SlowingoQrammatika
A2 10 / 38

Adverbs azərbaycanca: quickly, well, hard. Sifət, yoxsa zərf?

Adverbs: Quickly, Well, Hard

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz tərz zərfləri (adverbs of manner: quickly, carefully, well, hard) ilə kiminsə işi necə etdiyini deyə, sifətlə zərf arasında seçim edə, zərfi cümlədə düzgün yerə qoya və very, really, extremely, quite, fairly, pretty və rather sözləri ilə sifətin gücünü artırıb azalda biləcəksiniz.

Əsas fikir

Sifət də, zərf də təsvir edir, amma fərqli şeyləri təsvir edirlər. Sifət (adjective) isim təsvir edir, yəni insanı və ya əşyanı: a careful driver. Tərz zərfi (adverb of manner) isə feil təsvir edir, yəni hərəkəti və onun necə edildiyini: She drives carefully.

İdman şərhçisini təsəvvür edin. Bəzən o, oyunçunu təsvir edir: a quick player, a careful player, a good player. Bu sözlər sifətdir. Bəzən də oyunçunun nə etdiyini təsvir edir: He moves quickly. He passes the ball carefully. He plays well. Bu sözlər zərfdir. Seçməzdən əvvəl özünüzdən soruşun: insanı və ya əşyanı təsvir edirəm (she is careful), yoxsa onun işi necə etdiyini (she works carefully)?

Bir tələ də var. Bəzi feillər, məsələn, look, feel, smell, sound, taste, çox vaxt hərəkət bildirmir. Onlar nəyinsə necə olduğunu və ya necə göründüyünü deyir. Belə vaxtda onlar be kimi işləyir və sifət qəbul edir: You look tired. This soup smells good.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində bir çox söz həm sifət, həm də zərf ola bilər və heç dəyişmir: yaxşı müəllim / yaxşı danışır, gözəl qız / gözəl oxuyur, yavaş maşın / yavaş sürür, pis fikir / pis yazır. İngilis dilində isə əksər hallarda forma dəyişir: good → well, beautiful → beautifully, slow → slowly. Bizdə zərf düzəldən şəkilçilər də var: -ca / -cə (sakitcə, ehmalca) və -la / -lə (diqqətlə, sevinclə), amma onlar hər sözə artırılmır. Ona görə azərbaycandilli öyrənən çox vaxt sifəti olduğu kimi feilin yanına qoyur: He speaks English very good ❌. Daha iki fərq var. Birincisi: azərbaycancada tərz zərfi feildən əvvəl durur («Təlimatı diqqətlə oxuyun»), ingiliscədə isə adətən feildən və ya feil + obyektdən sonra gəlir: Read the instructions carefully. İkincisi: çox sözü həm «very» (çox soyuq), həm də «a lot / very much» (çox işləyir, çox sevirəm) deməkdir; ingiliscədə very yalnız sifət və zərfdən əvvəl gəlir, feildən əvvəl yox. Bir yerdə isə iki dil eyni işləyir: «Yorğun görünürsən» cümləsində azərbaycancada da sifət var, ingiliscədə də: You look tired.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
O, yaxşı aşpazdır. / O, yaxşı bişirir.eyni söz: sifət və zərfShe's a good cook. / She cooks well.
Uşaqlar sakitcə oynayırdılar.-cə ilə zərfThe children were playing quietly.
Təlimatı diqqətlə oxuyun.-lə ilə zərf; zərf feildən əvvəlRead the instructions carefully. (zərf obyektdən sonra)
Tıxac olduğu üçün tez çıxdıq.tez = erkənWe left early.
Bu qədər tez danışma.tez = sürətləDon't talk so fast.
Son vaxtlar onu görməmişəm.son vaxtlarI haven't seen her lately.
Səsinizi çətinliklə eşidirəm.demək olar ki, eşitmirəmI can hardly hear you.
Yorğun görünürsən.görünmək + sifət: quruluş eynidirYou look tired.
İmtahan çox çətin idi. / Futbolu çox sevirəm.çox: həm sifətdən, həm feildən əvvəlThe exam was very difficult. / I really like football.

Qısası: azərbaycanca sözün forması dəyişməsə də, ingiliscədə soruşun: bu söz insanı təsvir edir, yoxsa hərəkəti? Hərəkətdirsə, zərf lazımdır.

