Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku
Reported Speech: Statements
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt frá því sem einhver sagði – She said (that) she was tired –, breytt tíðum, fornöfnum og tímaorðum rétt, og veist hvenær ekki þarf að breyta tíðinni.
Aðalatriðið
Þegar þú segir frá orðum annarra spilarðu ekki upptöku. Þú segir frá skilaboðunum – frá þínum stað: úr þínum tíma, þínum stað og þínu sjónarhorni.
Ímyndaðu þér að María hafi sagt á mánudaginn: "I'm tired. I'll call you tomorrow." Á föstudaginn segirðu vini frá þessu. Mánudagurinn er nú liðinn, og þess vegna færist allt samtalið eitt skref aftur í tímanum: Maria said she was tired and would call me the next day. Þetta skref aftur kallast tíðarfærsla (backshift).
Allt annað færist líka inn í þitt sjónarhorn. I hennar verður she, you hennar verður me, og tomorrow hennar verður the next day, af því að „á morgun“ á mánudegi er ekki „á morgun“ á föstudegi.
En tíðarfærslan er ekki vélræn regla. Ef það sem var sagt er enn satt, eða þú ert að segja frá einhverju sem var sagt rétt áðan, máttu halda upprunalegu tíðinni. Spurðu þig alltaf: hvernig lítur þetta út þaðan sem ég er núna?
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan færir líka tíðina aftur í óbeinni ræðu, og hún gerir það með viðtengingarhætti. María sagði „Ég er þreytt“ → „María sagði að hún væri þreytt og myndi hringja í mig daginn eftir.“ „Væri“ samsvarar was, „myndi“ samsvarar would og „hefði“ samsvarar had: „Hann sagði að hann hefði aldrei komið til Asíu“ = He said he had never been to Asia. Fornöfn og tímaorð breytast líka eins: „á morgun“ verður „daginn eftir“, „hér“ verður „þar“.
Munurinn liggur í sögnunum sem segja frá. Á íslensku getum við sagt „Hún sagðist vera þreytt“ eða „Hann sagðist ætla að hringja“ – með -st sögn og nafnhætti. Á ensku er ekkert slíkt form: say tekur ekki nafnhátt á þennan hátt. Þú segir She said she was tired og He said he would call. Í öðru lagi segjum við „sagði frá því að…“ án þess að nefna þann sem hlustaði, en enska tell þarf alltaf manneskju á eftir sér: told me / told us. Án manneskju er það said. Og „sagði mér“ er told me, ekki said me.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hún sagði að hún væri mjög upptekin. | She said she was really busy. | viðtengingarháttur þátíðar = skref aftur – hér er þetta eins |
| Hann sagði að hann hefði aldrei komið til Asíu. | He said he had never been to Asia. | „hefði“ → had + lýsingarháttur þátíðar – hér er þetta eins |
| Hann sagði að hann myndi senda mér upplýsingarnar. | He said he would send me the details. | „myndi“ → would – hér er þetta eins |
| Hún sagðist vera þreytt. | She said she was tired. | -st sögn + nafnháttur → said + setning, ekki said to be |
| Hann sagði frá því að pakkinn væri kominn. | He said that the parcel had arrived. / He told us that… | tell þarf manneskju; annars said |
| Hún sagði mér að hún væri þreytt. | She told me she was tired. | „sagði mér“ → told me, ekki said me |
| Hann sagði að pakkinn hefði komið daginn áður. | He said the parcel had arrived the day before. | tímaorð breytast – hér er þetta eins |
| Hún sagði að hún byggi í Glasgow. | She said she lives in Glasgow. | enn satt → á ensku má halda nútíðinni (lives) |
Í stuttu máli: íslenski viðtengingarhátturinn vísar þér rétta leið – is → was, has done → had done, will → would, can → could. Varastu „sagðist vera“ (á ensku said she was) og „sagði frá því að“ (á ensku said that eða told me that).
Form
Grunnmynstrið
| Sögn sem segir frá | (that) | setningin sem sagt er frá |
|---|---|---|
| She said | (that) | she was hungry. |
| He told me | (that) | he had lost his keys. |
That má sleppa, og í tali er því oft sleppt. Say og tell hafa ólík mynstur: sjá B1-13.
