SlowingoГрамматика
B1 23 / 39

Used to, be used to, get used to қазақша: «-атынмын», «үйренгенмін», «үйреніп келемін»

Used To, Be Used To, Get Used To

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз used to do (өткендегі әдет), be used to doing (бір нәрсе қалыпты болып кеткен) және get used to doing (бір нәрсе қалыпты бола бастаған) тіркестерін ажырата аласыз және әрқайсысын кез келген шақта дұрыс қолдана аласыз.

Негізгі идея

Бұл үшеуі бір-біріне өте ұқсас, бірақ әртүрлі сұрақтарға жауап береді.

used to + негізгі түр — ескі фотоальбом: бұрын шындық болған, қазір олай емес нәрсеге артқа қарайсыз. I used to smoke. (Қазір шекпеймін.)

be used to + зат есім / -ing — жайлы кресло: бір нәрсе қалыпты сезіледі. I'm used to the cold. (Суық мені мазаламайды.)

get used to + зат есім / -ing — сол креслоға апаратын жол: бөтен → қалыпты. I'm getting used to the cold. (Біртіндеп жеңілдеп келеді.)

Бәрінің кілті — кішкентай to сөзі. Used to smoke тіркесінде to етістікке тиесілі, сондықтан одан кейін негізгі түр келеді. Be used to және get used to тіркестерінде used — «үйреніп қалған» деген мағынадағы сын есім, ал to — предлог, сондықтан одан кейін зат есім немесе -ing формасы келеді B1-19. Өзіңізден сұраңыз: Мұнда зат есім қоюға бола ма? Болса → -ing.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Бұл жерде қазақ тілі көп көмектеседі, өйткені үш мағына үш түрлі формамен айтылады. Өткендегі әдет — -атын / -етін («баратынмын») A2-28 → used to. Үйреніп қалған күй — үйренгенмін, үйреніп қалдым → be used to. Назар аударыңыз: қазақша бұл формалар өткен шаққа ұқсайды, бірақ мағынасы — қазіргі күй. Ал процесс — үйреніп келемін, үйреніп кетесің → get used to.

Екі қиындық бар. Біріншіден, қазақша «үйрену» етістігі барыс септігін алады: «ерте тұруға үйрендім». Бұл «-уға» бізге to + етістік сияқты көрінеді, бірақ ағылшыншада бұл to — предлог, одан кейін -ing керек. Екіншіден, «үйрену» сөзі «learn» деген мағынаны да береді, сондықтан get used to орнына learn қолданылып кетеді.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Мектепке күнде велосипедпен баратынмын.өткендегі әдетI used to cycle to school every day.
Қаланың шуына үйренгенмін.қалыпты күйI'm used to the noise of the city.
Үйден жұмыс істеуге біртіндеп үйреніп келемін.процессI'm slowly getting used to working from home.
Уайымдама, тез үйреніп кетесің.болашақтағы процессDon't worry, you'll soon get used to it.
Мейіргерлер ұзақ ауысымда жұмыс істеуге үйренген.«-уге», бірақ -ingNurses are used to working long shifts.

Құрылым

Үш құрылым

ҚұрылымОдан кейінМағынасыМысал
used toнегізгі түрөткендегі әдет немесе күй, қазір олай емесI used to live in Rome.
be used toзат есім / есімдік / -ingқалыпты сезіледіI'm used to living alone.
get used toзат есім / есімдік / -ingқалыпты бола бастадыI'm getting used to living alone.

used to: болымсыз және сұраулы түрлері (A2-28 қайталау)

Мысал
Болымсыз түріI didn't use to like coffee.
never арқылы болымсызI never used to like coffee.
СұрақDid you use to play an instrument?

be used to — be өзгереді; used to өзгермейді.

ШақМысал
Осы шақShe is used to working nights.
Өткен шақWe weren't used to such hot weather.
СұрақAre you used to the new system yet?

get used to — кез келген шақта және модаль етістіктерден кейін

ШақМысал
Present ContinuousI'm getting used to my new glasses.
Past SimpleHe got used to the noise after a week.
Present PerfectHave you got used to the time difference? (US: gotten)
Келер шақYou'll get used to it.
Модаль етістікпенI can't get used to eating so late.

