Кайталоо B2-10–B2-18 кыргызча: атоочтук түрмөктөр, туюк мамиле жана этиш үлгүлөрү
Review: Participles, Passives and Verb Patterns
Бул бетте
Бул кайталоого кирген сабактар
Максат
Бул кайталоодон кийин сиз B2-10–B2-18 сабактарындагы түзүлүштөрдүн ортосунан ишенимдүү тандай аласыз: атоочтук түрмөктөр, have / get something done, кыйыр туюк мамиле (is said to), туюк to-инфинитив жана -ing формасы, кыйыр сөз этиштери, -ing же to менен мааниси өзгөргөн этиштер, would / will / always менен адаттар жана өткөндөн караганда келечек.
Эмнени үйрөндүк
| Сабак | Негизги ой | Негизги мисал |
|---|---|---|
| B2-10 | Атоочтук түрмөктөр: -ing = бир убакта же себеп; having + үчүнчү форма = мурун бүткөн; when + үчүнчү форма = туюк маани. Жашырылган ээ – негизги сүйлөмдүн ээси. Кыргызча «-ганда» бөлүгүнүн ээси башка боло берет, англисчеде болбойт. | Having finished the report, he switched off his laptop and went home. |
| B2-11 | Каузатив: have / get + толуктооч + үчүнчү форма = ишти сиз үчүн башка бирөө кылат, же окуя башыңызга келет («-тыр / -т»). have someone do, get someone to do. | I had my phone stolen on the train. |
| B2-12 | Кыйыр туюк мамиле: It is said that + сүйлөм, же ээ + is said + to-инфинитив (to do / to be doing = ошол эле убакыт; to have done = мурунураак). «-ган имиш» = to have done. | The suspect is believed to have left the country. |
| B2-13 | Туюк мамиле этиштен кийин: to-инфинитив менен келүүчү этиштерден кийин to be done, -ing менен келүүчү этиштерден жана предлогдордон кийин being done; эки толуктоочу бар жана предлогдуу этиштер; get + үчүнчү форма. «Мага берилди» = I was given. | She hates being told what to do. |
| B2-14 | Кыйыр сөз этиштери жана алардын үлгүлөрү: to (offer, refuse), толуктооч + to (advise, warn), -ing (admit, deny, suggest), предлог + -ing (apologise for, accuse sb of), that (explain, complain). «Сунуштады» = offer to же suggest doing. | She denied posting the photo. |
| B2-15 | remember, forget, stop, try: -ing аракеттин өзүн карайт; to кийинки тапшырмага, максатка же аракетке көрсөтөт. «-ууну таштады» = stopped doing; «-ып көр» = try doing. | We stopped to buy some water on the way. |
| B2-16 | regret, mean, go on, need, like: to алдыга көрсөтөт (азыркы жаман кабар, ниет, кийинки кадам); -ing аракеттин өзүн карайт. Нерсе needs doing. | He started as a waiter and went on to open three restaurants. |
| B2-17 | Адаттар: мүнөздүү аракеттер үчүн will (азыр) жана would (өткөндө); өткөн абалдар үчүн used to гана; жинди келтирген адаттар үчүн always + -ing жана басым менен will / would. Абал этиши менен «-чу» = used to. | Every Friday, my dad would bring home pizza. |
| B2-18 | Өткөндөн караганда келечек: was going to (план, көп учурда өзгөргөн; «-макчы элем»), would (өткөндөн караган келечек; «… деди»), was about to («-айын деп турганымда»). | I was going to call you, but my phone died. |
Негизги салыштыруулар
doing, having done жана when done B2-10 – бир убактабы, мурун бүттүбү, же туюк маанидеби? Кыргызча «-ып», «-гандан кийин», «-ганда» деп айырмалайбыз, бирок ээни текшериңиз.
- Текшерүү: Бир убакта же себеп → -ing. Биринчи аракет мурун бүткөн → having + үчүнчү форма. Ээ аракетти кабыл алат → when + үчүнчү форма. Жана дайыма текшериңиз: негизги сүйлөмдүн ээси атоочтуктагы аракетти чынында аткарабы?
