Much, many, a lot of, a few, a little oʻzbekcha: miqdor soʻzlari
Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz much, many, a lot of, lots of, a few va a little bilan katta va kichik miqdorlar haqida gapira olasiz, biror narsa keragidan koʻp (too much / too many) yoki kam (not enough) ekanini ayta olasiz hamda no, none va not any bilan «umuman yoʻq» deya olasiz.
Asosiy gʻoya
Bozordagi rastani tasavvur qiling. Bir tomonda olma, apelsin va tuxum turibdi: ularni bittalab sanaysiz. Boshqa tomonda guruch, un va qahva solingan katta qoplar: ularni sanamaysiz, kosa yoki choʻmich bilan oʻlchaysiz. Bu A1-24 dan tanish boʻlgan sanaladigan va sanalmaydigan otlar orasidagi farq.
Bu darsdagi har bir miqdor soʻzi avval bitta savol beradi: buni sanash mumkinmi? Baʼzi soʻzlar faqat sanaladigan tomonda ishlaydi (many, a few, too many). Baʼzilari faqat oʻlchanadigan tomonda (much, a little, too much). Baʼzilari esa ikkala tomonda ham (a lot of, lots of, enough, no).
Keyin ikkinchi, kichikroq savol: gap darak gapmi, inkormi yoki savolmi? Much va many koʻproq inkor va savollarda keladi. Darak gapda esa kundalik tanlov — a lot of.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada koʻp bitta soʻz boʻlib hamma ishni bajaradi: «koʻp doʻkon», «koʻp vaqt», «doʻstlari koʻp». Ingliz tilida esa tanlash kerak: sanaladigan ot bilan many, sanalmaydigan ot bilan much, darak gapda koʻpincha a lot of. Kichik miqdorda ham shunday: «bir necha daqiqa» → a few, «ozgina tuz» → a little. Yana bir farq: oʻzbekchada «koʻp», «bir nechta» va sonlardan keyin ot koʻpincha birlikda qoladi («koʻp kitob», «bir nechta savol»), inglizchada esa koʻplikda boʻladi: many books, a few questions. Va aksincha, oʻzbekchada -lar olaveradigan baʼzi otlar (maʼlumotlar, uy vazifalari, mebellar) inglizchada sanalmaydi: information, homework, furniture.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Qishlogʻimizda doʻkonlar koʻp emas. | sanaladi, inkor | There aren't many shops in my village. |
| Bugun koʻp vaqtim yoʻq. | sanalmaydi, inkor | I don't have much time today. |
| Ishxonada uning doʻstlari koʻp. | darak gap | She has a lot of friends at work. |
| Tayyorlanishim uchun bir necha daqiqa kerak. | oz, lekin bor (sanaladi) | I need a few minutes to get ready. |
| Suvga ozgina tuz soling. | oz, lekin bor (sanalmaydi) | Add a little salt to the water. |
| Shahar markazida mashinalar juda koʻp. | keragidan ortiq | There are too many cars in the city centre. |
| Hammaga likopcha yetmaydi. | yetarli emas | We don't have enough plates for everyone. |
| Non qolmadi. / Shkafda qahva yoʻq. | nol | There's no bread left. / There isn't any coffee in the cupboard. |
Oʻzbekchada «hech» bilan ikki inkor bir gapda bemalol keladi: «Hech qanday xat kelmadi». Standart ingliz tilida esa bitta inkor yetarli: no + darak feʼl yoki not any.
Tuzilish
Miqdor soʻzlari va otlar
| Miqdor soʻzi | Sanaladigan (koʻplik) | Sanalmaydigan |
|---|---|---|
| many | many friends | — |
| much | — | much time |
| a lot of / lots of | a lot of friends | a lot of time |
| a few | a few eggs | — |
| a little | — | a little milk |
| too many | too many cars | — |
| too much | — | too much sugar |
| (not) enough | (not) enough chairs | (not) enough money |
| no | no tickets | no water |
Savollar
| Sanaladigan | Sanalmaydigan |
|---|---|
| How many people…? (Necha kishi…?) | How much time…? (Qancha vaqt…?) |
Nol: no, not any, none
| Shakl | Qolip | Misol |
|---|---|---|
| no | no + ot, darak feʼl bilan | There's no milk. |
| not any | inkor feʼl + any + ot | There isn't any milk. |
| none | yolgʻiz keladi, undan keyin ot yoʻq | "Is there any milk?" "No, there's none." |
| none of | none of + the / my / these… + ot | None of my friends came. |
No, many, much, a few va boshqalar aniqlovchi soʻzlar (determiners): ular otdan oldin keladi.
