Adverbs azərbaycanca: quickly, well, hard. Sifət, yoxsa zərf?
Adverbs: Quickly, Well, Hard
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz tərz zərfləri (adverbs of manner: quickly, carefully, well, hard) ilə kiminsə işi necə etdiyini deyə, sifətlə zərf arasında seçim edə, zərfi cümlədə düzgün yerə qoya və very, really, extremely, quite, fairly, pretty və rather sözləri ilə sifətin gücünü artırıb azalda biləcəksiniz.
Əsas fikir
Sifət də, zərf də təsvir edir, amma fərqli şeyləri təsvir edirlər. Sifət (adjective) isim təsvir edir, yəni insanı və ya əşyanı: a careful driver. Tərz zərfi (adverb of manner) isə feil təsvir edir, yəni hərəkəti və onun necə edildiyini: She drives carefully.
İdman şərhçisini təsəvvür edin. Bəzən o, oyunçunu təsvir edir: a quick player, a careful player, a good player. Bu sözlər sifətdir. Bəzən də oyunçunun nə etdiyini təsvir edir: He moves quickly. He passes the ball carefully. He plays well. Bu sözlər zərfdir. Seçməzdən əvvəl özünüzdən soruşun: insanı və ya əşyanı təsvir edirəm (she is careful), yoxsa onun işi necə etdiyini (she works carefully)?
Bir tələ də var. Bəzi feillər, məsələn, look, feel, smell, sound, taste, çox vaxt hərəkət bildirmir. Onlar nəyinsə necə olduğunu və ya necə göründüyünü deyir. Belə vaxtda onlar be kimi işləyir və sifət qəbul edir: You look tired. This soup smells good.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində bir çox söz həm sifət, həm də zərf ola bilər və heç dəyişmir: yaxşı müəllim / yaxşı danışır, gözəl qız / gözəl oxuyur, yavaş maşın / yavaş sürür, pis fikir / pis yazır. İngilis dilində isə əksər hallarda forma dəyişir: good → well, beautiful → beautifully, slow → slowly. Bizdə zərf düzəldən şəkilçilər də var: -ca / -cə (sakitcə, ehmalca) və -la / -lə (diqqətlə, sevinclə), amma onlar hər sözə artırılmır. Ona görə azərbaycandilli öyrənən çox vaxt sifəti olduğu kimi feilin yanına qoyur: He speaks English very good ❌. Daha iki fərq var. Birincisi: azərbaycancada tərz zərfi feildən əvvəl durur («Təlimatı diqqətlə oxuyun»), ingiliscədə isə adətən feildən və ya feil + obyektdən sonra gəlir: Read the instructions carefully. İkincisi: çox sözü həm «very» (çox soyuq), həm də «a lot / very much» (çox işləyir, çox sevirəm) deməkdir; ingiliscədə very yalnız sifət və zərfdən əvvəl gəlir, feildən əvvəl yox. Bir yerdə isə iki dil eyni işləyir: «Yorğun görünürsən» cümləsində azərbaycancada da sifət var, ingiliscədə də: You look tired.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| O, yaxşı aşpazdır. / O, yaxşı bişirir. | eyni söz: sifət və zərf | She's a good cook. / She cooks well. |
| Uşaqlar sakitcə oynayırdılar. | -cə ilə zərf | The children were playing quietly. |
| Təlimatı diqqətlə oxuyun. | -lə ilə zərf; zərf feildən əvvəl | Read the instructions carefully. (zərf obyektdən sonra) |
| Tıxac olduğu üçün tez çıxdıq. | tez = erkən | We left early. |
| Bu qədər tez danışma. | tez = sürətlə | Don't talk so fast. |
| Son vaxtlar onu görməmişəm. | son vaxtlar | I haven't seen her lately. |
| Səsinizi çətinliklə eşidirəm. | demək olar ki, eşitmirəm | I can hardly hear you. |
| Yorğun görünürsən. | görünmək + sifət: quruluş eynidir | You look tired. |
| İmtahan çox çətin idi. / Futbolu çox sevirəm. | çox: həm sifətdən, həm feildən əvvəl | The exam was very difficult. / I really like football. |
Qısası: azərbaycanca sözün forması dəyişməsə də, ingiliscədə soruşun: bu söz insanı təsvir edir, yoxsa hərəkəti? Hərəkətdirsə, zərf lazımdır.
