Need, Needn't Have, Be Supposed To: англиар үүрэг, шаардлагыг нарийн илэрхийлэх
Need, Needn't Have, Be Supposed To: Obligation in Depth
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та юу шаардлагатай, юу шаардлагагүйг (need to, don't need to, needn't) хэлж, өнгөрсөн үйлдэл шаардлагагүй байсныг (needn't have done ба didn't need to do) ялгаж, хүмүүс ихэвчлэн зөрчдөг хүлээлт, дүрмийн тухай (be supposed to) ярьж, албан ёсны үүрэг (be required to, be obliged to) хэрэглэж, should, need to, have to, must-ийн аль нэгийг зөв сонгож чадна.
Гол санаа
A2-20 хичээлд та must, have to, mustn't, don't have to-г сурсан. Бодит амьдрал дээр үүрэг олон өнгө аястай тул хоёр асуулт тавиарай:
- Хэр хүчтэй вэ? Зөвлөгөө юу, шаардлага уу, эсвэл үр дагавартай дүрэм үү?
- Хаанаас ирж байна вэ? Өөрөөсөө юу, дүрэм, хуулиас уу, эсвэл зүгээр л хүмүүсийн хүлээлтээс үү?
Термометрийг төсөөлөөрэй. Хамгийн доор нь should – зөвлөмж. Дээш нь need to – үр дүнд хүрэхэд шаардлагатай. Дараа нь have to, must – жинхэнэ үүрэг. Хамгийн дээр нь be required to, be obliged to – дүрэм, хууль, гэрээ.
Термометрийн хажууд тусгай тэмдэг бий: be supposed to. Энэ нь юу хүлээгдэж байгааг хэлдэг – мөн хүмүүс үүнийг ихэвчлэн хийдэггүйг сануулдаг.
Эцэст нь need өнгөрсөнд нэг заль мэхтэй. I needn't have taken a taxi гэвэл би такси барьсан, гэхдээ дэмий байсан. I didn't need to take a taxi гэвэл ихэвчлэн би такси бариагүй.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор «-х хэрэгтэй», «-х шаардлагатай», «-х ёстой», «-х үүрэгтэй» гэх мэт олон хэлбэр бий – англи шатлалтай бараг таарна. Гэхдээ хоёр газар анхаараарай.
Нэгдүгээрт, «-х хэрэггүй» хоёр утгатай: «Шинэ сургуульд дүрэмт хувцас өмсөх хэрэггүй» (шаардлагагүй → don't need to / needn't) ба «Энэ утсанд хүрэх хэрэггүй!» (хориг → mustn't). Англиар энэ хоёр огт өөр. Хоёрдугаарт, «-х ёстой» нь must ч, have to ч, be supposed to ч болж чадна. Хүмүүс ихэвчлэн зөрчдөг хүлээлт, дүрэмд англиар be supposed to гэнэ: «Бид найман цагт ажилдаа ирэх ёстой ч…». Мөн «хэрэггүй байсан», «ёстой байсан» дахь «байсан»-г англиар be гэж орчуулахгүй: needn't have, was supposed to.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Гутлаа тайлах хэрэггүй. | You don't need to take your shoes off. | шаардлагагүй → don't need to |
| Утсанд хүрч болохгүй. | You mustn't touch the wires. | хориг → mustn't |
| Ийм их хоол хийх хэрэггүй байж. | I needn't have cooked so much. | хийсэн, гэхдээ дэмий → needn't have + V3 |
| Захиалах шаардлагагүй байсан, ресторан бараг хоосон байсан. | We didn't need to book. | ихэвчлэн хийгээгүй → didn't need to |
| Илгээмж өчигдөр ирэх ёстой байсан. | The parcel was supposed to arrive yesterday. | хүлээлт, болоогүй → was supposed to |
| Зорчигч хүчинтэй тасалбараа үзүүлэх үүрэгтэй. | Passengers are required to show a valid ticket. | энд адилхан: албан үүрэг → be required to |
Товчхондоо: шаардлагагүйн «-х хэрэггүй» = don't need to / needn't, хоригийн «-х хэрэггүй / -ж болохгүй» = mustn't; хийсэн ч дэмий байсан бол needn't have done; зөрчигддөг хүлээлтийн «-х ёстой (байсан)» = be supposed to.