I had it done, I had done it жана it got done B2-11, B2-13 – аракетти ким аткарат? Кыргызча айырма этиштен көрүнөт: «жууттум», «жууп койгом», «бузулуп калды».
- Текшерүү: have / get менен үчүнчү форманын ортосунда толуктооч бар → сиздин нерсеңизге башка бирөө аракет кылды. Ортодо толуктооч жок had + үчүнчү форма → Past Perfect: өзүңүз кылдыңыз. Толуктоочсуз get + үчүнчү форма → get-туюк мамиле: аракетти ээ кабыл алды.
It is said that жана He is said to – ошондой эле to be жана to have been B2-12 – эки үлгү; to-инфинитивдин формасы убакытты көрсөтөт. Кыргызча «деп айтылат», «имиш» – it сыяктуу сөз жок.
- Текшерүү: It менен баштасаңыз → that + толук сүйлөм. Адам же нерсе менен баштасаңыз → to-инфинитив. Ошол эле убакыт → to be / to do; мурунураак → to have done. Эки үлгүнү эч качан аралаштырбаңыз (He is said that…).
suggest жана advise B2-14 – алардын бирөө гана адам + to-инфинитив менен келет. Кыргызча экөө тең «кеңеш берди» же «сунуштады» болушу мүмкүн.
- Текшерүү: Этиштен кийин дароо адамды, андан кийин to коюуга болобу? advise, warn, remind, ask → ооба. suggest → эч качан: -ing же that + адам + (should) + негизги форма колдонуңуз.
-ing же to: эскерүү же тапшырма, бүтүрүү же максат, ошол эле аракет же кийинки кадам B2-15, B2-16 – кыргызча «-уу» формасы бул жерде to да, -ing да боло алат, ошондуктан маанисин ойлонуңуз.
- Текшерүү: Аракет негизги этиштен кийин келеби – тапшырма, максат, кийинки кадам? → to. Бул аракеттин өзүбү – эскерүү, бүткөн же уланган аракет, сынап көрүү? → -ing.
needs doing жана needs to do B2-13, B2-16 – ким аракет кылат? Кыргызча экөө тең «… керек».
- Текшерүү: Аракетти кабыл алган нерсе ээ болсо → needs + -ing (же needs to be done). Аракет кылышы керек болгон адам ээ болсо → need to do.
would: адат, өткөндөгү келечек (жана шарт) B2-17, B2-18 – маанини контекст чечет. Кыргызча үч башка форма: «-чу», «-арын», «-мак».
- Текшерүү: Өткөндө кайталанган (every year, every evening) → адат. knew, thought, promised, said сөздөрүнөн кийин → өткөндөн караганда келечек. if + өткөн чактан кийин → элестетилген.
would жана used to B2-17 – аракеттерби же абалдарбы? Кыргызча экөө тең «-чу» болушу мүмкүн.
- Текшерүү: Узак өткөн абал (be, have, live, know, like) → would эмес, used to (же Past Simple, жөнөкөй өткөн чак). Кайталанган өткөн аракет → would же used to.
was going to жана was about to B2-18 – планбы, же бир секунд мурунбу? Кыргызча «-макчы элем» жана «-айын деп турганымда».
- Текшерүү: Бир нече күн же ай мурунку план (көп учурда жокко чыккан) → was going to. Болоюн деп калган → was about to.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
Кайталоодо каталар көбүнчө бир сүйлөмдө эки түзүлүш чогуу келгенде чыгат. Төмөндөгү тузактарда кыргыз тилинин бир адаты бир сүйлөмдүн эки жеринде тоскоол болот.
