Should have, could have, might have: өнгөрсний харамсал, шүүмжлэлийг монголоор тайлбарлав
Should Have, Could Have, Might Have
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та өнгөрсний харамсал, алдаагаа (I should have left earlier), алдсан боломжоо (We could have won) хэлж, бусдыг шүүмжилж (You could have told me!), юу хийхэд бэлэн байснаа (I would have helped, but…) хэлж чадна.
Гол санаа
Хөлбөмбөгийн тоглолтын дараа тоглогчид бичлэгээ дахин үздэг. Бичлэгээ зогсоогоод: Here I should have passed the ball. Here we could have scored. гэж ярьдаг. Тоглолт дууссан. Юу ч өөрчлөгдөхгүй. Гэхдээ тэд болсон зүйлийг зөв байсан зүйлтэй, эсвэл боломжтой байсан зүйлтэй харьцуулдаг.
Модаль үйл үг + have + past participle яг үүнийг хийдэг. Өнгөрснийг эргэн хараад, өөр нэг хувилбартай – ихэвчлэн болоогүй хувилбартай – харьцуулна:
- You should have called. → Залгах нь зөв байсан. Чи залгаагүй.
- You could have called. → Залгах боломжтой байсан. Чи залгаагүй.
- I would have called, but… → Би залгахад бэлэн байсан. Ямар нэг юм саад болсон.
Хэлбэр нь үргэлж ижил. Модаль үйл үг ямар дүгнэлт хийж байгааг хэлнэ: зөв зүйл, боломжтой зүйл, эсвэл таны хийхэд бэлэн байсан зүйл. I-тэй бол ихэвчлэн харамсал, you-тэй бол ихэвчлэн шүүмжлэл.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор эдгээр утгыг «байсан»-тай хэлбэрээр хэлдэг бөгөөд англи загвартай нэлээд төстэй: «-х ёстой байсан» = should have, «-ж болох байсан / -ж чадах байсан» = could have, «-х байсан, гэхдээ…» = would have. Хүндрэл нь монгол хэлбэр олон утгатайд. «-х ёстой байсан» нь «зөв байсан, гэхдээ хийгээгүй» (should have) ч, «заавал хийх шаардлагатай байсан» (had to) ч гэсэн утгатай. «-х хэрэггүй байсан» нь «буруу байсан, гэхдээ хийсэн» (shouldn't have) ч, «шаардлагагүй байсан» (didn't need to) ч болно. Англиар эдгээр нь огт өөр утгатай тул монгол хэлбэрээр бус, утгаар нь шийдээрэй: шүүмжлэл, харамсал уу, эсвэл шаардлага уу?
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Өчигдөр орой утсаа цэнэглэх ёстой байсан. | I should have charged my phone last night. | харамсал → should have + V3 (had to биш) |
| Ийм орой болтол суух хэрэггүй байсан. | We shouldn't have stayed up so late. | буруу зүйл хийсэн → shouldn't have (didn't need to биш) |
| Бид хурдны замаар явж болох байсан. | We could have taken the motorway. | боломж → could have + V3 |
| Над руу залгаж болох л байсан шүү дээ! | You could have called me! | шүүмжлэл → could have |
| Үдэшлэгт чинь очих байсан, гэхдээ ажил дээрээ гацчихсан. | I would have come to your party, but I was stuck at work. | энд адилхан: «-х байсан, гэхдээ» → would have |
| Үнэнийг хэлэх ёстой байсан болов уу? | Should I have told her the truth? | асуултад should өгүүлэгдэхүүний өмнө |
Товчхондоо: харамсал, шүүмжлэлийн «-х ёстой байсан» = should have, «-х хэрэггүй байсан» = shouldn't have; «-ж болох байсан» = could have; «-х байсан, гэхдээ» = would have. Араас нь үргэлж have + V3.
