SlowingoДүрэм
A2 22 / 38

Must, Have To, Mustn't, Don't Have To: дүрэм, үүрэг, хоригийг монголоор тайлбарлав

Must, Have To, Mustn't, Don't Have To

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та дүрэм, үүргийн тухай ярьж, юу хийж болохгүйг, юу хийх шаардлагагүйг хэлж чадна. Үүнд must, have to, mustn't, can't, don't have to туслана – одоо, өнгөрсөн, ирээдүй цагт.

Гол санаа

Must, have to хоёулаа «энэ шаардлагатай» гэсэн утгатай. Ялгаа нь ихэвчлэн дарамт хаанаас ирж байгаад оршино. Must-д дарамт ихэвчлэн ярьж буй хүнээс ирдэг: I must call my mum – би үүнийг чухал гэж бодож байна. Have to-д гаднаас ирдэг: дарга, хууль, хуваарь. I have to wear a uniform – ажил маань тэгж шаарддаг.

Үгүйсгэлүүд нь огт өөр бөгөөд энэ бол хичээлийн хамгийн чухал хэсэг. Хоёр зүйлийг төсөөлөөрэй. Mustn't бол музейн улаан хашлага олс: бүү давж ор – зөвшөөрөхгүй. Don't have to бол хоолны цэс: та өөрөө сонгоно. You mustn't park here (хориотой). You don't have to pay (шаардлагагүй – гэхдээ хүсвэл төлж болно).

Эцэст нь, must бол can шиг модаль үйл үг: хэзээ ч хувирдаггүй, өнгөрсөн цагийн хэлбэргүй. Have to бол энгийн үйл үг тул бүх цагт орж чадна: had to, will have to.

Монгол хэл ба англи хэл

Монголоор «-х ёстой» нэг л хэлбэр нь must-ийг ч, have to-г ч илэрхийлнэ: «Би эмээ рүүгээ залгах ёстой» (өөрийн мэдрэмж), «Ажил дээрээ хослол өмсөх ёстой» (компанийн дүрэм). Англиар дарамт хаанаас ирж байгаагаас хамаарч сонгоно, гэхдээ ихэнхдээ хоёулаа зөв. Харин үгүйсгэлд ялгаа маш чухал: «-ж болохгүй» = mustn't / can't (хориг), «-х шаардлагагүй», «-х албагүй» = don't have to. Хамгийн аюултай нь «-х хэрэггүй»: энэ нь «шаардлагагүй» ч, «бүү хий» ч гэсэн утгатай тул англиар аль утгыг хэлж байгаагаа бодоорой.

Өөр нэг ялгаа: монгол «ёстой» цагаар хувирна («ёстой байсан», «хэрэгтэй болсон», «хэрэгтэй болно»), харин англи must-д өнгөрсөн, ирээдүй цагийн хэлбэр байхгүй. Өнгөрсөнд had to, ирээдүйд will have to.

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Би эмээ рүүгээ залгах ёстой.I must call my grandmother.өөрийн мэдрэмж → must
Би ажил дээрээ хослол өмсөх ёстой.I have to wear a suit at work.гаднын дүрэм → have to; монголоор ижил «ёстой»
Би / Тэр явах ёстой.I / She must go.энд адилхан: хүнээрээ хувирахгүй
Тэр энэ эмийг уух ёстой.She has to take this medicine.have to хувирна: he / she / it → has to
Тэр утсанд хүрч болохгүй.You mustn't touch that wire.хориг → mustn't / can't
Мөнгө төлөх шаардлагагүй.You don't have to pay.шаардлагагүй → don't have to
Эрт босох хэрэггүй.You don't have to get up early. / You shouldn't…«-х хэрэггүй» хоёр утгатай: бодоорой
Өчигдөр оройтож ажиллах хэрэгтэй болсон.I had to work late yesterday.өнгөрсөнд must биш, had to
Та такси барих хэрэгтэй болно.You'll have to take a taxi.will must биш, will have to
Би сэлж чадахгүй. / Энд зураг авч болохгүй.I can't swim. / You can't take photos here.монголоор хоёр өөр хэлбэр, англиар нэг can't

Товчхондоо: «-х ёстой» = must эсвэл have to; «-ж болохгүй» = mustn't / can't; «шаардлагагүй, албагүй» = don't have to; өнгөрсөнд had to, ирээдүйд will have to.