1. «-уу» формасы эки жолу. Кыргызча «Бишкектеги жатаканадан орун алуу бир нече ай күтүүнү билдирет, ошондуктан агам издөөнү таштады» дегенде эки жерде тең -уу формасы турат. Мектепте «-уу = to» деп жаттагандыктан, эки жерде тең to коюлуп калат. Сүйлөм грамматикалык жактан туура бойдон калат, бирок маани башка болуп чыгат: means to «ниет кылат», stopped to look «издеш үчүн токтоду». «Талап кылат» маанисиндеги mean жана «таштады» маанисиндеги stop сөздөрүнөн кийин -ing керек. B2-16 B2-15
2. «-чу» жана «… деп убада берчү». Кыргызча «Студент кезибизде бөлмөлөшүм Эмил паловду баарынан жакшы көрчү, жана ар жума сайын бизге бышырып берем деп убада берчү» дейбиз. Биринчи бөлүктө абал этиши «-чу» менен турат, экинчи бөлүктө «деп» ичинде келер чак өзгөрбөйт. Англисчеде абал үчүн used to (would эмес), ал эми өткөндөгү убададан кийин would керек. B2-17 B2-18
3. «Сунуштады» жана «устага … -тыруу». Кыргызча «Жаңгак токоюна барардан мурун үй ээси бизге өтүгүбүздүн таманын базардын дарбазасынын жанындагы өтүкчүгө оңдотууну сунуштады» дегенде бизге жана өтүкчүгө экөө тең -га жөндөмөсүндө турат. Ошондуктан англисче сүйлөмдө suggested us to жана fixed to the shoemaker деген эки ката чыгат. Suggest сөзүнөн кийин that + адам + негизги форма, ал эми каузативде ишти аткарган адам by менен келет. B2-14 B2-11
4. «Оңдоо керек» жана «айтылып келет». Кыргызча «Кеминдеги чоң ата-энемдин үйүнүн жанындагы жыгач көпүрөнү оңдоо керек, бул көйгөй жөнүндө көп жылдан бери айтылып келет» дейбиз. Биринчи бөлүктө ишти ким кылары айтылбайт, экинчисинде «жөнүндө» зат атооч менен кетет. Англисчеде көпүрө аракетти кабыл алат (needs repairing / needs to be repaired), ал эми предлог туюк мамиледе да этиштин артында калат (talked about). B2-13 B2-16
Алтын эрежелер
- B2-10 Атоочтук түрмөк ээсин негизги сүйлөмдөн алат, ошондуктан ал ээ аракетти чынында аткарарын текшериңиз. -ing = бир убакта же себеп; having + үчүнчү форма = мурун бүткөн; when + үчүнчү форма = туюк маани.
- B2-11 Ишти сиз үчүн башка бирөө кылса, же окуя сиздин башыңызга келсе: have / get + толуктооч + үчүнчү форма. Адамды атоо үчүн: have someone do, get someone to do.
- B2-12 Эки үлгү: It is said that + сүйлөм, же Ээ + is said + to-инфинитив. To-инфинитивдин формасын убакытка жараша тандаңыз: to do / to be doing (ошол эле убакыт), to have done / to have been doing (мурунураак).
- B2-13 Туюк мамиле ар бир орунда be + үчүнчү форма – орунга жараша be гана өзгөрөт: to-инфинитив менен келүүчү этиштерден кийин to be done, -ing формасы менен келүүчү этиштерден жана предлогдордон кийин being done. Оозеки окуялар жана өзгөрүүлөр үчүн get done.
- B2-14 Сүйлөгөн адам эмне кылып жатканын көрсөткөн этишти тандаңыз, андан кийин ошол этиштин үлгүсүн колдонуңуз. Advise someone to do, бирок suggest doing же suggest that someone (should) do – эч качан suggest someone to do эмес.
- B2-15 Remember, forget, stop жана try сөздөрүнөн кийин -ing аракеттин өзүн же мурда болгон нерсени карайт; to кийин келе турган нерсеге көрсөтөт: тапшырмага, максатка же аракетке.
- B2-16 Regret, mean жана go on сөздөрүнөн кийин to алдыга көрсөтөт (азыркы жаман кабар, ниет, кийинки кадам), ал эми -ing аракеттин өзүн карайт. Нерсе needs doing; адам needs to do. Would like (= каалоо) to менен келет.
- B2-17 Will (азыр) жана would (өткөндө) бирөөнүн адатта эмне кыларын сүрөттөйт; would кайталанган аракеттер үчүн, used to өткөн абалдар үчүн. Адат жиниңизди келтирсе, always + -ing же басым менен will / would.
- B2-18 Өткөндөгү бир учурдан алдыга кароо үчүн келечек формасын өткөн чакка коюңуз: going to → was going to, will → would, about to → was about to. Was going to көп учурда ишке ашпаган планды билдирет.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз же тапшырманы аткарыңыз.