Бүтэц
Need (одоо)
| Хэлбэр | Төрөл | Жишээ |
|---|---|---|
| need to + үндсэн хэлбэр | энгийн үйл үг (бүх цагт) | You need to renew your passport. |
| don't / doesn't need to + үндсэн хэлбэр | энгийн үйл үг, үгүйсгэл | You don't need to bring anything. |
| needn't + үндсэн хэлбэр (to-гүй, -s-гүй) | модаль; голдуу UK, арай албан | You needn't bring anything. |
| Do I need to…? | асуулт | Do I need to book? |
Шаардлагагүй байсан өнгөрсөн үйлдэл: хоёр загвар
| Загвар | Болсон уу? | Жишээ |
|---|---|---|
| needn't have + past participle | Тийм – гэхдээ шаардлагагүй байсан. | I needn't have taken a taxi. (Би такси барьсан.) |
| didn't need to + үндсэн хэлбэр | Ихэвчлэн үгүй – шаардлагагүй байсан тул хийгээгүй. | I didn't need to take a taxi. (Ихэвчлэн: бариагүй.) |
Needn't have голдуу британи хэлбэр. Америк англиар хоёр нөхцөлд хоёуланд нь ихэвчлэн didn't need to эсвэл didn't have to гэх бөгөөд утгыг нөхцөл байдал харуулна. Нөхцөл байдал тодорхой бол didn't need to болсон үйлдлийг ч хэлж болно.
Be supposed to
| Жишээ | |
|---|---|
| одоо, батлах | We're supposed to check in by three. |
| одоо, үгүйсгэх | You're not supposed to park here. |
| одоо, асуулт | What are we supposed to do with these forms? |
| өнгөрсөн, батлах | He was supposed to call me. (Тэр залгаагүй.) |
| өнгөрсөн, үгүйсгэх | You weren't supposed to open it! (Чи нээсэн.) |
Албан ёсны үүрэг
| Хэлбэр | Жишээ |
|---|---|
| be required to + үндсэн хэлбэр | Staff are required to wear ID badges. |
| be obliged to + үндсэн хэлбэр | Landlords are obliged to carry out repairs. |
Хүчний шатлал
| Сулаас → хүчтэй | Утга | Жишээ |
|---|---|---|
| should / ought to | зөвлөгөө, зөв алхам | You should back up your files. |
| need to | үр дүнд шаардлагатай | You need to back up your files before the update. |
| have to | гаднаас ирсэн дүрэм, нөхцөл | We have to back up all files on Fridays — it's company policy. |
| must | хүчтэй; ярьж буй хүний өөрийн мэдрэмж эсвэл бичгийн дүрэм | All files must be backed up daily. |
| be required to / be obliged to | албан, ёсны | Employees are required to back up all files. |
Хэрэглээ
1Need to, don't need to, needn't
Need to шаардлагыг илэрхийлнэ – үр дүнд хүрэхэд юу хэрэгтэйг. Don't need to, needn't нь үйлдэл шаардлагагүй гэсэн үг (хүсвэл хийж болно). Needn't бол модаль үйл үг: to-гүй, -s-гүй. Голдуу британи, арай албан; don't need to хаа сайгүй түгээмэл.
2Needn't have эсвэл didn't need to – шаардлагагүй байсан өнгөрсөн үйлдэл
Needn't have + past participle: та үүнийг хийсэн, дараа нь шаардлагагүй байсныг мэдсэн – дэмий хүч. Didn't need to + үндсэн хэлбэр: шаардлагагүй байсан, ихэвчлэн та хийгээгүй. Монголоор «хийх хэрэггүй байж» (хийсэн) ба «хийх шаардлагагүй байсан тул хийгээгүй» гэж ялгана.
3Be supposed to – хүлээлт, дүрэм (ихэвчлэн зөрчигддөг)
Be supposed to нь дүрэм, тохиролцоо эсвэл ердийн жишгээр хэн нэгнээс юу хүлээгдэж байгааг хэлнэ. Ихэвчлэн тэр хүлээлт биелэхгүй байгааг сануулдаг. Not supposed to = дүрмийн эсрэг, болохгүй. Өнгөрсөнд was / were supposed to нь болоогүй төлөвлөгөө, хүлээлтийг хэлнэ. Монголоор ихэвчлэн «-х ёстой (боловч)», «-х ёстой байсан».
Be supposed to мөн «хүмүүс ингэж ярьдаг» гэсэн утгатай: This café is supposed to be very good. Энэ утгыг B2-12-д үзнэ.
