Қайталау: participle clauses, ырықсыз етіс және етістік үлгілері қазақша (B2-10 – B2-18)
Review: Participles, Passives and Verb Patterns
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы қайталаудан кейін сіз B2-10 – B2-18 сабақтарындағы құрылымдардың арасынан сенімді түрде таңдау жасай аласыз: есімшелі оралымдар (participle clauses), have / get something done, хабарлаудың ырықсыз етісі, ырықсыз to + етістік пен -ing формасы, хабарлау етістіктері, -ing немесе to арқылы мағынасы өзгеретін етістіктер, would / will / always арқылы айтылатын әдеттер және өткеннен қарағандағы келешек.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| B2-10 | Есімшелі оралымдар: -ing = бір мезгілде не себеп; having + үшінші форма = бұрын аяқталған; when + үшінші форма = ырықсыз мағына. Жасырын бастауыш — басыңқы сөйлемнің бастауышы. Қазақтың «-ғанда» формасынан айырмашылығы осы. | Having finished the report, he switched off his laptop and went home. |
| B2-11 | Себептік құрылым: have / get + зат + үшінші форма = біреу сіз үшін істейді немесе ол сіздің басыңыздан өтеді (қазақтың өзгелік етісі: «жөндеттім»). have someone do, get someone to do. | I had my phone stolen on the train. |
| B2-12 | Хабарлаудың ырықсыз етісі: It is said that + сөйлем, немесе бастауыш + is said + to + етістік (to do / to be doing = бір мезгілде; to have done = бұрын). Қазақтың «дейді», «екен», «деп есептеледі» тіркестеріне сәйкес. | The suspect is believed to have left the country. |
| B2-13 | Ырықсыз етістің басқа түрлері: to + етістік қабылдайтын етістіктерден кейін to be done, -ing қабылдайтын етістіктерден және предлогтардан кейін being done; екі толықтауышты және предлогты етістіктердің ырықсыз етісі («маған берілді» → I was given); get + үшінші форма. | She hates being told what to do. |
| B2-14 | Хабарлау етістіктері және олардың үлгілері: to (offer, refuse), адам + to (advise, warn), -ing (admit, deny, suggest), предлог + -ing (apologise for, accuse sb of), that (explain, complain). Предлогты қазақтың септігінен емес, етістіктің өзінен алыңыз. | She denied posting the photo. |
| B2-15 | remember, forget, stop, try: -ing іс-әрекеттің өзіне қарайды («-ғаным есімде», «-уды қойдым», «-ып көріңіз»); to алға нұсқайды: міндетке, мақсатқа («-у үшін тоқтадық»), күш салуға («-уға тырыстым»). | We stopped to buy some water on the way. |
| B2-16 | regret, mean, go on, need, like: to алға нұсқайды (қазіргі жаман хабар, ниет, келесі қадам); -ing іс-әрекеттің өзіне қарайды («сөйлей берді» → went on talking). Зат needs doing. | He started as a waiter and went on to open three restaurants. |
| B2-17 | Әдеттер: әдеттегі іс-әрекет үшін will (осы шақ) және would (өткен шақ); өткендегі күй үшін тек used to; ызаландыратын әдеттер үшін always + -ing және екпінмен айтылған will / would. Қазақтың «-атын» формасы күйге де жарайды, would жарамайды. | Every Friday, my dad would bring home pizza. |
| B2-18 | Өткеннен қарағандағы келешек: was going to (жоспар, көбіне өзгеріп кеткен: «-айын деп едім»), would (өткеннен қарағандағы келешек: «келеді деді»), was about to (бір сәт бұрын). | I was going to call you, but my phone died. |
Негізгі салыстыру
doing, having done және when done B2-10 — бір мезгілде ме, бұрын аяқталған ба, әлде ырықсыз мағына ма?
