SlowingoMálfræði
B1 38 / 39

Tíðir í ensku: allar 12 tíðirnar á einu korti, útskýrt á íslensku

The English Tense System: The Map

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund sérðu allar 12 tíðir ensku á einu korti, getur myndað hverja þeirra úr tveimur valkostum (tími + horf) og getur sagt hvað hvert horf merkir: simple, continuous, perfect og perfect continuous.

Aðalatriðið

Myndir enskra sagna geta virst eins og langur listi: 12 aðskildar tíðir sem þarf að læra utan að. Í raun er það ekki svo. Hver mynd verður til úr aðeins tveimur valkostum.

Valkostur 1: tíminn – hvenær? Fortíð, nútíð eða framtíð. Hugsaðu þér tímalínu með þremur svæðum: fortíð, núna, framtíð.

Valkostur 2: horfið – hvernig horfi ég á atburðinn?

  • Simple: sem heila staðreynd eða lokinn atburð.
  • Continuous: innan frá, sem athöfn í gangi í kringum ákveðið augnablik.
  • Perfect: frá seinni punkti, horft aftur til einhvers sem gerðist á undan honum og skiptir enn máli.
  • Perfect continuous: frá seinni punkti, horft aftur á athöfn sem hefur staðið fram að honum – áherslan er á tímalengdina, eða á athöfn sem er nýlokið og sést enn á afleiðingunum.

Settu valkostina tvo saman og þú færð kort með þremur línum (fortíð, nútíð, framtíð) og fjórum dálkum. Hver tíð hefur heimilisfang: past + perfect = past perfect. Lærðu merkingu dálkanna fjögurra einu sinni, og hún virkar eins á öllum svæðum tímalínunnar. Á bak við kerfið er ein hugmynd, ekki tólf.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: íslenskan getur byggt nánast allt kortið. Við höfum nútíð („vinn“) og þátíð („vann“), framvinduhorf með „vera að“ („er að vinna“, „var að vinna“), núliðna og þáliðna tíð („hef unnið“, „hafði unnið“), „vera búinn að“ („er búinn að vinna“) og framtíð með „munu“ eða „verða“ („mun vinna“, „verð búinn að vinna“). „Ég var að bíða eftir strætó þegar…“ er nákvæmlega I was waiting for the bus when…, og „hafði gert“ er tilbúin fyrirmynd að Past Perfect (þáliðin tíð).

Munurinn er sá að á íslensku má oft sleppa því að velja. Nútíðin dugar um framtíðina („Ég held að hún fái nýja vinnu fljótlega“), og „vera að“ er valfrjálst: „Hvað gerðirðu í gær?“ og „Hvað varstu að gera í gær?“ eru bæði eðlileg. Á ensku er horfið skylda: þú verður alltaf að velja dálk. Þar að auki samsvarar „vera búinn að“ ekki alltaf Present Perfect (enska núliðin tíð), og Present Perfect er ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“ (sjá A2-19).

Annar munur: „vera að“ er í íslensku talmáli líka notað um fast starf („Hún er að vinna á spítalanum“). Á ensku hljómar She's working at the hospital tímabundið; um fast starf er það She works. Og loks: á ensku ber fyrsta hjálparsögnin tímann, neitunina og spurninguna. Hér er íslenskan eins – „Hefurðu beðið lengi?“ – Have you been waiting long? Aðeins einfaldar tíðir þurfa á ensku að fá do / does / did að láni.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Systir mín vinnur á spítala.My sister works in a hospital.almenn staðreynd → Present Simple
Fyrirgefðu, ég er að keyra.Sorry, I can't talk — I'm driving.„er að“ → Present Continuous – hér er þetta eins
Ég held að hún fái nýja vinnu fljótlega.I think she'll find a new job soon.spá: íslensk nútíð → will
Ég var að bíða eftir strætó þegar fór að rigna.I was waiting for the bus when it started to rain.„var að“ → Past Continuous – hér er þetta eins
Ég er búinn að týna lyklunum.I've lost my keys.„er búinn að“ → Present Perfect (niðurstaða núna)
Myndin var þegar byrjuð þegar við komum.When we arrived, the film had already started.„var byrjuð“ → Past Perfect, ekki was started
Við erum búin að bíða í fjörutíu mínútur.We've been waiting for forty minutes.tímalengd fram að núna → Present Perfect Continuous
Ég verð búinn að klára skýrsluna fyrir föstudag.By Friday, I'll have finished the report.„verð búinn að“ → Future Perfect
Ég kom ekki. / Komstu?I didn't come. / Did you come?einföld tíð: enskan fær did að láni

Í stuttu máli: íslenskan á sér myndir fyrir flesta reitina á kortinu, en notar þær ekki alltaf. Á ensku þarftu alltaf að velja tímann og horfið – og láta fyrstu hjálparsögnina bera tíma, neitun og spurningu.