Quruluş

Qaydalı zərflər: sifət + -ly

SifətQaydaZərf
slow, quick, careful, quiet+ -lyslowly, quickly, carefully, quietly
happy, easy, angrysamit + -y → -ilyhappily, easily, angrily
gentle, terrible, simple-le → -lygently, terribly, simply
automatic, dramatic-ic → -icallyautomatically, dramatically

Qaydasız zərflər

SifətZərfNümunə
goodwellShe sings well.
fastfastHe drives fast.
hardhardThey work hard.
latelateThe bus arrived late.
earlyearlyI got up early.

Tələlər: oxşar sözlər, fərqli məna

SözMənasıNümunə
hardçox, zəhmətləShe studies hard.
hardlydemək olar ki, … yoxI can hardly hear you.
lategec, vaxtında yoxHe came late.
latelyson vaxtlarHave you seen her lately?

Dərəcə zərfləri + sifət və ya zərf

SözGücüNümunə
extremelyçox, çox güclü (son dərəcə)extremely cold
really / verygüclü (çox)really tired, very quickly
quiteorta (UK), çox vaxt güclü (US)quite good
prettyortadan güclüyə (qeyri-rəsmi)pretty good
ratherortadan güclüyə; çox vaxt mənfi və ya gözlənilməz (UK-də daha çox)rather cold
fairlyorta (nisbətən)fairly easy

İstifadə

1Tərz zərfləri: hərəkət necə edilir

Tərz zərflərinin çoxu sifət + -ly formasındadır. Onlar hərəkəti təsvir edir. Azərbaycancada bu iş çox vaxt -la / -lə, -ca / -cə ilə və ya heç dəyişməyən sözlə görülür.

Please drive carefully.
Zəhmət olmasa, ehtiyatla sürün.
«ehtiyatla» feili təsvir edir → zərf: carefully
The children were playing quietly in their room.
Uşaqlar otaqlarında sakitcə oynayırdılar.
sakitcə → quietly
She smiled happily when she saw the results.
Nəticələri görəndə sevinclə gülümsədi.
sevinclə → happily; «o» qadındır → she
He closed the door gently.
O, qapını ehmalca bağladı.
azərbaycancada zərf feildən əvvəl, ingiliscədə obyektdən sonra
The software updates automatically.
Proqram avtomatik olaraq yenilənir.
automatic → automatically

2Qaydasız zərflər: well, fast, hard, late, early

Good zərf kimi well olur. Fast, hard, late və early sözlərinin forması sifətlə eynidir. Fastly deyə söz yoxdur. Azərbaycancada «tez» sözü həm fast, həm də early ola bilər: mənaya baxın.

You speak English really well.
Siz ingiliscə çox yaxşı danışırsınız.
«yaxşı» burada hərəkəti təsvir edir → well, good yox
Don't talk so fast — I can't follow you.
Bu qədər tez danışma, dediklərini başa düşə bilmirəm.
tez = sürətlə → fast
My parents worked hard all their lives.
Valideynlərim bütün ömürləri boyu çox zəhmət çəkiblər.
hard = çox, zəhmətlə; «çətin» mənasında deyil
The plane landed late because of the fog.
Duman ucbatından təyyarə gec endi.
gec → late
We left early because of the traffic.
Tıxac olduğu üçün tez çıxdıq.
tez = erkən → early, fast yox

3Tələlər: hard və hardly, late və lately

Hardly «demək olar ki, … yox» deməkdir, lately isə «son vaxtlar». Onlar hard və late sözlərinin zərfi deyil. Hardly adətən əsas feildən əvvəl gəlir (və ya can, be və başqa köməkçi feillərdən sonra). Diqqət edin: hardly özü inkar mənası daşıyır, feil isə təsdiq formasında qalır.

I worked hard yesterday.
Dünən çox işlədim.
çox zəhmətlə
I hardly slept last night.
Dünən gecə demək olar ki, yatmadım.
azərbaycancada feil inkardadır; ingiliscədə hardly + təsdiq feil
I can hardly hear you.
Səsinizi çətinliklə eşidirəm.
çətinliklə → hardly
She arrived late.
O, gec gəldi.
vaxtında yox → late
Have you seen Mia lately?
Son vaxtlar Mianı görmüsən?
son vaxtlar → lately; sabit ifadədir, adətən Present Perfect ilə gəlir, A2-16 dərsinə baxın

4Bağlayıcı feillərdən sonra sifət, hərəkət feillərindən sonra zərf

Be, look, feel, smell, sound, taste və seem feillərindən sonra sifət işlədin: burada bu feillər vəziyyət bildirir. Hərəkət feillərindən sonra zərf işlədin. Well sözü «sağlam» mənasında sifət də ola bilər (I don't feel well). Başqa bağlayıcı feillər (get, become, go, turn) B1-32 dərsindədir.