- Тексеру: Бір мезгілде не себеп → -ing. Бірінші іс бұрын аяқталған → having + үшінші форма. Іс-әрекет бастауышқа бағытталған → when + үшінші форма. Әрдайым тексеріңіз: оралымдағы іс-әрекетті басыңқы сөйлемнің бастауышы шынымен істей ме?
I had it done, I had done it және it got done B2-11, B2-13 — іс-әрекетті кім істейді?
- Тексеру: have / get пен үшінші форманың ортасында зат бар → сіздің затыңызға басқа біреу істеді. had + үшінші форма, ортасында зат жоқ → Past Perfect: өзіңіз істедіңіз. get + үшінші форма, ортасында зат жоқ → get-passive: бастауыш іс-әрекетті қабылдады.
It is said that және He is said to; to be және to have been B2-12 — екі үлгі; to + етістіктің формасы уақытты көрсетеді.
- Тексеру: It сөзінен бастасаңыз → that + толық сөйлем. Адамнан не заттан бастасаңыз → to + етістік. Бір мезгілде → to be / to do; бұрын → to have done. Екі үлгіні ешқашан араластырмаңыз (He is said that…).
suggest және advise B2-14 — тек біреуінен кейін адам + to + етістік келеді.
- Тексеру: Етістіктен кейін бірден адамды, содан соң to қоюға бола ма? advise, warn, remind, ask → иә. suggest → ешқашан: -ing немесе that + біреу + (should) + негізгі түрі қолданыңыз.
-ing немесе to: естелік пе, міндет пе; тоқтату ма, мақсат па; сол іс пе, келесі қадам ба B2-15, B2-16
- Тексеру: Іс-әрекет негізгі етістіктен кейін келе ме: міндет, мақсат, келесі қадам ба? → to. Әлде бұл іс-әрекеттің өзі ме: естелік, тоқтайтын не жалғасатын іс, сынап көру ме? → -ing.
needs doing және needs to do B2-13, B2-16 — кім істейді?
- Тексеру: Бастауыш іс-әрекетті қабылдайтын зат → needs + -ing (немесе needs to be done). Іс-әрекетті істеуге тиіс адам → need to do. Қазақтың «-у керек» тіркесі кімнің істейтінін айтпайды, сондықтан бастауышқа қараңыз.
would: әдет, өткеннен қарағандағы келешек (және шартты сөйлем) B2-17, B2-18 — мағынаны контекст шешеді.
- Тексеру: Өткенде қайталанған (every year, every evening) → әдет. knew, thought, promised, said сөздерінен кейін → өткеннен қарағандағы келешек. if + өткен шақтан кейін → қиял.
would және used to B2-17 — іс-әрекет пе, әлде күй ме?
- Тексеру: Ұзақ созылған өткендегі күй (be, have, live, know, like) → used to (немесе Past Simple), would емес. Қайталанған өткендегі іс-әрекет → would немесе used to. Қазақтың «-атын» формасы екеуіне де жарайды, сондықтан етістіктің мағынасына қараңыз.
was going to және was about to B2-18 — жоспар ма, әлде бір сәт бұрын ба?