Quruluş
Qaydalı zərflər: sifət + -ly
| Sifət | Qayda | Zərf |
|---|---|---|
| slow, quick, careful, quiet | + -ly | slowly, quickly, carefully, quietly |
| happy, easy, angry | samit + -y → -ily | happily, easily, angrily |
| gentle, terrible, simple | -le → -ly | gently, terribly, simply |
| automatic, dramatic | -ic → -ically | automatically, dramatically |
Qaydasız zərflər
| Sifət | Zərf | Nümunə |
|---|---|---|
| good | well | She sings well. |
| fast | fast | He drives fast. |
| hard | hard | They work hard. |
| late | late | The bus arrived late. |
| early | early | I got up early. |
Tələlər: oxşar sözlər, fərqli məna
| Söz | Mənası | Nümunə |
|---|---|---|
| hard | çox, zəhmətlə | She studies hard. |
| hardly | demək olar ki, … yox | I can hardly hear you. |
| late | gec, vaxtında yox | He came late. |
| lately | son vaxtlar | Have you seen her lately? |
Dərəcə zərfləri + sifət və ya zərf
| Söz | Gücü | Nümunə |
|---|---|---|
| extremely | çox, çox güclü (son dərəcə) | extremely cold |
| really / very | güclü (çox) | really tired, very quickly |
| quite | orta (UK), çox vaxt güclü (US) | quite good |
| pretty | ortadan güclüyə (qeyri-rəsmi) | pretty good |
| rather | ortadan güclüyə; çox vaxt mənfi və ya gözlənilməz (UK-də daha çox) | rather cold |
| fairly | orta (nisbətən) | fairly easy |
İstifadə
1Tərz zərfləri: hərəkət necə edilir
Tərz zərflərinin çoxu sifət + -ly formasındadır. Onlar hərəkəti təsvir edir. Azərbaycancada bu iş çox vaxt -la / -lə, -ca / -cə ilə və ya heç dəyişməyən sözlə görülür.
2Qaydasız zərflər: well, fast, hard, late, early
Good zərf kimi well olur. Fast, hard, late və early sözlərinin forması sifətlə eynidir. Fastly deyə söz yoxdur. Azərbaycancada «tez» sözü həm fast, həm də early ola bilər: mənaya baxın.
3Tələlər: hard və hardly, late və lately
Hardly «demək olar ki, … yox» deməkdir, lately isə «son vaxtlar». Onlar hard və late sözlərinin zərfi deyil. Hardly adətən əsas feildən əvvəl gəlir (və ya can, be və başqa köməkçi feillərdən sonra). Diqqət edin: hardly özü inkar mənası daşıyır, feil isə təsdiq formasında qalır.
4Bağlayıcı feillərdən sonra sifət, hərəkət feillərindən sonra zərf
Be, look, feel, smell, sound, taste və seem feillərindən sonra sifət işlədin: burada bu feillər vəziyyət bildirir. Hərəkət feillərindən sonra zərf işlədin. Well sözü «sağlam» mənasında sifət də ola bilər (I don't feel well). Başqa bağlayıcı feillər (get, become, go, turn) B1-32 dərsindədir.
5Tərz zərflərinin yeri
Tərz zərfi adətən feildən sonra və ya feil + obyektdən sonra gəlir. Onu feillə obyektin arasına qoymayın. Azərbaycancada isə zərf feildən dərhal əvvəl durur, ona görə burada diqqətli olun.