Бүтэц

Must – модаль үйл үг: бүх өгүүлэгдэхүүнтэй ижил хэлбэртэй, араас нь үйл үгийн үндсэн хэлбэр ирнэ.

ХэлбэрЖишээ
БатлахI / you / she / we / they must go.
ҮгүйсгэхI / you / she / we / they mustn't (must not) go.
Асуулт (ховор, нэлээд албан)Must I go?

Have to – энгийн үйл үг: өгүүлэгдэхүүнээр хувирч, үгүйсгэл, асуултад do / does / did хэрэглэнэ.

ХэлбэрI / you / we / theyhe / she / it
БатлахI have to work.She has to work.
ҮгүйсгэхI don't have to work.She doesn't have to work.
АсуултDo you have to work?Does she have to work?
Богино хариултYes, I do. / No, I don't.Yes, she does. / No, she doesn't.

Өнгөрсөн ба ирээдүй – must өнгөрсөн хэлбэргүй, will-ийн дараа ирж чадахгүй тул have to хэрэглэнэ.

ЦагХэлбэрЖишээ
Өнгөрсөнhad to / didn't have toWe had to wait an hour.
Өнгөрсөн цагийн асуултDid you have to…?Did you have to pay?
Ирээдүйwill have to / won't have toYou'll have to book early.

Утгын зураг

ХэллэгУтга
must / have toШаардлагатай.
mustn't / can'tЗөвшөөрөхгүй. Бүү хий!
don't have toШаардлагагүй. Та өөрөө сонгоно.

Хэрэглээ

1Must – ярьж буй хүний өөрийн мэдрэмж

Та өөрөө ямар нэг зүйлийг шаардлагатай, чухал гэж бодож байвал must хэрэглэнэ. Хүчтэй хувийн зөвлөмжид ч түгээмэл.

I must call my grandmother this weekend.
Энэ амралтын өдрүүдэд эмээ рүүгээ заавал залгах ёстой.
өөрийн санаа → must
We must get a new sofa. This one is terrible.
Бид шинэ буйдан авах ёстой. Энэ чинь аймаар муу байна.
өөрсдийн шийдвэр
You must try the cheesecake here. It's amazing!
Эндхийн бяслагтай бялууг заавал амсаад үзээрэй. Гайхалтай!
хүчтэй зөвлөмж: монголоор «заавал …-аарай»
I really must go now. It's late.
Би одоо үнэхээр явах ёстой. Орой болчихлоо.
өөрөө мэдэрч байна

2Must – бичмэл дүрэм, мэдэгдэл

Must бичгээр гаргасан дүрэм, тэмдэг, маягт, зааварт маш түгээмэл.

Passengers must show their tickets to the driver.
Зорчигчид тасалбараа жолоочид үзүүлэх ёстой.
бичмэл дүрэм
All visitors must sign in at reception.
Бүх зочин хүлээн авах хэсэгт бүртгүүлэх ёстой.
мэдэгдлийн хэл
Answers must be in black ink.
Хариултыг хар бэхээр бичих ёстой.
must + be

3Have to – гаднаас ирсэн үүрэг

Үүрэг нь дүрэм, эрх мэдэлтэй хүн, хууль эсвэл нөхцөл байдлаас ирж байвал have to хэрэглэнэ. Өдөр тутмын хэвшил, тохиролцоонд энгийн сонголт. Британийн албан бус ярианд have got to ('ve got to) ижил утгатай: I've got to go.

I have to wear a suit at work.
Би ажил дээрээ хослол өмсөх ёстой.
компанийн дүрэм → have to
She has to take this medicine twice a day.
Тэр энэ эмийг өдөрт хоёр удаа уух ёстой.
эмч хэлсэн; she → has to
We have to be at the airport by six.
Бид зургаан цаг гэхэд нисэх буудал дээр байх ёстой.
нислэгийн цаг шаардаж байна
My son has to do an hour of homework every evening.
Миний хүү орой бүр нэг цаг гэрийн даалгавар хийх ёстой.
хүү → has to
Do you have to work on Saturdays?
Та бямба гарагт ажиллах ёстой юу?
асуултад do + have to

4Mustn't ба can't – хориг

Ямар нэг зүйлийг зөвшөөрөхгүй, эсвэл маш муу санаа гэж хэлэхэд mustn't хэрэглэнэ. Өдөр тутмын ярианд дүрмийн тухай can't их түгээмэл. Mustn't голдуу британи; америк англиар can't эсвэл don't энгийн сонголт.