Қолданылуы

1Used to: өткендегі әдеттер мен күйлер

Өткенде қайталанған, қазір жоқ әрекеттер мен жағдайлар үшін used to + негізгі түрді қолданыңыз. Оның осы шақ түрі жоқ: қазіргі әдет үшін Present Simple қолданыңыз, көбіне usually сөзімен.

I used to cycle to school every day.
Мектепке күнде велосипедпен баратынмын.
«-атынмын» → used to
This building used to be a cinema.
Бұл ғимарат бұрын кинотеатр еді.
«еді» → used to be
We didn't use to have a dishwasher.
Бізде бұрын ыдыс жуғыш машина болмайтын.
«-майтын» → didn't use to
Did your dad use to work here?
Әкең бұрын осында жұмыс істейтін бе?
I never used to read the news, but now I check it every morning.
Бұрын жаңалықтарды мүлдем оқымайтынмын, ал қазір күнде таңертең қараймын.

2Be used to: бір нәрсе қалыпты сезіледі

Бір нәрсе таныс болып, енді бөтен немесе қиын болмаса, be used to қолданыңыз. Одан кейін зат есім, есімдік немесе -ing формасы келеді.

I'm used to the noise of the city.
Қаланың шуына үйренгенмін.
«үйренгенмін» → I'm used to
Nurses are used to working long shifts.
Мейіргерлер ұзақ ауысымда жұмыс істеуге үйренген.
«-уге», бірақ to + -ing
Don't worry about me — I'm used to it.
Мен үшін алаңдама, үйреніп қалғанмын.
She wasn't used to speaking in public, so she was nervous.
Ол көпшілік алдында сөйлеуге үйренбеген еді, сондықтан қобалжыды.
Are you used to driving on the right yet?
Жолдың оң жағымен көлік жүргізуге үйрендің бе?

3Get used to: үйреніп келе жатқан процесс

Бір нәрсенің біртіндеп қалыпты болу процесі үшін get used to қолданыңыз. Ол кез келген шақта және модаль етістіктерден кейін келе береді.

It took me months to get used to the climate here.
Мұндағы климатқа үйрену үшін маған бірнеше ай керек болды.
I'm slowly getting used to working from home.
Үйден жұмыс істеуге біртіндеп үйреніп келемін.
«үйреніп келемін» → getting used to
Have you got used to your new job?
Жаңа жұмысыңа үйрендің бе?
US: gotten used to
Don't worry, you'll soon get used to it.
Уайымдама, тез үйреніп кетесің.
I could never get used to eating dinner at 10 pm.
Кешкі асты түнгі сағат онда ішуге еш үйрене алмадым.
The kids got used to their new school very quickly.
Балалар жаңа мектебіне өте тез үйренді.

4Үшеуі бірге

Шынайы әңгімеде өзгерісті сипаттау үшін үшеуі жиі бірге қолданылады.

I used to live in a village, so I wasn't used to the traffic here.
Бұрын ауылда тұратынмын, сондықтан мұндағы көлік қозғалысына үйренбеген едім.
At first it was hard, but now I'm used to it.
Басында қиын болды, бірақ қазір үйреніп қалдым.
«үйреніп қалдым» өткен шаққа ұқсайды, бірақ мағынасы қазіргі күй → I'm used to
I used to hate early mornings, but I've got used to them.
Бұрын ерте тұруды жек көретінмін, бірақ енді үйреніп алдым.
US: gotten used to