Бүтэц
модаль үйл үг + have + past participle
| Хэлбэр | Утга | Бодитоор юу болсон | Жишээ |
|---|---|---|---|
| should have / ought to have | зөв зүйл байсан | ихэвчлэн: болоогүй | You should have warned me. |
| shouldn't have / ought not to have | буруу зүйл байсан | болсон | I shouldn't have eaten so much. |
| could have | боломжтой байсан | ихэвчлэн: болоогүй | We could have won. |
| might have (шүүмжлэл) | эелдэг / сайхан сэтгэлтэй байх байсан | болоогүй | You might have said thank you! |
| would have | би бэлэн байсан | болоогүй | I would have helped, but I was away. |
Үгүйсгэл ба асуулт
| Хэлбэр | Жишээ |
|---|---|
| Үгүйсгэх | You shouldn't have said that. / We couldn't have done more. |
| Асуулт | Should I have told her? / What could we have done? |
| Богино хариулт | Should I have called? — Yes, you should (have). / No, you shouldn't (have). |
Товчилсон ба сул хэлбэр (ярианд)
| Бичгээр | Ярианд ихэвчлэн |
|---|---|
| should have / should've | /ˈʃʊdəv/ |
| could have / could've | /ˈkʊdəv/ |
| would have / would've | /ˈwʊdəv/ |
| shouldn't have | /ˈʃʊdntəv/ |
Хэрэглээ
1Should have – харамсал ба шүүмжлэл
Болоогүй зөв зүйлд should have, болсон буруу зүйлд shouldn't have хэрэглэнэ. I, we-тэй бол харамсал; you болон бусадтай бол шүүмжлэл. Ought to have ижил утгатай ч ховор, илүү албан ёсны.
2Could have – ашиглаагүй боломж
Боломжтой байсан ч болоогүй зүйлд could have: алдсан боломж, эсвэл болоогүй аюул.
3Could have ба might have – бухимдсан шүүмжлэл
You-тэй үед could have ихэвчлэн «чамд боломж байсан, чи ашиглаагүй» гэсэн утгатай. Might have ч ижил утгаар, ялангуяа британи англи хэлэнд, хэн нэгэн эелдэг, сайхан зүйл хийгээгүй үед хэрэглэгдэнэ. Модаль үйл үгийг онцолно.
4Would have – бэлэн байсан, гэхдээ саад гарсан
Хийхэд бэлэн байсан, эсвэл төлөвлөж байсан ч ямар нэг юм саад болсныг would have-ээр хэлнэ. Ихэвчлэн but эсвэл if-тэй хэсэгтэй ирнэ B1-07.
5Өнгөрсний сонголтын тухай асуух
Зөв сонголт эсвэл өөр боломжийг асуухад should I have…?, what could I have…? хэрэглэнэ.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «-х ёстой байсан» → had to. Монгол «-х ёстой байсан» нь харамсал (should have) ч, шаардлага (had to) ч байж болно: «Уучлаарай, Ану. Төлөвлөгөө өөрчлөгдсөнийг чамд эрт хэлэх ёстой байсан». Үүнийг had to гэж орчуулах нь элбэг. Гэхдээ had to = «заавал хийх шаардлагатай байсан, тэгээд хийсэн». Хийгээгүйдээ харамсаж байвал should have + V3.
2. «-ж чадах байсан» → could + үндсэн хэлбэр. Монголоор «Манай бөх өнгөрсөн жилийн наадамд аварга болж чадах байсан, гэвч өвдгөө гэмтээсэн» гэдэг. «Чадах» гэдгийг could болгоод, «байсан»-ыг мартах нь элбэг. Could become нь ерөнхий чадвар эсвэл одоогийн боломж мэт сонсогдоно. Өнгөрсний алдсан боломжид could have + V3.
3. «-х хэрэггүй байсан» → didn't need to. «Мөстэй зам дээр ийм хурдан давхих хэрэггүй байсан!» гэдэг нь шүүмжлэл. Үүнийг үгчлэн didn't need to гэвэл «шаардлагагүй байсан» гэсэн зөөлөн, огт өөр утга гарна. Буруу зүйл хийснийг шүүмжлэхэд shouldn't have + V3.
Бүү андуураарай
should have эсвэл should – should + үндсэн хэлбэр одоо эсвэл ирээдүйн тухай зөвлөгөө A2-21; should have + past participle өнгөрснийг эргэн харна. Монголоор «-х хэрэгтэй» ба «-х ёстой байсан».
Шүүмжлэлийн should have эсвэл хүлээлтийн should have – Should have нь «ингэх ёстой байсан, магадгүй болсон (эсвэл болоогүйд нь гайхаж байна)» гэсэн утгатай ч байж болно. Нөхцөл байдал шийднэ.
could have (алдсан боломж) эсвэл could have (өнгөрсний тухай таамаг) – could have, might have юу болсныг таамаглахад ч хэрэглэгддэг. Энэ хэрэглээг B2-06-д үзнэ.
I should have… эсвэл I wish I had… – Хоёулаа харамсал илэрхийлнэ. I wish I had…-ийг B2-04-т үзнэ.
Зөв бичих ба дуудлага
- Эдгээр бүх хэлбэрт have ихэвчлэн сул: should have /ˈʃʊdəv/, could have /ˈkʊdəv/, would have /ˈwʊdəv/, might have /ˈmaɪtəv/. should, could, would-д l дуудагдахгүй.