Qoʻllanish
1Much va many: asosan inkor va savollarda
Many koʻplikdagi sanaladigan otlar bilan, much sanalmaydigan otlar bilan keladi. Ular koʻproq inkor va savollarda ishlatiladi. Darak gapda yolgʻiz much rasmiy yoki gʻalati eshitiladi, shuning uchun uning oʻrniga a lot of deymiz. (Too much, so much va very much esa har qanday gapda bemalol keladi.)
2A lot of va lots of: darak gapdagi kundalik tanlov
A lot of va lots of sanaladigan otlar bilan ham, sanalmaydigan otlar bilan ham keladi. Ular koʻproq darak gaplarda ishlatiladi, lekin inkor va savollarda ham toʻgʻri. Lots of biroz norasmiyroq. Undan keyin ot boʻlmasa, a lot deng (of siz).
3A few va a little: oz, lekin bor
A few koʻplikdagi sanaladigan otlar bilan, a little sanalmaydigan otlar bilan keladi. Ikkalasi ham «oz miqdor, lekin bor» degani — ijobiy fikr. A siz (few, little) maʼno «yetarli emas» ga oʻzgaradi; B2-19 ga qarang.
4Too much, too many, not enough
Too much va too many + ot «keragidan ortiq» degani. Not enough + ot «kerakligidan kam» degani. Too va enough ning sifatlar bilan ishlatilishi A2-08 da.
5No, none va not any: nol
No otdan bevosita oldin keladi va feʼl darak shaklda qoladi. Not any inkor feʼl bilan ishlatiladi. None otning oʻrnini egallaydi. No yoki none ni inkor feʼl bilan ishlatmang.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Koʻp» → har doim much. Maktabda koʻpincha «koʻp = much» deb yodlaymiz va uni hamma joyda ishlatamiz. Lekin sanaladigan otlar bilan many kerak, darak gapda esa a lot of tabiiyroq.
2. «Koʻp kitob» → a lot of book. Oʻzbekchada «koʻp», «bir nechta» va sonlardan keyin ot koʻpincha birlikda qoladi. Inglizchada many, a lot of, a few dan keyin sanaladigan ot koʻplikda boʻladi.
3. «Uy vazifalari», «mebellar» → homeworks, furnitures. Oʻzbekchada bu otlarga -lar qoʻshiladi. Inglizchada homework, furniture, information, advice sanalmaydi: -s olmaydi, ular bilan much, a little, too much keladi.
4. «Hech» bilan ikki inkor. Oʻzbekchada «Bugun hech qanday xat kelmadi» deymiz: «hech» ham, feʼl ham inkor. Standart ingliz tilida bitta inkor yetarli.
Adashtirmang
much / many va a lot of — Savol va inkorda uchalasi ham toʻgʻri. Darak gapda esa tabiiy, kundalik tanlov — a lot of.
no va none — No dan keyin ot keladi. None yolgʻiz keladi yoki of dan oldin turadi.
too much / too many + ot va too + sifat — Otdan oldin too much yoki too many ishlating. Sifatdan oldin faqat too. A2-08 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- a lot of bitta birlik sifatida aytiladi: /ə ˈlɒt əv/ (UK), /ə ˈlɑːt̬ əv/ (US). Urgʻu lot ga tushadi, a va of kuchsiz. Tez norasmiy nutqda of faqat /ə/ boʻlib qolishi mumkin: «a lotta».