6Dərəcə zərfləri: very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather
Bu sözlər sifətdən və ya başqa zərfdən əvvəl gəlir və onun nə qədər güclü olduğunu göstərir. Quite çətin sözdür: Britaniya ingiliscəsində çox vaxt «nisbətən, amma çox yox» deməkdir (quite good = pis deyil); Amerika ingiliscəsində isə adətən «çox» deməkdir. Pretty qeyri-rəsmi sözdür və həm Britaniya, həm də Amerika ingiliscəsində çox işlənir; mənası təxminən quite kimidir və ya bir az güclüdür. Rather fairly sözündən bir az güclüdür. O, Britaniya ingiliscəsində daha çox işlənir və çox vaxt mənfi və ya gözlənilməz bir şeylə gəlir (rather cold, rather expensive). Bu dördündən ən zəifi fairly sözüdür.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Eyni söz: «yaxşı», «gözəl», «pis». Azərbaycancada «yaxşı», «gözəl», «pis», «aydın», «əsəbi» kimi sözlər feilin yanında da dəyişmir və ya şəkilçisiz də işlənir: «yaxşı danışır», «aydın izah edir», «əsəbi cavab verdi». Sözbəsöz tərcümədə ingiliscəyə sifət keçir. Hərəkəti təsvir edirsinizsə, zərf işlədin.
2. «Tez» → fast, quickly, yoxsa early? Azərbaycancada «tez» həm «sürətlə», həm də «erkən» deməkdir: «tez danışır», «tez durur». İngiliscədə bunlar fərqli sözlərdir: sürət üçün fast / quickly, vaxt üçün early. Səhv seçim cümləni pozmur, amma mənanı dəyişir.
3. «Çox» feildən əvvəl → very. Azərbaycancada «çox» həm sifətdən («çox gözəl»), həm də feildən əvvəl gəlir («çox bəyəndim», «çox istəyirəm»). İngiliscədə very feildən əvvəl gəlmir. Feillə really işlədin və ya cümlənin sonunda very much deyin.
4. Zərf obyektdən əvvəl. Azərbaycancada tərz zərfi feilə yapışır və obyektdən sonra, feildən dərhal əvvəl durur: «Məktubu diqqətlə oxudu». İngiliscədə feil irəli keçəndə zərf də onunla gedir və feillə obyektin arasına düşür. Zərfi obyektdən sonra qoyun.
Qarışdırmayın
good və well — Good sifətdir: ismi təsvir edir və ya be, look, sound feillərindən sonra gəlir. Well good sözünün zərfidir, həm də «sağlam» mənasında sifətdir. Azərbaycancada hər üç halda «yaxşı» deyirik.
look + sifət və look at + zərf — Look (= görünmək) sifət qəbul edir. Look at (= baxmaq) hərəkətdir, ona görə zərf qəbul edir.
tərz zərfləri və tezlik zərfləri — Always, often, never nə qədər tez-tez olduğunu deyir və əsas feildən əvvəl gəlir. A1-15 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- -ly vurğusuz /li/ kimi deyilir. Vurğu sifətdə harada idisə, orada da qalır: careful → carefully, happy → happily (vurğu birinci hecada). Azərbaycan dilində vurğu çox vaxt son hecaya düşür, amma burada sonuncu hecanı vurğulamayın.
- -l ilə bitən sifətlər (o cümlədən -ful) sadəcə -ly alır, ona görə -lly alınır: careful → carefully, beautiful → beautifully, real → really, final → finally.
- -y → -ily: easy → easily, busy → busily. İstisnalar: shy → shyly; dry → dryly (UK-də drily də).
- -ic → -ically, /ɪkli/ kimi deyilir: automatically /ˌɔːtəˈmætɪkli/. İstisna: public → publicly.
- friendly, lovely, lonely, silly sözləri -ly ilə bitir, amma sifətdir. Hərəkəti təsvir etmək üçün in a friendly way deyin.
