contractions
-
Nútímaleg og skýr leiðbeining fyrir nemendur á vefsíðu háskóla. Hvor passar?singular they is standard in all registers; one sounds old-fashioned
-
Skilaboð til vinar sem þú ert að fara að hitta á kaffihúsi. Hvor passar?dropped subjects suit a text
-
Formleg tilkynning. Hvor fylgir staðlaðri málfræði?who is the subject of "will strengthen"; whom here is hypercorrect
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Thank you very much for inviting my husband and I to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
-
Any questions about the new booking system should be addressed to myself or to the IT helpdesk.
-
Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
-
Whom is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
-
Between you and I, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. Í samhengi
Þessi drög blanda saman málsniðum: ávarpið og kveðjan eru formleg, en meginmálið ekki. Umorðaðu númeruðu hlutana í formlegum stíl.
Dear Ms Okafor,
Thank you for your letter of 3 March. (19) Just to let you know, your order's been sent off. (20) If you need any more info, get in touch with myself directly. (21) We're really sorry about the delay. It was caused by a technical fault. (22) We got a new part from our supplier, and the problem's been sorted. (23) Could you let me know who I should send the invoice to?
Yours sincerely,
Daniel Reyes
-
Umorðaðu setningu (19) og byrjaðu á "I am writing to confirm".
-
Umorðaðu setningu (20) sem skilyrði með umsnúinni orðaröð og leiðréttu fornafnið.
-
Sameinaðu (21) í eina setningu með "for which".
-
Umorðaðu setningu (22) með þolmynd og formlegum sögnum.
-
Umorðaðu setningu (23) með "to whom" og þolmynd.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Þú kemst ekki á fund á mánudaginn. Skrifaðu skilaboðin þrisvar: skilaboð til vinar (frumlagi sleppt), tölvupóst til samstarfsmanns (hlutlaust, með styttum rithætti) og formlegan tölvupóst (án stytts ritháttar, með sögninni attend og ástæðunni sem nafnlið).
-
Umorðaðu í formlegum skýrslustíl: "Because the company grew so fast, it needed more staff." Notaðu nafnorðavæðingu sem frumlag og að minnsta kosti eitt formlegt orð í stað hversdagslegs.
-
Vinur bauð þér í afmæliskvöldverð og þú þarft að afþakka. Skrifaðu 2–3 óformlegar en hlýlegar setningar: notaðu styttan rithátt og að minnsta kosti einu sinni frumlagi sleppt, og ekki formleg orðasambönd eins og I regret eða unable.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
C1-09 Subjunctive á ensku: I suggest that he go, It is essential that she be – viðtengingarháttur Skrifaðu í formlegum stíl með viðtengingarhætti: The committee insists that every member should attend the meeting.
-
C1-15 Tilvísunarsetningar á ensku fyrir lengra komna: to whom, whereby, in which case, whatever Sameinaðu formlega með forsetningu + "whom": I sent the report to a colleague. That colleague has left the company.
-
C1-03 Formlegar skilyrðissetningar á ensku: Should you need, Were I to, Had I known, But for Umorðaðu með umsnúinni orðaröð: If you have any problems, call this number.
Svör
A. Form
- To whom did you give the keys?
- Smoking is not permitted anywhere in this building.
- We need to establish why the costs increased. / We need to ascertain why the costs increased. / We need to determine why the costs rose.
- It is thought that the scheme will fail. / It is believed that the scheme will fail.
- I got your email. I'll reply tomorrow. / I've got your email. I'll reply tomorrow.
- As I said, the meeting has been postponed. / As previously stated, the meeting has been postponed.
- Visitors need to get a pass from reception. / You need to get a pass from reception.
B. Merking
- The manager whom I contacted has not replied.
- Just to let you know, I won't be able to make tomorrow's meeting.
- The project was delayed owing to a failure to reach agreement.
- If a student is ill, they should inform the office.
- Running late, sorry! Be there in ten.
- The candidate who we believe will strengthen the team has accepted the post.
C. Finndu villuna
- Thank you very much for inviting my husband and me to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
- Any questions about the new booking system should be addressed to me or to the IT helpdesk.
- ✓ Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
- Who is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
- Between you and me, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. Í samhengi
- I am writing to confirm that your order has been dispatched.
- Should you require any further information, please contact me directly.
- The delay, for which we apologise, was caused by a technical fault.
- A replacement part has been obtained from our supplier, and the problem has been resolved. / A replacement part was obtained from our supplier, and the problem has been resolved.
- Could you please let me know to whom the invoice should be sent? / Could you please let me know to whom the invoice should be addressed?
E. Spreyttu þig
- Can't make Monday, sorry — dentist! / I'm afraid I won't be able to come to the meeting on Monday because I have a dentist's appointment. / Unfortunately, I will be unable to attend the meeting on Monday owing to a prior medical appointment.
- The rapid growth of the company resulted in a need for additional staff.
- So sorry, can't make Saturday — I'm away at my cousin's wedding. Hope you have a brilliant night! Let's catch up next week.
F. Blönduð upprifjun
- The committee insists that every member attend the meeting.
- The colleague to whom I sent the report has left the company.
- Should you have any problems, call this number.