Form

Byggingareiningarnar

HorfHjálparsögn + mynd sagnarDæmi (work)
simpleengin hjálparsögn í játandi nútíð og þátíðwork / worked
continuousbe + -ing myndbe working
perfecthave + lýsingarháttur þátíðarhave worked
perfect continuoushave been + -ing myndhave been working

Lýsingarháttur þátíðar (past participle, stundum kallaður V3) er worked, gone, written. Tímann sýnir fyrsta sögnin: am / was / will be, have / had / will have.

Kortið: 12 myndir sagnarinnar work

SimpleContinuousPerfectPerfect continuous
PastI workedI was workingI had workedI had been working
PresentI workI am workingI have workedI have been working
FutureI will workI will be workingI will have workedI will have been working

Íslensk heiti, til glöggvunar: Present Simple (einföld nútíð), Present Continuous (nútíð í framvinduhorfi), Present Perfect (enska núliðin tíð), Present Perfect Continuous (núliðin tíð í framvinduhorfi), Past Simple (einföld þátíð), Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi), Past Perfect (þáliðin tíð), Past Perfect Continuous (þáliðin tíð í framvinduhorfi), Future Simple (framtíð með will), Future Continuous (framtíð í framvinduhorfi), Future Perfect (þáframtíð) og Future Perfect Continuous (þáframtíð í framvinduhorfi).

Neitun og spurning: fyrsta hjálparsögnin vinnur verkið

MyndNeitunSpurning
Present / Past SimpleShe doesn't work. / She didn't work.Does she work? / Did she work?
allar myndir með hjálparsögnShe isn't working. / She hasn't worked. / She won't be working.Is she working? / Has she worked? / Will she be working?
myndir með tveimur eða þremur hjálparsögnumShe hadn't been working.Had she been working?

Settu not á eftir fyrstu hjálparsögninni, eða færðu fyrstu hjálparsögnina fram fyrir frumlagið. Present Simple og Past Simple hafa enga hjálparsögn og fá því do / does / did að láni.

Hvað hvert horf merkir

HorfGrunnmerkingSpurningin sem það svarar
simpleheil staðreynd eða atburðurHvað gerist / gerðist / mun gerast?
continuousí gangi í kringum ákveðið augnablikHvað er / var / verður í gangi á því augnabliki?
perfectá undan ákveðnum punkti, skiptir máli á þeim punktiHvað er þegar búið á þeim tíma?
perfect continuousathöfn sem varir fram að ákveðnum punkti, eða er nýlokið og sést á afleiðingunumHve lengi hefur þetta staðið yfir á þeim tíma? Hvað hefur verið í gangi?

Athugasemdir um kortið

  • Strangt til tekið sýnir enska sögnin sjálf aðeins tvær tíðir (nútíð work, þátíð worked); framtíðina tjáir háttarsögnin will. „12 tíðir“ er gagnlegt námskort.
  • Will er ekki eina framtíðin: um framtíðina má líka tala með going to, Present Continuous og Present Simple. Sjá A2-05.
  • Ástandssagnir (know, like, want, believe) forðast venjulega continuous- og perfect continuous-dálkana. Sjá A1-23 og B1-34.
  • Future Continuous lærum við í B1-05. Future Perfect og Future Perfect Continuous kynnum við hér aðeins stuttlega; þær eru í B2-01.

Notkun

1Tíminn – fyrsta sögnin ber hann

Breyttu aðeins fyrstu sögninni og öll athöfnin færist fram eða aftur á tímalínunni. Restin af sagnliðnum helst óbreytt.

I'm waiting for the bus.
Ég er að bíða eftir strætó.
nútíð; í gangi
I was waiting for the bus when it started to rain.
Ég var að bíða eftir strætó þegar það fór að rigna.
þátíð; aðeins am → was breytist
I'll be waiting for you at the station.
Ég bíð eftir þér á stöðinni.
framtíð; á íslensku nútíð, á ensku will be

2Simple – heil staðreynd

Simple sýnir athöfnina sem heild eða sem almenna staðreynd: venju, lokinn atburð, einfalda spá.