- Тексеру: Бірнеше күн не ай бұрынғы жоспар (көбіне жүзеге аспаған) → was going to. Болуға шақ қалған іс → was about to.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-ғанымда» өз бастауышымен → салбыраған есімше. Қазақша «Тоңазытқышты ашқанымда, сүт ашып кетіпті» деп айта береміз: бағыныңқыда «мен», басыңқыда «сүт». Ағылшынша -ing оралымы бастауышты басыңқы сөйлемнен алады, сондықтан сүт тоңазытқышты ашқан болып шығады. Бастауыштар әртүрлі болса, толық бағыныңқы қолданыңыз. B2-10
2. «Экранын ауыстырдым» → өзім істегендей. Сөйлеу тілінде қызметті кейде өзіміз істегендей айтамыз: «Кеше телефонымның экранын ауыстырдым». Ағылшыншада белсенді етістік істі өзіңіз істедіңіз деген мағына береді. Маман істесе, have / get + зат + үшінші форма қолданыңыз. B2-11
3. «-мен құттықтады» → congratulated with. Қазақша құттықтаудың себебі көмектес септігімен келеді: «Әріптестерім мені қызметімнің өсуімен құттықтады». Ағылшыншада congratulate sb on. B2-14
4. «-атын» → would, күй үшін де. «Мектепте Әйгерім екеуміз бір-бірімізді жақсы білетінбіз» сөйлеміндегі «білетінбіз» күйді білдіреді. Қазақтың «-атын» формасы оған жарайды, ал ағылшынның would сөзі жарамайды: күй үшін used to немесе Past Simple. B2-17
5. «… басталады деп ойладық» → will. Қазақша «деп ойладық» алдындағы етістік өзгермейді: «Бәріміз концерт уақытында басталады деп ойладық». Ағылшыншада өткен шақтағы thought сөзінен кейін, келешек енді өтіп кеткен болса, would қолданыңыз. B2-18
Алтын ережелер
- B2-10 Есімшелі оралым бастауышын басыңқы сөйлемнен алады, сондықтан сол бастауыш іс-әрекетті шынымен істейтініне көз жеткізіңіз. -ing = бір мезгілде не себеп; having + үшінші форма = бұрын аяқталған; when + үшінші форма = ырықсыз мағына.
- B2-11 Біреу сіз үшін істейді немесе ол сіздің басыңыздан өтеді: have / get + зат + үшінші форма. Адамды атау үшін: have someone do, get someone to do.
- B2-12 Екі үлгі: It is said that + сөйлем немесе Subject + is said + to + етістік. to + етістіктің формасын уақытқа қарай таңдаңыз: to do / to be doing (бір мезгілде), to have done / to have been doing (бұрын).
- B2-13 Ырықсыз етіс кез келген орында be + үшінші форма — be сөзін орынға қарай өзгертіңіз: to + етістік қабылдайтын етістіктерден кейін to be done, -ing қабылдайтын етістіктерден және предлогтардан кейін being done. Бейресми оқиғалар мен өзгерістер үшін get done.
- B2-14 Сөйлеушінің не істеп тұрғанын көрсететін етістікті таңдап, сол етістіктің үлгісін қолданыңыз. Advise someone to do, бірақ suggest doing немесе suggest that someone (should) do — ешқашан suggest someone to do емес.
- B2-15 remember, forget, stop және try етістіктерінен кейін -ing іс-әрекеттің өзіне немесе бұрын болған нәрсеге қарайды; to кейін келетін нәрсеге нұсқайды: міндетке, мақсатқа немесе күш салуға.
- B2-16 regret, mean және go on етістіктерінде to алға нұсқайды (қазіргі жаман хабар, ниет, келесі қадам), ал -ing іс-әрекеттің өзіне қарайды. Зат needs doing; адам needs to do. Would like (= қалау) етістігінен кейін to келеді.
- B2-17 Will (осы шақ) және would (өткен шақ) біреудің әдетте не істейтінін сипаттайды; қайталанған іс-әрекет үшін would, өткендегі күй үшін used to. Әдет ызаландырса, always + -ing немесе екпінмен айтылған will / would.
- B2-18 Өткендегі бір сәттен алға қарау үшін келешек формасын өткен шаққа қойыңыз: going to → was going to, will → would, about to → was about to. Was going to көбіне жүзеге аспаған жоспарды білдіреді.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сөздердің дұрыс түрін жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша өзгертіңіз.
-
B2-10 Participle clauses қазақша: Feeling tired, After leaving және көсемшелер Есімшелі оралыммен қайта жазыңыз: After she had paid the bill, she left the restaurant.
-
B2-11 Have something done қазақша: «шашымды қидырдым» ағылшынша қалай болады? I can't read the board any more. I need to (have / my eyes / test).