Жиі кездесетін қателер

❌I am used to wake up early.
✅I am used to waking up early.
be used to + -ing: to — предлог
❌I use to go to the gym on Mondays.
✅I usually go to the gym on Mondays.
used to тіркесінің осы шақ түрі жоқ
❌I'm getting use to it.
✅I'm getting used to it.
сын есім — used, соңында -d бар
❌I used to living in London.
✅I used to live in London. немесе I'm used to living in London.
таңдаңыз: өткендегі әдет (негізгі түр) немесе үйреніп қалған күй (be + -ing)
❌She is used to that she works at night.
✅She is used to working at night.
be used to + зат есім немесе -ing, that арқылы бағыныңқы сөйлем емес
❌Don't worry, you are used to it soon.
✅Don't worry, you'll get used to it soon.
үйрену процесі = get used to
❌Did you used to live here?
✅Did you use to live here?
did сөзінен кейін use деп жазыңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Терезені ашып ұйықтауға үйренген» → be used to + негізгі түр. Қазақшадағы «үйрену» барыс септігін алады: «-уға үйренген». Бұл to + етістік сияқты көрінеді. Бірақ be used to тіркесіндегі to — предлог, одан кейін -ing керек.

❌Askhat is used to sleep with the window open.
✅Askhat is used to sleeping with the window open.
❌Dana isn't used to speak English at work.
✅Dana isn't used to speaking English at work.

2. «Үйреніп жатырмын» → learning to. Қазақшадағы «үйрену» сөзі «learn» мағынасын да, «әдеттену» мағынасын да береді. Жаңа нәрсенің біртіндеп қалыпты болуы туралы айтсаңыз, get used to керек.

⚠️I'm learning to live in a big city.
✅I'm getting used to living in a big city.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ learn to жаңа дағдыны үйренуді білдіреді; жаңа ортаға әдеттену үшін get used to қолданылады.

3. «Ыстыққа үйренгенмін» → I used to. Қазақшада «үйренгенмін» сөзінде «болу» етістігі жоқ, сондықтан ағылшыншада am түсіп қалады. Нәтижесінде I used to шығады, ал ол «бұрын … -атынмын» деген мүлдем басқа мағына береді әрі одан кейін зат есім келмейді.

❌I used to the heat — I grew up in Shymkent.
✅I'm used to the heat — I grew up in Shymkent.

Шатастырмаңыз

used to do және be used to doing — Бірі өткен туралы, екіншісі қазір не қалыпты екені туралы.

I used to work at night.
Бұрын түнде жұмыс істейтінмін.
өткендегі әдет: қазір олай емес
I'm used to working at night.
Түнде жұмыс істеуге үйренгенмін.
қазір бұл мен үшін қалыпты

be used to және get used to — Күй және өзгеріс.

My brother is used to spicy food.
Ағам ащы тағамға үйренген.
күй: оған қиын емес
I'm getting used to spicy food.
Ащы тағамға үйреніп келемін.
процесс: біртіндеп жеңілдеп келеді

be used to (үйреніп қалған) және be used to do (use етістігінің ырықсыз етісі) — This room is used to store boxes «бұл бөлмені қорап сақтау үшін пайдаланады» дегенді білдіреді: бұл use етістігінің ырықсыз етісі B1-10 + мақсатты білдіретін to + етістік. Айтылуы да басқа (төменде қараңыз).

Old tyres are used to make playground floors.
Ескі дөңгелектер балалар алаңының төсенішін жасау үшін пайдаланылады.
= оны осы үшін пайдаланады

Өткендегі әдет үшін used to және would — Would да өткенде қайталанған әрекеттерді сипаттай алады, бірақ өткендегі күйлерді емес. B2-17 қараңыз.

Every summer we used to go camping.
Әр жаз сайын шатырмен табиғатқа шығатынбыз.
would go да мүмкін
We used to have a dog called Max.
Бізде бұрын Макс деген ит болатын.
күй: would мүмкін емес

Жазылуы мен айтылуы

  • used to, be used to және get used to тіркестерінде used /juːst/ болып, ал to әлсіз айтылады: /ˈjuːstə/. Екі /t/ дыбысы бір болып қосылады. Мұнда s — қатаң с дыбысы.
  • used «пайдаланылды» деген мағынада (This room is used to store boxes, I used a knife) /juːzd/ болып, ұяң з дыбысымен айтылады.
  • use to (did / didn't сөзінен кейін) used to тіркесімен дәлме-дәл бірдей естіледі, сондықтан жазуда жиі қате кетеді.
  • Жазылуына қарап used сөзін екі буынмен оқымаңыз: ол бір буын.