My sister works in a hospital.
Systir mín vinnur á spítala.
nútíð: almenn staðreynd
She worked nights for three years.
Hún vann á næturvöktum í þrjú ár.
þátíð: lokið tímabil
I think she'll find a new job soon.
Ég held að hún fái nýja vinnu fljótlega.
framtíð: spá; á íslensku nútíð (viðtengingarháttur), á ensku will

3Continuous – í gangi

Continuous fer með þig inn í athöfnina á ákveðnu augnabliki: hún byrjaði á undan því og er ekki búin.

Sorry, I can't talk — I'm driving.
Fyrirgefðu, ég get ekki talað núna, ég er að keyra.
nútíð: augnablikið núna
At midnight we were still talking.
Á miðnætti vorum við ennþá að spjalla.
þátíð: augnablik í fortíðinni
This time tomorrow, I'll be lying on a beach.
Á morgun um þetta leyti ligg ég á strönd.
framtíð: augnablik í framtíðinni; á íslensku nútíð

4Perfect – á undan og skiptir enn máli

Perfect horfir frá ákveðnum punkti (núna, augnabliki í fortíð eða í framtíð) aftur til einhvers sem gerðist á undan honum og skiptir máli á þeim punkti.

I've lost my keys, so I can't get in.
Ég er búinn að týna lyklunum, svo ég kemst ekki inn.
á undan núinu; niðurstaðan núna
When we arrived, the film had already started.
Þegar við komum var myndin þegar byrjuð.
á undan augnabliki í fortíð; „var byrjuð“ → had started
By Friday, I'll have finished the report.
Fyrir föstudag verð ég búinn að klára skýrsluna.
á undan augnabliki í framtíð (forsmekkur: B2-01)

5Perfect continuous – hve lengi, fram að ákveðnum punkti

Perfect continuous horfir aftur á athöfn sem hefur staðið fram að ákveðnum punkti og segir venjulega hve lengi. Það getur líka lýst athöfn sem er nýlokið þegar afleiðingarnar sjást núna (sjá B1-01).

We've been waiting for forty minutes.
Við erum búin að bíða í fjörutíu mínútur.
fram að núna
She'd been working there for ten years when the company closed.
Hún hafði unnið þar í tíu ár þegar fyrirtækinu var lokað.
fram að augnabliki í fortíð
In June, I'll have been living here for exactly five years.
Í júní verð ég búinn að búa hér í nákvæmlega fimm ár.
fram að augnabliki í framtíð (forsmekkur: B2-01)
Her hands are dirty. She's been gardening.
Hún er skítug á höndunum. Hún hefur verið að vinna í garðinum.
nýlokið; afleiðingin sést

6Ein saga í gegnum allar 12 tíðirnar

Fylgjum hlauparanum Sam í gegnum allar 12 myndir sömu sagnar: run – ran – run.

Sam runs five kilometres every morning before work.
Sam hleypur fimm kílómetra á hverjum morgni fyrir vinnu.
Present Simple; í Bandaríkjunum kilometers
Right now he's running along the river.
Núna er hann að hlaupa meðfram ánni.
Present Continuous
He's run three marathons so far.
Hann hefur hlaupið þrjú maraþon hingað til.
Present Perfect
He's been running since six o'clock this morning.
Hann hefur verið að hlaupa síðan klukkan sex í morgun.
Present Perfect Continuous
He ran his first marathon in 2021.
Hann hljóp fyrsta maraþonið sitt árið 2021.
Past Simple
Last spring he was running through the park when he hurt his knee.
Í fyrravor var hann að hlaupa í gegnum garðinn þegar hann meiddi sig á hnénu.
Past Continuous
Before his first marathon, he had never run more than twenty kilometres.
Fyrir fyrsta maraþonið hafði hann aldrei hlaupið meira en tuttugu kílómetra.
Past Perfect = „hafði hlaupið“
He had been running for four hours when he finally saw the finish line.
Hann hafði verið að hlaupa í fjóra tíma þegar hann sá loksins marklínuna.
Past Perfect Continuous
He thinks he'll run his fastest time ever next Sunday.
Hann heldur að hann hlaupi á sínum besta tíma næsta sunnudag.
Future Simple; á íslensku nútíð
This time next Sunday, he'll be running through the city centre.
Næsta sunnudag um þetta leyti verður hann á hlaupum í gegnum miðbæinn.
Future Continuous; „verður að hlaupa“ myndi hér líka geta merkt „þarf að hlaupa“
By lunchtime, he'll have run forty-two kilometres.
Fyrir hádegi verður hann búinn að hlaupa fjörutíu og tvo kílómetra.
Future Perfect; „verður búinn að“ → will have
By the time he crosses the line, he'll have been running for nearly four hours.
Þegar hann kemur í mark verður hann búinn að hlaupa í næstum fjóra tíma.
Future Perfect Continuous