-
B2-12 It is said that… және He is said to… қазақша: «дейді», «екен», «деп есептеледі» The ship is believed (sink) during the storm last week.
-
B2-13 To be done, being done және get-passive қазақша: «шақырылғым келеді», «жұмысқа алынды» Nobody likes (keep) waiting.
-
B2-14 Reporting verbs қазақша: suggest, deny, admit, accuse етістіктерінен кейін не келеді? "You took my phone!" She accused her brother her phone.
-
B2-15 Remember, forget, stop, try қазақша: -ing пе, әлде to ма? Мағынасы қалай өзгереді Please remember (lock) the door when you leave.
-
B2-16 Regret, mean, go on, need, like қазақша: -ing пе, әлде to ма? After university, she went on (become) a famous architect.
-
B2-17 Would, will және always + -ing қазақша: әдеттер туралы қалай айтамыз? «-атын», «-а береді» always арқылы ызаландыратын әдетке айналдырыңыз: He leaves the lights on.
-
B2-18 Future in the past қазақша: was going to, would, was about to. «-айын деп едім», «келеді деді» I (going to) call you last night, but I fell asleep.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сұраққа жауап беріңіз.
-
B2-11 Have something done қазақша: «шашымды қидырдым» ағылшынша қалай болады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … my brother to fix my bike.
-
B2-13 To be done, being done және get-passive қазақша: «шақырылғым келеді», «жұмысқа алынды» Қай сөйлем get-passive (іс-әрекетті бастауыштың өзі қабылдады)?
-
B2-14 Reporting verbs қазақша: suggest, deny, admit, accuse етістіктерінен кейін не келеді? "You should see a doctor." She … me to see a doctor.
-
B2-15 Remember, forget, stop, try қазақша: -ing пе, әлде to ма? Мағынасы қалай өзгереді Дұрыс жауапты таңдаңыз: On the way home, we stopped … some water. (= we stopped driving so that we could buy it)
-
B2-17 Would, will және always + -ing қазақша: әдеттер туралы қалай айтамыз? «-атын», «-а береді» Дұрыс жауапты таңдаңыз: When I was little, my grandmother … bake bread every Sunday. (= a regular habit)
-
B2-16 Regret, mean, go on, need, like қазақша: -ing пе, әлде to ма? Дұрыс жауапты таңдаңыз: I regret … him my secret — now everyone knows.
-
B2-16 Regret, mean, go on, need, like қазақша: -ing пе, әлде to ма? Дұрыс жауапты таңдаңыз: We … to inform you that the course is full. (= formal bad news)
-
B2-17 Would, will және always + -ing қазақша: әдеттер туралы қалай айтамыз? «-атын», «-а береді» Дұрыс жауапты таңдаңыз: When I was a kid, I … have a dog called Max.
-
B2-18 Future in the past қазақша: was going to, would, was about to. «-айын деп едім», «келеді деді» Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … hang up when she finally answered. (= a second before)
-
B2-18 Future in the past қазақша: was going to, would, was about to. «-айын деп едім», «келеді деді» "He promised he would pay me back" сөйлеміндегі would нені білдіреді?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
B2-10 Participle clauses қазақша: Feeling tired, After leaving және көсемшелер Arriving at the station, the train had already left.
-
B2-11 Have something done қазақша: «шашымды қидырдым» ағылшынша қалай болады? I got my brother fix my bike.
-
B2-12 It is said that… және He is said to… қазақша: «дейді», «екен», «деп есептеледі» He is said that he is very rich.
-
B2-13 To be done, being done және get-passive қазақша: «шақырылғым келеді», «жұмысқа алынды» The children are being looked by their grandmother.
-
B2-14 Reporting verbs қазақша: suggest, deny, admit, accuse етістіктерінен кейін не келеді? She suggested me to take the train.
-
B2-16 Regret, mean, go on, need, like қазақша: -ing пе, әлде to ма? Sorry, I didn't mean waking you up.