- of oxiridagi /v/ jarangli. Oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytishga moyil, shunda of xuddi off /ɒf/ kabi eshitiladi. Of da unli kuchsiz va qisqa.
- lots of /ˈlɒts əv/ (UK), /ˈlɑːts əv/ (US): of kuchsiz.
- a few /ə ˈfjuː/ va a little /ə ˈlɪtl/: a kuchsiz /ə/, lekin uni tushirib qoldirmang — maʼno oʻzgaradi. little da /t/ va /l/ orasida unli yoʻq: «litil» demang.
- none /nʌn/ one va sun bilan qofiyadosh. Yozilganicha oʻzbekcha «non» kabi oʻqimang, no kabi ham emas. /ʌ/ — ogʻiz biroz ochiq, qisqa va boʻsh unli.
- many /ˈmeni/ — birinchi unli bed dagi /e/. Yozilganicha «mani» deb oʻqimang.
- Savollarda much va many koʻpincha urgʻuli: How much is it? How many are there?
Oltin qoida
Avval soʻrang: buni sanash mumkinmi? Sanaladi → many, a few, too many (ot koʻplikda). Sanalmaydi → much, a little, too much. Ikkalasi uchun → a lot of, lots of, enough, no. Darak gapda much / many oʻrniga a lot of ni afzal koʻring. Nol uchun no + ot va darak feʼl yoki not any ishlating; none yolgʻiz keladi. Oʻzbekchadagi «koʻp» har doim much emas!
Mashqlar
A. Tuzilish
Toʻgʻri miqdor soʻzini yozing. Qavs ichidagi izohga eʼtibor bering.
-
How brothers and sisters do you have?
-
How sugar do you take in your coffee?
-
I've got apples. Do you want one? (a small number)
-
Can I have milk in my tea, please? (a small amount)
-
There are people here — I can't move! (more than is good)
-
I'm not hungry. I ate chocolate. (more than is good)
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki gapni qayta yozing.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: She drinks … coffee.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "How many emails did you get?" "…."
-
Toʻgʻri javobni tanlang: There were … taxis at the station.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I have … time before the meeting.
-
no bilan qayta yozing: There aren't any buses after midnight.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
How much chairs do we need?
-
We don't have enough of time.
-
There aren't no tickets left.
-
I don't have much money this month.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Soʻzlar: a few, any, enough, many, no, too much
Kim: How 16 people are coming?
Raj: About twelve. Do we have 17 plates for everyone?
Kim: No, we only have six. And there's 18 bread — the bag is empty.
Raj: OK, I'll buy some. Do we need 19 juice?
Kim: Just 20 bottles. Last time we bought 21 juice (more than we needed), and we took half of it home!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Oshxonangiz haqida yozing: sizda koʻp boʻlgan bitta narsa va koʻp boʻlmagan bitta narsa (much / many bilan).
-
Shahringiz haqida yozing: nima juda koʻp (too much / too many) va nima yetarli emas (not enough)?
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-24 Sanaladigan va sanalmaydigan otlar, some va any oʻzbekcha: how much yoki how many? Toʻgʻri javobni tanlang: Would you like … cake?
-
A2-08 As … as, too va enough oʻzbekcha: teng, haddan tashqari va yetarli Toʻgʻri javobni tanlang: This coffee is … hot.
-
A2-07 Superlatives oʻzbekcha: orttirma daraja (the biggest, the most beautiful) It's (busy) day of the year for the shop.
Javoblar
A. Tuzilish
- many
- much
- a few
- a little / a bit of
- too many
- too much
B. Maʼno
- a lot of
- None
- no
- a little
- There are no buses after midnight.
C. Xatoni toping
- How many chairs do we need?
- We don't have enough time.
- There are no tickets left. / There aren't any tickets left.
- ✓ I don't have much money this month.
D. Kontekstda
- many
- enough
- no
- any
- a few
- too much
E. Sizning navbatingiz
- I have a lot of tea. I don't have much coffee, and I don't have many clean cups!
- There are too many cars in my town, and there aren't enough parks.
F. Aralash takrorlash
- some
- too
- the busiest