Алтын ереже

Used to + етістік = өткен, қазір олай емес («-атынмын»). Be used to + зат есім / -ing = қалыпты сезіледі («үйренгенмін»). Get used to + зат есім / -ing = қалыпты бола бастады («үйреніп келемін»). Be / get used to тіркестерінен кейін «зат есім немесе -ing» деп ойлаңыз, қазақшадағы «-уға» сізді алдамасын.

Жаттығулар

A. Құрылым

used to, be used to немесе get used to тіркестерінің бір түрін қолданыңыз.

  1. I (play) the piano when I was a child, but I stopped.
  2. She's a nurse, so she's used to (work) at weekends.
  3. Moving to a new country is hard, but you'll used to it.
  4. Did you have long hair?
  5. We used to the cold yet — it's our first winter.
  6. Болымсыз түрге айналдырыңыз: I used to like coffee.
  7. Сұраулы сөйлемге айналдырыңыз: You are used to the new system.

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сөйлемді қайта жазыңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It took me a year to … used to the food.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: There a bakery on this corner.
  3. used сөзін қолданып қайта жазыңыз: Driving on the left isn't strange for me any more.
  4. used сөзін қолданып қайта жазыңыз: I lived in a flat in the past, but now I live in a house.
  5. Мағынасын таңдаңыз: "I'm getting used to my new glasses."

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I'm used to get up at 5 am.
  2. I use to drink coffee every morning.
  3. I'm getting use to the new timetable.
  4. She is used to that she works at night.
  5. We used to go camping every summer.

D. Мәтін ішінде

Диалогты оқып, әр орынға дұрыс сөзді жазыңыз; жақшада етістік берілсе, оның дұрыс түрін жазыңыз.

A new life in Canada
Kim: How's life in Canada?
Raj: Good, but different! I 18 (live) in a hot country, so I'm not 19 to the snow yet.
Kim: Don't worry — you'll get used to 20 (walk) on ice!
Raj: I hope so. And I'm slowly 21 used to the food.
Kim: Did you 22 to cook at home?
Raj: No, never. But now I have to!

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Өміріңіздің қалай өзгергені туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі used to, біреуі didn't use to арқылы.
  2. Өміріңіздегі бір жаңа нәрсе туралы жазыңыз: бір сөйлем be used to немесе not used to арқылы, бір сөйлем get used to арқылы.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-19 Gerund қазақша: -ing формасы бастауыш ретінде және предлогтан кейін
    I look forward to (see) you.
  2. B1-20 Relative clauses қазақша: whose, where, when және есімдікті түсіріп айту
    The town I grew up has changed a lot.
  3. B1-18 Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы
    My boss made me (work) late.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. used to play
  2. working
  3. get
  4. use to
  5. aren't / are not / haven't got / haven't gotten
  6. I didn't use to like coffee. / I never used to like coffee.
  7. Are you used to the new system?

B. Мағына

  1. get
  2. used to be
  3. I'm used to driving on the left. / I am used to driving on the left. / I've got used to driving on the left. / I've gotten used to driving on the left.
  4. I used to live in a flat. / I used to live in a flat, but now I live in a house.
  5. They are slowly starting to feel normal.

C. Қатені табыңыз

  1. I'm used to getting up at 5 am. / I used to get up at 5 am.
  2. I usually drink coffee every morning. / I drink coffee every morning. / I used to drink coffee every morning.
  3. I'm getting used to the new timetable.
  4. She is used to working at night. / She's used to working at night.
  5. ✓ We used to go camping every summer.

D. Мәтін ішінде

  1. used to live / lived
  2. used
  3. walking
  4. getting
  5. use

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I used to live with my parents. I didn't use to drink coffee.
  2. I'm not used to my new phone yet. I'm sure I'll get used to it soon.

F. Аралас қайталау

  1. seeing
  2. where
  3. work
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play