4Be required to / be obliged to – албан ёсны үүрэг
Be required to, be obliged to-г дүрэм, хууль, гэрээ, албан бичигт хэрэглэнэ. Be obliged to ихэвчлэн зайлсхийж болохгүй хууль эрх зүйн эсвэл ёс суртахууны үүргийг илэрхийлдэг. Not required to = шаардлагагүй (албан).
5Should, need to, have to, must – шатлалаас сонгох
Хүч ба эх үүсвэрээр нь сонгоорой. Should = зөвлөгөө. Need to = зорилгод шаардлагатай. Have to = гаднаас ирсэн үүрэг (дүрэм, бусад хүн, нөхцөл байдал). Must = хүчтэй үүрэг, ихэвчлэн ярьж буй хүний өөрийн мэдрэмж, эсвэл бичгийн дүрэм, мэдэгдэл.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «-х хэрэггүй» → mustn't. «Шинэ сургуульд маань дүрэмт хувцас өмсөх хэрэггүй, жинсээ ч өмсөж болно» гэдэг нь «шаардлагагүй» гэсэн утгатай. Гэвч «-х хэрэггүй» хоригт ч хэрэглэгддэг тул англиар mustn't гарах нь элбэг. Mustn't = «хориглоно», шаардлагагүй бол don't need to / needn't.
2. «хэрэггүй байсан» → wasn't need to. «Хорхогт ийм их мах авах хэрэггүй байж, зургаахан хүн ирсэн» гэдэгт «байсан / байж» байгаа тул англиар was / were-ээр эхлэх нь бий. Энд need үйл үг тул be-тэй хэрэглэхгүй (нэр үгээр бол There was no need to…). Хийсэн ч дэмий байсан бол needn't have + V3.
3. «-х ёстой байсан» → supposed-ийн өмнө be орхих. «Интернэтийн техникч өнөөдөр холболтыг маань засах ёстой байсан» гэдгийг орчуулахдаа -ed-тэй supposed-ийг өөрөө өнгөрсөн цагийн үйл үг гэж бодоод be-г орхих нь элбэг. Supposed бол past participle тул be заавал: was / were supposed to.
4. «-х ёстой» → must зөрчигддөг дүрэмд. «Бид найман цагт ажилдаа ирэх ёстой ч найм хагасаас өмнө хэн ч ирдэггүй» гэдгийг must-ээр орчуулах нь элбэг. Must дүрмийг хатуу шаардаж буй мэт сонсогдоно. Хүмүүс ихэвчлэн биелүүлдэггүй хүлээлт, дүрмийг тайлбарлахад be supposed to.
Бүү андуураарай
mustn't эсвэл don't need to / needn't – Mustn't = битгий хий. Don't need to = шаардлагагүй (хүсвэл хийж болно). A2-20-ийг үзнэ үү.
needn't have done эсвэл didn't need to do – хийсэн ба (ихэвчлэн) хийгээгүй.
be supposed to эсвэл should – Should бол ярьж буй хүний өөрийн зөвлөгөө. Be supposed to бусдын хүлээлт эсвэл дүрэм юу гэж байгааг дамжуулна.
needn't have эсвэл shouldn't have – needn't have = шаардлагагүй байсан; shouldn't have = буруу байсан. B1-09-ийг үзнэ үү.
Үйлдэгдэхүүн хэвийн утгатай need + -ing (The car needs washing)-ийг B2-13-т, албан be to (You are to report at nine)-г C1-16-д үзнэ.
Зөв бичих ба дуудлага
- supposed to /səˈpəʊstə/ (UK), /səˈpoʊstə/ (US). to-гийн өмнө -d сонсогдохгүй ч заавал бичнэ. Өргөлт хоёр дахь үе дээр: suh-POHS-tuh; эхний үеийг бүү онцлоорой.
- needn't /ˈniːdnt/: төгсгөлийн t ихэвчлэн маш сул тул үгүйсгэлийн утгыг анхааралтай сонсоорой. needn't have /ˈniːdntəv/. d, n хоёрын хооронд эгшиг бүү оруулаарай («нийдэнт» биш).
- have to = /ˈhæftə/, has to = /ˈhæstə/: /v/, /z/ биш, /f/, /s/ авиа. /æ/ эгшиг монгол хэлэнд байхгүй: амаа «э»-ээс илүү том ангайж, хэлээ доош нь тавина.
- obliged /əˈblaɪdʒd/ хоёр үетэй: uh-BLYJD. /dʒ/ нь монгол «ж»-тэй ойролцоо; төгсгөлийн /dʒd/ хооронд эгшиг бүү нэмээрэй. l дээр хэлний үзүүрийг шүдний ард хөнгөн хүргэнэ, монгол «л» шиг шуугиулахгүй.