You mustn't touch that wire. It's dangerous.
Тэр утсанд хүрч болохгүй. Аюултай.
«-ж болохгүй» → mustn't
We mustn't forget Dad's birthday this year.
Энэ жил аавын төрсөн өдрийг мартаж болохгүй шүү.
маш муу санаа
You can't park here. It's for buses only.
Энд машин тавьж болохгүй. Зөвхөн автобусны зогсоол.
can't = зөвшөөрөхгүй
Students can't use their phones during the exam.
Шалгалтын үеэр сурагчид утсаа ашиглаж болохгүй.
дүрэм → can't

5Don't have to – үүрэг байхгүй

Ямар нэг зүйл шаардлагагүй бол don't / doesn't have to хэрэглэнэ. Та хийж болно, гэхдээ заавал биш.

You don't have to bring anything. We've got lots of food.
Юу ч авчрах шаардлагагүй. Бидэнд хоол их бий.
«шаардлагагүй» → don't have to
He doesn't have to get up early on Sundays.
Тэр ням гарагт эрт босох шаардлагагүй.
he → doesn't have to
It's free. You don't have to pay.
Үнэгүй. Мөнгө төлөх шаардлагагүй.
хүсвэл хандив өгч болно, гэхдээ заавал биш
We don't have to decide today.
Бид өнөөдөр шийдэх албагүй.
«албагүй» → don't have to

6Had to ба will have to – өнгөрсөн ба ирээдүй

Must өнгөрсөн хэлбэргүй. Өнгөрсөн үүрэгт had to, ирээдүйд will have to хэрэглэнэ. (Must-ээр өөрийн ойрын төлөвлөгөөний тухай ярьж болно – I must call her tomorrow – гэхдээ will-ийн дараа хэзээ ч ирэхгүй.)

I had to work late yesterday.
Өчигдөр би оройтож ажиллах хэрэгтэй болсон.
«-х хэрэгтэй болсон» → had to
We didn't have to show our passports at the border.
Хил дээр бид паспортаа үзүүлэх шаардлага гараагүй.
didn't have to
Did you have to wait long at the doctor's?
Эмч дээр удаан хүлээх хэрэг гарсан уу?
Did you have to…?
You'll have to take a taxi. There are no buses after midnight.
Та такси барих хэрэгтэй болно. Шөнө дундаас хойш автобус явдаггүй.
«-х хэрэгтэй болно» → will have to
They won't have to change trains. It's a direct service.
Тэд галт тэрэг солих шаардлагагүй. Шууд явдаг галт тэрэг.
won't have to

Түгээмэл алдаа

⚠️You don't have to smoke in the hospital.
✅You mustn't smoke in the hospital.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ утга нь буруу: don't have to = шаардлагагүй. Дүрэмд mustn't (эсвэл can't).
❌I musted leave early yesterday.
✅I had to leave early yesterday.
Must өнгөрсөн хэлбэргүй.
❌She must to study tonight.
✅She must study tonight.
must-ийн дараа to байхгүй.
❌He have to wear a uniform.
✅He has to wear a uniform.
he / she / it → has to.
❌Do you must work tomorrow?
✅Do you have to work tomorrow?
Must do хэрэглэдэггүй; have to хэрэглэнэ.
❌She doesn't has to come.
✅She doesn't have to come.
doesn't-ийн дараа have.
❌I will must go.
✅I will have to go.
Хоёр модаль хамт ирэхгүй: will have to.
❌He musts finish today.
✅He must finish today.
Must хэзээ ч -s авахгүй.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. «-х хэрэггүй» → don't have to (хоригийн утгаар). Монголоор «Эмээгийн гэрийн төмөр зуух их халуун, хүүхдүүд гараараа хүрэх хэрэггүй» гэдэг нь сэрэмжлүүлэг, хориг. Харин үгчлэн don't have to гэвэл «шаардлагагүй, хүсвэл болно» гэсэн утга гарна. Хориг бол mustn't эсвэл can't.

⚠️The iron stove in Grandma's ger gets very hot, so the children don't have to touch it.
✅The iron stove in Grandma's ger gets very hot, so the children mustn't touch it. эсвэл The iron stove in Grandma's ger gets very hot, so the children can't touch it.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ don't have to = «шаардлагагүй»; аюулаас сэрэмжлүүлэхэд mustn't

2. «Бэлдэх шаардлагагүй» → mustn't. Эсрэгээрээ ч алдаа гардаг: mustn't-ийг «заавал биш» гэж ойлгоод шаардлагагүй зүйлд хэрэглэдэг. «Дүүгийн сургууль үнэгүй өдрийн хоол өгдөг тул ээж хоолны сав бэлдэх шаардлагагүй» гэдэг нь хориг биш, чөлөө.

