Reporting verbs қазақша: suggest, deny, admit, accuse етістіктерінен кейін не келеді?
Reporting Verbs: Suggest, Deny, Admit, Accuse
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз біреудің айтқанын promise, warn, admit, deny, accuse және suggest сияқты дәл етістіктермен жеткізе аласыз және әр етістіктен кейін дұрыс грамматикалық үлгіні қолдана аласыз.
Негізгі идея
Say пен tell B1-13 сөздерді жеткізеді. Хабарлау етістіктері (reporting verbs) сөздердің артындағы іс-әрекетті жеткізеді. Досыңыз "OK, I took your charger" десе, ол жай бір нәрсе айтып тұрған жоқ: ол мойындап тұр. "I'll never do it again" — бұл уәде. "Don't touch that wire!" — бұл ескерту.
Бір хабарлау етістігі тұтас дәйексөздің орнын баса алады және сонымен бірге сөйлеушінің мақсатын көрсетеді. He said that he hadn't taken the money мен He denied taking the money сөйлемдерін салыстырыңыз. Екіншісі қысқа, бірақ көбірек айтады.
Қиындығы мынада: әр етістіктің өз грамматикалық үлгісі бар. Кеңседегі хат сөрелері сияқты бес ұяшығы бар қабырғаны елестетіңіз: to, толықтауыш + to, -ing, предлог + -ing және that. Етістіктің қай ұяшықта тұратынын жаттаңыз, сонда оның үлгісі де бірге есіңізде қалады.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Хабарлау етістіктерінің идеясы қазақ тіліне таныс: біз де «уәде берді», «мойындады», «ескертті», «айыптады», «бас тартты» деп айтамыз. Айырмашылық — үлгіде. Қазақшада етістікке «деп» арқылы тұтас сөйлем қосылады («алды деп айыптады») немесе қимыл есімі септік жалғауымен келеді («келісімшартқа қол қоюдан бас тартты», «тапсырғаныммен құттықтады»). Ағылшын етістіктерінің әрқайсысының қатаң бекітілген үлгісі бар, ал ол қазақтың септігіне көбіне сәйкес келмейді: «-дан бас тарту» → refuse to, «-мен құттықтау» → congratulate on, «маған … -уды ұсынды» → suggest (that) I…, suggest me to емес. Кейде сәйкес келеді: «кешіккенім үшін» → for being late.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Ол ешкімге айтпауға уәде берді. | өз іс-әрекеті | She promised not to tell anyone. |
| Әпкем маған дәрігерге қаралуға кеңес берді. | басқа адамның іс-әрекеті | My sister advised me to see a doctor. |
| Ол суретті өзі жариялағанын жоққа шығарды. | -ing | She denied posting the photo. |
| Кешіккенім үшін кешірім сұрадым. | предлог + -ing | I apologised for being late. |
| Ол інісін телефонын алды деп айыптады. | адам + предлог + -ing | She accused her brother of taking her phone. |
| Ол келісімшартқа қол қоюдан бас тартты. | to + етістік | He refused to sign the contract. |
| Дәрігер маған қантты азайтуды ұсынды. | suggest | The doctor suggested that I should cut down on sugar. |
Құрылым
| Үлгі | Етістіктер | Мысал |
|---|---|---|
| етістік + to + етістік | agree, offer, promise, refuse, threaten, claim | She offered to help. |
| етістік + толықтауыш + to + етістік | advise, ask, encourage, invite, remind, warn, persuade, order | He reminded me to call Dad. |
| етістік + -ing | admit, deny, recommend, suggest, mention | They denied breaking the window. |
| етістік + предлог + -ing | apologise for, insist on, object to | I apologised for being late. |
| етістік + толықтауыш + предлог + -ing | accuse sb of, blame sb for, congratulate sb on, thank sb for | She thanked us for coming. |
| етістік + that бағыныңқысы | explain, complain, insist, suggest (сондай-ақ admit, deny, agree, promise, claim, warn sb, remind sb) | He explained that the shop was closed. |
Болымсыз түрлері
| Үлгі | Болымсыз түрі |
|---|---|
| етістік + to + етістік | He promised not to tell anyone. |
| етістік + толықтауыш + to + етістік | She warned us not to swim there. |
| етістік + -ing | He admitted not reading the contract. |
| предлог + -ing | She apologised for not calling. |
Suggest: дұрыс үлгілер
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| suggest + -ing | She suggested taking a taxi. |
| suggest + (that) + бастауыш + негізгі түрі | She suggested (that) we take a taxi. |
| suggest + (that) + бастауыш + should + негізгі түрі | She suggested (that) we should take a taxi. |
| suggest + зат есім | She suggested a taxi. |
Suggest етістігінен кейін ешқашан толықтауыш + to + етістік келмейді.
Көп етістіктің бірнеше үлгісі бар: admit / deny + -ing немесе + that; promise / agree / claim + to немесе + that.