Tíðarfærsla – breytingar á eftir sögn í þátíð sem segir frá
| Bein ræða | Óbein ræða |
|---|---|
| Present Simple: "I work in a bank." | Past Simple: She said she worked in a bank. |
| Present Continuous: "I'm leaving." | Past Continuous: He said he was leaving. |
| Present Perfect: "I've finished." | Past Perfect: She said she had finished. |
| Past Simple: "I saw it." | Past Perfect: He said he had seen it. (saw er líka mögulegt) |
| will: "I'll help." | would: She said she would help. |
| can: "I can swim." | could: He said he could swim. |
| may: "It may rain." | might: She said it might rain. |
| must (skylda): "I must go." | had to: He said he had to go. (must er líka mögulegt) |
| am / is / are going to: "We're going to move." | was / were going to: They said they were going to move. |
Breytast ekki: would, could, should, might, ought to og Past Perfect haldast óbreytt.
Fornöfn og eignarfornöfn – breyttu þeim eftir sjónarhorni þess sem segir frá.
| Bein ræða | Óbein ræða |
|---|---|
| "I love my job." (Tom) | Tom said he loved his job. |
| "We'll meet you at our house." (foreldrar þínir við þig) | They said they would meet me at their house. |
Tíma- og staðarorð (þegar tíminn eða staðurinn er annar núna)
| Bein ræða | Óbein ræða |
|---|---|
| now | then, at that time |
| today / tonight | that day / that night |
| yesterday | the day before, the previous day |
| tomorrow | the next day, the following day |
| last week | the week before, the previous week |
| next month | the following month |
| … ago | … before, … earlier |
| here | there |
| this / these | that / those (eða the) |
Notkun
1Tíðarfærsla á eftir said
Þegar sögnin sem segir frá er í þátíð (said, told) færirðu tíðina eitt skref aftur. Á íslensku gerir viðtengingarhátturinn það sama.
2Háttarsagnir í óbeinni ræðu
Will → would, can → could, may → might og must (skylda) → had to. Would, could, should, might og ought to breytast ekki.
3Að breyta fornöfnum og eignarfornöfnum
Segðu frá úr þínu sjónarhorni. Spurðu: hver talar núna og hver hlustar?
4Að breyta tíma- og staðarorðum
Ef tíminn eða staðurinn er annar þegar sagt er frá breytirðu orðum eins og today, tomorrow, ago, here. Á íslensku gerum við það sama.
5Engin tíðarfærsla – enn satt eða nýsagt
Ef upplýsingarnar eru enn sannar máttu halda upprunalegu tíðinni. Í tali er það mjög algengt. Tíðarfærslan er líka rétt.
6Sögn sem segir frá í nútíð – engin tíðarfærsla
Þegar sögnin sem segir frá er í nútíð (says, has said) breytast tíðirnar ekki. Þetta er algengt um skilaboð og tilkynningar.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hann sagðist vera…“ → He said to be…. Á íslensku segjum við mjög oft frá með -st sögn og nafnhætti: „Hann sagðist vera veikur“, „Hún sagðist ætla að koma“, „Þau sögðust hafa týnt lyklunum“. Bein þýðing gefur said to be, said to come, said to have lost. Á ensku kemur á eftir said heil setning með frumlagi og sögn: He said he was ill. She said she would come. They said they had lost the keys.
2. „Hún sagði frá því að…“ → She told that…. Á íslensku getum við sagt „sagði frá því að“ án þess að nefna þann sem hlustaði: „Skólastjórinn sagði frá því að skólinn yrði fimmtíu ára í vor.“ Enska tell þarf alltaf manneskju beint á eftir sér (told me, told us, told the group). Ef þú nefnir engan er rétta sögnin said.
3. „Sagði Siggi þér af hverju…?“ → Did he say you…? Á íslensku tekur „segja“ þágufall: „Sagði Siggi þér af hverju hann fór?“, „Hún sagði okkur að bíða“. Þá fylgir you eða us auðveldlega á eftir say. Á ensku kemur manneskjan aldrei beint á eftir say: notaðu tell somebody eða say to somebody.
Ekki rugla saman
Bein og óbein ræða – Bein ræða endurtekur nákvæm orð innan gæsalappa; óbein ræða segir frá þeim með breytingum.
Tíðarfærsla eða ekki – Hvort tveggja getur verið rétt. Tíðarfærslan segir bara frá; án hennar sýnirðu að þú trúir að þetta sé enn satt.
must (skylda) og must (ályktun) – must um skyldu verður oft had to. Must um ályktun B1-16 helst must.