⚠️My little sister's school gives free lunch, so my mum mustn't pack a lunch box for her.
✅My little sister's school gives free lunch, so my mum doesn't have to pack a lunch box for her.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ mustn't = «бэлдэж болохгүй»; шаардлагагүйд doesn't have to

3. «Тэр … -х ёстой» → she have to. Монгол «ёстой» хүнээрээ хувирдаггүй: «Би ч, Номин ч зун жуулчидтай англиар ярих ёстой». Тиймээс have to-г ч хувиргахгүй орхих нь элбэг. Have to бол энгийн үйл үг: he / she / it → has to, асуултад does.

❌Nomin works at a hotel in the Gobi, and in summer she have to speak English with tourists all day.
✅Nomin works at a hotel in the Gobi, and in summer she has to speak English with tourists all day.
he / she / it → has to

4. «-х ёстой байсан» → must + өнгөрсөн цаг. Монголоор «ёстой»-д «байсан» нэмэхэд л өнгөрсөн болдог тул англиар must-ийг өнгөрсөн үйл явдалд хэрэглэх нь элбэг: «Хархорины ойролцоо машин маань эвдрэхэд бид тусламж дөрвөн цаг хүлээх ёстой байсан». Must өнгөрсөн цагийг илэрхийлж чадахгүй: had to.

❌When our car broke down near Kharkhorin, we must wait four hours for help.
✅When our car broke down near Kharkhorin, we had to wait four hours for help.
өнгөрсөн үүрэг → had to

5. «-х ёстой» → must to. «-х ёстой» нь need to-тэй төстэй сонсогддог тул must-ийн дараа to нэмэх нь элбэг: «Гадаадын жуулчин бүр Тэрэлжийн байгалийн цогцолборт газарт орохдоо хураамж төлөх ёстой». Must-ийн дараа to-гүй үндсэн хэлбэр (have to-д л to бий).

❌Every foreign tourist must to pay a small fee at the entrance to Terelj National Park.
✅Every foreign tourist must pay a small fee at the entrance to Terelj National Park. эсвэл Every foreign tourist has to pay a small fee at the entrance to Terelj National Park.
must + үндсэн хэлбэр

Бүү андуураарай

mustn't эсвэл don't have to – Mustn't бол улаан хашлага: бүү хий. Don't have to бол цэс: та сонгоно. Монголоор «-ж болохгүй» ба «-х шаардлагагүй».

You mustn't wear shoes in the temple.
Сүм дотор гутлаа өмсөж болохгүй.
зөвшөөрөхгүй
You don't have to wear a tie to the party.
Үдэшлэгт заавал зангиа зүүх шаардлагагүй.
шаардлагагүй, гэхдээ зүүж болно

must эсвэл have to (батлах) – Ихэнхдээ хоёулаа болно. Must илүү хувийн сонсогддог; have to гаднын дүрэм, нөхцөл байдлыг заана. Америк англиар ярианд have to хамаагүй түгээмэл. Монголоор хоёулаа «-х ёстой».

I must eat less chocolate.
Би шоколад бага идэх ёстой.
өөрийн шийдвэр
I have to stop at the bank. They close at four.
Би банкаар орох хэрэгтэй. Тэд дөрвөн цагт хаадаг.
нөхцөл байдал

can't (зөвшөөрөхгүй) эсвэл can't (чадахгүй) – Хэлбэр нь адилхан; утгыг нөхцөл байдал шийднэ. Монголоор хоёр өөр: «-ж болохгүй» ба «-ж чадахгүй». Чадвар: A1-17-ийг үзнэ үү.

You can't take photos in the museum.
Музейд зураг авч болохгүй.
дүрэм: «-ж болохгүй»
I can't swim.
Би сэлж чадахгүй.
чадвар: «-ж чадахгүй»

дүрмийн must эсвэл дүгнэлтийн must – She must be tired бол дүрэм биш; «тэр ядарсан байх гэдэгт би итгэлтэй байна» гэсэн утга. Энэ хэрэглээ B1-16-д бий. Need to, needn't B2-07-д бий.