- shouldn't have /ˈʃʊdntəv/: хурдан ярианд t бүрэн дуудагдахгүй байх нь элбэг.
- should of, could of, would of, might of гэж хэзээ ч бүү бичээрэй. should have эсвэл should've гэж бичнэ.
- Шүүмжлэхдээ модаль үйл үгийг онцолно: You COULD have told me! You SHOULD have asked. Өгүүлбэрийн эхний үгийг биш, модаль үйл үгийг онцлоорой.
- Past participle-ийн төгсгөлийг тод хэлээрэй: asked /ɑːskt/, warned /wɔːnd/ – төгсгөлд эгшиг нэмэлгүй.
Алтан дүрэм
should / could / might / would + have + past participle өнгөрснийг эргэн харж, бодит өнгөрснийг өөр хувилбартай харьцуулна: зөв зүйл (should), боломжтой зүйл (could), эелдэг зүйл (might), эсвэл таны хийхэд бэлэн байсан зүйл (would). Ихэвчлэн тэр хувилбар болоогүй; shouldn't have-тэй бол буруу зүйл болсон. Монгол «-х ёстой байсан» харамсал бол should have, шаардлага бол had to.
Дасгал
A. Бүтэц
Хаалтанд байгаа үгсийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
-
I failed the test. I (should / study) more.
-
You (could / tell) me the meeting was cancelled!
-
I (would / help) you, but I was abroad.
-
My head hurts. I (shouldn't / drink) so much coffee.
-
shouldn't have-ээр дахин бичнэ үү: It was a mistake to eat that third piece of cake.
-
should have-ээр дахин бичнэ үү: It was a mistake not to bring a coat.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
"We could have won." Тэд хожсон уу?
-
"I shouldn't have said that." Ярьж буй хүн үүнийг хэлсэн үү?
-
Та тэнд байхыг үнэхээр хүсэж байсан. Зөв хариултыг сонгоно уу: I … come to your wedding, but I was in hospital.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: You … see a doctor about that cough — go today.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
You should have went to the meeting.
-
She should of asked for directions.
-
It could have been much worse.
-
I would have call you, but my phone was dead.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад хаалтанд байгаа үгсийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
Jo: The party was a disaster. I 15 (shouldn't / invite) so many people. The flat was too small.
Max: Yes, and you 16 (should / buy) more food. It finished in an hour!
Jo: I know. And Tim was so rude. He 17 (might / say) thank you, at least.
Max: True. And you 18 (could / ask) me for help! I 19 (would / come) early.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өнгөрсөн долоо хоногт харамссан нэг зүйлээ should have эсвэл shouldn't have-ээр бичнэ үү.
-
Найз тань гоё тоглолтын талаар танд хэлээгүй. could have-ээр шүүмжлэл бичнэ үү.
-
Хийхэд бэлэн байсан ч чадаагүй нэг зүйлийнхээ тухай өгүүлбэр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-07 Third Conditional: If I had known…, I would have…-г монголоор тайлбарлав If I (know) about the traffic, I would have taken the train.
-
A2-21 Should ба Ought To: англиар хэрхэн зөвлөгөө өгөх вэ I think you ___ talk to your boss about it. …
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? Амьдралын туршлагыг англиар ярих нь Have you ever (break) a bone?
-
B1-08 I Wish ба If Only: одоогийн хүслийг англиар илэрхийлэх, wish эсвэл hope I wish I (can) speak Japanese.
Хариулт
A. Бүтэц
- should have studied / should've studied
- could have told / could've told
- would have helped / 'd have helped / would've helped
- shouldn't have drunk / should not have drunk
- I shouldn't have eaten that third piece of cake.
- I should have brought a coat. / We should have brought a coat.
B. Утга
- No
- Yes
- would have
- should
C. Алдааг олоорой
- You should have gone to the meeting.
- She should have asked for directions. / She should've asked for directions.
- ✓ It could have been much worse.
- I would have called you, but my phone was dead. / I'd have called you, but my phone was dead.
D. Нөхцөл байдалд
- shouldn't have invited
- should have bought / should've bought
- might have said / might've said
- could have asked / could've asked
- would have come / 'd have come / would've come
E. Таны ээлж
- I shouldn't have stayed up so late on Sunday. I should have gone to bed at ten.
- You could have told me about the concert! I would have loved to go.
- I would have helped you move, but I was working all weekend.
F. Холимог давталт
- had known / 'd known
- should
- broken
- could