Algengar villur

❌I have been work here since May.
✅I have been working here since May.
Perfect continuous: have been + -ing mynd.
❌She has went home.
✅She has gone home.
Perfect: have + lýsingarháttur þátíðar, ekki Past Simple myndin.
❌Did you finished your homework?
✅Did you finish your homework?
Aðeins fyrsta sögnin sýnir tímann.
❌I living in Rome now.
✅I am living in Rome now.
Continuous þarf be. Rétt er líka I live in Rome now.
❌They was playing football.
✅They were playing football.
Hjálparsögnin sambeygist frumlaginu.
❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
Ástandssagnir forðast framvinduhorf. Sjá B1-34.
❌Has she been worked here long?
✅Has she been working here long?
have been + -ing mynd, ekki lýsingarháttur þátíðar.
❌I work here since 2020.
✅I have worked here since 2020.
Fram að núna: perfect. Rétt er líka I have been working here since 2020.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Ég var að horfa á alla þáttaröðina“ → I was watching um lokna athöfn. Í íslensku talmáli notum við „vera að“ oft um það sem við gerðum: „Hvað varstu að gera um helgina?“ – „Ég var að horfa á alla nýju þáttaröðina.“ Á ensku lýsir Past Continuous athöfn sem var í gangi á ákveðnu augnabliki. Heil, lokin athöfn – hér öll þáttaröðin – er í Past Simple.

⚠️On Saturday I was watching the whole new season of that Icelandic crime series, so I didn't open my chemistry book once.
✅On Saturday I watched the whole new season of that Icelandic crime series, so I didn't open my chemistry book once.
Málfræðilega rétt, en heil, lokin athöfn er í Past Simple: I watched.

2. „Hún er að vinna á spítalanum“ → is working um fast starf. Í íslensku talmáli notum við „vera að“ líka um fasta vinnu: „Mamma er að vinna á Landspítalanum.“ Á ensku hljómar Present Continuous tímabundið – eins og hún sé þar bara í smá tíma. Um fast starf og almenna staðreynd er það Present Simple.

⚠️My mother is working as a nurse at Landspitali; she's had the same job there since before I was born.
✅My mother works as a nurse at Landspitali; she's had the same job there since before I was born.
Málfræðilega rétt, en is working hljómar tímabundið. Fast starf → works.

3. „Ég held að hann nái prófinu“ → I think he passes. Á íslensku spáum við um framtíðina með nútíð (oft viðtengingarhætti): „Ég held að Arnar nái bílprófinu.“ Á ensku er spá byggð á skoðun venjulega með will: I think he'll pass.

⚠️Arnar has practised on the roundabouts in Kopavogur every evening this week, so I think he passes his driving test on Monday.
✅Arnar has practised on the roundabouts in Kopavogur every evening this week, so I think he'll pass his driving test on Monday.
Málfræðilega rétt, en um spá byggða á skoðun er will eðlilegt: I think he'll pass.

Ekki rugla saman

's = is eða has – Líttu á næsta orð: -ing mynd → is; lýsingarháttur þátíðar → has.

She's working.
Hún er að vinna.
she is working
She's worked here for years.
Hún hefur unnið hér í mörg ár.
she has worked

'd = had eða would – Ef lýsingarháttur þátíðar kemur á eftir 'd → had; ef grunnmynd → would.

He'd left before I arrived.
Hann var farinn áður en ég kom.
he had left
He'd leave if he could.
Hann færi ef hann gæti.
he would leave

Sama horf, annar tími – Merking dálksins helst óbreytt; aðeins punkturinn á tímalínunni færist.

I've finished.
Ég er búinn.
á undan núinu
I'd finished.
Ég var búinn.
á undan augnabliki í fortíð; „var búinn“ → had finished

Andstæðurnar sex sem nemendur rugla oftast saman (Present Simple og Present Continuous, Past Simple og Present Perfect, Present Perfect simple og continuous, Past Simple og Past Continuous, Past Simple og Past Perfect, og framtíðarmyndirnar) æfum við í B1-R4.