-
B2-10 Participle Clauses кыргызча: Feeling tired, After leaving, Having finished Атоочтук менен кайра жазыңыз: After she had paid the bill, she left the restaurant.
-
B2-11 Have Something Done кыргызча: «чачымды кырктырдым» англисче кантип айтылат? I can't read the board any more. I need to (have / my eyes / test).
-
B2-12 It is said that… жана He is said to… кыргызча: «дешет», «имиш» англисче The ship is believed (sink) during the storm last week.
-
B2-13 To Be Done, Being Done, Get Done кыргызча: туюк мамиле этиштен кийин Nobody likes (keep) waiting.
-
B2-14 Reporting Verbs кыргызча: suggest, deny, admit, accuse – ар биринен кийин кайсы үлгү? "You took my phone!" She accused her brother her phone.
-
B2-15 Remember, Forget, Stop, Try кыргызча: -ing же to? Мааниси кантип өзгөрөт Please remember (lock) the door when you leave.
-
B2-16 Regret, Mean, Go On, Need, Like кыргызча: -ing же to болгондо мааниси кантип өзгөрөт? After university, she went on (become) a famous architect.
-
B2-17 Would, Will жана Always + -ing кыргызча: адаттар жөнүндө кантип айтабыз? Always менен жинди келтирген адатка айлантыңыз: He leaves the lights on.
-
B2-18 Future in the Past кыргызча: was going to, would жана was about to I (going to) call you last night, but I fell asleep.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
B2-11 Have Something Done кыргызча: «чачымды кырктырдым» англисче кантип айтылат? Туура жоопту тандаңыз: I … my brother to fix my bike.
-
B2-13 To Be Done, Being Done, Get Done кыргызча: туюк мамиле этиштен кийин Кайсы сүйлөм get-туюк мамиле (аракетти ээнин өзү кабыл алды)?
-
B2-14 Reporting Verbs кыргызча: suggest, deny, admit, accuse – ар биринен кийин кайсы үлгү? "You should see a doctor." She … me to see a doctor.
-
B2-15 Remember, Forget, Stop, Try кыргызча: -ing же to? Мааниси кантип өзгөрөт Туура жоопту тандаңыз: On the way home, we stopped … some water. (= суу сатып алыш үчүн машинаны токтоттук)
-
B2-17 Would, Will жана Always + -ing кыргызча: адаттар жөнүндө кантип айтабыз? Туура жоопту тандаңыз: When I was little, my grandmother … bake bread every Sunday. (= туруктуу адат)
-
B2-16 Regret, Mean, Go On, Need, Like кыргызча: -ing же to болгондо мааниси кантип өзгөрөт? Туура жоопту тандаңыз: I regret … him my secret — now everyone knows.
-
B2-16 Regret, Mean, Go On, Need, Like кыргызча: -ing же to болгондо мааниси кантип өзгөрөт? Туура жоопту тандаңыз: We … to inform you that the course is full. (= расмий жаман кабар)
-
B2-17 Would, Will жана Always + -ing кыргызча: адаттар жөнүндө кантип айтабыз? Туура жоопту тандаңыз: When I was a kid, I … have a dog called Max.
-
B2-18 Future in the Past кыргызча: was going to, would жана was about to Туура жоопту тандаңыз: I … hang up when she finally answered. (= бир секунд мурун)
-
B2-18 Future in the Past кыргызча: was going to, would жана was about to «He promised he would pay me back» сүйлөмүндө would эмнени билдирет?
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
B2-10 Participle Clauses кыргызча: Feeling tired, After leaving, Having finished Arriving at the station, the train had already left.
-
B2-11 Have Something Done кыргызча: «чачымды кырктырдым» англисче кантип айтылат? I got my brother fix my bike.
-
B2-12 It is said that… жана He is said to… кыргызча: «дешет», «имиш» англисче He is said that he is very rich.
-
B2-13 To Be Done, Being Done, Get Done кыргызча: туюк мамиле этиштен кийин The children are being looked by their grandmother.
-
B2-14 Reporting Verbs кыргызча: suggest, deny, admit, accuse – ар биринен кийин кайсы үлгү? She suggested me to take the train.