You look tired.
Yorğun görünürsən.
look = görünmək → sifət; azərbaycancada da sifət
She looked at me angrily.
O, mənə hirslə baxdı.
look at = baxmaq, hərəkətdir → zərf
This cake tastes delicious.
Bu tortun dadı əladır.
taste burada vəziyyətdir → sifət: delicious
That sounds great!
Əla fikirdir!
sound + sifət: great
I don't feel well today.
Bu gün özümü yaxşı hiss etmirəm.
well = sağlam (sifət); ingiliscədə «özümü» sözü yoxdur: myself işlətməyin
The flowers smell lovely.
Güllərin ətri çox xoşdur.
smell + sifət: lovely

5Tərz zərflərinin yeri

Tərz zərfi adətən feildən sonra və ya feil + obyektdən sonra gəlir. Onu feillə obyektin arasına qoymayın. Azərbaycancada isə zərf feildən dərhal əvvəl durur, ona görə burada diqqətli olun.

She speaks Japanese fluently.
O, yapon dilində səlis danışır.
feil + obyekt + zərf
He answered the question correctly.
O, suala düzgün cavab verdi.
«düzgün» burada zərfdir → correctly
They walked slowly to the station.
Onlar stansiyaya yavaş-yavaş piyada getdilər.
yavaş-yavaş → slowly
Read the instructions carefully.
Təlimatı diqqətlə oxuyun.
azərbaycancada zərf obyektdən sonra, feildən əvvəl; ingiliscədə ən sonda

6Dərəcə zərfləri: very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather

Bu sözlər sifətdən və ya başqa zərfdən əvvəl gəlir və onun nə qədər güclü olduğunu göstərir. Quite çətin sözdür: Britaniya ingiliscəsində çox vaxt «nisbətən, amma çox yox» deməkdir (quite good = pis deyil); Amerika ingiliscəsində isə adətən «çox» deməkdir. Pretty qeyri-rəsmi sözdür və həm Britaniya, həm də Amerika ingiliscəsində çox işlənir; mənası təxminən quite kimidir və ya bir az güclüdür. Rather fairly sözündən bir az güclüdür. O, Britaniya ingiliscəsində daha çox işlənir və çox vaxt mənfi və ya gözlənilməz bir şeylə gəlir (rather cold, rather expensive). Bu dördündən ən zəifi fairly sözüdür.

The exam was extremely difficult.
İmtahan son dərəcə çətin idi.
son dərəcə → extremely
I'm really sorry I'm late.
Gecikdiyim üçün çox üzr istəyirəm.
really + sifət: sorry
The hotel was quite nice, but a bit noisy.
Otel kifayət qədər yaxşı idi, amma bir az səs-küylü idi.
UK: quite nice = pis deyil, «çox yaxşı» yox
The test was fairly easy.
Test nisbətən asan idi.
fairly = nisbətən
He speaks very slowly.
O, çox yavaş danışır.
dərəcə zərfi + tərz zərfi
The film was pretty good.
Film olduqca yaxşı idi.
qeyri-rəsmi: quite good
I'm pretty sure the shop closes at six.
Demək olar ki, əminəm ki, mağaza saat altıda bağlanır.
pretty sure = demək olar ki, əminəm
It's rather cold in here. Can I close the window?
Burada xeyli soyuqdur. Pəncərəni bağlaya bilərəm?
rather çox vaxt mənfi fikirlə gəlir
The tickets were rather expensive.
Biletlər xeyli baha idi.
Britaniya ingiliscəsində daha çox işlənir

Tez-tez edilən səhvlər

❌She drives very careful.
✅She drives very carefully.
drive hərəkətdir → zərf.
❌He speaks English very good.
✅He speaks English very well.
Hərəkət üçün good → well.
❌She speaks fluently English.
✅She speaks English fluently.
Zərfi feillə obyektin arasına qoymayın.
❌You look beautifully.
✅You look beautiful.
look (= görünmək) sifət qəbul edir.
❌I work very hardly.
✅I work very hard.
hardly «demək olar ki, … yox» deməkdir.
❌He drives too fastly.
✅He drives too fast.
fast artıq zərfdir.
❌He arrived lately again.
✅He arrived late again.
lately = son vaxtlar; vaxtında yox = late.
❌The music sounds loudly.
✅The music sounds loud.
sound (= səslənmək) + sifət.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Eyni söz: «yaxşı», «gözəl», «pis». Azərbaycancada «yaxşı», «gözəl», «pis», «aydın», «əsəbi» kimi sözlər feilin yanında da dəyişmir və ya şəkilçisiz də işlənir: «yaxşı danışır», «aydın izah edir», «əsəbi cavab verdi». Sözbəsöz tərcümədə ingiliscəyə sifət keçir. Hərəkəti təsvir edirsinizsə, zərf işlədin.