Stafsetning og framburður

  • Í tali eru styttir rithættir algengir: I'm, she's, they've, he'd, we'll, won't, hasn't, hadn't. Úrfellingarmerkið þekkjum við varla úr íslensku, svo æfðu þá upphátt.
  • been er veikt í tali: /bɪn/, með stuttu og slöku sérhljóði: I've been waiting /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/. Segðu ekki langt „bín“.
  • Á eftir háttarsögn er have veikt: I'll have finished hljómar eins og „I'll-uv finished“ /aɪl əv ˈfɪnɪʃt/. Skrifaðu alltaf will have eða 'll have, aldrei 'll of.
  • -ed endingin: /t/ á eftir óröddum hljóðum (worked /wɜːkt/), /d/ á eftir rödduðum (played /pleɪd/), /ɪd/ á eftir /t/ og /d/ (waited /ˈweɪtɪd/). -ed er því venjulega ekki sérstakt atkvæði – segðu ekki „vork-ed“.
  • 'd í lokin er raddað /d/: he'd /hiːd/. Íslenskt d er óraddað; láttu röddina hljóma, annars hverfur had / would fyrir hlustandanum.

Gullna reglan

Hver tíð = tími (fortíð / nútíð / framtíð) + horf: simple = heil staðreynd; continuous = í gangi; perfect = á undan ákveðnum punkti og skiptir máli; perfect continuous = hve lengi fram að ákveðnum punkti (eða nýlokin athöfn sem sést á afleiðingunum). Veldu tímann, veldu horfið – og láttu fyrstu hjálparsögnina bera tíma, neitun og spurningu. Á íslensku má oft sleppa því að velja horf; á ensku er það alltaf skylda.

Æfingar

A. Form

Nefndu myndina eða skrifaðu sögnina í svigunum í réttri mynd.

  1. Nefndu myndina (name the form): "She had been waiting."
  2. Nefndu myndina (name the form): "They'll have finished."
  3. Present Perfect Continuous: I (study) for three hours.
  4. Past Continuous: At 9 p.m. we (watch) a film.
  5. Future Continuous: This time tomorrow I (fly) to Lima.
  6. Búðu til spurningu: They have been living here for a year.
  7. Skrifaðu neitandi setningu: She was working yesterday.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Hvaða horf svarar spurningunni "How long up to now?" …
  2. Hvaða horf sýnir athöfn sem er í gangi á ákveðnu augnabliki?
  3. Veldu rétta svarið: Look! It ….
  4. Veldu rétta svarið: When we arrived, the concert …, so we missed the first song.
  5. Veldu rétta svarið: Her hands are dirty because she ….

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. I know him since we were children.
  2. Did you saw the match?
  3. He's been running for an hour.
  4. We was having dinner when you called.

D. Í samhengi

Fylltu í textann með réttum myndum sagnanna í svigunum.

Mia's career
Mia 17 (work) as a nurse. She 18 (start) her first job in 2015. Before that, she 19 (study) for four years. At the moment, she 20 (train) to be a midwife, and she 21 (do) the course for six months now. Next year, she 22 (move) to a bigger hospital.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Skrifaðu þrjár setningar um þig: eina í Present Continuous, eina í Present Perfect og eina í Past Simple.
  2. Skrifaðu eina setningu um eitthvað sem þú hefur gert lengi, og segðu hve lengi.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku
    I (lose) my keys yesterday, but I found them this morning.
  2. B1-34 Ástandssagnir í framvinduhorfi á ensku: she's being silly, I'm thinking, I'm having
    I (think) about changing my job.
  3. B1-03 Past Perfect (þáliðin tíð) á ensku: had + lýsingarháttur þátíðar
    By the time I got to the party, most people (go) home.
Svör

A. Form

  1. past perfect continuous
  2. future perfect
  3. have been studying
  4. were watching
  5. will be flying
  6. Have they been living here for a year?
  7. She wasn't working yesterday.

B. Merking

  1. perfect continuous
  2. continuous
  3. 's snowing / is snowing
  4. had started
  5. has been gardening

C. Finndu villuna

  1. I have known him since we were children.
  2. Did you see the match?
  3. ✓ He's been running for an hour.
  4. We were having dinner when you called.

D. Í samhengi

  1. works / is working
  2. started
  3. had studied / had been studying / studied
  4. is training
  5. has been doing
  6. will move / is moving / is going to move / will be moving

E. Spreyttu þig

  1. I'm reading a great book at the moment. I've been to Morocco twice. I went there last in 2022.
  2. I've been playing the piano for eight years.

F. Blönduð upprifjun

  1. lost
  2. am thinking
  3. had gone
Android appLærðu á ferðinni Google Play