-
B2-16 Regret, Mean, Go On, Need, Like кыргызча: -ing же to болгондо мааниси кантип өзгөрөт? Sorry, I didn't mean waking you up.
-
B2-18 Future in the Past кыргызча: was going to, would жана was about to She said she will come, but she didn't.
-
B2-15 Remember, Forget, Stop, Try кыргызча: -ing же to? Мааниси кантип өзгөрөт I remember visiting this beach as a child.
D. Текстте
Текстти толуктаңыз. Кашаадагы сөздөрдү колдонуп, туура форманы жазыңыз.
Last spring we decided to sell our old house. It needed 28 (paint), so we 29 (have / it / paint) by a local company. The house 30 (say) to be over two hundred years old, and the estate agent suggested 31 (mention) that in the advert. 32 (sell) the house in a week, we started packing. On moving day, I 33 (going to / drive) the van myself, but my back was hurting, so I got my brother 34 (drive) it. Halfway there we stopped 35 (have) lunch. My brother is always 36 (tell) the same jokes, and he went on 37 (tell) them for the rest of the journey! When we arrived, the removal men 38 (about to / leave) — they had been waiting for an hour. I apologised 39 (keep) them waiting.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
B2-17 Would, Will жана Always + -ing кыргызча: адаттар жөнүндө кантип айтабыз? Бала кезиңиздеги бир адат жөнүндө would менен, бир өткөн абал жөнүндө used to менен жазыңыз.
-
B2-11 Have Something Done кыргызча: «чачымды кырктырдым» англисче кантип айтылат? Адиске дайыма кылдырып турган бир ишиңиз жана had + толуктооч + үчүнчү форма менен бир жаман тажрыйбаңыз жөнүндө жазыңыз.
-
B2-18 Future in the Past кыргызча: was going to, would жана was about to Өзгөрүп кеткен бир планыңыз жөнүндө was going to … but менен жазыңыз. Андан кийин бирөө сизге берген убаданы кыйыр сөз этиши менен бериңиз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-11 Бардык чактардагы туюк мамиле (passive) кыргызча: is being done, has been done, must be done The new stadium (build) at the moment.
-
B1-17 Verb + -ing же verb + to кыргызча: enjoy doing, decide to do – толук тизмелер We can't afford (go) on holiday this year.holiday (UK) = vacation (US)
-
B1-21 Used to, be used to, get used to кыргызча: «-чумун», «көнүп калгам» жана «көнүп баратам» I'm not used to (drive) on the left.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- Having paid the bill, she left the restaurant. / After paying the bill, she left the restaurant.
- have my eyes tested / get my eyes tested
- to have sunk
- being kept
- of taking / of having taken
- to lock
- to become
- He's always leaving the lights on. / He is always leaving the lights on.
- was going to
B. Мааниси
- got
- My bike got damaged in the storm.
- advised
- to buy
- would
- telling
- regret
- used to
- was about to
- the future seen from the past
C. Катаны табыңыз
- Arriving at the station, I found that the train had already left. / When I arrived at the station, the train had already left.
- I got my brother to fix my bike. / I had my brother fix my bike.
- He is said to be very rich. / It is said that he is very rich.
- The children are being looked after by their grandmother.
- She suggested that I take the train. / She suggested I take the train. / She suggested that I should take the train. / She suggested I should take the train. / She suggested taking the train.
- Sorry, I didn't mean to wake you up.
- She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
- ✓ I remember visiting this beach as a child.
D. Текстте
- painting / to be painted
- had it painted / got it painted
- is said / was said
- mentioning / that we mention / we mention / that we should mention / we should mention
- Having sold / After selling
- was going to drive
- to drive
- to have
- telling
- telling
- were about to leave / were just about to leave
- for keeping / for having kept
E. Сиздин кезегиңиз
- Every Sunday my grandfather would take us fishing. We used to live in a small flat above a bakery.
- I have my hair cut every six weeks. Last year I had my bike stolen outside the station.
- I was going to study abroad, but I got a job offer instead. My best friend promised to visit me every month.
F. Аралаш кайталоо
- is being built
- to go
- driving