❌Our teacher explains everything very clear.
✅Our teacher explains everything very clearly.
❌Kamran answered the teacher's questions very nervous.
✅Kamran answered the teacher's questions very nervously.

2. «Tez» → fast, quickly, yoxsa early? Azərbaycancada «tez» həm «sürətlə», həm də «erkən» deməkdir: «tez danışır», «tez durur». İngiliscədə bunlar fərqli sözlərdir: sürət üçün fast / quickly, vaxt üçün early. Səhv seçim cümləni pozmur, amma mənanı dəyişir.

⚠️(Nigar hər səhər saat altıda durur.) Nigar gets up quickly every morning.
✅Nigar gets up early every morning.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma quickly «cəld» deməkdir; siz «erkən» demək istəyirsiniz.
⚠️(İş saat doqquzda başlayır, Tural isə ofisə səkkizin yarısında gəlib.) Tural came to the office fast today.
✅Tural came to the office early today.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma fast sürət bildirir, vaxt yox.

3. «Çox» feildən əvvəl → very. Azərbaycancada «çox» həm sifətdən («çox gözəl»), həm də feildən əvvəl gəlir («çox bəyəndim», «çox istəyirəm»). İngiliscədə very feildən əvvəl gəlmir. Feillə really işlədin və ya cümlənin sonunda very much deyin.

❌I very enjoyed the concert in Sheki.
✅I really enjoyed the concert in Sheki. və ya I enjoyed the concert in Sheki very much.
❌Aysel very wants a new bike.
✅Aysel really wants a new bike.

4. Zərf obyektdən əvvəl. Azərbaycancada tərz zərfi feilə yapışır və obyektdən sonra, feildən dərhal əvvəl durur: «Məktubu diqqətlə oxudu». İngiliscədə feil irəli keçəndə zərf də onunla gedir və feillə obyektin arasına düşür. Zərfi obyektdən sonra qoyun.

❌Murad read carefully the letter from the bank.
✅Murad read the letter from the bank carefully.
❌My grandmother makes perfectly dolma.
✅My grandmother makes dolma perfectly.

Qarışdırmayın

good və well — Good sifətdir: ismi təsvir edir və ya be, look, sound feillərindən sonra gəlir. Well good sözünün zərfidir, həm də «sağlam» mənasında sifətdir. Azərbaycancada hər üç halda «yaxşı» deyirik.

She's a good cook.
O, yaxşı aşpazdır.
yaxşı + isim → good
She cooks well.
O, yaxşı yemək bişirir.
yaxşı + hərəkət → well
I'm not well.
Halım yaxşı deyil.
well = sağlam

look + sifət və look at + zərf — Look (= görünmək) sifət qəbul edir. Look at (= baxmaq) hərəkətdir, ona görə zərf qəbul edir.

He looks happy.
O, xoşbəxt görünür.
görünmək → sifət
He looked at the photo sadly.
O, fotoya kədərlə baxdı.
baxmaq → zərf

tərz zərfləri və tezlik zərfləri — Always, often, never nə qədər tez-tez olduğunu deyir və əsas feildən əvvəl gəlir. A1-15 dərsinə baxın.

I always drive carefully.
Mən həmişə ehtiyatla sürürəm.
tezlik feildən əvvəl, tərz feildən sonra