Қолданылуы
1Етістік + to + етістік: өз шешіміңіз не уәдеңіз
Сөйлеуші өзінің іс-әрекеті туралы айтады, сондықтан to алдында толықтауыш жоқ. Claim to «дәлелсіз бір нәрсені шын деп айту» дегенді білдіреді.
2Етістік + толықтауыш + to + етістік: басқа біреуді іске итермелеу
Сөйлеуші басқа адамның бір нәрсе істегенін қалайды, сондықтан сол адамды to алдында атаңыз (B1-18 үлгісі).
3Етістік + -ing: admit, deny, recommend, suggest, mention
Бұл етістіктер іс-әрекетті -ing формасымен жеткізеді. admit пен deny етістіктерінен кейін іс-әрекеттің бұрын болғанын анық көрсету үшін having + үшінші форма да қолдануға болады, бірақ жай -ing формасы жиірек кездеседі. Admit етістігінен кейін to + -ing те келеді (He admitted to eating it). Қазақтың «-ғанын мойындады», «-ғанын жоққа шығарды» тіркестері осы үлгіге жақсы сәйкес келеді.
4Етістік (+ толықтауыш) + предлог + -ing
Бұл етістіктерге предлог керек, ал предлогтан кейін ағылшын тілі -ing формасын қолданады B1-19. Кейбіреуінде адам (толықтауыш) предлогтың алдында тұрады. Blame етістігінің екінші үлгісі де бар: blame something on someone. Предлогты қазақтың септігінен шығармаңыз: оны етістікпен бірге жаттаңыз.
5Етістік + that бағыныңқысы
Толық мәлімдемені жеткізу үшін that бағыныңқысын қолданыңыз, әсіресе explain, complain және insist етістіктерімен. Шақтың әдеттегі өзгерістері сақталады B1-12. explain пен complain етістіктерінде адам to сөзінен кейін келеді: explain to me that…, complain to the manager that…. Insist that мәлімдемені де (she insisted that she had paid), талапты да (he insisted that we stay) жеткізе алады.
6Suggest: ешқашан толықтауыш + to + етістік емес
Suggest — ең үлкен тұзақ. Кім істейтінін айтпасаңыз, suggest + -ing қолданыңыз; айтсаңыз, suggest (that) + біреу + (should) + негізгі түрі қолданыңыз. That жиі түсіп қалады. Ешқашан suggest someone to do демеңіз. Should жоқ түрі (suggest that he go) C1-09 сабағында толық түсіндіріледі. Қазақтың «барайық деп ұсынды» тіркесі → suggested going, ал «маған … -уды ұсынды» → suggested (that) I…
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Маған … -уды ұсынды» → suggested me to. Қазақша «ұсыну» етістігі барыс септігіндегі адамды және қимыл есімін қатар алады: «Дәрігер маған көбірек серуендеуді ұсынды». Сөзбе-сөз аударғанда suggest + me + to шығады. Мұндай үлгі advise етістігінде бар, suggest етістігінде жоқ. suggest (that) I…, suggest + -ing немесе advise me to деңіз.
2. «… деп айыптады» → accused that. Қазақша айыпты «деп» арқылы толық сөйлеммен айтамыз: «Көрші бізді гүлдерін тапташтады деп айыптады». Сондықтан accuse етістігінен кейін that бағыныңқысы шығып кетеді. Accuse тек адам + of + -ing үлгісін алады.
3. «-мен құттықтау» → congratulate with. Қазақша құттықтаудың себебі көмектес септігімен келеді: «Туған күніңізбен!», «Жеңісіңізбен құттықтаймын!». Сондықтан with сұранып тұрады. Ағылшыншада congratulate sb on (+ -ing); туған күн мен мерекеде көбіне жай Happy birthday! дейді.
4. «-дан бас тартты» → refused from. Қазақша «бас тарту» шығыс септігін талап етеді: «көмектесуден бас тартты». Ағылшыншада refuse етістігінен кейін предлог жоқ: refuse to + етістік немесе refuse + зат есім.
Шатастырмаңыз
suggest және advise — Advise етістігінен кейін адам + to + етістік келеді; suggest етістігінен кейін келмейді.
accuse sb of және blame sb for — Екеуі де сынды жеткізеді. Accuse «Сен істедің (және бұл дұрыс емес)» деген мағынада. Blame біреуді жаман нәтижеге жауапты деп санауды білдіреді.
say / tell және хабарлау етістіктері — Say пен tell сөздерді бейтарап жеткізеді B1-13. Хабарлау етістігі сөйлеушінің не істеп тұрғанын да көрсетеді.
remember, stop, try + -ing немесе to — Кейбір етістіктердің мағынасы -ing пен to арқылы өзгереді. Олар B2-15 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- apologise (UK, сондай-ақ apologize) / apologize (US).