Stafsetning og framburður
- Í óbeinni ræðu eru hvorki gæsalappir né komma: She said she was tired. Á undan that kemur engin komma.
- Í beinni ræðu kemur komma á undan gæsalöppunum og punkturinn innan þeirra: She said, "I'm tired." Ensku gæsalappirnar eru " " – báðar uppi.
- said er borið fram /sed/ – með stuttu e, ekki „seid“.
- that er veikt þegar það er notað: /ðət/ – She said that he'd left. Íslenskan hefur /ð/, en aldrei fremst í orði: æfðu að byrja orð á ð-hljóðinu.
- 'd getur verið would eða had: She said she'd help (would) / She said she'd helped (had). Skoðaðu sögnina sem kemur á eftir.
Gullna reglan
Segðu frá úr þínum tíma og stað: á eftir sögn í þátíð sem segir frá færirðu tíðina yfirleitt eitt skref aftur og breytir fornöfnum og tímaorðum – eins og íslenski viðtengingarhátturinn gerir. Mundu: „sagðist vera“ er said she was, og „sagði frá því að“ er said that – tell þarf alltaf manneskju. Ef það sem var sagt er enn satt, eða sögnin sem segir frá er í nútíð, máttu halda upprunalegu tíðinni.
Æfingar
A. Form
Í dæmum 1–6 færirðu tíðina aftur.
-
"I'm cold." → She said she cold.
-
"We've finished the project." → They said they the project.
-
"I'll text you." → He said he me.
-
"I can't find my keys." → She said she her keys.
-
"I may be late." → He said he late.
-
"I'm watching a film." → She said she a film.
-
Segðu frá með said: "I love my new job." (systir þín)
B. Merking
Svaraðu spurningunum.
-
Á mánudaginn sagði Tom: "I'll do it tomorrow." Nú er föstudagur. Fylltu í eyðuna: Tom said he would do it .
-
Vinkona þín sagði fyrir fimm mínútum: "The film starts at eight." Fylltu í eyðuna: She said the film at eight.
-
"I'm a vegetarian," sagði Sam í fyrra, og hann er það enn. Hvor setningin er rétt?
-
"You must be tired," sagði hjúkrunarfræðingurinn við mig. Segðu frá: The nurse said I tired.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
He said me that he was ill.
-
She said she will come, but she didn't.
-
They said they must to go home.
-
The forecast says it will rain tomorrow.
D. Í samhengi
Fylltu í textann með réttum myndum sagnanna í svigunum. Færðu tíðina aftur í hverri eyðu.
I had lunch with Clara yesterday. She said she 16 (be) really happy at her new company. She told me she 17 (just / get) a promotion! She said they 18 (send) her to New York the following month, and that she 19 (can) take her family with her. She also said she 20 (call) me when she got there.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku hvað aðrir hafa sagt við þig.
-
Hugsaðu um eitthvað sem vinur þinn eða vinkona þín sagði þér í síðustu viku. Segðu frá því með said.
-
Segðu frá skilaboðum sem þú fékkst í dag með says.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-03 Past Perfect (þáliðin tíð) á ensku: had + lýsingarháttur þátíðar When I got to the station, the train (already / leave).
-
A2-33 Who called you? Who did you call? Spurningar um frumlag og andlag (subject and object questions) Who (you / call) last night?
-
B1-10 Þolmynd á ensku: is made og was built útskýrt á íslensku This house (build) in 1920.
-
B1-06 Second conditional: If I had…, I would… útskýrt á íslensku If I (be) you, I'd say sorry.
Svör
A. Form
- was
- had finished / 'd finished
- would text / 'd text
- couldn't find / could not find
- might be
- was watching
- My sister said she loved her new job. / My sister said that she loved her new job. / My sister said she loves her new job. / My sister said that she loves her new job.
B. Merking
- the next day / the following day / on Tuesday
- starts / started
- both
- must be
C. Finndu villuna
- He told me that he was ill. / He said that he was ill. / He told me he was ill. / He said he was ill.
- She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
- They said they had to go home. / They said they must go home.
- ✓ The forecast says it will rain tomorrow.
D. Í samhengi
- was
- had just got / had just gotten / 'd just got / 'd just gotten
- were sending / were going to send / would send
- could
- would call / 'd call
E. Spreyttu þig
- My friend Leo said he was going to move to Madrid.
- My brother says he can't come to dinner tonight.
F. Blönduð upprifjun
- had already left / 'd already left
- did you call
- was built
- were