Yazılış və tələffüz

  • -ly vurğusuz /li/ kimi deyilir. Vurğu sifətdə harada idisə, orada da qalır: careful → carefully, happy → happily (vurğu birinci hecada). Azərbaycan dilində vurğu çox vaxt son hecaya düşür, amma burada sonuncu hecanı vurğulamayın.
  • -l ilə bitən sifətlər (o cümlədən -ful) sadəcə -ly alır, ona görə -lly alınır: careful → carefully, beautiful → beautifully, real → really, final → finally.
  • -y → -ily: easy → easily, busy → busily. İstisnalar: shy → shyly; dry → dryly (UK-də drily də).
  • -ic → -ically, /ɪkli/ kimi deyilir: automatically /ˌɔːtəˈmætɪkli/. İstisna: public → publicly.
  • friendly, lovely, lonely, silly sözləri -ly ilə bitir, amma sifətdir. Hərəkəti təsvir etmək üçün in a friendly way deyin.
  • hard /hɑːd/ sözünün sonundakı /d/ cingiltilidir. Azərbaycan dilində söz sonunda cingiltili samit tez-tez karlaşır, amma burada /t/ desəniz, söz heart sözünə oxşayır. /d/ səsini sona qədər saxlayın.
  • well /wel/: /w/ səsində dişlər dodağa toxunmur, dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır. «vel» deməyin.
  • early /ˈɜːli/ sözündəki /ɜː/ saiti azərbaycan dilində yoxdur: ağzı azca açın, dodaqları boş saxlayın, dili ortada tutun və uzadın.
  • quiet /ˈkwaɪət/ iki hecadır, quite /kwaɪt/ isə bir heca. Yazıda da, deyəndə də bu sözləri qarışdırmayın.

Qızıl qayda

İnsanı və ya əşyanı təsvir edirsinizsə → sifət. Hərəkətin necə edildiyini təsvir edirsinizsə → zərf (adətən -ly). Yadda saxlayın: good → well, hard, fast, late, early isə dəyişmir. be, look, feel, sound, smell, taste feilləri vəziyyət bildirəndə onlardan sonra sifət işlədin. Azərbaycanca «yaxşı danışır» desəniz də, ingiliscədə speaks well.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki sözü düzgün formada yazın.

  1. She closed the door (quiet).
  2. My brother plays the guitar very (good).
  3. They worked (hard) to finish the project.
  4. The baby is sleeping (peaceful).
  5. He answered (angry).
  6. The doors open (automatic).

B. Məna

Cümləyə uyğun sözü seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: This milk smells ….
  2. Düzgün cavabı seçin: I can … hear you — the music is too loud.
  3. Düzgün cavabı seçin: The bus came … again, so I missed the start of the film.
  4. Düzgün cavabı seçin: The answer was … simple.
  5. Zərflə yenidən yazın: He is a careful driver. He drives .
  6. Mənaca quite sözünə yaxın olan qeyri-rəsmi sözü seçin: The party was … good.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. He reads very slow.
  2. She speaks very well English.
  3. Don't drive so fastly!
  4. You look really tired today.

D. Mətndə

Mötərizədəki sözləri düzgün formada işlədin.

A message to a friend
Hi Sam! My new job is going 17 (good). My boss is 18 (real) nice, and the work isn't too difficult. I work 19 (hard), but I always leave the office 20 (early) on Fridays. The only problem: my colleague talks very 21 (loud) on the phone, and I can 22 (hard) think!

E. Sizin növbəniz

Özünüz və tanıdığınız insanlar haqqında ingiliscə yazın.

  1. İşləri necə etdiyiniz barədə iki cümlə yazın: yaxşı etdiyiniz bir iş və pis etdiyiniz bir iş.
  2. Bir dostunuzu bir sifət və bir zərflə təsvir edin.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    always sözünü düzgün yerə qoyun: She is late for class.
  2. A2-08 As … as, too və enough azərbaycanca: «qədər», «həddindən artıq», «kifayət qədər»
    enough sözünü düzgün yerə qoyun: The room isn't (big) for ten people.
  3. A2-06 Sifətlərin müqayisə dərəcəsi ingiliscə: bigger, more beautiful və than
    My sister is a (careful) driver than me.
Cavablar

A. Quruluş

  1. quietly
  2. well
  3. hard
  4. peacefully
  5. angrily
  6. automatically

B. Məna

  1. bad
  2. hardly
  3. late
  4. extremely
  5. carefully
  6. pretty

C. Səhvi tapın

  1. He reads very slowly.
  2. She speaks English very well.
  3. Don't drive so fast!
  4. ✓ You look really tired today.

D. Mətndə

  1. well
  2. really
  3. hard
  4. early
  5. loudly
  6. hardly

E. Sizin növbəniz

  1. I cook quite well. I sing really badly!
  2. My friend Ana is very calm. She always speaks slowly and quietly.

F. Qarışıq təkrar

  1. She is always late for class.
  2. The room isn't big enough for ten people.
  3. more careful
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play