- advise (етістік) /z/ дыбысымен аяқталады: /ədˈvaɪz/. advice (зат есім) /s/ дыбысымен аяқталады: /ədˈvaɪs/. Қазақ тілінде сөз соңындағы ұяң дауыссыз жиі қатаңдап кетеді, сондықтан advise етістігінің соңындағы /z/ дыбысын дауыспен, анық айтыңыз. She advised me… / Her advice was…
- Екпін екінші буынға түседі: accuse /əˈkjuːz/, deny /dɪˈnaɪ/, admit /ədˈmɪt/, insist /ɪnˈsɪst/, object (етістік) /əbˈdʒekt/. Мұнда қазақтың соңғы буынға екпін түсіру әдеті сізге көмектеседі. Бірақ зат есім object сөзінде екпін бірінші буынға түседі: /ˈɒbdʒɪkt/ (UK), /ˈɑːbdʒɪkt/ (US).
- threaten /ˈθretn/: ea тіркесі bed сөзіндегі e сияқты оқылады. /θ/ дыбысын с немесе т деп айтпаңыз: тілдің ұшын тістердің арасына қойып, дауыссыз үрлеңіз.
- insist /ɪnˈsɪst/: соңғы /st/ тобынан кейін дауысты қоспаңыз.
Алтын ереже
Сөйлеушінің не істеп тұрғанын көрсететін етістікті таңдаңыз (уәде беру, ескерту, мойындау…), содан кейін сол етістіктің үлгісін қолданыңыз. Біреуге advise someone to do деуге болады, бірақ suggest етістігімен suggest doing немесе suggest that someone (should) do дейсіз, ешқашан suggest someone to do емес. Предлогты қазақтың септігінен емес, етістіктің өзінен алыңыз: congratulate on, accuse of, refuse to.
Жаттығулар
A. Құрылым
Дәйексөзді оқып, сөйлемді толықтырыңыз.
-
"I'll carry your bag." He offered my bag.
-
"I didn't break the vase." She denied the vase.
-
"You cheated!" They accused him cheating.
-
"Don't touch the oven!" She warned the children the oven.
-
"Sorry I forgot your birthday." He apologised my birthday.
-
"Well done on winning the prize!" She congratulated Leo the prize.
B. Мағына
Дәйексөзге сәйкес келетін етістікті таңдаңыз.
-
"I'll definitely be there at eight." She … to be there at eight.
-
"Why don't we take a taxi?" He … taking a taxi.
-
"You should talk to a lawyer." She … me to talk to a lawyer.
-
"It was me. I broke it." He … breaking it.
-
"No, I won't do it." She … to do it.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
She suggested me to buy a new phone.
-
He insisted to pay for the tickets.
-
The guide explained us the route.
-
They blamed the delay on the weather.
D. Мәтін ішінде
Мәтінді оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз; жақшасыз орынға дұрыс сөзді қойыңыз.
At Monday's meeting, Sara apologised 16 (be) late. Then the manager reminded everyone 17 (send) their reports by Friday. Leo suggested 18 (move) the deadline, but the manager refused 19 (change) it. Leo complained 20 the team had too much work. In the end, the manager agreed 21 (hire) a temporary assistant.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Жақында досыңыздың не отбасы мүшесінің сізге айтқан бір сөзін есіңізге түсіріңіз. Оны дәл етістікпен жеткізіңіз (promise, warn, remind, suggest…).
-
Сізден біреудің кешірім сұрағанын және біреудің сізге алғыс айтқанын жеткізіңіз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-13 Reported Questions қазақша: сұрақты, өтінішті және бұйрықты жеткізу; say пе, tell ме? "Please close the window," she said to me. ask етістігімен жеткізіңіз.
-
B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз? "I'm tired," he said. said етістігімен және шақты өзгертіп жеткізіңіз.
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша I can't afford (buy) a new car this year.
-
B1-19 Gerund қазақша: -ing формасы бастауыш ретінде және предлогтан кейін She's thinking of (change) jobs.
Жауаптар
A. Құрылым
- to carry
- breaking / having broken
- of
- not to touch
- for forgetting / for having forgotten
- on winning
B. Мағына
- promised
- suggested
- advised
- admitted
- refused
C. Қатені табыңыз
- She suggested that I buy a new phone. / She suggested I buy a new phone. / She suggested that I should buy a new phone. / She suggested I should buy a new phone. / She suggested buying a new phone.
- He insisted on paying for the tickets.
- The guide explained the route to us.
- ✓ They blamed the delay on the weather.
D. Мәтін ішінде
- for being
- to send
- moving / that they move / they move / that they should move / they should move / that we move / we move / that we should move / we should move
- to change
- that
- to hire
E. Сіздің кезегіңіз
- My brother promised to help me move house. My mum warned me not to drive in the snow.
- My neighbour apologised for making so much noise. My colleague thanked me for covering her shift.
F. Аралас қайталау
- She asked me to close the window.
- He said that he was tired. / He said he was tired.
- to buy
- changing