-
B2-18 Future in the past қазақша: was going to, would, was about to. «-айын деп едім», «келеді деді» She said she will come, but she didn't.
-
B2-15 Remember, forget, stop, try қазақша: -ing пе, әлде to ма? Мағынасы қалай өзгереді I remember visiting this beach as a child.
D. Мәтін ішінде
Мәтінді оқып, жақшадағы сөздердің дұрыс түрін жазыңыз.
Last spring we decided to sell our old house. It needed 28 (paint), so we 29 (have / it / paint) by a local company. The house 30 (say) to be over two hundred years old, and the estate agent suggested 31 (mention) that in the advert. 32 (sell) the house in a week, we started packing. On moving day, I 33 (going to / drive) the van myself, but my back was hurting, so I got my brother 34 (drive) it. Halfway there we stopped 35 (have) lunch. My brother is always 36 (tell) the same jokes, and he went on 37 (tell) them for the rest of the journey! When we arrived, the removal men 38 (about to / leave) — they had been waiting for an hour. I apologised 39 (keep) them waiting.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
B2-17 Would, will және always + -ing қазақша: әдеттер туралы қалай айтамыз? «-атын», «-а береді» Бала кезіңіздегі бір күнделікті әдетіңіз туралы would арқылы, ал өткендегі бір күй туралы used to арқылы жазыңыз.
-
B2-11 Have something done қазақша: «шашымды қидырдым» ағылшынша қалай болады? Маман сіз үшін тұрақты түрде істейтін бір нәрсе туралы және басыңыздан өткен бір жағымсыз оқиға туралы had + зат + үшінші форма арқылы жазыңыз.
-
B2-18 Future in the past қазақша: was going to, would, was about to. «-айын деп едім», «келеді деді» Өзгеріп кеткен бір жоспарыңыз туралы was going to … but арқылы жазыңыз. Содан кейін біреудің сізге берген уәдесін хабарлау етістігімен жеткізіңіз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done The new stadium (build) at the moment.
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша We can't afford (go) on holiday this year.holiday (UK) = vacation (US)
-
B1-21 Used to, be used to, get used to қазақша: «-атынмын», «үйренгенмін», «үйреніп келемін» I'm not used to (drive) on the left.
Жауаптар
A. Құрылым
- Having paid the bill, she left the restaurant. / After paying the bill, she left the restaurant.
- have my eyes tested / get my eyes tested
- to have sunk
- being kept
- of taking / of having taken
- to lock
- to become
- He's always leaving the lights on. / He is always leaving the lights on.
- was going to
B. Мағына
- got
- My bike got damaged in the storm.
- advised
- to buy
- would
- telling
- regret
- used to
- was about to
- the future seen from the past
C. Қатені табыңыз
- Arriving at the station, I found that the train had already left. / When I arrived at the station, the train had already left.
- I got my brother to fix my bike. / I had my brother fix my bike.
- He is said to be very rich. / It is said that he is very rich.
- The children are being looked after by their grandmother.
- She suggested that I take the train. / She suggested I take the train. / She suggested that I should take the train. / She suggested I should take the train. / She suggested taking the train.
- Sorry, I didn't mean to wake you up.
- She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
- ✓ I remember visiting this beach as a child.
D. Мәтін ішінде
- painting / to be painted
- had it painted / got it painted
- is said / was said
- mentioning / that we mention / we mention / that we should mention / we should mention
- Having sold / After selling
- was going to drive
- to drive
- to have
- telling
- telling
- were about to leave / were just about to leave
- for keeping / for having kept
E. Сіздің кезегіңіз
- Every Sunday my grandfather would take us fishing. We used to live in a small flat above a bakery.
- I have my hair cut every six weeks. Last year I had my bike stolen outside the station.
- I was going to study abroad, but I got a job offer instead. My best friend promised to visit me every month.
F. Аралас қайталау
- is being built
- to go
- driving