- hard /hɑːd/ sözünün sonundakı /d/ cingiltilidir. Azərbaycan dilində söz sonunda cingiltili samit tez-tez karlaşır, amma burada /t/ desəniz, söz heart sözünə oxşayır. /d/ səsini sona qədər saxlayın.
- well /wel/: /w/ səsində dişlər dodağa toxunmur, dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır. «vel» deməyin.
- early /ˈɜːli/ sözündəki /ɜː/ saiti azərbaycan dilində yoxdur: ağzı azca açın, dodaqları boş saxlayın, dili ortada tutun və uzadın.
- quiet /ˈkwaɪət/ iki hecadır, quite /kwaɪt/ isə bir heca. Yazıda da, deyəndə də bu sözləri qarışdırmayın.
Qızıl qayda
İnsanı və ya əşyanı təsvir edirsinizsə → sifət. Hərəkətin necə edildiyini təsvir edirsinizsə → zərf (adətən -ly). Yadda saxlayın: good → well, hard, fast, late, early isə dəyişmir. be, look, feel, sound, smell, taste feilləri vəziyyət bildirəndə onlardan sonra sifət işlədin. Azərbaycanca «yaxşı danışır» desəniz də, ingiliscədə speaks well.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki sözü düzgün formada yazın.
-
She closed the door (quiet).
-
My brother plays the guitar very (good).
-
They worked (hard) to finish the project.
-
The baby is sleeping (peaceful).
-
He answered (angry).
-
The doors open (automatic).
B. Məna
Cümləyə uyğun sözü seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: This milk smells ….
-
Düzgün cavabı seçin: I can … hear you — the music is too loud.
-
Düzgün cavabı seçin: The bus came … again, so I missed the start of the film.
-
Düzgün cavabı seçin: The answer was … simple.
-
Zərflə yenidən yazın: He is a careful driver. He drives .
-
Mənaca quite sözünə yaxın olan qeyri-rəsmi sözü seçin: The party was … good.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
He reads very slow.
-
She speaks very well English.
-
Don't drive so fastly!
-
You look really tired today.
D. Mətndə
Mötərizədəki sözləri düzgün formada işlədin.
Hi Sam! My new job is going 17 (good). My boss is 18 (real) nice, and the work isn't too difficult. I work 19 (hard), but I always leave the office 20 (early) on Fridays. The only problem: my colleague talks very 21 (loud) on the phone, and I can 22 (hard) think!
E. Sizin növbəniz
Özünüz və tanıdığınız insanlar haqqında ingiliscə yazın.
-
İşləri necə etdiyiniz barədə iki cümlə yazın: yaxşı etdiyiniz bir iş və pis etdiyiniz bir iş.
-
Bir dostunuzu bir sifət və bir zərflə təsvir edin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? always sözünü düzgün yerə qoyun: She is late for class.
-
A2-08 As … as, too və enough azərbaycanca: «qədər», «həddindən artıq», «kifayət qədər» enough sözünü düzgün yerə qoyun: The room isn't (big) for ten people.
-
A2-06 Sifətlərin müqayisə dərəcəsi ingiliscə: bigger, more beautiful və than My sister is a (careful) driver than me.
Cavablar
A. Quruluş
- quietly
- well
- hard
- peacefully
- angrily
- automatically
B. Məna
- bad
- hardly
- late
- extremely
- carefully
- pretty
C. Səhvi tapın
- He reads very slowly.
- She speaks English very well.
- Don't drive so fast!
- ✓ You look really tired today.
D. Mətndə
- well
- really
- hard
- early
- loudly
- hardly
E. Sizin növbəniz
- I cook quite well. I sing really badly!
- My friend Ana is very calm. She always speaks slowly and quietly.
F. Qarışıq təkrar
- She is always late for class.
- The room isn't big enough for ten people.
- more careful