Зөв бичих ба дуудлага

  • mustn't /ˈmʌsnt/: эхний t дуудагдахгүй – «MUS-nt», «must-nt» биш. /ʌ/ эгшиг монгол хэлэнд байхгүй: амаа бага зэрэг ангайж, уруулаа дугуйлалгүй, богино, сул «а» гэж хэлээрэй.
  • Өгүүлбэр дотор must ихэвчлэн сулардаг: /məst/ эсвэл /məs/ – I must go.
  • have to /ˈhæftə/, has to /ˈhæstə/, had to /ˈhætə/ – /d/ нь /t/ дотор алга болно. have дахь v араас нь /t/ ирдэг тул /f/ шиг дуудагдана: доод уруулаа дээд шүдэндээ хүргээд агаар үлээгээрэй, «п» биш. /æ/ авиа монгол хэлэнд байхгүй: «а»-гаас амаа илүү өргөн ангайж, хэлээ доош тавиарай. Бичихдээ үргэлж бүтэн хэлбэрээр; «hafta» гэж хэзээ ч бичихгүй.
  • have to-д have-ийг товчлохгүй: I have to go (албан бусаар I've got to go).
  • has to, have to дахь /h/ бол зүгээр л амьсгал. Монгол «х» шиг хоолойгоо хахуулж бүү хэлээрэй.

Алтан дүрэм

Mustn't = бүү хий – зөвшөөрөхгүй. Don't have to = шаардлагагүй – та сонгоно. Must өнгөрсөн хэлбэргүй: өнгөрсөнд had to, will-ийн дараа will have to. Санаарай: «-ж болохгүй» = mustn't / can't, «шаардлагагүй, албагүй» = don't have to, «-х хэрэггүй»-г англиар орчуулахаасаа өмнө утгыг нь бодоорой.

Дасгал

A. Бүтэц

Хаалтанд байгаа үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.

  1. My sister (have to) work every Saturday.
  2. Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
  3. Нөхөөрэй: you have to wear a uniform at your school?
  4. Үгүйсгэх хэлбэрт оруулна уу: He has to pay.
  5. Ирээдүй цагт оруулна уу: I have to take a taxi. (tomorrow)
  6. Өнгөрсөн цагийн асуулт зохионо уу: you / have to / wait / long?

B. Утга

Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.

  1. Зөв хариултыг сонгоно уу: You … cross the road when the light is red.
  2. Зөв хариултыг сонгоно уу: It's Sunday, so I … get up early.
  3. Зөв хариултыг сонгоно уу: Entry is free. You … pay.
  4. Зөв хариултыг сонгоно уу: It's a secret. You … tell anyone!
  5. Зөв хариултыг сонгоно уу. Музейд: "Sorry, you … take photos here."

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. She must to finish the report today.
  2. I musted call the bank yesterday.
  3. He don't have to pay.
  4. We'll have to leave early tomorrow.

D. Нөхцөл байдалд

Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй. must, mustn't, can't эсвэл have to-гийн аль нэг хэлбэрийг хэрэглээрэй.

First day at work
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.

  1. Энэ долоо хоногт заавал хийх хоёр зүйл, хийх шаардлагагүй нэг зүйлээ бичнэ үү.
  2. Гэр, сургууль эсвэл ажлынхаа хоёр дүрмийг mustn't эсвэл can't-тай бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. A1-17 Can ба can't монголоор: чадвар, зөвшөөрөл, хүсэлт, боломж
    Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
  2. A2-19 Present Perfect эсвэл Past Simple? Ялгааг монголоор тайлбарлав
    I (work) late three times this week.
  3. A2-04 Will: шийдвэр, амлалт, таамаглал – will, won't, shall-ыг монголоор тайлбарлав
    It's late. I think I (take) a taxi.
Хариулт

A. Бүтэц

  1. has to
  2. had to
  3. Do
  4. He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
  5. I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
  6. Did you have to wait long?

B. Утга

  1. mustn't
  2. don't have to
  3. don't have to
  4. mustn't
  5. can't

C. Алдааг олоорой

  1. She must finish the report today.
  2. I had to call the bank yesterday.
  3. He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
  4. ✓ We'll have to leave early tomorrow.

D. Нөхцөл байдалд

  1. don't have to / do not have to
  2. have to / must
  3. mustn't / must not / can't / cannot
  4. have to
  5. had to

E. Таны ээлж

  1. I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
  2. You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.

F. Холимог давталт

  1. can't / cannot
  2. 've worked / have worked
  3. 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play