Алтан дүрэм
Хэр хүчтэй, хэн шийддэг вэ гэдгийг асуу: should (зөвлөгөө) → need to (шаардлагатай) → have to / must (үүрэг) → be required to / be obliged to (албан дүрэм). Be supposed to = хүлээгдэж буй, ихэвчлэн биелдэггүй зүйл. Өнгөрсөнд needn't have done = хийсэн, гэхдээ шаардлагагүй байсан; didn't need to do = шаардлагагүй байсан (ихэвчлэн хийгээгүй). Мөн санаарай: шаардлагагүйн «-х хэрэггүй» = don't need to, хориг = mustn't.
Дасгал
A. Бүтэц
Даалгавар бүрийн зааврыг дагана уу.
-
needn't + have-ээр нөхөөрэй: We took sandwiches, but there was free food. We (bring) sandwiches.
-
be supposed to-гийн өнгөрсөн хэлбэрээр нөхөөрэй: The train arrive at six, but it was an hour late.
-
Нөхөөрэй: Drivers are required (carry) their licence.
-
needn't-ээр дахин бичнэ үү: It isn't necessary for you to wait for me.
-
be obliged to-гоор дахин бичнэ үү: The law says landlords must return the deposit.
-
Үгүйсгэл болгоно уу: You need to print the tickets.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: You … pay — the museum is free on Sundays.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: It was a holiday, so I to work. I stayed in bed.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I — the exam was easy, but I was nervous all week.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: You're not … to eat in the library — it's against the rules.
-
Дүрэм биш, зөвлөгөөг сонгоно уу: … see a dentist once a year.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
You needn't to call me back.
-
I'm suppose to start work at eight.
-
She needs not worry about the exam.
-
We didn't need to queue because we had booked online.queue (UK) = wait in line (US)
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад needn't have, didn't need to эсвэл be supposed to-г зөв хэлбэрээр хэрэглэнэ үү.
Lena: How was the wedding?
Max: Lovely, but I made a few mistakes. First, I took a taxi from the station — and then I saw the hotel was right next to it. I 16 (take) a taxi at all!
Lena: Oh no. What about the dress code?
Max: The invitation said guests 17 (supposed / wear) something blue. I forgot.
Lena: Did you need to bring a gift?
Max: No, we 18 (not / need / bring) anything — they asked for donations to a charity instead, so I just gave money.
Lena: And the speech?
Max: I 19 (supposed / give) a short speech, but I was too nervous, so my brother did it.
Lena: Well, at least you were there!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Хийсэн ч шаардлагагүй байсан нэг зүйлийнхээ тухай needn't have-ээр бичнэ үү.
-
Сургууль эсвэл ажил дээрээ хүмүүс ихэвчлэн зөрчдөг нэг дүрмийн тухай be supposed to-гоор бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't, Don't Have To: дүрэм, үүрэг, хоригийг монголоор тайлбарлав You ___ … smoke here — it's a hospital.
-
B1-09 Should have, could have, might have: өнгөрсний харамсал, шүүмжлэлийг монголоор тайлбарлав I'm so tired. I (not stay) up so late last night.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have: өнгөрсний тухай англиар таамаглах The ground is wet. It (must rain) in the night.
-
B2-05 Would Rather, Had Better, Prefer: англиар илүүд үзэх, сэрэмжлүүлэх It's late. We'd better (go) home.
Хариулт
A. Бүтэц
- needn't have brought
- was supposed to
- to carry
- You needn't wait for me.
- Landlords are obliged to return the deposit. / Landlords are legally obliged to return the deposit.
- You don't need to print the tickets. / You needn't print the tickets.
B. Утга
- don't need to
- didn't need to go
- needn't have worried / didn't need to worry
- supposed
- You should
C. Алдааг олоорой
- You needn't call me back. / You don't need to call me back.
- I'm supposed to start work at eight.
- She needn't worry about the exam. / She doesn't need to worry about the exam.
- ✓ We didn't need to queue because we had booked online.
D. Нөхцөл байдалд
- needn't have taken / didn't need to take
- were supposed to wear
- didn't need to bring
- was supposed to give
E. Таны ээлж
- I needn't have taken an umbrella yesterday — it didn't rain at all.
- We're supposed to turn off our computers every evening, but most people forget.
F. Холимог давталт
- mustn't
- shouldn't have stayed
- must have rained
- go
